ક્ષણભઙ્ગસિદ્ધિ વ્યતિરેકાત્મિકા · અધ્યાય 88

નનુ નિત્યત્વં ક્રમયૌગપદ્યવત્ત્વં ચ વિરુદ્ધૌ ધર્મૌ વિધૂય નાપરો વિરોધો નામ, કસ્ય વાસ્તવત્વમ્ ઇતિ ચેત્ ।

ન, ન હિ ધર્માન્તરસ્ય સમ્ભવેન વિરોધસ્ય પારમાર્થિકત્વં બ્રૂમઃ । કિં તુ વિરુદ્ધયોર્ ધર્મયોઃ સદ્ભાવે । અન્યથા વિરોધનામધર્માન્તરસમ્ભવે ઽપિ યદિ ન વિરુદ્ધૌ ધર્મૌ ક્વ પારમાર્થિકવિરોધસમ્ભવઃ । વિરુદ્ધૌ ચેદ્ ધર્મૌ તાવતૈવ તાત્ત્વિકો વિરોધવ્યવહારઃ । કિમ્ અપરેણ પ્રતિજ્ઞામાત્રસિદ્ધેન વિરોધનામ્ના વસ્ત્વન્તરેણ ।

તદ્ અયં પૂર્વપક્ષસંક્ષેપઃ । નિત્યં નાસ્તિ ન વા પ્રતીતિવિષયસ્ તેનાશ્રયાસિદ્ધતા હેતોઃ સ્વાનુભવસ્ય ચ ક્ષતિર્ અતઃ ક્ષિપ્તઃ સપક્ષો ઽપિ ચ । શૂન્યશ્ ચ દ્વિતયેન સિધ્યતિ ન વા ઽસત્તા ઽપિ સત્તા યથા નો નિત્યેન વિરોધસિદ્ધિર્ અસતા શક્યા ક્રમાદેર્ અપિ । ઇતિ ।

અત્ર સિદ્ધાન્તસંક્ષેપઃ । ધર્મસ્ય કસ્ય ચિદ્ અવસ્તુનિ માનસિદ્ધા બાધાવિધિવ્યવહૃતિઃ કિમ્ ઇહાસ્તિ નો વા । ક્વાપ્ય્ અસ્તિ ચેત્ કથમ્ ઇયન્તિ ન દૂષણાનિ નાસ્ત્ય્ એવ ચેત્ સ્વવચનપ્રતિરોધસિદ્ધિઃ ।

તદ્ વમ્ નિત્યં ન ક્રમિકાર્યકારિત્વાક્રમિકાર્યકારિત્વયોગીતિ પરમાર્થઃ । તતશ્ ચ સત્તાયુક્તમ્ અપિ નૈવેતિ પરમાર્થઃ । તતશ્ ચ ક્ષણિકાક્ષણિકપરિહારેણ રાશ્યન્તરાભાવાદ્ અક્ષણિકાન્ નિવર્તમાનમ્ ઇદં સત્ત્વં ક્ષણિક એવ વિશ્રામ્યત્વેન વ્યાપ્તં સિધ્યતીતિ સત્ત્વાત્ ક્ષણિકત્વસિદ્ધિર્ અવિરોધિનિ ।

પ્રકૃતિઃ સર્વધર્માણં યદ્ બોધાન્ મુક્તિર્ ઇષ્યતે । સ એવ તીર્થ્યનિર્માથી ક્ષણભઙ્ગઃ પ્રસાદિતઃ ।

ઇતિ કૃતિર્ ઇયં રત્નકીર્તેઃ ।