કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.31

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગેત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
સમાભાષ્ય મુનીન્ ધીમાન્ દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ।
જગામ લિઙ્ગં તદ્ દ્રષ્ટું કપર્દેશ્વરમવ્યયમ્

સ્નાત્વા તત્ર વિધાનેન તર્પયિત્વા પિતૄન્ દ્વિજાઃ ।
પિશાચમોચને તીર્થે પૂજયામાસ શૂલિનમ્

તત્રાશ્ચર્યમપશ્યંસ્તે મુનયો ગુરુણા સહ ।
મેનિરે ક્ષેત્રમાહાત્મ્યં પ્રણેમુર્ગિરિશં હરમ્

કશ્ચિદભ્યાજગામેદં શાર્દૂલો ઘોરરૂપધૃક્ ।
મૃગીમેકાં ભક્ષયિતું કપર્દેશ્વરમુત્તમમ્

તત્ર સા ભીતહૃદયા કૃત્વા કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
ધાવમાના સુસંભ્રાન્તા વ્યાઘ્રસ્ય વશમાગતા

તાં વિદાર્ય નખૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ શાર્દૂલઃ સુમહાબલઃ ।
જગામ ચાન્યં વિજનં દેશં દૃષ્ટ્વા મુનીશ્વરાન્

મૃતમાત્રા ચ સા બાલા કપર્દેશાગ્રતો મૃગી ।
અદૃશ્યત મહાજ્વાલા વ્યોમ્નિ સૂર્યસમપ્રભા

ત્રિનેત્રા નીલકણ્ઠા ચ શશાઙ્કાઙ્કિતમૂર્ધજા ।
વૃષાધિરૂઢા પુરુષૈસ્તાદૃશૈરેવ સંવૃતા

પુષ્પવૃષ્ટિં વિમુઞ્ચિન્તિ ખેચરાસ્તસ્ય મૂર્ધનિ ।
ગણેશ્વરઃ સ્વયં ભૂત્વા ન દૃષ્ટસ્તત્ક્ષણાત્ તતઃ

દૃષ્ટ્વૈતદાશ્ચર્યવરં જૈમિનિપ્રમુખા દ્વિજાઃ ।
કપર્દેશ્વરમાહાત્મ્યં પપ્રચ્છુર્ગુરુમચ્યુતમ્

તેષાં પ્રોવાચ ભગવાન્ દેવાગ્રે ચોપવિશ્ય સઃ ।
કપર્દેશસ્ય માહાત્મ્યં પ્રણમ્ય વૃષભધ્વજમ્

ઇદં દેવસ્ય તલ્લિઙ્ગં કપર્દોશ્વરમુત્તમમ્ ।
સ્મૃત્વૈવાશેષપાપૌઘં ક્ષિપ્રમસ્ય વિમુઞ્ચતિ

કામક્રોધાદયો દોષા વારાણસીનિવાસિનામ્ ।
વિઘ્નાઃ સર્વે વિનશ્યન્તિ કપર્દેશ્વરપૂજનાત્

તસ્માત્ સદૈવ દ્રષ્ટવ્યં કપર્દેશ્વરમુત્તમમ્ ।
પૂજિતવ્યં પ્રયત્નેન સ્તોતવ્યં વૈદિકૈઃ સ્તવૈઃ

ધ્યાયતામત્ર નિયતં યોગિનાં શાન્તચેતસામ્ ।
જાયતે યોગસંસિદ્ધિઃ સા ષણ્માસે ન સંશયઃ

બ્રહ્મહત્યાદયઃ પાપા વિનશ્યન્ત્યસ્ય પૂજનાત્ ।
પિશાચમોચને કુણ્ડે સ્નાતસ્યાત્ર સમીપતઃ

અસ્મિન્ ક્ષેત્રે પુરા વિપ્રાસ્તપસ્વી શંસિતવ્રતઃ ।
શઙ્કુકર્ણ ઇતિ ખ્યાતઃ પૂજયામાસ શઙ્કરમ્ ।
જજાપ રુદ્રમનિશં પ્રણવં બ્રહ્મરૂપિણમ્

પુષ્પધૂપાદિભિઃ સ્તોત્રૈર્નમસ્કારૈઃ પ્રદક્ષિણૈઃ ।
ઉવાસ તત્ર યોગાત્મા કૃત્વા દીક્ષાં તુ નૈષ્ઠિકીમ

કદાચિદાગતં પ્રેતં પશ્યતિ સ્મ ક્ષુધાન્વિતમ્ ।
અસ્થિચર્મપિનદ્ધાઙ્ગં નિઃ શ્વસન્તં મુહુર્મુહુઃ

તં દૃષ્ટ્વા સ મુનિશ્રેષ્ઠઃ કૃપયા પરયા યુતઃ ।
પ્રોવાચ કો ભવાન્ કસ્માદ્ દેશાદ્ દેશમિમંશ્રિતઃ

તસ્મૈ પિશાચઃ ક્ષુધયા પીડ્યમાનો ઽબ્રવીદ્ વચઃ ।
પૂર્વજન્મન્યહં વિપ્રો ધનધાન્યસમન્વિતઃ ।
પુત્રપૌત્રાદિભિર્યુક્તઃ કુટુમ્બભરણોત્સુકઃ

ન પૂજિતા મયા દેવા ગાવો ઽપ્યતિથયસ્તથા ।
ન કદાચિત્ કૃતં પુણ્યમલ્પં વા સ્વલ્પમેવ વા

એકદા ભગવાન્ દેવો ગોવૃષેશ્વરવાહનઃ ।
વિશ્વેશ્વરો વારાણસ્યાં દૃષ્ટઃ સ્પૃષ્ટે નમસ્કૃતઃ

તદાચિરેણ કાલેન પઞ્ચત્વમહમાગતઃ ।
ન દૃષ્ટં નન્મયા ઘોરં યમસ્ય વદનં મુને

ઈદૃશીં યોનિમાપન્નઃ પૈશાચીં ક્ષુધયાન્વિતઃ ।
પિપાસયાધુનાક્રાન્તો ન જાનામિ હિતાહિતમ્

યદિ કઞ્ચિત્ સમુદ્ધર્તુમુપાયં પશ્યસિ પ્રભો ।
કુરુષ્વ તં નમસ્તુભ્યં ત્વામહં શરણં ગતઃ

ઇત્યુક્તઃ શઙ્કુકર્ણો ઽથ પિશાચમિદમબ્રવીત્ ।
ત્વાદૃશો ન હિ લોકે ઽસ્મિન્ વિદ્યતે પુણ્યકૃત્તમઃ

યત્ ત્વયા ભગવાન્ પૂર્વં દૃષ્ટો વિશ્વેશ્વરઃ શિવઃ ।
સંસ્પૃષ્ટો વન્દિતો ભૂયઃ કો ઽન્યસ્ત્વત્સદૃશો ભુવિ

તેન કર્મવિપાકેન દેશમેતં સમાગતઃ ।
સ્નાનં કુરુષ્વ શીઘ્રં ત્વમસ્મિન્ કુણ્ડે સમાહિતઃ ।
યેનેમાં કુત્સિતાં યોનિં ક્ષિપ્રમેવ પ્રહાસ્યસિ

સ એવમુક્તો મુનિના પિશાચો
દયાલુના દેવવરં ત્રિનેત્રમ્ ।
સ્મૃત્વા કપર્દેશ્વરમીશિતારં
ચક્રે સમાધાય મનો ઽવગાહમ્

તદાવગાઢો મુનિસંનિધાને
મમાર દિવ્યાભરણોપપન્નઃ ।
અદૃશ્યતાર્કપ્રતિમે વિમાને
શશાઙ્કચિહ્નાઙ્કિતચારુમૌલિઃ

વિભાતિ રુદ્રૈરભિતો દિવસ્થૈઃ
સમાવૃતો યોગિભૈરપ્રમેયૈઃ ।
સબાલખિલ્યાદિભિરેષ દેવો
યથોદયે ભાનુરશેષદેવઃ

સ્તુવન્તિ સિદ્ધા દિવિ દેવસઙ્ઘા
નૃત્યન્તિ દિવ્યાપ્સરસો ઽભિરામાઃ ।
મુઞ્ચન્તિ વૃષ્ટિં કુસુમામ્બુમિશ્રાં
ગન્ધર્વવિદ્યાધરકિંનરાદ્યાઃ

સંસ્તૂયમાનો ઽથ મુનીન્દ્રસઙ્ઘૈ-
રવાપ્ય બોધં ભગવાત્પ્રસાદાત્ ।
સમાવિશન્મણ્ડલમેતદગ્ર્યં
ત્રયીમયં યત્ર વિભાતિ રુદ્રઃ

દૃષ્ટ્વા વિમુક્તં સ પિશાચભૂતં
મુનિઃ પ્રહૃષ્ટો મનસા મહેશમ્ ।
વિચિન્ત્ય રુદ્રં કવિમેકમગ્નિં
પ્રણમ્ય તુષ્ટાવ કપર્દિનં તમ્

શઙ્કુકર્ણ ઉવાચ
કપર્દિનં ત્વાં પરતઃ પરસ્તાદ્
ગોપ્તારમેકં પુરુષં પુરાણમ્ ।
વ્રજામિ યોગેશ્વરમીશિતાર-
માદિત્યમગ્નિં કપિલાધિરૂઢમ્

ત્વાં બ્રહ્મપારં હૃદિ સન્નિવિષ્ટં
હિરણ્મયં યોગિનમાદિમન્તમ્ ।
વ્રજામિ રુદ્રં શરણં દિવસ્થં
મહામુનિં બ્રહ્મમયં પવિત્રમ્

સહસ્ત્રપાદાક્ષિશિરો ઽભિયુક્તં
સહસ્ત્રબાહું નમસઃ પરસ્તાત્ ।
ત્વાં બ્રહામપારં પ્રણમામિ શંભું
હિરણ્યગર્ભાધિપતિં ત્રિનેત્રમ્

યતઃ પ્રસૂતિર્જગતો વિનાશો
યેનાવૃતં સર્વમિદં શિવેન ।
તં બ્રહ્મપારં ભગવન્તમીશં
પ્રણમ્ય નિત્યં શરણં પ્રપદ્યે

અલિઙ્ગમાલોકવિહીનરૂપં
સ્વયંપ્રભં ચિત્પતિમેકરુદ્રમ્ ।
તં બ્રહ્મપારં પરમેશ્વરં ત્વાં
નમસ્કરિષ્યે ન યતો ઽન્યદસ્તિ

યં યોગિનસ્ત્યક્તસબીજયોગા
લબ્ધ્વા સમાધિં પરમાર્થભૂતાઃ ।
પશ્યન્તિ દેવં પ્રણતો ઽસ્મિ નિત્યં
તં બ્રહ્મપારં ભવતઃ સ્વરૂપમ્

ન યત્ર નામાદિવિશેષકૢપ્તિ-
ર્ ન સંદૃશે તિષ્ઠતિ યત્સ્વરૂપમ્ ।
તં બ્રહ્મપારં પ્રણતો ઽસ્મિ નિત્યં
સ્વયંભુવં ત્વાં શરણં પ્રપદ્યે

યદ્ વેદવાદાભિરતા વિદેહં
સબ્રહ્મવિજ્ઞાનમભેદમેકમ્ ।
પશ્યન્ત્યનેકં ભવતઃ સ્વરૂપં
સબ્રહ્મપારં પ્રણતો ઽસ્મિ નિત્યમ્

યતઃ પ્રધાનં પુરુષઃ પુરાણો
વિવર્તતે યં પ્રણમન્તિ દેવાઃ ।
નમામિ તં જ્યોતિષિ સંનિવિષ્ટં
કાલં બૃહન્તં ભવતઃ સ્વરૂપમ્

વ્રજામિ નિત્યં શરણં ગુહેશં
સ્થાણું પ્રપદ્યે ગિરિશં પુરારિમ્ ।
શિવં પ્રપદ્યે હરમિન્દુમૌલિં
પિનાકિનં ત્વાં શરણં વ્રજામિ

સ્તુત્વૈવં શઙ્કુકર્ણો ઽસૌ ભગવન્તં કપર્દિનમ્ ।
પપાત દણ્ડવદ્ ભૂમૌ પ્રોચ્ચરન્ પ્રણવં પરમ્

તત્ક્ષણાત્ પરમં લિઙ્ગં પ્રાદુર્ભૂતં શિવાત્મકમ્ ।
જ્ઞાનમાનન્દમદ્વૈતં કોટિકાલાગ્નિસન્નિભમ્

શઙ્કુકર્ણો ઽથ મુક્તાત્મા તદાત્મા સર્વગો ઽમલઃ ।
નિલિલ્યે વિમલે લિઙ્ગે તદ્ભુતમિવાભવત્

એતદ્ રહસ્યમાખ્યાતં માહાત્મ્યં વઃ કપર્દિનઃ ।
ન કશ્ચિદ્ વેત્તિ તમસા વિદ્વાનપ્યત્ર મુહ્યતિ

ય ઇમાં શૃણુયાન્નિત્યં કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ।
ભક્તઃ પાપવિશુદ્ધાત્મા રુદ્રસામીપ્યમાપ્નુયાત્

પઠેચ્ચ સતતં શુદ્ધો બ્રહ્મપારં મહાસ્તવમ્ ।
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસમયે સ યોગં પ્રાપ્નુયાત્ પરમ્

ઇહૈવ નિત્યં વત્સ્યામો દેવદેવં કપર્દિનમ્ ।
દ્રક્ષ્યામઃ સતતં દેવં પૂજયામો ઽથ શૂલિનમ્

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ વ્યાસઃ શિષ્યૈઃ સહ મહામુનિઃ ।
ઉવાસ તત્ર યુક્તાત્મા પૂજયન્ વૈ કપર્દિનમ્