કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.9

ઇતિ શ્રીકૂર્મપારાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે (ઈશ્વરગીતાસુ) અષ્ટમો ઽધ્યાયઃ
ઋષય ઊચુઃ
નિષ્કલો નિર્મલો નિત્યો નિષ્ક્રિયઃ પરમેશ્વરઃ ।
તન્નો વદ મહાદેવ વિશ્વરૂપઃ કથં ભવાન્

ઈશ્વર ઉવાચ
નાહં વિશ્વો ન વિશ્વં ચ મામૃતે વિદ્યતે દ્વિજાઃ ।
માયાનિમિત્તમત્રાસ્તિ સા ચાત્માનમપાશ્રિતા

અનાદિનિધના શક્તિર્માયાવ્યક્તસમાશ્રયા ।
તન્નિમિત્તઃ પ્રપઞ્ચો ઽયમવ્યક્તાદભવત્ ખલુ

અવ્યક્તં કારણં પ્રાહુરાનન્દં જ્યોતિરક્ષરમ્ ।
અહમેવ પરં બ્રહ્મ મત્તો હ્યન્યન્ન વિદ્યતે

તસ્માન્મે વિશ્વરૂપત્વં નિશ્ચિતં બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
એકત્વે ચ પૃથક્ત્વે ચ પ્રોક્તમેતન્નિદર્શનમ્

અહં તત્ પરમં બ્રહ્મ પરમાત્મા સનાતનઃ ।
અકારણં દ્વિજાઃ પ્રોક્તો ન દોષો હ્યાત્મનસ્તથા

અનન્તા શક્તયો ઽવ્યક્તે માયાદ્યાઃ સંસ્થિતા ધ્રુવાઃ ।
તસ્મિન્ દિવિ સ્થિતં નિત્યમવ્યક્તં ભાતિ કેવલમ્

યાભિસ્તલ્લક્ષ્યતે ભિન્નમભિન્નં તુ સ્વભાવતઃ ।
એકયા મમ સાયુજ્યમનાદિનિધનં ધ્રુવમ્

પુંસો ઽભૂદન્યયા ભૂતિરન્યયા તત્તિરોહિતમ્ ।
અનાદિમધ્યં તિષ્ઠન્તં યુજ્યતે ઽવિદ્યયા કિલ

તદેતત્ પરમં વ્યક્તં પ્રભામણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
તદક્ષરં પરં જ્યોતિસ્તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

તત્ર સર્વમિદં પ્રોતમોતં ચૈવાખિલં જગત્ ।
તદેવ ચ જગત્ કૃત્સ્નં તદ્ વિજ્ઞાય વિમુચ્યતે

યતો વાચો નિવર્તન્તે અપ્રાપ્ય મનસા સહ ।
આનન્દં બ્રહ્મણો વિદ્વાન્ વિભેતિ ન કુતશ્ચન

વેદાહમેતં પુરુષં મહાન્ત-
માદિત્યવર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્ ।
તદ્ વિજ્ઞાય પરિમુચ્યેત વિદ્વાન્
નિત્યાનન્દી ભવતિ બ્રહ્મભૂતઃ

યસ્માત્ પરં નાપરમસ્તિ કિઞ્ચિત્
યજ્જ્યોતિષાં જ્યોતિરેકં દિવિસ્થમ્ ।
તદેવાત્માનં મન્યમાનો ઽથ વિદ્વાન્
આત્માનન્દી ભવતિ બ્રહ્મભૂતઃ

તદવ્યયં કલિલં ગૂઢદેહં
બ્રહ્માનન્દમમૃતં વિશ્વધામ ।
વદન્ત્યેવં બ્રાહ્મણા બ્રહ્મનિષ્ઠા
યત્ર ગત્વા ન નિવર્તેત ભૂયઃ

હિરણ્મયે પરમાકાશતત્ત્વે
યદર્ચિષિ પ્રવિભાતીવ તેજઃ ।
તદ્વિજ્ઞાને પરિપશ્યન્તિ ધીરા
વિભ્રાજમાનં વિમલં વ્યોમ ધામ

તતઃ પરં પરિપશ્યન્તિ ધીરા
આત્મન્યાત્માનમનુભૂયાનુભૂય ।
સ્વયંપ્રભઃ પરમેષ્ઠી મહીયાન્
બ્રહ્માનન્દી ભગવાનીશ એષઃ

એકો દેવઃ સર્વભૂતેષુ ગૂઢઃ
સર્વવ્યાપી સર્વભૂતાન્તરાત્મા ।
તમેવૈકં યે ઽનુપશ્યન્તિ ધીરાસ્
તેષાં શાન્તિઃ શાશ્વતી નેતરેષામ્

સર્વાનનશિરોગ્રીવઃ સર્વભૂતગુહાશયઃ ।
સર્વવ્યાપી ચ ભગવાન્ ન તસ્માદન્યદિષ્યતે

ઇત્યેતદૈશ્વરં જ્ઞાનમુક્તં વો મુનિપુઙ્ગવાઃ ।
ગોપનીયં વિશેષેણ યોગિનામપિ દુર્લભમ્