Kubjikamatatantra · અધ્યાય 16

ભુવનાઙ્કુરસંયુક્તં પદપત્ત્રવિભૂષિતમ્
વર્ણકણ્ટકસઙ્કીર્ણં મન્ત્રચ્છિદ્રસમન્વિતમ્ ॥

કલાસૂત્રચિતં દિવ્યં તત્ત્વગ્રન્થ્યુપરિસ્થિતમ્
કોટિકોટિશતાયામં ચતુર્વિંશદલાયતમ્ ॥

વ્યોમોદાર્ણવમધ્યસ્થં નીલાઞ્જનસમપ્રભમ્
સહસ્રાદિત્યસઙ્કાશં કાલાગ્નિર્ ઇવ વર્ચસમ્ ॥

તત્રોર્ધ્વે મણ્ડલાન્ય્ આહુશ્ ચતુર્વિંશમ્ અનુક્રમાત્
ક્ષેત્રોપક્ષેત્રસન્દોહાન્ પૂર્વાદૌ પાર્થિવાદિતઃ ॥

ક્ષેત્રે દ્વે ચોપક્ષેત્રે દ્વે સન્દોહે દ્વે વિજાનતઃ
દલોપરિ વિરાજન્તે ચતુઃષટ્કં દિશાદિતઃ ॥

અટ્ટહાસાદિતઃ કૃત્વા રાજગૃહમ્ અપશ્ચિમમ્
પાર્થિવાદિપ્રકૃત્યન્તં સંયોગાન્ મણ્ડલાયતે ॥

સૌમ્યાદિભગ્નનાસાન્તાઃ સૂર્યમણ્ડલસંસ્થિતાઃ
પૃથગ્મણ્ડલચક્રસ્થાઃ ખેચર્યઃ કુલનાયિકાઃ ॥

સોમમણ્ડલમધ્યે તુ દ્વાત્રિંશાન્યે મહાબલાઃ
કુબ્જિકાઙ્ગસમુદ્ભૂતાઃ પ્રચણ્ડોગ્રા ગુણોત્કટાઃ ॥

ચણ્ડા ઘણ્ટા મહાનાસા સુમુખી દુર્મુખી બલા
રેવતી પ્રથમા ઘોરા સૌમ્યા ભીમા મહાબલા ॥

જયા ચ વિજયા ચૈવ અજિતા ચાપરાજિતા
મહોત્કટા વિરૂપાક્ષી શુષ્કા ચાકાશમાતરા ॥

સેહારી જાતહારી ચ દંષ્ટ્રાલી શુષ્કરેવતી
પિપીલિકા પુષ્પહારી અશની સસ્યહારિકા ॥

ભદ્રકાલી સુભદ્રા ચ ભદ્રભીમા સુભદ્રિકા
દ્વાત્રિંશદ્ગુણશાલિન્યશ્ ચક્રેશ્વર્યા મહામ્બિકાઃ ॥

સોમમણ્ડલમધ્યસ્થા વહ્નિસ્થાસ્ તુ તતઃ શૃણુ
ખગેશ્વરપતીનાં તુ પતિમાત્ર્યો ઽત્ર સંસ્થિતાઃ ॥

અસિતાઙ્ગતનૂદ્ભૂતાઃ ક્રિયારૂપાઃ પરાપરાઃ
કુર્વન્તિ વિવિધાં સૃષ્ટિં ત્વરિતં લાઘવે સ્થિતાઃ ॥

ત્વરિતાશબ્દં કથં દેવ ખઞ્જીશબ્દં કિમ્ ઉચ્યતે
કુબ્જાશબ્દં કથં પ્રોક્તં કથં તન્મણ્ડલાગણઃ ॥

કથં રૂપં મહેશાન્યાઃ સર્વમ્ એતદ્ યથાક્રમમ્
આચચક્ષ્વ પ્રયત્નેન યેન ભ્રાન્તિર્ વિનશ્યતિ ॥

સાધુ દેવિ મહાદુર્ગે કિં ન બુધ્યસિ પાર્વતિ
યદ્ અસ્માત્ ત્વમ્ ઇહાયાતા તત્ કિં તે વેદિતં ન હિ ॥

વાલાગ્રશતભાગસ્ય વિભિન્નસ્ય સહસ્રધા
અસ્ય કાલવિભાગસ્ય ત્વરાત્ સઞ્ચરસે યથા ॥

તથા ત્વં ત્વરિતા નામ અશેષાર્તિવિનાશિની
ખઞ્જિની કથિતા તુભ્યં વારં વારં પુનઃ પુનઃ ॥

યસ્યા મધ્યગતં વિશ્વં વિશ્વમધ્યગતા તુ યા
ખઞ્જિકા તેન સા પ્રોક્તા સૂક્ષ્મે વસ્તુનિ સૂક્ષ્મગા ॥

એષા તે ખઞ્જિકા ખ્યાતા કુબ્જિની[ં] શૃણુ સામ્પ્રતમ્
અન્વર્થસંજ્ઞિકા નામ એકા ત્વં તુ કુલેશ્વરિ ॥

સ્થૂલસૂક્ષ્મે પરે તત્ત્વે વ્યક્તાવ્યક્તે નિરામયે
સર્વં વ્યાપ્તમ્ ઇદં દેવ્યા સા ચ ત્વં કિં ન બુધ્યસિ ॥

બૃહત્કાયો યદા કશ્ચિત્ સ્વલ્પે વ્યાચરતે ગૃહે
કુઞ્ચિતાઙ્ગો વિશેદ્ યસ્માત્ તદ્વદ્ એષા મહેશ્વરી ॥

ચતુર્દ્વાદશધાધારં ગ્રન્થૌ ષોડશકાન્વિતમ્
વડવાખ્યં ત્રિશૂલોર્ધ્વં ત્રિત્તત્ત્વં તુ કલાન્તગમ્ ॥

નિદિધ્યાસ્યં શ્રુતં દેશ્યમ્ એતત્ કૌલેશ્વરં તનુમ્
યસ્યોદરગતં તચ્ ચ તસ્ય કિમ્ અપરં પરમ્ ॥

કૂટભૂતં તુ તન્મધ્યે યસ્માત્ સા કુટિલીતયા
ગતાનેકકુલોદ્ભિન્ના ઇચ્છેયં પારમેશ્વરી ॥

તેન ત્વં કુબ્જિકા પ્રોક્તા પરા સર્વેષુ વસ્તુષુ
તત્રેદં દુર્લભં દેવિ સુગોપ્યં પ્રકટીકૃતમ્ ॥

વેદસિદ્ધાઃ પશુસ્ ચોર્ધ્વે ઊર્ધ્વં વામે પશુત્વતા
વામં દક્ષિણમાર્ગસ્ય દક્ષિણં કુલશાસને ॥

તં તુ યોન્યાર્ણવે લીનં યોનિઃ સ્રીકુબ્જિકામતે
અતોઽર્થં ગોપિતં તન્ત્રં ન કસ્યચિન્ મયોદિતમ્ ॥

રભસાવિષ્ટભાવેન તવાદ્ય પ્રકટીકૃતમ્ ॥

સૂર્યસોમસ્થિતિઃ પ્રોક્તા વહ્નિસ્થાનાવધારિતા
કથં સા કુરુતે સૃષ્ટિં કો ઽસિતાઙ્ગઃ કુલેશ્વરઃ ॥

કુબ્જેશિ શ્રૂયતાં સૃષ્ટિર્ યથાવસ્થા પ્રપદ્યતે
અસિતાઙ્ગો મહેશાનસ્ તતોર્ધ્વે મણ્ડલોપરિ ॥

સોમમધ્યે રવિસ્થાનં સૂર્યમધ્યે શિખિ[ઃ] સ્થિતઃ
તત્ર મધ્યે ઽઙ્કુરં દિવ્યમ્ અસિતાઙ્ગસમુદ્ભવમ્ ॥

તતો નિષ્પદ્યતે સૃષ્ટિર્ વિચિત્રાનેકરૂપિણી
તત્ત્વાનિ ચ કલા વર્ણા મન્ત્રવિદ્યા પદઃ પુરા ॥

વિસૃજન્તિ મહાનન્દં શક્તિભૈરવમણ્ડલમ્
પઞ્ચવિંશતિમધ્યાદૌ ષોડશૈવાષ્ટ ચાન્તિમાઃ ॥

ભૈરવાનન્દશક્તિસ્થમ્ અસિતાઙ્ગકુલેશ્વરમ્
આદિમણ્ડલમધ્યસ્થં સિદ્ધૈઃ ષોડશભિર્ વૃતમ્ ॥

આદિયોનિપુરસ્થં તુ મણ્ડલં ખેચરાત્મકમ્
અસ્ય પૂજાવિધાનેન આજ્ઞાયોનિફલં લભેત્ ॥

આદિમણ્ડલકં હ્ય્ એતત્ પ્રવરં હ્ય્ ઉત્તમોત્તમમ્
અત્રોત્પન્નાનિ સર્વાણિ મણ્ડલાનિ હ્ય્ અનેકધા ॥

પઞ્ચવિંશાત્મકં મધ્યે મણ્ડલાનાં તદાદિમમ્
ચતુઃસિદ્ધાન્વિતૈકૈકં વિજ્ઞેયં પઞ્ચવિંશકમ્ ॥

વાલાદૌ ખડ્ગપર્યન્તં મણ્ડલે મણ્ડલે તુ તમ્
એષાન્યત્ પઞ્ચકં દેવિ કુલવિદ્યા કુલાધ્વરે ॥

ભુજઙ્ગક્રૂરસંયુક્તા ત્રિમૂર્તિગુણધારણા
સામાન્યા સર્વસિદ્ધાનાં પઞ્ચવિંશતિમણ્ડલે ॥

મણ્ડલો[ દ્]ભૃતદેહા સા ક્રિયાકાલગુણોત્તરા
ચતુર્ભિઃ સહિતા દેવી સૃજતે વર્ણસાગરમ્ ॥

કકારાદૌ મપર્યન્તં યકારાદૌ હ-મ્-અન્તિમમ્
અત્ર મન્ત્રાઃ સમુત્પન્ના વિદ્યામુદ્રાગણો મહાન્ ॥

દેવીદેહાત્ સમુત્પન્ના સા દેવી મણ્ડલોદ્ભવા
ચતુર્વિંશકમધ્યસ્થા ષટ્ચતુષ્કવિભૂષિતા ॥

વહ્નિમણ્ડલમધ્યસ્થા બહુરૂપા અરૂપિણી
બર્બરોરુહ પિઙ્ગાક્ષી દન્તુરા બૃહદોદરા ॥

નીલમેઘપ્રભા ભીમા ગમ્ભીરાભરણોજ્જ્વલા
વેદૈઃ કૃતશિરોમાલા સષડઙ્ગપદક્રમાત્ ॥

બ્રહ્મસૂત્રં મહેશાન્યાઃ પુરાણોદ્બદ્ધમેખલા
જ્યોતિઃશાસ્ત્રાઞ્જિતાક્ષી સા ધ્વનિકર્ણાવતંસકા ॥

કલાલમ્બિતહારૌઘા વિજ્ઞાનકટકોજ્જ્વલા
શબ્દપઙ્કામૃતોદ્ભિન્ના મણ્ડિતં મુખમણ્ડલમ્ ॥

વિચિત્રવસનાનેકા શાસ્ત્રપટ્ટાંશુકોમલા
આબદ્ધાંશુકપર્યઙ્કા પ્રમેયાસનસંસ્થિતા ॥

ઈદૃગ્રૂપધરાં દેવીં પઞ્ચવિંસાન્તમધ્યગામ્
અપરાં સૃષ્ટિકર્તારાં પરાં ષડ્વિંશ-મ્-આદિમામ્ ॥

આદિમણ્ડલમધ્યસ્થામ્ અસિતોત્સઙ્ગગામિનીમ્
દ્વિભુજાભરણોપેતામ્ એકવક્ત્રાં ત્રિલોચનામ્ ॥

ચારુબિમ્બોષ્ઠવદનામ્ અનેકગુણશાલિનીમ્
અરૂપાં રૂપસમ્પન્નાં તસ્યાન્તે રૂપસમ્ભવામ્ ॥

ઇચ્છારૂપધરાં દેવીં નવાત્માનેન લભ્યતે ॥

નવાત્માનમયં સર્વં તસ્યૈતત્ પરમા પરા
સા પરા લભ્યતે યેન સ નવાત્મા વદ પ્રભો ॥

સાધુ ભૈરવિ યત્નેન પૃચ્છિતં નિર્મલાર્થતઃ
ન તેન રહિતં કિઞ્ચિત્ સત્યેદં પરમાર્થતઃ ॥

પ્રસહ્યં પૂજ્યતે યત્ર તત્ર સિદ્ધક્રમો ન હિ
યત્ર સિદ્ધક્રમો ભદ્રે તત્રેદં ગોપિતં મયા ॥

આજ્ઞાલબ્ધરસાસ્વાદાસ્ ત્યજન્તીદં સુદુર્લભમ્
વિશુદ્ધમણ્ડલોર્ધ્વેદં મણ્ડલં ન તદોજ્ઝિતમ્ ॥

પઞ્ચવિંશકભેદસ્ય પૂર્વં વિદ્યા સમુદ્ધૃતા
તસ્યૈવાદ્યં દ્વિકં ત્યજ્ય શેષાન્યત્કેવલાક્ષરાઃ ॥

ભૃગુલાકુલસંવર્તાસ્ ત્રીણ્ય્ એતાનિ અનુક્રમાત્
તત્ર લાકુલભૃગ્વેશં ભુજઙ્ગાસનસંસ્થિતમ્ ॥

સંવર્તકમહાકાલં પિનાકીગુણસંયુતમ્
ખડ્ગવાલાસનાસીનમ્ અર્ઘીશાનન્દનોપરિ ॥

ઽનુગ્રહાનન્દમૂર્ધ્નિસ્થં ક્રૂરાનન્દસમન્વિતમ્
પરાનન્દસમાયુક્તં કૂટેદં મણ્ડલેશ્વરમ્ ॥

યસ્ય ગર્ભગતં સર્વં વાઙ્મયં સચરાચરમ્
તસ્યોપાયમ્ ઇદં દેવિ ઉપેયસ્ય મહાત્મનઃ ॥

એતત્ કૌલેશ્વરં નામ કૂટરૂપં કુલેશ્વરમ્
નાનેન રહિતા સિદ્ધિઃ સાધનં ખેચરીપદે ॥

મણ્ડલાન્તર્ગતં પૂજ્ય મણ્ડલં કામદં સ્મૃતમ્
યેન પૂજિતમાત્રેણ સર્વવ્યાપ્તિપદં લભેત્ ॥

મહતઃ કુલવૃક્ષસ્ય ડાલાઃ સ્યુઃ પઞ્ચવિંશતિ
આજ્ઞાપુષ્પોપશોભાઢ્યં વિજ્ઞાનફલમાલિતમ્ ॥

પરિપક્વરસાનન્દં મોક્ષતૃપ્તિકરં ફલમ્
પ્રાપ્યતે યેન યજ્ઞેન હેલયા મણ્ડલં તુ તમ્ ॥

ખેચરીચક્રમધ્યસ્થં ત્રિતત્ત્વગુણશાલિનમ્
મણ્ડલોદ્ભૃતદીપ્યન્તં મણ્ડલં વડવામુખમ્ ॥

ચતુઃશક્તિસમાયુક્તમ્ એકૈકં પઞ્ચવિંશકમ્
અમ્બિકા રૌદ્રિણી જ્યેષ્ઠા વામાદૌ સૃષ્ટિસાગરે ॥

એતચ્ચતુષ્ટયાન્તસ્થં નવેશાનં કુલેશ્વરમ્
વડવાનલ-મ્-આસીનમ્ આજ્ઞાશૂલધરં વિભુમ્ ॥

મણ્ડલાનાં પૃથક્ પૂજા સિદ્ધ્યર્થં સાધકેશ્વર
વ્યાપ્તિસ્થં તુ યથા સર્વં તથા વદત ભૈરવ ॥

કથયામિ વરારોહે દેવ્યા દેહગતં યથા
વ્યાપ્તિનામવિભેદેન જ્ઞાસ્યન્તે જ્ઞાનિનો યથા ॥

કામમણ્ડલકં સ્કન્ધે ખેચરં તદધઃસ્થિતમ્
ગુરુમણ્ડલકં સન્ધૌ પાણિમધ્યે ઘનોજ્જ્વલમ્ ॥

રુદ્રમણ્ડલકં દક્ષે પાણૌ તત્ તુ નખાગ્રતહ્
ચન્દ્રમણ્ડલકં વામે છાયામણ્ડલકં ત્વ્ અધઃ ॥

જયન્તમણ્ડલં સન્ધૌ ઝઙ્કારં કરમધ્યતઃ
જ્ઞાનમણ્ડલકં વામે અઙ્ગુલ્યાગ્રે વ્યવસ્થિતમ્ ॥

વરાઙ્ગોર્ધ્વનિતમ્બાધો દક્ષિણે ઽમૃતમણ્ડલમ્
સોમમણ્ડલકોરુભ્યાં સન્ધૌ ડામરમણ્ડલમ્ ॥

કન્યામણ્ડલકં પદ્ભ્યામ્ ઉમામણ્ડલકં નખે
તારામણ્ડલકં વામે કુલદિવ્યોરુમધ્યતઃ ॥

અનન્તમણ્ડલં સન્ધૌ પાદાન્તે મિત્રમણ્ડલમ્
અઙ્ગુલ્યાગ્રે સમાખ્યાતં મણ્ડલં મેરુપૂર્વકમ્ ॥

રક્તમણ્ડલકં કુક્ષૌ દક્ષિણે વામતઃ શિખી
કુલમણ્ડલકં પૃષ્ઠૌ વજ્રસઙ્ખ્યાત મધ્યગમ્ ॥

મણ્ડલૈશ્ ચૈકવિંશાભિર્ આવૃતઃ સ કુલેશ્વરઃ
ષષ્ઠમણ્ડલકં નાભૌ કાલમણ્ડલકં હૃદિ ॥

શ્રીમન્નાથાદિતઃ કૃત્વા ત્રયૈતાનુક્રમેણ તુ
એકૈકં ચૈકવિંશાનાં મણ્ડલાનાં પતીશ્વરાઃ ॥

પઞ્ચવિંશકયોગસ્ય ચતુષ્કં પતિરૂપિણમ્
સમુદાયપતીનાં ચ પતિર્ એકો વિસુદ્ધિરાટ્ ॥

રન્ધ્રમણ્ડલકં વૃત્તે રોમકોટ્યોર્ધ્વસંસ્થિતમ્
સર્વાઙ્ગસુન્દરં દેવ્યાઃ શરીરં મણ્ડલોદ્ભવમ્ ॥

શામ્ભવીયં પરા મૂર્તિઃ સ્વયંસમ્ભૃતમણ્ડલમ્
મણ્ડલોદ્ભૃતદેહા સા સા ચ મણ્ડલમધ્યગા ॥

સ્વયઙ્કર્તા સ્વયંહર્તા મણ્ડલાનાં કુલેશ્વરી
વડવાનલરૂપેણ ત્રિશૂલાસનસંસ્થિતા ॥

કઙ્કાલેશ્વરમૂર્ધ્નિસ્થા ષટ્પદાર્થોપરિસ્થિતા
ચતુર્ભુજૈકવદના ચાક્ષસૂત્રકરાભયા ॥

સર્વજ્ઞાનાવબોધેન પુસ્તકાન્યવરપ્રદા
પઞ્ચમોર્ધ્વક્રમો દેવ્યા મણ્ડલોદ્ભૃતવિગ્રહા ॥

ચતુરાશીતિપ્રમાણેન કોટીનાં મૂલતોર્ધ્વતઃ
શરીરં શ્રીકુલેશસ્ય તસ્ય કુમ્ભો ઽબ્જમણ્ડલે ॥

સ્થિતા સઞ્જનતે સર્વં તેન કુબ્જેશ્વરી પરા
મણ્ડલોદ્ભૃતદેહા સા મણ્ડલોપરિસંસ્થિતા ॥

મણ્ડલાન્તર્ગતા દેવી ધ્યાત્વા મણ્ડલદાયિકામ્
શ્રીમહાનન્દવૃક્ષો ઽયં ડાલાનેકચિતં તુ તમ્ ॥

શાસ્ત્રપલ્લવસંયુક્તં વિજ્ઞાનાઙ્કુરશોભિતમ્
અખણ્ડજ્ઞાનપુષ્પાઢ્યં સિદ્ધોદયફલાન્વિતમ્ ॥

પક્વાનન્દરસાલાઢ્યં મોક્ષતૃપ્ત્યાદિસત્ફલમ્
એષ મણ્ડલવૃક્ષો ઽયં યસ્માત્ સર્વં પ્રપદ્યતે ॥

સર્વથા તદ્ યજેન્ નિત્યં વ્યાકુલેન-મ્-અનેન કિમ્
નિરાચારેણ યોગેન સાચારેણ ન તદ્ યજેત્ ॥

વ્યાપ્તિભાવમ્ અતો મત્વા ભુક્ત્વા ચાણ્ડાલજાં તનુમ્
સ પશ્યતિ પરં વૃક્ષં ખેચરં મણ્ડલોદ્ભવમ્ ॥

તદ્ભાવભાવનાં કૃત્વા ગુરું મત્વાવધારયેત્
યત્ કિઞ્ચિત્ પુરતસ્ તસ્ય તત્ સર્વં મણ્ડલં વિદુઃ ॥

યદિ સ્યાન્ મણ્ડલો દેહઃ પૂજયેન્ મણ્ડલાદિભિઃ
વડવાનલયોગેન એકૈકં માસકાવધિમ્ ॥

કુલવિદ્યાસમાયુક્તં ચતુષ્કલસમન્વિતમ્
કૌલેશાનસમાયુક્તં સ્વસ્થાનસ્થોપદેશગમ્ ॥

એવં સઞ્ચિન્ત્ય મનસા ભક્તિયુક્તો જિતેન્દ્રિયઃ
પઞ્ચવિંશતિમાસેન પ્રાકૃતાન્ લભતે ગુણાન્ ॥

દ્વિગુણેન તુ કાલેન પૈશાચગુણકૃદ્ ભવેત્
ત્રિગુણેન તુ કાલેન દૈવત્યં ભજતે તુ સઃ ॥

ચતુર્ગુણેન કામિત્વં સામાન્યત્વામરાલયે
પઞ્ચમાવસ્થયોગેન સત્યલોકાવધિં વ્રજેત્ ॥

ષષ્ઠમેન તુ યોગેન વિષ્ણુત્વં જાયતે ધ્રુવમ્
સપ્તમેન તુ યોગેન બ્રહ્માણ્ડાન્તમ્ અનુવ્રજેત્ ॥

અષ્ટમેન તુ પિઙ્ગોઽસૌ નવમાન્તેશ્વરઃ પ્રભુઃ
મણ્ડલીશો દશાવસ્થઃ ખેચરઃ ખેચરાધિપઃ ॥

મણ્ડલાભ્યાસયોગેન નિરાચારેણ યોગિનઃ
વડવાનલમધ્યે તુ વડવાનલપૂરિતઃ ॥

વડવાનલરૂપેણ નિરાચારવ્રતં ચરેત્
વડવાનલમ્ આરૂઢો વાડવીયં પદં લભેત્ ॥

યતઃ સર્વમયં તચ્ ચ જગેદં વડવોદરમ્
આજ્ઞેયં સકલા દેવી દિવ્યાજ્ઞાતો ઽસ્ય સમ્ભવઃ ॥

ષટ્પદાર્થસ્ય ચાન્યસ્ય પ્રધાનં વડવાનલમ્
મહાવૃક્ષવટો યસ્ય સૂક્ષ્મબીજવટો યથા ॥

તથા તુ હૃદયસ્યાસ્ય સર્વમ્ એવોદરે જગત્
ખેચરાધિપતિર્ દેવ્યા વટમાલાવલમ્બિની ॥

આજ્ઞાસૂત્રપ્રયોક્તા સા ચતુરાશીતિગુણોજ્જ્વલા
ગુરુવક્ત્રાત્ તુ લભ્યેત માલેયં વડવાનલી ॥

સ્વમનીષિકતો ઽન્યથા પશ્યન્તો ઽપિ ન પશ્યતિ
એતત્ તે પઞ્ચકં પ્રોક્તં સર્વવ્યાપ્તિભૃતોદરમ્ ॥

ખેચરાન્તપદં દિવ્યં ચતુષ્કાન્યં પુનઃ શૃણુ ॥