લઘુભાગવતામૃત · અધ્યાય 1.1

લઘુભાગવતામૃત
પૂર્વ-ખણ્ડમ્ શ્રી-કૃષ્ણામૃતમ્ પ્રથમ-પરિચ્છેદઃ
સ્વયંરૂપ-વિલાસ-સ્વાંશાવેશ-પ્રકાશ-લક્ષણ-ભગવત્-તત્ત્વ-નિરૂપણમ્ ।
ઓં નમઃ શ્રી-કૃષ્ણાય --
નમસ્ તસ્મૈ ભગવતે કૃષ્ણાયાકુણ્ઠ-મેધસે ।
યો ધત્તે સર્વ-ભૂતાનામ્ અભવાયોશતીઃ કલાઃ

(ભ્પ્ 10.87.46)
કૃષ્ણ-વર્ણં ત્વિષાકૃષ્ણં સાઙ્ગોપાઙ્ગાસ્ત્ર-પાર્ષદમ્ ।
યજ્ઞૈઃ સઙ્કીર્તન-પ્રાયૈર્ યજન્તિ હિ સુ-મેધસઃ

(ભ્પ્ 11.5.32)
મુખારવિન્દ-નિસ્યન્દ-મરન્દ-ભર-તુન્દિલા ।
મમાનન્દં મુકુન્દસ્ય સન્દુગ્ધાં વેણુ-કાકલી

શ્રી-ચૈતન્ય-મુખોદ્ગીર્ણા હરે-કૃષ્ણેતિ વર્ણકાઃ ।
મજ્જયન્તો જગત્ પ્રેમ્ણિ વિજયન્તાં તદ્-આહ્વયાઃ

શ્રીમત્-પ્રભુપાદામ્ભોજૈઃ શ્રીમદ્-ભાગવતામૃતમ્ ।
યદ્-વ્યતાનિ તદ્ એવેદં સઙ્ક્ષેપેણ નિષેવ્યતે

ઇદં શ્રી-કૃષ્ણ-તદ્-ભક્ત-સમ્બન્ધાદ્ અમૃતં દ્વિધા ।
આદૌ કૃષ્ણામૃતં તત્ર સુહૃદ્ભ્યઃ પરિવેષ્યતે

નિર્બન્ધં યુક્તિ-વિસ્તારે મયાત્ર પરિમુઞ્ચતા ।
પ્રધાનત્વાત્ પર્માણેષુ શબ્દ એવ પ્રમાણ્યતે

યતસ્ તૈઃ શાસ્ત્ર-યોનિત્વાત્ ઇતિ ન્યાય-પ્રદર્શનાત્ ।
શબ્દસ્યૈવ પ્રમાણત્વં સ્વીકૃતં પરમર્ષિભિઃ

કિં ચ તર્કાપ્રતિષ્ઠાનાત્ ઇતિ ન્યાય-વિધાનતઃ ।
અમીભિર્ એવ સુવ્યક્તં તર્કસ્યાનાદરઃ કૃતઃ

અથોપાસ્યેષુ મુખ્યત્વં વક્તુમ્ ઉત્કર્ષ-ભૂમતઃ ।
કૃષ્ણસ્ય તત્-સ્વરૂપાણિ નિરૂપ્યન્તે ક્રમાદ્ ઇહ

સ્વયં રૂપસ્ તદ્-એકાત્મ-રૂપ આવેશ-નામકઃ ।
ઇત્ય્ અસૌ ત્રિવિધં ભાતિ પ્રપઞ્ચાતીત-ધામસુ

તત્ર સ્વયંરૂપઃ --
અનન્યાપેક્ષિ યદ્ રૂપં સ્વયં-રૂપઃ સ ઉચ્યતે

ઈશ્વરઃ પરમઃ કૃષ્ણઃ સચ્-ચિદ્-આનન્દ-વિગ્રહઃ ।
અનાદિર્ આદિર્ ગોવિન્દઃ સર્વ-કારણ-કારણમ્

ઇતિ (બ્ર્સ્ 5.1)
અત્ર તદ્-એકાત્મ-રૂપઃ -
યદ્-રૂપં તદ્-અભેદેન સ્વરૂપેણ વિરાજતે ।
આકૃત્યાદિભિર્ અન્યાદૃક્ સ તદ્-એકાત્મ-રૂપકઃ ।
સ વિલાસઃ સ્વાંશ ઇતિ ધત્તે ભેદ-દ્વયં પુનઃ

તત્ર વિલાસઃ -
સ્વરૂપમ્ અન્યાકારં યત્ તસ્ય ભાતિ વિલાસતઃ ।
પ્રાયેણાત્મ-સમં શક્ત્યા સ વિલાસો નિગદ્યતે

પરમ-વ્યોમ-નાથસ્ તુ ગોવિન્દસ્ય યથા સ્મૃતઃ ।
પરમ-વ્યોમ-નાથસ્ય વાસુદેવશ્ ચ યાદૃશઃ

સ્વાંશઃ -
તાદૃશો ન્યૂન-શક્તિઃ યો વ્યનક્તિ સ્વાંશ ઈરિતઃ ।
સઙ્કર્ષણાદિર્ મત્સ્યાદિર્ યથા તત્-તત્-સ્વધામસુ

તત્ર આવેશઃ -
જ્ઞાન-શક્ત્ય્-આદિ-કલયા યત્રાવિષ્ટો જનાર્દનઃ ।
ત આવેશા નિગદ્યન્તે જીવા એવ મહત્તમાઃ

વૈકુણ્ઠેઽપિ યથા શેષો નારદઃ સનકાદયઃ ।
અક્રૂર-દૃષ્ટાન્તે ચામી દશમે પરિકીર્તિતાઃ

ઇતિ ભેદ-ત્રયમ્ ।
પ્રકાશસ્ તુ ન ભેદેષુ ગણ્યતે સ હિ નો પૃથક્

તથા હિ -
અનેકત્ર પ્રકટતા રૂપસ્યૈકસ્ય યૈકદા ।
સર્વથા તત્-સ્વરૂપૈવ સ પ્રકાશ ઇતીર્યતે

દ્વારવત્યાં યથા કૃષ્ણઃ પ્રત્યક્ષં પ્રતિમન્દિરમ્ ।
ચિત્ર બતૈતદ્ ઇત્ય્ આદિ-પ્રમાણેન સ સેત્સ્યતિ

ક્વચિચ્ ચતુર્ભુજત્વેઽપિ ન ત્યજેત્ કૃષ્ણ-રૂપતામ્ ।
અતઃ પ્રકાશ એવ સ્યાત્ તસ્યાસૌ દ્વિભુજસ્ય ચ

પ્રપઞ્ચાતીત-ધામત્વમ્ એષાં શાસ્ત્રે પૃથગ્-વિધે ।
પાદ્મીયોત્તર-ખણ્ડાદૌ વ્યક્તમ્ એવ વિરાજતે