લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 583-602

અભ્યાસસ્ય ઇવર્ણોવર્ણયોરિયઙુવઙૌ સ્તો ઽસવર્ણે ઽચિ । ઇયાય ॥
દીર્ઘ ઇણઃ કિતિ

ઇણો ઽભ્યાસસ્ય દીર્ઘઃ સ્યાત્ કિતિ લિટિ । ઈયતુઃ । ઈયુઃ । ઇયયિથ, ઇયેથ । એતા । એષ્યતિ । એતુ । ઐત્ । ઐતામ્ । આયન્ । ઇયાત્ ॥
એતેર્લિઙિ

ઉપસર્ગાત્પરસ્ય ઇણો ઽણો હ્રસ્વ આર્ધધાતુકે કિતિ લિઙિ । નિરિયાત્ । ઉભયત આશ્રયણે નાન્તાદિવત્ । અભીયાત્ । અણઃ કિમ્ ? સમેયાત્ ॥
ઇણો ગા લુઙિ

ગાતિસ્થેતિ સિચો લુક્ । અગાત્ । ઐષ્યત્ ॥ શીઙ્ સ્વપ્ને ॥ 19 ॥
શીડઃ સાર્વધાતુકે ગુણઃ

ક્ક્ઙિતિ ચેત્યસ્યાપવાદઃ । શેતે । શયાતે ॥
શીઙો રુટ્

શીડઃ પરસ્ય ઝાદેશસ્યાતો રુડાગમઃ સ્યાત્ । શેરતે । શેષે । શયાથે । શેધ્વે । શયે । શેવહે । શેમહે । શિશ્યે । શિશ્યાતે । શિશ્યિરે । શયિતા । શયિષ્યતે । શેતામ્ । શયાતામ્ । અશેત । અશયાતામ્ । અશેરત । શયીત । શયીયાતામ્ । શયીરન્ । શયિષીષ્ટ । અશયિષ્ટ । અશયિષ્યત ॥ ઇઙ્ અધ્યયને ॥ 20 ॥ ઇઙિકાવધ્યુપસર્ગતો ન વ્યભિચારતઃ । અધીતે । અધીયાતે । અધીયતે ॥
ગાઙ્ લિટિ

ઇઙો ગાઙ્ સ્યાલ્લિટિ । અધિજગે । અધિજગાતે । અધિજગિરે । અધ્યેતા । અધ્યેષ્યતે । અધીતામ્ । અધીયાતામ્ । અધીયતામ્ । અધીષ્વ । અધીયાથામ્ । અધીધ્વમ્ । અધ્યયૈ । અધ્યયાવહૈ । અધ્યયામહૈ । અધ્યૈત । અધ્યૈયાતામ્ । અધ્યૈયત । અધ્યૈથાઃ । અધ્યૈયાથામ્ । અધ્યૈધ્વમ્ । અધ્યૈયિ । અધ્યૈવહિ । અધ્યૈમહિ । અધીયીત । અધીયીયાતામ્ । અધીયીરન્ । અધ્યેષીષ્ટ ॥
વિભાષા લુઙૢઙોઃ

ઇઙો ગાઙ્ વા સ્યાત્ ॥
ગાઙ્કુટાદિભ્યો ઽઞ્ણિન્ઙિત્

ગાઙાદેશાત્કૃટાદિભ્યશ્ચ પરે ઽઞ્ણિતઃ પ્રત્યયા ઙિતઃ સ્યુઃ ॥
ધુમાસ્થાગાપાજહાતિસાં હલિ

એષામાત ઈત્સ્યાદ્ધલાદૌ ક્ઙિત્યાર્ધધાતુકે । અધ્યગીષ્ટ, અધ્યૈષ્ટ । અધ્યગીષ્યત, અધ્યૈષ્યત ॥ દુહ પ્રપૂરણે ॥ 21 ॥ દોગ્ધિ । દુગ્ધઃ । દુહન્તિ । ધોક્ષિ । દુગ્ધે । દુહાતે । દુહતે । ધુક્ષે । દુહાથે । ધુગ્ધ્વે । દુહે । દુહ્વહે । દુહ્મહે । દુદોહ, દુદુહે । દોગ્ધાસિ, દોગ્ધાસે । ધોક્ષ્યતિ, ધોક્ષ્યતે । દોગ્ધુ, દુગ્ધાત્ । દુગ્ધામ્ । દુહન્તુ । દુગ્ધિ, દુગ્ધાત્ । દુગ્ધમ્ । દુગ્ધ । દોહાનિ । દોહાવ । દોહામ । દુગ્ધામ્ । દુહાતામ્ । દુહતામ્ । ધુક્ષ્વ । દુહાથામ્ । ધુગ્ઘ્વમ્ । દોહૈ । દોહાવહૈ । દોહામહૈ । અધોક્ । અદુગ્ધામ્ । અદુહન્ । અદોહમ્ । અદુગ્ધ । અદુહાતામ્ । અદુહત । અધુગ્ધ્વમ્ । દુહ્યાત્, દુહીત ॥
લિઙ્સિચાવાત્મનેપદેષુ

ઇક્સમીપાદ્ધલઃ પરૌ ઝલાદી લિઙ્સિચૌ કિતૌ સ્તસ્તઙિ । ધુક્ષીષ્ટ ॥
શલ ઇગુપધાદનિટઃ ક્સઃ

ઇગુપધો યઃ શલન્તસ્તસ્માદનિટશ્ચ્લેઃ ક્સાદેશઃ સ્યાત્ । અધુક્ષત્ ॥
લુગ્વા દુહદિહલિહગુહામાત્મનેપદે દન્ત્યે

એષાં ક્સસ્ય લુગ્વા સ્યાદ્દન્ત્યે તઙિ । અદુગ્ધ, અધુક્ષત ॥
ક્સસ્યાચિ

અજાદૌ તઙિ ક્સસ્ય લોપઃ । અધુક્ષાતામ્ । અધુક્ષન્ત । અદુગ્ધાઃ, અધુક્ષથાઃ । અધુક્ષાથામ્ । અધુગ્ધ્વમ્, અધુક્ષધ્વમ્ । અધુક્ષિ । અદુહ્વહિ, અધુક્ષાવહિ । અધુક્ષામહિ । અધોક્ષ્યત ॥ એવં દિહ ઉપચયે ॥ 22 ॥ લિહ આસ્વાદને ॥ 23 ॥ લેઢિ । લીઢઃ । લિહન્તિ । લેક્ષિ । લીઢે । લિહાતે । લિહતે । લિક્ષે । લિહાથે । લીઢ્વે । લિલેહ, લિલિહે । લેઢાસિ, લેઢાસે । લેક્ષ્યતિ, લેક્ષ્યતે । લેઢુ । લીઢામ્ । લિહન્તુ । લીઢિ । લેહાનિ । લીઢામ્ । અલેટ્, અલેડ્ । અલિક્ષત્, અલીઢ, અલિક્ષત । અલેક્ષ્યત્, અલેક્ષ્યત ॥ બ્રૂઞ્ વ્યક્તાયાં વાચિ ॥ 24 ॥
બ્રુવઃ પઞ્ચાનામાદિત આહો બ્રુવઃ

બ્રુવો લટસ્તિબાદીનાં પઞ્ચાનાં ણલાદયઃ પઞ્ચ વા સ્યુર્બ્રુવશ્ચાહાદેશઃ । આહ । આહતુઃ । આહુઃ ॥
આહસ્થઃ

ઝલિ પરે । ચર્ત્વમ્ । આત્થ । આહથુઃ ॥
બ્રુવ ઈટ્

બ્રુવઃ પરસ્ય હલાદેઃ પિત ઈટ્ સ્યાત્ । બ્રવીતિ । બ્રૂતઃ । બ્રુવન્તિ । બ્રૂતે । બ્રુવાતે । બ્રુવતે ॥
બ્રુવો વચિઃ

આર્ધધાતુકે । ઉવાચ । ઊચતુઃ । ઊચુઃ । ઉવચિથ, ઉવક્થ । ઊચે । વક્તાસિ, વક્તાસે । વક્ષ્યતિ, વક્ષ્યતે । બ્રવીતુ, બ્રૂતાત્ । બ્રુવન્તુ । બ્રૂહિ । બ્રવાણિ । બ્રૂતામ્ । બ્રવૈ । અબ્રવીત્, અબ્રૂત । બ્રૂયાત્, બ્રુવીત । ઉચ્યાત્, વક્ષીષ્ટ ॥
અસ્યતિવક્તિખ્યાતિભ્યો ઽઙ્

એભ્યશ્ચલેરઙ્ સ્યાત્ ॥
વચ ઉમ્

અઙિ પરે । અવોચત્, અવોચત । અવક્ષ્યત્, અવક્ષ્યત । (ગ. સૂ.) ચર્કરીતં ચ । ચર્કરીતમિતિ યઙ્લુગન્તસ્ય સંજ્ઞા, તદદાદૌ બોધ્યમ્ ॥ ઊર્ણુઞ્ આચ્છાદને ॥ 25 ॥
ઊર્ણોતેર્વિભાષા