લઘુસિદ્ધાન્તકૌમુદી · શ્લોક 543-562

વૃતુવૃધુશૃધુસ્યન્દૂભ્યઃ સકારાદેરાર્ધધાતુકસ્યેણ્ ન સ્યાત્ તઙાનયોરભાવે । વર્ત્સ્યતિ, વર્તિષ્યતે । વર્તતામ્ । અવર્તત । વર્તેત । વર્તિષીષ્ટ । અવર્તિષ્ટ । અવર્ત્સ્યત્, અવર્તિષ્યત્ ॥ દદ દાને ॥ 19 ॥ દદતે ॥
ન શસદદવાદિગુણાનામ્

શસેર્દદેર્વકારાદીનાં ગુણશબ્દેન વિહિતો યો ઽકારસ્તસ્ય એત્ત્વાભ્યાસલોપૌ ન । દદદે । દદદાતે । દદદિરે । દદિતા । દદિષ્યતે । દદતામ્ । અદદત । દદેત । દદિષીષ્ટ । અદદિષ્ટ । અદદિષ્યત ॥ ત્રપૂષ્ લજ્જાયામ્ ॥ 20 ॥ ત્રપતે ॥
તૄફલભજત્રપશ્ચ

એષામત એત્ત્વમભ્યાસલોપશ્ચ સ્યાત્ કિતિ લિટિ સેટિ થલિ ચ । ત્રેપે । ત્રપિતા, ત્રપ્તા । ત્રપિષ્યતે, ત્રપ્સ્યતે । ત્રપતામ્ । અત્રપત । ત્રપેત । ત્રપિષીષ્ટ, ત્રપ્સીષ્ટ । અત્રપિષ્ટ, અત્રપ્ત । અત્રપિષ્યત, અત્રપ્સ્યત ॥
ઇત્યાત્મનેપદિનઃ॥
શ્રિઞ્ સેવાયામ્ ॥ 1 ॥ શ્રયતિ, શ્રયતે । શિશ્રાય, શિશ્રિયે । શ્રયિતાસિ, શ્રયિતાસે । શ્રયિષ્યતિ, શ્રયિષ્યતે । શ્રયતુ, શ્રયતામ્ । અશ્રયત્, અશ્રયત । શ્રયેત્, શ્રયેત । શ્રીયાત્, શ્રયિષીષ્ટ । ચઙ્ । અશિશ્રિયત્, અશિશ્રિયત । અશ્રયિષ્યત્, અશ્રયિષ્યત ॥ ભૃઞ્ ભરણે ॥ 2 ॥ ભરતિ, ભરતે । બભાર । બભ્રતુઃ । બભ્રુઃ । બભર્થ । બભૃવ । બભૃમ । બભ્રે । બભૃષે । ભર્તાસિ, ભર્તાસે । ભરિષ્યતિ, ભરિષ્યતે । ભરતુ, ભરતામ્ । અભરત્, અભરત । ભરેત્, ભરેત ॥
રિઙ્ શયગ્લિઙ્ક્ષુ

શે યકિ યાદાવાર્ધધાતુકે લિઙિ ચ ઋતો રિઙ્ આદેશઃ સ્યાત્ । રીઙિ પ્રકૃતે રિઙ્વિધાનસામર્થ્યાદ્દીર્ઘો ન । ભ્રિયાત્ ॥
ઉશ્ચ

ઋવર્ણાત્પરૌ ઝલાદી લિઙ્સિચૌ કિતૌ સ્તસ્તઙિ । ભૃષીષ્ટ । ભૃષીયાસ્તામ્ । અભાર્ષીત્ ॥
હ્રસ્વાદઙ્ગાત્

સિચો લોપો ઝલિ । અભૃત । અભૃષાતામ્ । અભરિષ્યત્, અભરિષ્યત ॥ હૃઞ્ હરણે ॥ 3 ॥ હરતિ, હરતે । જહાર । જહર્થ । જહ્રિવ । જહ્રિમ । જહ્રે । જહ્રિષે । હર્તાસિ, હર્તાસે । હરિષ્યતિ, હરિષ્યતે । હરતુ, હરતામ્ । અહરત્, અહરત । હરેત્, હરેત । હ્રિયાત્, હૃષીષ્ટ । હૃષીયાસ્તામ્ । અહાર્ષીત્, અહૃત । અહરિષ્યત્, અહરિષ્યત ॥ ધૃઞ્ ધારણે ॥ 4 ॥ ધરતિ, ધરતે ॥ ણીઞ્ પ્રાપણે ॥ 5 ॥ નયતિ, નયતે ॥ ડુપચષ્ પાકે ॥ 6 ॥ પચતિ, પચતે । પપાચ । પેચિથ, પપક્થ । પેચે । પક્તાસિ, પક્તાસે ॥ ભજ સેવાયામ્ ॥ 7 ॥ ભજતિ, ભજતે । બભાજ, ભેજે । ભક્તાસિ, ભક્તાસે । ભક્ષ્યતિ, ભક્ષ્યતે । અભાક્ષીત્, અભક્ત । અભક્ષાતામ્ ॥
યજ દેવપૂજા સઙ્ગતિકરણદાનેષુ ॥ 8 ॥ યજતિ, યજતે ॥
લિટ્યભ્યાસસ્યોભયેષામ્

વચ્યાદીનાં ગ્રહ્યાદીનાં ચાભ્યાસસ્ય સમ્પ્રસારણં લિટિ । ઇયાજ ॥
વચિસ્વપિયજાદીનાં કિતિ

વચિસ્વપ્યોર્યજાદીનાં ચ સંપ્રસારણં સ્યાત્ કિતિ । ઈજતુઃ । ઈજુઃ । ઇયજિથ, ઇયષ્ઠ । ઈજે । યષ્ટા ॥
ષઢોઃ કઃ સિ

યક્ષ્યતિ, યક્ષ્યતે । ઇજ્યાત્, યક્ષીષ્ટ । અયાક્ષીત્, અયષ્ટ ॥ વહ્ અ પ્રાપણે ॥ 9 ॥ વહતિ, વહતે । ઉવાહ । ઊહતુઃ । ઊહુઃ । ઉવહિથ ॥
ઝષસ્તાથોર્ધો ઽધઃ

ઝષઃ પરસ્યોસ્તથોર્ધઃ સ્યાન્ન તુ દધાતેઃ ॥
ઢો ઢે લોપઃ

સહિવહોરોદવર્ણસ્ય

અનયોરવર્ણસ્ય ઓત્સ્યાડ્ઢલોપે । ઉવોઢ । ઊહે । વોઢા । વક્ષ્યતિ । અવાક્ષીત્ । અવોઢામ્ । અવાક્ષુઃ । અવાક્ષીઃ । અવોઢમ્ । અવોઢ । અવાક્ષમ્ । અવાક્ષ્વ । અવાક્ષ્મ । અવોઢ । અવક્ષાતામ્ । અવક્ષત । અવોઢાઃ । અવક્ષાથામ્ । અવોઢ્વમ્ । અવક્ષિ । અવક્ષ્વહિ । અવક્ષ્મહિ ॥
ઇતિ ભ્વાદયઃ ॥ 1 ॥
અથાદાદયઃ
અદ ભક્ષણે ॥ 1 ॥
અદિપ્રભૃતિભ્યઃ શપઃ

લુક્ સ્યાત્ । અત્તિ । અત્તઃ । અદન્તિ । અત્સિ । અત્થઃ । અત્થ । અદ્મિ । અદ્વઃ । અદ્મઃ ।
લિટ્યન્યતરસ્યામ્

અદો ઘસૢ વા સ્યાલ્લિટિ । જઘાસ । ઉપધાલોપઃ ॥
શાસિવસિઘસીનાં ચ

ઇણ્કુભ્યાં પરસ્યૈષાં સસ્ય ષઃ સ્યાત્ । ઘસ્ય ચર્ત્વમ્ ॥ જક્ષતુઃ । જક્ષુઃ । જઘસિથ । જક્ષથુઃ । જક્ષ । જઘાસ, જઘસ । જક્ષિવ । જક્ષિમ । આદ । આદતુઃ । આદુઃ ॥
ઇડત્ત્યર્તિવ્યયતીનામ્

અદ્ ઋ વ્યેઞ્ એભ્યસ્થલો નિત્યમિટ્ સ્યાત્ । આદિથ । અત્તા । અત્સ્યતિ । અત્તુ । અત્તાત્ । અત્તામ્ । અદન્તુ ॥
હુઝલ્ભ્યો હેર્ધિઃ

હોર્ઝલન્તેભ્યશ્ચ હેર્ધિઃ સ્યાત્ । અદ્ધિ । અત્તાત્ । અત્તમ્ । અત્ત । અદાનિ । અદાવ । અદામ ॥
અદઃ સર્વેષામ્

અદઃ પરસ્યાપૃક્તસાર્વધાતુકસ્ય અટ્ સ્યાત્સર્વમતેન । આદત્ । આત્તામ્ । આદન્ । આદઃ । આત્તમ્ । આત્ત । આદમ્ । આદ્વ । આદ્મ । અદ્યાત્ । અદ્યાતામ્ । અદ્યુઃ । અદ્યાત્ । અદ્યાસ્તામ્ । અદ્યાસુઃ ॥
લુઙ્સનોર્ઘસૢ

અદો ઘસૢ સ્યાલ્લુઙિ સનિ ચ । ઌદિત્વાદઙ્ । અઘસત્ । આત્સ્યત્ ॥ હન હિંસાગત્યોઃ ॥ 2 ॥ હન્તિ ॥
અનુદાત્તોપદેશવનતિતનોત્યાદીનામનુનાસિકલોપો ઝલિ ક્ઙિતિ

અનુનાસિકાન્તાનામેષાં વનતેશ્ચ લોપઃ સ્યાજ્ઝલાદૌ કિતિ ઙિતિ પરે । યમિરમિનમિગમિહનિમન્યતયો ઽનુદાત્તોપદેશાઃ । તનુ ક્ષણુ ક્ષિણુ ઋણુ તૃણુ ઘૃણુ વનુ મનુ તનોત્યાદયઃ । હતઃ । ઘ્નન્તિ । હંસિ । હથઃ । હથ । હન્મિ । હન્વઃ । હન્મઃ । જઘાન । જઘ્નતુઃ । જઘ્નુઃ ॥
અભ્યાસાચ્ચ