ક્ષણભઙ્ગસિદ્ધિ વ્યતિરેકાત્મિકા · અધ્યાય 78

નાપિ વિરુદ્ધઃ । સપક્ષે ભાવાત્ ।

ન ચાનૈકાન્તિકઃ । ક્રમાક્રમાભાવસ્યાર્થક્રિયાસામર્થ્યાભાવેન વ્યાપ્તત્વાત્ ।

યેનૈવ હિ પ્રત્યક્ષાત્મના પ્રમાણેનાપરપ્રકારાભાવાદ્ વિધિભૂતાભ્યાં ક્રમાક્રમાભ્યાં વિધિભૂતસ્યાર્થક્રિયાસામર્થ્યસ્ય વ્યાપ્તિઃ પ્રસાધિતા, તેનૈવાર્થક્રિયાસામર્થ્યાભાવેન ક્રમાક્રમાભાવસ્ય વ્યાપ્તિઃ પ્રસાધિતેતિ સ્વીકર્તવ્યમ્ । ન હિ દહનાદિના ધૂમાદેર્ વ્યાપ્તિસાધકપ્રમાણાદ્ અપરં ધૂમાદ્યભાવેન દહનાદ્યભાવસ્ય વ્યાપ્તિસાધકં કિઞ્ચિત્ પ્રમાણં શરણભૂતમ્ અસ્તિ । તસ્માદ્ વિધ્યોર્ એવ વ્યાપ્તિસાધકં પ્રમાણમ્ અભાવયોર્ અપિ વ્યાપ્તિસાધકમ્ ઇતિ ન્યાયસ્ય દુરતિક્રમત્વાત્ સત્ત્વાભાવેન ક્રમાક્રમાભાવો વ્યાપ્ત એવેતિ નાનૈકાન્તિક ઇત્ય્ અનવદ્યો વ્યાપકાનુપલમ્ભઃ । તદ્ અયમ્ અક્ષણિકાદ્ વિનિવર્તમાણઃ સ્વવ્યાપ્યં સત્ત્વં નિવર્ત્ય ક્ષણિકે વિશ્રામયતીતિ સત્ત્વહેતોઃ ક્ષણભઙ્ગસિદ્ધિર્ અપ્ય્ અનવદ્યા. ।

નનુ વ્યાપકાનુપલમ્ભતઃ સત્ત્વસ્ય કથં સ્વસાધ્યપ્રતિબન્ધસિદ્ધિઃ, અસ્યાપ્ય્ અનેકદોષદુષ્ટત્વાત્ । તથા હિ ન તાવદ્ અયં પ્રસઙ્ગ હેતુઃ । સાધ્યધર્મિણિ પ્રમાણસિદ્ધત્વાત્, પરાભ્યુપગમસિદ્ધત્વાભાવાત્, વિપર્યયપર્યવસાનાભાવાચ્ ચ । અથ સ્વતન્ત્રઃ, તદાશ્રયાસિદ્ધઃ । અક્ષણિકસ્યાશ્રયસ્યાસમ્ભવાત્ । અપ્રતીતત્વાદ્ વા । પ્રતીતિર્ હિ પ્રત્યક્ષેણાનુમાનેન વિકલ્પમાત્રેણ વા સ્યાત્ ।