ક્રમદીપિકા · અધ્યાય 7

અથવા સ્થાને હૃષીકેશાદ્યં ગીતા-મનું જપેત્ । કિમ્ભૂતં મનુમ્ ? વ્યસ્તમ્ એકૈકં સર્વે સમસ્તા યે અઙ્ઘ્રયઃ પાદ-ચતુષ્ટયં તૈઃ રચિતમ્ અઙ્ગં પઞ્ચાઙ્ગમ્ । અર્જુનઃ ઋષિર્ યત્ર તં વ્યસ્ત-સર્વાઙ્ઘ્રિ-રચિતાઙ્ગશ્ ચાર્જુન ઋષિકશ્ ચેતિ દ્વન્દ્વઃ તં ત્રિષ્ટુપ્-છન્દો યત્ર તં વિશ્વરૂપો વિષ્ણુર્ અધિદેવતા યસ્ય તમ્ । આજ્યકૈર્ ઘૃતૈર્ હુનેદ્ વા વાશબ્દઃ સમુચ્ચયે હુનેત્ । ટીકાન્તરે ઉક્ત-પ્રયોગેષુ યત્ર જપ-હોમયોઃ સઙ્ખ્યા ન ઉક્તા તત્ર સંનિધાનોક્તા ગૃહ્યતે તદ્-અભાવે ઽષ્તોત્તરં સહસ્રં શતં વા અષ્ટૌ સહસ્રાણીત્ય્ એકે । જગન્-મોહનાખ્ય-તન્ત્રે-
લક્ષં વાપ્ય્ અયુતં વાપિ સહસ્રં શતમ્ એવ ચ ।
કાર્યાણાં ગૌર્વાન્ મન્ત્રી તત્-તદ્-ધોમં સમાચરેત્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.75-76 ॥
ઇતિ શ્રી-કેશવ-ભટ્ટાચાર્ય-વિરચિતાયાં ક્રમ-દીપિકાયાં
ષષ્ઠઃ પટલઃ ।
॥6॥
(7)
સપ્તમ-પટલમ્
અનેક-મન્ત્ર-કથનાર્થં સપ્તમ-પટલમ્ ઉપક્રામતિ-વક્ષ્ય ઇત્ય્ આદિના ।
વક્ષ્યે ઽક્ષય-ધનાવાપ્ત્યૈ પ્રતિપત્તિં શ્રિયઃ પતેઃ ।
સુગુપ્તાં ધન-નાથાદ્યૈર્ ધન્યૈર્ યા ક્રિયતે સદા

શ્રિયઃ પતેર્ ગોપાલસ્ય પ્રતિપત્તિં ધ્યાનં મન્ત્ર-પૂજા-ધ્યાનાદિ-પ્રકારં વા વક્ષ્યે । યા પ્રતિપત્તિર્ ધન-નાથાદ્યૈઃ કુબેર-પ્રભૃતિભિર્ મહાધનૈઃ ક્રિયતે । કસ્યૈ ? અક્ષયમ્ અવિનાશિ યદ્ ધનં તત્-પ્રાપ્ત્યૈ । સુગુપ્તા નાત્યન્ત-પ્રકટિતાં દ્વિજૈર્ ઇત્ય્ અર્થઃ

દ્વારવત્યામ્ ઇત્ય્ આદિ સપ્ત-શ્લોકૈર્ મધ્ય-કુલકમ્ ।
દ્વારવત્યાં સહસ્રાર્ક-ભાસ્વરૈર્ ભવનોત્તમૈઃ ।
અનલ્પૈઃ કલ્પ-વૃક્ષૈશ્ ચ પરીતે મણ્ડપોત્તમે

અચ્યુતો ધ્યેયઃ કુત્ર ? દ્વારવત્યાં મણિ-મણ્ડપે મણિ-સિંહાસનામ્બુજે આસીનો દ્વારકા-નગરી-ગત-મણિ-મણ્ડપાવસ્થિત-મણિ-મય-સિંહાસનોપવિષ્ટઃ મણિ-મણ્ડપે । કીદૃશે ? ભવનોત્તમૈઃ ગૃહોત્તમૈઃ કલ્પ-વૃક્ષૈશ્ ચ પરીતે વેષ્ટિતે । કિમ્ભૂતૈઃ ? સહસ્ર-સૂર્યાઃ તદ્વદ્ ભાસ્વરૈર્ દીપ્તૈર્ અનલ્પૈર્ વિસ્તરૈઃ

જ્વલદ્-રત્ન-મય-સ્તમ્ભ-દ્વાર-તોરણ-કુડ્યકે ।
ફુલ્લ-સ્રગ્-ઉલ્લસચ્-ચિત્ર-વિતાનાલમ્બિ-મૌક્તિકે

પુનઃ કીદૃશે ? જ્વલન્તિ દીપ્તાનિ યાનિ રત્નાનિ તન્-મયં તત્-પ્રધાનં સ્તમ્ભઃ ગૃહાધાર-ભૂતં દ્વાર-તોરણં કુડ્યં ભિત્તિર્ યત્ર તસ્મિન્ પ્રફુલ્લા વિકાસનીયા સ્રક્ પુષ્પ-માલા ઉલ્લસચ્-છોબમાનં પવિત્રં નાના-પ્રકારં વિતાનં તત્રાલમ્બિ મૌક્તિકં યત્ર તત્ર

પુનઃ કીદૃશે મણિ-મણ્ડપે ?
પદ્મ-રાગ-સ્થલી-રાજદ્-રત્ન-નદ્યોશ્ ચ મધ્યતઃ ।
અનારત-ગલદ્-રત્ન-સુધસ્ય સ્વસ્-તરોર્ અધઃ

પદ્મ-રાગ-મયી યા સ્થલી રાજદ્ દેદીપ્યમાન-રત્ન-મયી ચ યા નદી તયોર્ મધ્યે સ્વસ્-તરોઃ પારિજાતસ્યાધઃ । સ્વસ્-તરોર્ કિમ્ભૂતસ્ય ? અનારતં સર્વદા ગલન્તી રત્નમયી સુધા અમૃતં યસ્ય તસ્ય

પુનઃ કીદૃશે મણિ-મણ્ડપે ?
રત્ન-પ્રદીપાવલિભિઃ પ્રદીપિત-દિગ્-અન્તરે ।
ઉદ્યદ્-આદિત્ય-સઙ્કાશે મણિ-સિંહાસનામ્બુજે

રત્ન-પ્રદીપાવલિભિર્ જ્વલદ્-રત્નૈઃ પ્રદીપિતમ્ ઉદ્ભાસિતં દિશામ્ અન્તરાલમ્ અવકાશો યત્ર મણિ-સિંહાસને । કિમ્ભૂતે ? ઉદ્યત્ પ્રાદુર્ભવન્ ય આદિત્યસ્ તસ્ય સઙ્કાશે સદૃશે

અચ્યુતઃ કિમ્ભૂતહ્ ?
સમાસીનો ઽચ્યુતો ધ્યેયો દ્રુત-હાટક-સંનિભઃ ।
સમાનોદિત-ચન્દ્રાર્ક-તડિત્-કોટિ-સમ-દ્યુતિઃ

દ્રુત-હાટક-સંનિભઃ દ્રવી-ભૂત-સ્વર્ણ-તુલ્યઃ સમાનોદિતા એકદોદ્ગતા યા ચન્દ્રાર્કાનાં કોટિઃ તડિતામ્ અપિ કોટિઃ તત્-સમ-દ્યુતિર્ યસ્ય સઃ

પુનઃ કિમ્ભૂતહ્ ?
સર્વાઙ્ગ-સુન્દરઃ સૌમ્યઃ સર્વાભરણ-ભૂષિતઃ ।
પીત-વાસાશ્ ચક્ર-શઙ્ખ-ગદા-પદ્મોજ્જ્વલદ્-ભુજઃ

સર્વાઙ્ગેન મુખાદિના સુન્દરો રમ્યઃ સૌમ્યો ઽનુદ્ધતઃ સર્વાભરણેનઅ કુણ્ડલાદ્ય્-અલઙ્કારેણ ભૂષિતઃ । પીત-વાસાઃ પીત-વાસસી યસ્ય સઃ । ચક્ર-શઙ્ખ-ગદા-પદ્મર્ ઉજ્જ્વલા દીપ્તા ભુજા યસ્ય સઃ

પુનઃ કીદૃશઃ ?
અનારતોચ્છ્લદ્-રત્ન-ધારૌધ-કલશં સ્પૃશન્ ।
વામ-પાદામ્બુજાગ્રેણ મુષ્ણતા પલ્લવ-ચ્છવિમ્

વામ-પાદામ્બુજાગ્રેણ અનારતં સર્વદા ઉચ્છલન્તી યા રત્ન-ધારા તસ્યા ઓઘઃ પ્રવાહો યત્ર સ ચાસૌ કલસશ્ ચેતિ કર્મધારયઃ । તં સ્પૃશન્ વામ-પાદામ્બુજાગ્રેણ । કિમ્ભૂતેન ? પલ્લવ-ચ્છવિમ્ મુષ્ણતા કિશલય-કાન્તિં ચોરયતા

અષ્ટ-મહિષી-ધ્યાનમ્ આહ-
રુક્મિણી-સત્યભામે ઽસ્ય મૂર્ધ્નિ રત્નૌઘ-ધારયા ।
સિઞ્ચન્ત્યૌ દક્ષ-વામ-સ્થે સ્વ-દોઃ-સ્થ-કલશોત્થયા

રુક્મિણી-સત્યભામે ધ્યેયે । કિમ્ભૂતે ? અસ્ય હરેર્ મૂર્ધ્નિ શિરસિ રત્ન-પ્રવાહ-ધારયા સિઞ્ચન્ત્યૌ । કીદૃશે ? દક્ષ-વામ-સ્થે । અત્ર રુક્મિણી દક્ષિણે સત્યા વામે । કિમ્ભૂતયા ધારયા ? સ્વ-હસ્ત-સ્થ-ઘટોદ્ભવયા

નાગ્નજિતી-સુનન્દે ચ ધ્યેયે । એતે કીદૃશે ?
નાગ્નજિતી સુનન્દા ચ દિશન્ત્યા કલશૌ તયોઃ ।
તાભ્યાં ચ દક્ષ-વામ-સ્થે મિત્રવિન્દા-સુલક્ષ્મણે

તયો રુક્મિણી-સત્યભામયોઃ સ્થાને રત્ન-ઘટૌ દિશન્ત્યૌ દદત્યૌ । કીદૃશે ? દક્ષ-વામ-સ્થે । તથા મિત્રવિન્દા-સુલક્ષણે દક્ષિણ-વામ-સ્થે ધ્યેયે । કિમ્ભૂતે ? તાભ્યાં નાગ્નજિતી-સુનન્દાભ્યાં કલશં દિશન્તીભ્યાં કલશં દદત્યૌ

રત્ન-નદ્યા સમુદ્ધૃત્ય રત્ન-પૂર્ણૌ ઘટૌ તયોઃ ।
જામ્બવતી સુશીલા ચ દિશન્ત્યૌ દક્ષ-વામ-ગે

તથા દક્ષ-વામે જામ્બવતી-સુશીલે ચ ધ્યેયે । કિમ્ભૂતે ? રત્ન-નદ્યા રત્ન-પૂર્ણૌ ઘટૌ સમુદ્ધૃત્ય તયોર્ સુલક્ષ્મણા-મિત્રવિન્દયોર્ દિશન્ત્યૌ

બહિઃ ષોડશ-સાહસ્ર-સઙ્ખ્યાતાઃ પરિતઃ સ્ત્રિયઃ ।
ધ્યેયાઃ સકલ-રત્નૌઘ-ધારા-યુક્-કલશોજ્જ્વલાઃ

તદ્-બહિઃ ષોડશ-સાહસ્ર-સઙ્ખ્યાતાઃ પ્રિયા ધ્યેયાઃ । કિમ્ભૂતાઃ ? કનકં સુવર્ણં રત્નાનિ પદ્માદીનિ તેષામ્ ઓઘઃ સમૂહઃ । તસ્ય ધારાં યુનક્તીતિ તદ્-યુક્ યઃ કલશઃ તેન દીપ્તાઃ

તદ્-બહિશ્ ચાષ્ટ-નિધયો ધ્યેયાઃ । કીદ્ર્શાઃ ?
તદ્ બહિશ્ ચાષ્ટ-નિધયઃ પૂરયન્તો ધનૈર્ ધરામ્ ।
તદ્-બહિર્ વૃષ્ણયઃ સર્વે પુરોવચ્ ચ સુરાદયઃ

ધરાં પૃથ્વીં ધનૈઃ પૂરયન્તઃ તદ્-બહિર્ વૃષ્ણયો યાદવા ધ્યેયાઃ । અનન્તરં પુરોવત્ દિક્ષુ સ્થિતાઃ સુરાદયો દેવર્ષિ-સિદ્ધ-વિદ્યાધર-ગન્ધર્વ-પ્રભૃતયો રત્નાભિષેકં કુર્વન્તો ધ્યેયાઃ

ધ્યાત્વૈવં પરમાત્માનં વિંસત્ય્-અર્ણં મનું જપેત્ ।
ચતુર્-લક્ષં હુનેદ્ આજ્યૈશ્ ચત્વારિંશત્-સહસ્રકમ્

એવં પરમાત્મ-રૂપં અશરીરિણં ધ્યાત્વા વિંસત્ય્-અક્ષરં મન્ત્રં ચતુર્-લક્ષં જપેત્ । આજ્યૈર્ ઘૃતૈશ્ ચત્વારિંશત્-સહસ્રકમ્ હુનેત્ જુહૂયાત્

વિંશત્ય્-અક્ષર-મન્ત્રમ્ ઉદ્ધરતિ-
શક્તિ-શ્રી-પૂર્વકો ઽષ્ટાદશાર્ણો વિંશતિ-વર્ણકઃ ।
મત્રેણાનેન સદૃશો મનુર્ નહિ જગત્ ત્રયે

શક્તિર્ ભુવનેશ્વરી-બીજં શ્રીઃ શ્રી-બીજં એતદ્-બીજ-દ્વય-પૂર્વકઃ પૂર્વોક્તાષ્ટાદશાક્ષર-મન્ત્ર એવ વિંશત્ય્-અક્ષરો ભવતીત્ય્ અર્થઃ । અનેન મન્ત્રેણ સદૃશો મન્ત્ર જગત્-ત્રયે નાસ્તિ

ઋષ્ય્-આદિકં દર્શયતિ-
ઋષિર્ બ્રહ્મા ચ ગાયત્રી-ચ્છન્દઃ કૃષ્ણસ્ તુ દેવતા ।
પૂર્વોક્તવદ્ એવાસ્ય બીજ-શક્ત્ય્-આદિ-કલ્પના

અસ્ય મન્ત્રસ્ય બીજ-શક્ત્ય્-આદિ-કલ્પના પૂર્વોક્તવત્ દશાક્ષરવત્ તથા ચ દશાક્ષરસ્ય યદ્ બીજાદિકં તદ્ અસ્યાપીત્ય્ અર્થઃ

પૂજા-પ્રકારમ્ આહ-
કલ્પઃ સનત્-કુમારોક્તો મન્ત્રસ્યાસ્યોચ્યતે ઽધુના ।
પીઠ-ન્યાસાદિકં કૃત્વા પૂર્વોક્ત-ક્રમતઃ સુધીઃ

અસ્ય મન્ત્રસ્ય સનત્-કુમાર-કથિતઃ પૂજા-પ્રકારઃ સમ્પ્રતિ મયા કથ્યતે । પૂર્વોક્ત-ક્રમતઃ દશાક્ષરોક્ત-પ્રકારેણ પીઠ-ન્યાસ-પ્રાણાયામાદિકં કૃત્વા

કર-દ્વન્દ્વાઙ્ગુલિ-તલેષ્વ્ અઙ્ગ-ષટ્કં પ્રવિન્યસેત્ ।
મન્ત્રેણ વ્યાપકં કૃત્વા માતૃકાં મનુ-સમ્પુટામ્

સંહાર-સૃષ્ટિ-માર્ગેણ દશ-તત્ત્વાનિ વિન્યસેત્ ।
પુનશ્ ચ વ્યાપકં કૃત્વા મન્ત્ર-વર્ણાસ્ તનૌ ન્યસેત્

ઉભય-કરાઙ્ગુલિષુ ઉભય-કર-તલેષુ ચ ષડ્-અઙ્ગાનિ ક્રમાન્ ન્યસેત્ । મન્ત્રેણેતિ વિંશત્ય્ અક્ષર-મન્ત્રેણ વ્યાપકં સર્વતનૌ ન્યાસં કૃત્વા માતૃકાં માતૃકા-ન્યાસં મનુ-સમ્પુટાં વિંશત્ય્-અક્ષર-પુટિત-પ્રત્યક્ષરાં પૂર્વોક્ત-માતૃકા-સ્થાનેષુ વિન્યસેત્ । પ્રયોગશ્ ચ-હ્રીં અં હ્રીં નમ ઇત્ય્ આદિઃ । એવં ભ-પર્યન્તં દ્વિર્-આવૃત્તિઃ । તતો હ્રીં શ્રીં હ્રીં શ્રીં નમઃ । ક્લીં ક્રીં પં ક્લીં ક્રીં નમ ઇત્ય્ આદિઃ । સંહાર-સૃષ્ટિ-માર્ગેણ દશ-તત્ત્વાનિ મહી-સલિલ-પ્રભૃતીનિ વિન્યસેત્ । પુનર્ અપિ વિંશત્ય્-અક્ષર-મન્ત્રેણ વ્યાપક-ન્યાસં કૃત્વા વિંશતિ-મન્ત્રાક્ષરાણિ તનૌ સ્વ-શરીરે ન્યસેત્

અક્ષર-ન્યાસ-સ્થાનાન્ય્ આહ-
મૂર્ધ્નિ ભાલે ભ્રુવોર્ મધ્યે નેત્રયોઃ કર્ણયોર્ નસોઃ ।
આનને ચિબુકે કણ્ઠે દોર્-મૂલે હૃદિ તન્દુકે

નાભૌ લિઙ્ગે તથાધારે કટ્યોર્ જાન્વોશ્ ચ જઙ્ઘયોઃ ।
ગુલ્ફયોઃ પાદયોર્ ન્યસેત્ સૃષ્ટિર્ એષા સમીરિતા

મસ્તકે ભાલે લલાટે ભ્રૂ-મધ્યે ઇત્ય્ આદાવ્ એકૈકમ્ અક્ષરં ન્યસેત્ । આધારે લિઙ્ગાધસ્ ત્રિકોણ-સ્થાને એષ સૃષ્ટિ-ન્યાસ-પ્રકાર ઉક્તઃ

સ્થિતિર્ હૃદ્-આદિકં સાન્તા સંહૃતિશ્ ચરણાદિકા ।
વિધાયૈવં પઞ્ચ-કૃત્વઃ સ્થિત્ય્-અન્તં મૂર્તિ-પઞ્જરમ્ ।
સૃષ્ટિ-સ્થિતી ચ વિન્યસ્ય ષડ્-અઙ્ગ-ન્યાસમ્ આચરેત્

હૃદ્-આદિકાંસાં તા સ્થિતિઃ હૃદયમ્ આરભ્યાંસ-પર્યન્ત-ન્યાસઃ સ્થિતિઃ સંહૃતિશ્ ચરણાદિકાપાદાવારભ્યમૂર્ધાન્ત-ન્યાસઃ વિધાયેતિ । એવં પઞ્ચ-વારાન્ સ્થિત્ય્-અન્તં ન્યાસં કૃત્વા ઇતિ ગૃહસ્થાભિપ્રાયેણ તથા પૂર્વોક્ત-મુર્તિ-પઞ્જર-ન્યાસં કૃત્વા પુનઃ સૃષ્ટિ-સ્થિતી વિન્યસ્ય સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-પ્રકારેણ મન્ત્ર-વર્ણાન્ વિન્યસ્ય ષડ્-અઙ્ગ-ન્યાસમ્ આચરેત્

ષડ્-અઙ્ગાનિ દર્શયતિ-
ગુણાગ્નિ-વેદ-કરણ-કરણાક્ષ્ય્-અક્ષરૈર્ મનોઃ ।
મુદ્રાં બદ્ધ્વા કિરીટાખ્યાં દિગ્-બન્ધં પૂર્વવચ્ ચરેત્ ।
ધ્યાત્વા જપ્ત્વાર્ચયેદ્ દેહે મૂર્તિ-પઞ્જર-પૂર્વકમ્

મનોર્ મન્ત્રસ્ય ગુણાસ્ ત્રયઃ અગ્નયસ્ ત્રયઃ વેદાશ્ ચત્વારઃ કરણમ્ અન્તઃ-કરણ-ચતુષ્ટયં । પુનઃ કરણ-ચતુષ્ટયમ્ અક્ષિ-દ્વયમ્ એતૈર્ અક્ષરૈર્ મન્ત્ર-સમ્ભવૈઃ ષડ્-અઙ્ગાનિ કાર્યાણીત્ય્ અર્થઃ । મુદ્રામ્ ઇતિ કિરીટાખ્યાં કિરીટાભિધાં બદ્ધ્વા કૃત્વા કિરીટાદ્યામ્ ઇતિ પાઠે કૌસ્તુભ-શ્રીવત્સ-મુદ્રયોઃ પરિગ્રહઃ પૂર્વવદ્ અસ્ત્ર-મન્ત્રેણ દિગ્-બન્ધનં કુર્યાત્ ।
આત્મ-પૂજામ્ આહ-ધ્યાત્વેતિ । પૂર્વોદિતં ધ્યાનં કૃત્વા અષ્ટોત્તર-શતં ચ જપ્ત્વા મૂર્તિ-પઞ્જર-પૂર્વકમ્ દેહે પૂજયેત્ તથાચાભ્યન્તરે પ્રથમં પરમેશ્વરા-રાધનં તદ્ અનુ મૂર્તિ-પઞ્જરસ્ય તદ્ અનુ સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-ન્યાસં તદ્ અનુ ષડ્-અઙ્ગસ્યેતિ ॥23॥
બાહ્ય-પૂજા-પ્રકારમ્ આહ-
અથવા હ્યે ઽર્ચયેદ્ વિષ્ણું તદ્-અર્થં યન્ત્રમ્ ઉચ્યતે ।
ગોમયેનોપલિપ્યોર્વીં તત્ર પીઠં નિધાપયેત્

અથાત્મ-પૂજાનન્તરં બાહ્યે વિષ્ણું પૂજયેત્ । તત્-પૂજાર્થં પૂજા-સ્થાનમ્ ઉચ્યતે । ગોમય-જલેન પૃથિવીમ્ ઉપલિપ્ય તત્ર લિપ્ત-સ્થાને પીઠં પૂજાધાર-પ્રિયં પાત્રં સ્થાપયેત્

વિલિપ્ય ગન્ધ-પઙ્કેન લિખેદ્ અષ્ટ-દલામ્બુજમ્ ।
કર્ણિકાયાં તુ ષટ્-કોણં સ-સાધ્યં તત્ર મન્મથમ્

અનન્તરં તત્-પીઠં ચન્દન-પઙ્કેન વિલિપ્ય તત્રાષ્ટ-દલ-પદ્મં વિલિખ્ય કર્ણિકાયાં પદ્મં વિલિખ્ય મધ્ય-સ્થાને ષટ્-કોણ-પુટિતં વહ્નિ-પુર-દ્વયં લિખેત્ । તત્ર ષટ્-કોણ-મધ્યે સ-સાધ્યં કર્મ-સહિતં સાધ્ય-નામ-સહિતં મન્મથં કામ-બીજં લિખેત્ । સાધ્ય-ગ્રહણાત્ ધારણાર્થમ્ અપ્ય્ એતદ્ બોદ્ધવ્યમ્ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ

શિષ્ટૈસ્ તં સપ્તદશભિર્ અક્ષરૈર્ વેષ્ટયેત્ સ્મરમ્ ।
પ્રાગ્-રક્ષો ઽનિલ-કોણેષુ શ્રિયં શિષ્ટેષુ સંવિદમ્

શિષ્ટૈઃ સપ્ત સપ્તદશભિર્ અક્ષરૈસ્ તં કામ-બીજં વેષ્ટયેત્ । ષટ્-કોણસ્ય પૂર્વ-નૈરૃતિ-વાયવ્ય-કોણેષુ શ્રિયં શ્રી-બીજ-ત્રયં લિખેત્ । શિષ્ટેષુ ત્રિષુ કોણેષુ પશ્ચિમેશાનાગ્નિ-કોણેષુ સંવિદમ્ ભુવનેશ્વરી-બીજં વિલિખેત્

ષડ્-અક્ષરં સન્ધિષુ ચ કેશરેષુ ત્રિશસ્ ત્રિશઃ ।
વિલિખેત્ સ્મર-ગાયત્રીં માલા-મન્ત્રં દલાષ્ટકે

ષડ્શઃ સંલિખ્ય તદ્-બાહ્યે વેષ્ટયેન્ માતૃકાક્ષરૈઃ ।
ભૂ-બિમ્બં ચ લિખેદ્ બાહ્યે શ્રી-માયે દિગ્-વિદિક્ષ્વ્ અપિ

સન્ધિષુ ષટ્-કોણ-સન્ધિષુ ષડ્-અક્ષરં કામ-બીજ-પૂર્વક-કૃષ્ણાય નમ ઇતિ ષડ્-અક્ષરં લિખેત્ । કેશર-સ્થાને કામ-ગાયત્રીં વક્ષ્યમાણાં ત્રિશો ઽક્ષર-ત્રયં કૃત્વા વિલિખેત્ । પત્રાષ્ટકે વક્ષ્યમાણાં માલા-મન્ત્રં ષડ્શઃ ષડ્-અક્ષરાણિ કૃત્વા વિલિખ્ય પદ્મ-બાહ્યે માતૃકાક્ષરૈર્ વેષ્ટયેત્ । માતૃકાવેષ્ટન-બાહ્ય એવ વક્ષ્યમાણ-સ્વરૂપં ભૂ-બિમ્બં ચ લિખેત્ । ભૂ-બિમ્બ-દિગ્-વિદિક્ષુ શ્રી-માયે દિક્ષુ શ્રી-બીજં કોણેષુ ભુવનેશ્વરી-બીજં લિખેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ

એતદ્-યન્ત્રં હાટકાદિ-પટ્ટેષ્વ્ આલિખ્ય પૂર્વવત્ ।
સાધિતં ધારયેદ્ યો વૈ સો ઽર્ચ્યેત ત્રદશૈર્ અપિ

એતદ્ યન્ત્રં પૂજાયામ્ અપ્ય્ ઉપયુક્તં યો ધારયેત્ સ દેવૈર્ અપિ પૂજ્યતે । કિં કૃત્વા ? સુવર્ણ-રજત-તામ્રાદિ-પટ્ટેષુ યથા-કથિત-દ્રવ્યેણાલિખ્ય પૂર્વવદ્ યઃ પૂજાસુ । યદ્ વા, પૂર્વ-મન્ત્રવત્ કૃત-પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠાદિ-ક્રિયમ્ । કીદૃશમ્ ? સાધિતં યથા-કથિત-પ્રકારેણ સમ્પાદિત-પ્રજપ્તં ચ

કામ-ગાયત્રીમ્ ઉદ્ધરતિ-
સ્યાદ્ ગાયત્રી કામ-દેવ-પુષ્પ-બાણૌ ચ ઙે ઽન્તકૌ ।
વિદ્મહે-ધીમહિ-યુતૌ તન્ નો ઽઙ્ગઃ પ્રચોદયાત્ ।
જપ્યાજ્ જપાદૌ ગોપાલ-મનૂનાં જન-રઞ્જનીમ્

કામ-દેવ-પુષ્પ-બાણ-શબ્દૌ ક્રમેણ ચતુર્થ્ય્-અન્તૌ । કિમ્ભૂતૌ ? વિદ્મહે-ધીમહિ-શબ્દ-સહિતૌ । તદ્-અનુ તન્ નો ઽનઙ્ગઃ પ્રચોદયાદ્ ઇતિ સ્વરૂપમ્ । એવં સતિ કામ-ગાયત્રી સ્યાદ્ ભવતિ । જપ્યાદ્ ઇતિ ગોપાલ-મન્ત્રાણાં જપાદૌ જપોપક્રમે એતાં કામ-ગાયત્રીં જપ્યાત્ । યત ઇયં જન-રઞ્જનીં વશ્યકરીમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ

માલા-મન્ત્રમ્ ઉદ્ધરતિ-નત્ય્-અન્ત ઇત્ય્ આદિના ।
નત્ય્-અન્તે કામ-દેવાય ઙે ઽન્તં સર્વ-જન-પ્રિયમ્ ।
ઉક્ત્વા સર્વ-જનાન્તે તુ સંમોહન-પદં તથા

જ્વલ જ્વલ પ્રજ્વલેતિ પ્રોક્તો સર્વ-જનસ્ય ચ ।
હૃદયં ચ મમ બ્રૂયાત્ વશં કુરુ-યુગં શિરઃ ।
પ્રોક્તો મદન-મન્ત્રો ઽષ્ત-ચત્વારિંશદ્ભિર્ અક્ષરૈઃ

નમઃ-શબ્દાન્તે કામ-દેવાયેતિ સ્વરૂપં તદ્-અનુ ચતુર્થ્ય્-અન્તે સર્વ-જન-પ્રિય-શબ્દમ્ ઉચ્ચાર્ય તદ્-અનુ સર્વ-જન-શબ્દમ્ ઉક્ત્વા સંમોહન-પદં વદેત્ । તદ્-અનુ જ્વલ જ્વલ પ્રજ્વલેતિ સ્વરૂપમ્ ઉક્ત્વા સર્વ-જનસ્ય હૃદયં મમેતિ સ્વરૂપમ્ ઉક્ત્વા વશમ્ ઇતિ સ્વરૂપમ્ ઉક્ત્વા કુરુ કુરુ ઇતિ સ્વરૂપમ્ ઉક્ત્વા શિરઃ સ્વાહા ઇતિ વદેત્ । એવં ચ સતિ અષ્ટ-ચત્વારિંશદ્ અક્ષરકૈર્ મદન-મન્ત્રઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.31-32 ॥
વિનિયોગં દર્શયતિ-
જપાદૌ માર-બીજાદ્યો જગત્-ત્રય-વશીકરઃ ।
ભૂ-ગૃહં ચતુરસ્રં સ્યાત્ કોણ-વજ્રાદ્ય્-અલઙ્કૃતમ્

યત્ર યથોદ્ભૂત એવ જપ-પૂજા-હોમાદૌ તુ યદિ કામ-બીજાદ્યો ભવતિ તદા જગત્-ત્રય-વશીકરણ-ક્ષમઃ યદાય મન્ત્રઃ સ્વતન્ત્રેણ જપ્યતે તદેતિ ત્રિપાઠિનઃ । ભૂ-ગૃહમ્ ઉદ્ધરતિ-ભૂ-ગૃહમ્ ઇતિ । કોણ-સંલગ્નાષ્ટ-વજ્રાલઙ્કૃત-ચતુરસ્રં કોણ-ચતુષ્ટય-સહિતં ભૂ-વિલમ્બમ્ ઇતિ પાઠો વા

યન્ત્રે પૂજા-પ્રકારમ્ આહ-
પીઠં પૂર્વવદ્ અભ્યર્ચ્ય મૂર્તિ-સઙ્કલ્પ્ય પૌરષીમ્ ।
તત્રાવાહ્યાચ્યુતં ભક્ત્યા સકલીકૃત્ય પૂજયેત્

પૂર્વવદ્ દશાક્ષરવત્ ગુર્વાપીઠ-પૂજાન્તમ્ અભ્યર્ચ્ય તત્ર પૌરુષીં પુરુષાકૃતિં મૂર્તિં પારમેશ્વરીં વિચિન્ત્ય તત્ર મૂર્તાવ્ અચ્યુતમ્ આવાહ્ય સકલીકૃત્ય ભક્ત્યા પૂજયેત્ । સુષુમ્ણા પ્રવાહ-નાડ્યા પુષ્પ-યુક્તમ્ ઉત્તાન-પાણી-હૃદય-સ્થ-મૂર્તેસ્ તેજઃ સંયોજ્ય તેજો દેવતા બ્રહ્મ-રન્ધ્રેણ દેવ-શરીર-ગતં વિચિન્ત્ય સ્વ-સ્વ-મુદ્રયા બાહ્યે સંસ્થાપ્ય સન્નિધાપ્ય સણ્નિરુદ્ધ્યાવગુણ્ઠ્ય દેવતાઙ્ગે ષડ્-અઙ્ગ-ન્યાસં કૃત્વા ષોડશોપચારૈઃ સમ્પૂજયેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ

આસનાદિ ભૂષણાન્તં પુનર્ ન્યાસ-ક્રમાત્ યજેત્ ।
સૃષ્ટિ-સ્થિતી ષડ્-અઙ્ગં ચ કિરીટં કુણ્ડલ-દ્વયમ્

ચક્ર-શઙ્ખ-ગદા-પદ્મ-માલા-શ્રીવત્સ-કૌસ્તુભાન્ ।
ગન્ધાક્ષત-પ્રસૂનૈશ્ ચ મૂલેનાભ્યર્ચ્ય પૂર્વવત્

આસનાદિ વિભૂષાન્તં યથા સ્યાદ્ એવં પૂજયેત્ આસનમ્ આરભ્ય ભૂષાન્તૈર્ ઉપચારૈઃ પૂજયેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । પુનર્ ન્યાસ-ક્રમાત્ સૃષ્ટ્ય્-આદીન્ યજેત્ । પ્રથમં સૃષ્ટ્ય્-આદીનાં ન્યાસં વિધાય તતસ્ તાન્ પૂજયેત્ । અથવા ન્યાસ-ક્રમાદ્ યથા તેષાં ન્યાસઃ કૃતસ્ તેન ક્રમેણેત્ય્ અર્થઃ ।
ગન્ધાક્ષતેતિ । અક્ષતા યવા ગન્ધાક્ષત-પુષ્પૈશ્ ચ પૂર્વવત્ મૂલ-મન્ત્રેણ કૃષ્ણં પૂજયિત્વા સપ્તાવૃતીઃ સમ્પૂજયેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ

આવરણાન્ય્ આહ-
આદૌ વહ્નિ-પુર-દ્વન્દ્વ-કોણેષ્વ્ અઙ્ગાનિ પૂજયેત્ ।
સહૃચ્-છિરઃ શિખા-વર્મ-નેત્રમ્ અસ્ત્રમ્ ઇતિ ક્રમાત્

પ્રથમં વહ્નિ-પુર-યુગલ-સમ્બન્ધિ-ષટ્-કોણેષુ આગ્નેય-કોણમ્ આરભ્ય ષડ્-અઙ્ગાનિ પૂજયેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । અઙ્ગાન્ય્ આહ-સહૃદ્ ઇતિ । સહ-હૃદ્ આવર્તત ઇતિ સહૃત્ હૃદયં શિરઃ શિખા-વર્મ-કવચં નેત્રમ્ અસ્ત્રં ચેતિ પ્રથમાવરણમ્

દ્વિતીયાવરણમ્ આહ વાસુદેવ ઇતિ-
વાસુદેવઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રદ્ય્મ્નશ્ ચાનિરુદ્ધકઃ ।
અગ્ન્ય્-આદિ-દલ-મૂલેષુ શાન્તિઃ શ્રીશ્ ચ સરસ્વતી

રતિશ્ ચ દિગ્-દલેષ્વ્ અર્ચ્યાસ્ તતો ઽષ્તૌ મહિષીર્ યજેત્ ।
રુક્મિણ્ય્-આદ્યા દક્ષ-સવ્યે ક્રમાત્ પત્રાગ્રકેષુ ચ

અગ્ન્ય્-આદિ-કોણ-દલ-મૂલેષુ કેશર-સ્થાનેષુ વાસુદેવાદયઃ પૂજ્યાસ્ તથૈવ પૂર્વાદિ-ચતુર્-દિક્ષુ દલ-મૂલેષુ શાન્ત્ય્-આદયઃ પૂજ્યા ઇત્ય્ અર્થઃ । તૃતીયાવરણમ્ આહ-તતો ઽષ્ટાવ્ ઇતિ । તદ્-અનન્તરમ્ અષ્ટૌ મહિષ્યઃ પૂજ્યા ઇત્ય્ અર્થઃ । તા હિ રુક્મિણ્ય્-આદ્યા ઇતિ । પૂજા-સ્થાનમ્ આહ-દક્ષ-સવ્યે ઇતિ । પરમેશ્વરસ્ય દક્ષિણ-ભાગે ચતસ્રઃ વામ-ભાગે ચતસ્રઃ ક્રમેણ પૂજ્યા ઇત્ય્ અર્થઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.38-39 ॥
ચતુર્થાવરણમ્ આહ-તત ઇતિ ।
તતઃ ષોડશ-સાહસ્રં સકૃદ્ એવાર્ચયેત્ પ્રિયાઃ ।
ઇન્દ્રનીલ-મુકુન્દાદ્યાન્ મકરાનઙ્ગ-કચ્છપાન્

પદ્મ-શઙ્ખાદિકાંશ્ ચાપિ નિધીન્ અષ્ટૌ ક્રમાદ્ યજેત્ ।
તદ્ બહિશ્ ચેન્દ્ર-વજ્રાદ્ યે આવૃતી સમ્પ્રપૂજયેત્

પૂર્વાદિ-દલાગ્રેષુ ષોડશ-સહસ્રં પ્રિયાઃ દેવ-પત્નીઃ સકૃદ્ એવ એક-ક્રમેણૈવાર્ચયેત્ । પઞ્ચમમ્ આવરણમ્ આહ-ઇન્દ્રનીલાદ્યાન્ અષ્ટૌ નિધીન્ પૂર્વાદિ-ક્રમેણ પૂજયેત્ । અત્રેન્દ્રાદિ-શબ્દાનન્તરં પ્રત્યેકં ચતુર્થ્ય્-અન્તં નિધિ-પદં દેયમ્ । પ્રયોગશ્ ચ-ઓં ઇન્દ્ર-નિધયે નમઃ ઇત્ય્ આદિઃ । ષષ્ઠ-સપ્તમાવરણ-દ્વયમ્ આહ-તદ્ બહિર્ ઇતિ । તદ્-બાહ્યે ઇન્દ્રાદિકં વજ્રાદિકં ચ પૂજયેત્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.40-41 ॥
આવરણાનિ સન્દર્શ્ય નૈવેદ્યં દર્શયતિ-
ઇતિ સપ્તાવૃત્તિ-વૃતમ્ અભ્યર્ચ્યાચ્યુતમ્ આદરાત્ ।
પ્રીણયેદ્ દધિ-ખણ્ડાજ્ય-મિશ્રેણ તુ પયો ઽન્ધસા

ઇત્ય્ અનેન પ્રકારેણ સપ્તાવરણ-વેષ્ટિતં કૃષ્ણમ્ આદર-પૂર્વકં સમ્પૂજ્ય દધિ-શર્કરા-ઘૃત-સહિતેન પાયસેન પ્રીણયેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ

રાજોપચારં દત્ત્વાથ સ્તુત્વા નત્વા ચ કેશવમ્ ।
ઉદ્વાસયેત્ સ્વ-હૃદયે પરિવાર-ગણૈઃ સહ

છત્ર-ચામરાદીનિ દત્ત્વા અથાનન્તરં સ્તવં કૃત્વા અષ્ટાઙ્ગ-પઞ્ચાઙ્ગાન્યતરેણ પ્રણમ્ય પરિવાર-ગણૈઃ સહ કેશવં હૃદયે ઉદ્વાસયેત્ ઉત્તોલ્ય સ્થાપયેત્

ન્યસ્ત્વાત્માનં સમભ્યર્ચ્ય તન્-મયઃ પ્રજપેન્ મનુમ્ ।
રત્નાભિષેક-ધ્યાનેજ્યા-વિંશત્ય્-અર્ણાશ્રિતેરિતા

જપ-હોમાર્ચનૈર્ ધ્યાનૈર્ યો ઽમું પ્રભજતે મનુમ્ ।
તદ્ વેશ્મ પૂર્યતે રત્નૈઃ સ્વર્ણ-ધાન્યૈર્ અનારતમ્

ન્યસ્ત્વા પૂજા પૂર્વોક્તં સૃષ્ટ્ય્-આદિ-ન્યાસં કૃત્વા આત્મ-પૂજાં વિધાય તન્-મયઃ પૂજ્ય-દેવ-સ્વરૂપો ભૂત્વા પૂજાઙ્ગ-મન્ત્રં જપેત્ । પર્કૃતમ્ ઉપસંહરતિ-રત્નેતિ । ધ્યાનં ચ ઇજ્યા ચ પૂજા ચ ઇત્ય્ અર્થઃ । તથા ચ યસ્યાં પૂજાયાં કૃષ્ણસ્ય રત્નાભિષેક-ધ્યાનં તત્ર કૃષ્ણસ્ય વિંશત્ય્-અક્ષરોક્તા પૂજેયમ્ ઉક્તા । ફલં દર્શયતિ-જપેતિ । જપાદિભિર્ યો અમું મન્ત્રં સેવતે તસ્ય ગૃહં પદ્મ-રાગાદિભિઃ રત્નૈઃ કાઞ્ચનૈર્ ધાન્યૈશ્ ચાનારતમ્ અનવરતં પૂર્યતે ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.44-45 ॥
પૃથ્વી પૃથ્વી કરે તસ્ય સવસસ્ય્ અકુલાકુલા ।
પુત્રૈર્ મિત્રૈઃ સુસમ્પન્નઃ પ્રયાત્ય્ અન્તે પરાં ગતિમ્

પ્રયોગં દર્શયતિ-
વહ્નાવ્ અભ્યર્ચ્ય ગોવિન્દં શુક્લ-પુષ્પૈઃ સ-તણ્ડુલૈઃ ।
આજ્યાક્તૈર્ અયુતં હુત્વા ભસ્મ તન્-મૂર્ધ્નિ ધારયેત્ ।
તસ્યાન્નાદિ-સમૃદ્ધિઃ સ્યાત્ તદ્-વશે સર્વ-યોષિતઃ

યથોક્ત-પ્રકારેણાગ્નિમ્ આધાય તત્ર યથોક્ત-પ્રકારેણ ગોવિન્દં સમ્પૂજ્ય ઘૃતાક્તૈસ્ તણ્ડુલ-સહિતૈઃ શુક્લ-પુષ્પૈર્ દશ-સહસ્રાણિ હુત્વા હોમાગ્નિ-ભસ્મ યઃ પુમાન્ મૂર્ધનિ ધારયેત્ તસ્ય નાના-સમૃદ્ધિઃ સમ્પત્તિર્ ભવતિ સર્વાશ્ ચ સ્ત્રિયસ્ તદ્-આયત્તા ભવન્તિ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
આજ્યૈર્ લક્ષં હુનેદ્ રક્ત-પદ્મૈર્ વા મધુરાપ્લુતૈઃ ।
શ્રિયા તસ્યૈન્દ્રમ્ ઐશ્વર્યં તૃણલેશાયતે ધ્રુવમ્

ઘૃતૈઃ કેવલૈઃ ઘૃત-મધુ-શર્કરાયુતૈઃ રક્ત-પદ્મૈર્ વા યો લક્ષં જુહોતિ તસ્ય સાધકસ્ય શ્રિયા લક્ષ્મ્યા કૃત્વા ઇન્દ્ર-સમ્બન્ધિ ઐશ્વર્યં તૃણ-સમાનં ભવતિ ધ્રુવમ્ ઉત્પ્રેક્ષાયામ્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
શુક્લાદિ-વસ્ત્ર-લાભાય શુક્લાદિ-કુસુમૈર્ હુનેત્ । ત્રિમધ્વક્તૈર્ દશ-શતમ્ આજ્યાક્તૈર્ વાષ્ટ-સંયુતમ્

શુક્લાદિ-વસ્ત્ર-પ્રાપ્ત્ય્-અર્થં ઘૃત-મધુ-શર્કરા-સહિતૈઃ શુક્લ-પુષ્પૈઃ ઘૃઆક્તૈર્ વા અષ્ટધિક-દશ-શતં જુહુયાત્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
ક્ષૌદ્ર-સિક્તૈઃ સિતૈઃ પુષ્પૈર્ અષ્ટોત્તર-સહસ્રકમ્ ।
હુનેન્ નિત્યં સ ષડ્-માસાન્ પુરોધા નૃપતેર્ ભવેત્

મધુ-મિશ્રિતૈઃ શુક્લ-પુષ્પૈર્ અષ્ટાધિક-સહસ્રં પ્રત્યહં યો જુહુયાત્ સ ષટ્કે અતીતે રાજ્ઞઃ પુરોહિતો ભવતિ

દશાષ્ટાદશ-વર્ણોક્તં જપ-ધ્યાન-હુતાદિકમ્ ।
વિદધ્યાત્ કર્મ ચાનેન તાભ્યામ્ અપ્ય્ અત્ર કીર્તિતમ્

દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ ઉક્તં જપ-ધ્યાન-હોમાદિકમ્ અનેન મન્ત્રેણ કુર્યાત્ । અત્ર મન્ત્રે કથિતં પ્રયોગાદિકં તાભ્યાં ચ કુર્યાત્

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
શ્રી-શક્તિ-સ્મર-કૃષ્ણાય ગોવિન્દાય શિરો મનુઃ ।
રવ્ય્-અર્ણો બ્રહ્મ-ગાયત્રી-કૃષ્ણ-ર્ષ્ય્-આદિર્ અથાસ્ય તુ

શ્રી-બીજં શક્તિ-બીજં સ્મરઃ કામ-બીજં કૃષ્ણાય ગોવિન્દાયેતિ સ્વરૂપં શિરઃ સ્વાહેતિ સ્વરૂપં રવ્યાર્ણો મન્ત્રઃ ઋષિર્ આદૌ યેષાં તે ઋષ્ય્-આદયો બ્રહ્મ-ગાયત્રી-કૃષ્ણા ઋષ્ય્-આદય ઇત્ય્ અર્થઃ । અસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ ગાયત્રી-ચ્છન્દઃ કૃષ્ણો દેવતા ઇત્ય્ અર્થઃ । બીજ-શક્ત્યાદિ-પૂર્વવત્

બીજૈસ્ ત્રિવેદ-યુગ્માર્ણૈર્ અઙ્ગ-ષટ્કમ્ ઇહોદિતમ્ ।
વિંશત્ય્-અર્ણોદિત-જપ-ધ્યાન-હોમાર્ચન-ક્રિયાઃ ।
મન્ત્રો ઽયં સકલૈશ્વર્ય-કાઙ્ક્ષિભિઃ સેવ્યતામ્બુધૈઃ

ઇહ મન્ત્રે અઙ્ગ-ષટ્કં ષડ્-અઙ્ગં કથિતં કૈસ્ ત્રિભિર્ બીજૈર્ અઙ્ગ-ત્રયં તથા ત્રિવેદ-યુગ્માર્ણૈઃ ત્રિભિશ્ ચતુર્ભિર્ દ્વાભ્યાં ચાપરાઙ્ગ-ત્રયમ્ ઇતિ । વિંશેતિ । અયં મન્ત્રઃ વિંશત્ય્-અક્ષર-મન્ત્રોક્ત-જપ-ધ્યાન-હોમ-પૂજા-સહિતઃ સકલૈશ્વર્ય-કામૈઃ પણ્ડિતૈર્ ઉપાસ્યતામ્

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
શ્રી-શક્તિ-કામ-પૂર્વો ઽઙ્ગજન્મ-શક્તિ-રમાન્તકઃ ।
દશાક્ષરઃ સરાવાદૌ સ્યાચ્ ચેચ્ છક્તિ-રમા-યુતઃ ।
મન્ત્રૌ વિકૃતિર્ અવ્યર્ણાવાચક્રાદ્ય્-અઙ્ગિનાવ્ ઇમૌ

શ્રી-બીજં ભુવનેશ્વરી-બીજં કામ-બીજં ચ । એતે પૂર્વે યસ્ય દશાક્ષરસ્ય તથાઙ્ગ-જન્મ કામ-બીજં શક્તિર્ ભુવનેશ્વરી-બીજં રમા-શ્રી-બીજમ્-એતે અન્તે યસ્ય દશાક્ષરસ્ય । એવં ભૂતાદ્ય્-અન્ત-વિશિષ્ટો દશાક્ષરો ષોડશાક્ષર-મન્તોર્ ભવતિ તથા સ એવ દશાક્ષરો મન્ત્રઃ આદૌ શક્તિ-રમા-યુતઃ ભુવનેશ્વરી-શ્રી-બીજ-સહિતશ્ ચેત્ તદા દ્વાદશાક્ષર-મન્ત્રો ભવતિ । એવં ચ સતિ ઇમૌ વિકૃતિર્ અવ્યાર્ણૌ ષોડશાક્ષર-દ્વાદશાક્ષરૌ મન્ત્રૌ આચક્રાદ્ય્-અઙ્ગિનૌ દશાક્ષરોક્તાનિ આચક્રાદ્ય્-અઙ્ગાનિ યયોસ્ તાદૃશૌ જ્ઞેયૌ

વિંશત્ય્-અર્ણોક્ત-યજન-વિધૌ ધ્યાયેદ્ અથાચ્યુતમ્ ।
વરદાભય-હસ્તાભ્યાં શ્લિષ્યન્તં સ્વાઙ્કગે પ્રિયે ।
પદ્મોત્પલ-કરે તાભ્યાં શ્લિષ્ટં ચક્ર-દરોજ્જ્વલમ્

વિંશત્ય્-અક્ષર-કથિત-પૂજા-પ્રકારાવ્ એતૌ અથાનન્તરમ્ અચ્યુતં ચિન્તયેત્ । કીદૃશં ? સ્વાઙ્કગે સ્વ-ક્રોડ-સ્થિતે પ્રિયે લક્ષ્મી-સરસ્વત્યૌ । યદ્ વા, રુક્મિણી-સત્યભામે શ્લિષ્યન્તમ્ આલિઙ્ગન્તમ્ । કાભ્યામ્ ? વરદાભય-હસ્તાભ્યાં વરં દદાતીતિ વરદઃ । ન વિદ્યતે ભયં યસ્માત્ સ વરદાભયૌ ચ તૌ હસ્તૌ ચેતિ વરદાભય-હસ્તૌ તાભ્યામ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । પ્રિયે કીદૃશે ? પદ્મં સામાન્ય-પઙ્કજમ્ ઉત્પલં નીલ-પદ્મં તે કરયોર્ યયોસ્ તે તાદૃગ્-વિધે । પુનઃ કીદૃશં ? તાભ્યાં પ્રિયાભ્યાં શ્લિષ્ટમ્ આલિઙ્ગિતમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? શઙ્ખ-ચક્રાભ્યામ્ ઉજ્જ્વલમ્

પુરશ્ચરણ-જપાદિકમ્ આહ-
દશ-લક્ષં જપેદ્ આજ્યૈસ્ તાવત્-સહસ્ર-હોમતઃ ।
સિદ્ધાવ્ ઇમૌ મનૂ સર્વ-સમ્પત્-સૌભાગ્યદૌ નૃણામ્

દશ-લક્ષ-સઙ્ખ્યં જપેદ્ આજ્યૈર્ ઘૃતૈસ્ તાવત્-સહસ્ર-હોમતો દશ-સહસ્ર-હોમતઃ સિદ્ધૌ ઇમૌ મન્ત્રૌ મનુષ્યાણાં સર્વૈશ્વર્ય-સર્વ-જન-પ્રિય-પ્રદૌ ભવતઃ

ઇદાનીં ક્રમેણ મન્ત્રમ્ ઉદ્ધરતિ-
માર-શક્તિ-રમા-પૂર્વઃ શક્તિ-શ્રી-માર-પૂર્વકઃ ।
શ્રી-શક્તિ-માર-પૂર્વશ્ ચ દશાર્ણો મનવસ્ ત્રયઃ

અન્નાદ્યઃ કામ-ભુવનેશ્વરી-શ્રી-બીજ-પૂર્વા દશાક્ષરઃ ભુવનેશ્વરી શ્રીર્ મારઃ પૂર્વો યસ્યેતિ દ્વિતીયઃ શ્રી- ભુવનેશ્વરી-કામ-બીજ-પૂર્વો દશાક્ષર ઇતિ તૃતીયઃ ॥
એતેષાં મનુ-વર્યાણામ્ અઙ્ગ-ર્ષ્યાદિ-દશાર્ણવત્ ।
શઙ્ખ-ચક્ર-ધનુર્-બાણ-પાશાઙ્કુશ-ધરો ઽરુણઃ ।
વેણું ધમન્ ધૃતં દોર્ભ્યાં કૃષ્ણો ધ્યેયો દિવાકરે

આદ્યે મનૌ ધ્યાનમ્ એવં દ્વિતીયે વિંશદ્-અર્ણવત્ ।
દશાર્ણવત્ તૃતીયે ઽઙ્ગ-દિક્-પાલાદ્યૈઃ સમર્ચના

પઞ્ચ-લક્ષં જપેત્ તાવદ્ અયુતં પાયસૈર્ હુનેત્ ।
તતઃ સિધ્યન્તિ મનવો નૃણાં સમ્પત્તિ-કાન્તિ-દાઃ

એતેષામ્ ઇત્ય્ આદિ સુગમમ્ । દિવાકરે સૂર્ય-મણ્ડલે ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.58-60 ॥
સ્પષ્ટં મન્ત્રાન્તરમ્ ઉદ્ધરતિ-
અષ્ટાદશાર્ણો ભારાન્તો મનુઃ સુત-ધન-પ્રદઃ ।
ઋષ્ય્-આદ્ય્-અષ્ટાદશાર્ણોક્તં મારારૂઢ-સ્વરૈઃ ક્રમાત્ ।
અઙ્ગાન્ય્ અસ્ય મનોર્ અઙ્ગ દિક્પાલાદ્યૈઃ સમર્ચના

કામ-બીજાન્તઃ પૂર્વોક્તાષ્ટાદશાક્ષર-મન્ત્રઃ સુત-ધન-પ્રદઃ મારારૂઢૈર્ નપુંસક-રહિત-કામ-બીજ-સહિતૈઃ દીર્ઘ-સ્વર-ષટ્કૈઃ ક્રાં ક્રીમ્ ઇત્ય્ આદિ ષટ્કૈઃ ક્રમાદ્ અસ્ય મનોઃ ષડ્-અઙ્ગાનિ

ધ્યાનમ્ આહ-
પાણૌ પાયસ-પક્વમ્ આહિત-રસં બિભ્રન્ મુદા દક્ષિણે
સવ્યે શારદ-ચન્દ્ર-મણ્ડલ-નિભં હૈયઙ્ગવીનં દધત્ ।
કણ્ઠે કલ્પિત-પુણ્ડરીક-નખરમ્ ઉમત્ય્ ઉદ્દામ-દીપ્તિં વહન્
દેવો દિવ્ય-દિગમ્બરો દિશતુ વઃ સૌખ્યં યશોદા-શિશુઃ

પાણૌ પાયસ-પક્વં સુપક્વં પાયસં સુસ્વાદ્વ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । અત્યુદ્દામ-દીપ્તિમ્ અત્યુદ્ભટ-કાન્તિ । દિવ્ય ઇતિ દિવ્યશ્ ચાસૌ દિગમ્બરશ્ ચેતિ સમાસઃ । દિવ્ય-દેવ-સ્વરૂપ ઇતિ

દિનશો ઽભ્યર્ચ્ય ગોવિન્દં દ્વાત્રિંશલ્-લક્ષમાનતઃ ।
જપ્ત્વા દશાંશં જુહુયાત્ સિતાજ્યેન પયો ઽન્ધસા

સિતાજ્યેન પયો ઽન્ધસાશર્કરા-ઘૃત-સહિતેન પરમાન્નેન

પદ્મસ્થં દેવમ્ અભ્યર્ચ્ય તર્પયેત્ તન્-મુખામ્બુજે ।
ક્ષીરેણ કદલી-પક્વૈર્ દધ્ના હૈયઙ્ગવેન ચ

સુતાર્થી તર્પયેદ્ એવં વત્સરાલ્ લભતે સુતમ્ ।
યદ્ યદ્ ઇચ્છતિ તત્ સર્વં તર્પણાદ્ એવ સિદ્ધ્યતિ

ક્ષીરેણેત્ય્ આદિના તર્પણં યદ્ ઉક્તં તજ્-જલેનૈવ ક્ષીરાદિ-દ્રવ્ય-બુદ્ધ્યા કાર્યમ્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.64-65 ॥
મન્ત્રાન્તરમ્ ઉદ્ધરતિ-
વાગ્-ભવં માર-બીજં ચ કૃષ્ણાય ભુવનેશ્વરી ।
ગોવિન્દાય રમા ગોપીજનવલ્લભ-ઙે-શિરઃ

વાગ્-ભવમ્ ઐમ્ ઇતિ બીજં માર-બીજં ક્લીં કૃષ્ણાયેતિ સ્વરૂપં ભુવનેશ્વરી-બીજં હ્રીં ગોવિન્દાયેતિ સ્વરૂપં રમા-શ્રી-બીજં ગોપી-જન-વલ્લભ ઇતિ સ્વરૂપં ઙે ચતુર્થ્ય્-એક-વચનં શિરઃ સ્વાહા શુક્લઃ શ-કારશ્ ચતુર્દશ-સ્વરૂપેણોપેત ઔ-કાર-સહિતઃ શુક્ર ઇતિ પાઠે દન્ત્ય-સ-કારઃ સં શુક્રાત્મને નમ ઇતિ । ન્યાસ-વિધાનાત્ સર્ગી વિસર્ગ-સહિતઃ । તદ્-ઊર્ધ્વત ઇતિ તસ્ય ઊર્ધ્વં તસ્ય એકવિંશત્ય્-અક્ષરસ્ય ઊર્ધ્વતઃ પ્રથમ-બીજમ્ એતદ્ ઇતિ રુદ્રધરઃ

ચતુર્દશસ્વ્ અરોપેતઃ શુક્લઃ સર્ગી તદ્-ઊર્ધ્વતઃ ।
દ્વાવિંશત્ય્-અક્ષરો મન્ત્રો વાગ્-ઈશત્વસ્ય સાધકઃ

વાગ્-ભવમ્ ઐમ્ ઇતિ બીજં માર-બીજં ક્લીં કૃષ્ણાયેતિ સ્વરૂપં ભુવનેશ્વરી-બીજં હ્રીં ગોવિન્દાયેતિ સ્વરૂપં રમા-બીજં ગોપી-જન-વલ્લભ ઇતિ સ્વરૂપં ઙે ચતુર્થ્ય્-એક-વચનં શિરઃ સ્વાહા શુક્લઃ શ-કારશ્ ચતુર્દશ-સ્વરેણોપેત ઔ-કાર-સહિતઃ શુક્ર ઇતિ પાઠે દન્ત્ય-સ-કારઃ સં શુક્રાત્મને નમ ઇતિ । ન્યાસ-વિધાનાત્ સર્ગી વિસર્ગ-સહિતઃ તદ્ ઊર્ધ્વત ઇતિ તસ્ય ઊર્ધ્વં તસ્ય એકવિંશત્ય્-અક્ષરસ્ય ઊર્ધ્વતઃ પ્રથમ-બીજમ્ એતદ્ ઇતિ રુદ્રધરઃ ।
તદ્-ઊર્ધ્વતઃ-સ્વાહા-કારોર્ધ્વતઃ ઇતિ લઘુ-દીપિકાકારઃ । અનેન બીજેન સહ દ્વાવિંશત્ય્-અક્ષરો મન્ત્રો ભવતિ । કીદૃશો ઽયમ્ ? વચનેશ્વરત્વ-દાતા ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.66-67 ॥
અષ્ટાદશાર્ણવત્ સર્વં અઙ્ગ-ર્ષ્ય્-આદિકમ્ અસ્ય તુ ।
પૂજા ચ વિંશત્ય્-અર્ણોક્તા પ્રતિપત્તિસ્ તુ કથ્યતે

અસ્ય ઋષિ-ચ્છન્દોધિષ્ટાતૃ-દેવતા-બીજ-શક્ત્ય્-અઙ્ગાનિ સર્વાણિ અષ્ટાદશાર્ણવત્ યથાષ્ટાદશાક્ષર-મન્ત્રે તથાત્રાપીત્ય્ અર્થઃ । પૂજા પુનઃ વિંશત્ય્-અક્ષર-કથિતા બોદ્ધવ્યા પ્રતિપત્તિર્ ધ્યાનં કથ્યતે પુનઃ

વામોર્ધ્વ-હસ્તે દધતં વિદ્યા-સર્વસ્વ-પુસ્તકમ્ ।
અક્ષમાલાં ચ દક્ષોર્ધ્વે સ્ફાટિકીં માતૃકા-મયીમ્

શબ્દ-બ્રહ્મ-મયં વેણુમ્ અધઃ-પાણિ-દ્વયેરિતમ્ ।
ગાયન્તં પીત-વસનં શ્યામલં કોમલ-ચ્છવિમ્

બર્હિ-વર્હ-કૃતોત્તંસં સર્વજ્ઞં સર્વ-વેદિભિઃ ।
ઉપાસિતં મુનિ-ગણૈર્ ઉપતિષ્ઠેદ્ ધરિં સદા

શ્લોક-ત્રયેણાત્રાદિ-કુલકમ્ । હરિમ્ ઉપતિષ્ઠેત્ ધ્યાયેત્ । વામોર્ધ્વ-હસ્તે વિદ્યા-સર્વસ્વ-પુસ્તકં વેદાન્ત-પુસ્તકં ધારયન્તં દક્ષોર્ધ્વે પઞ્ચાશત્-સઙ્ખ્ય-માતૃકાક્ષર-સમિતાં પઞાશત્-સ્ફટિક-બદ્ધામ્ અક્ષ-માલાં ધારયન્તમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? અધઃ સ્થિત-કર-દ્વયેન ઈરિતં વાદિતં શબ્દ-બ્રહ્મ-મયં શબ્દ-બ્રહ્મ-સ્વરૂપં વેણુ-રન્ધ્રં દધાનમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? વેણુનૈવ ગાયન્તમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? પીત-વસ્ત્રે યસ્ય તં શ્યામ-વર્ણં ચ । પુનઃ કીદૃશં ? કોમલા મનોહરા છવિર્ યસ્ય સ તથા તમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? બર્હી મયૂરસ્ તસ્ય બર્હં પિચ્છં તેન કૃત ઉત્તંસઃ શિરોભૂષણં યેન તમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? સર્વ-સાક્ષિણં । પુનઃ કીદૃશં ? સર્વદા ઉપાસિતં
સેવિતમ્ । કૈઃ ? સર્વ-વેદિભિઃ અતીતાનાગતજ્ઞૈઃ મુનિ-ગણૈઃ સનકાદિભિઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.69-71 ॥
પુરશ્ચરણમ્ આહ-
ધ્યાત્વૈવં પ્રમદા-વેશ-વિલાસં ભુવનેશ્વરમ્ ।
ચતુર્લક્ષં જપેન્ મન્ત્રમ્ ઇમં મન્ત્રી સુસંયતઃ

એવં પૂર્વોક્તં ભુવનેશ્વરં શ્રી-કૃષ્ણં પ્રમદા સ્ત્રી તસ્યા વેશઃ સંસ્થાન-વિશેષઃ । તસ્ય વિલાસ આહ્લાદો યસ્ય તં પ્રમદા-રૂપ-ધારિણમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । યદ્ વા, સ્ત્રી-રૂપ-ધરં સ્ત્રી-વિલાસં ચ ધ્યાત્વા ઇમં મન્ત્રં લક્ષ-ચતુષ્ટયં જપેત્ સુસંયતઃ સન્ પૂર્વોક્ત-પુરશ્ચરણવાન્

હોમમ્ આહ-
પલાશ-પુષ્પૈઃ સ્વાદ્વક્તૈશ્ ચત્વારિંશત્ સહસ્રકમ્ ।
જુહ્યાત્ કર્મણાનેન મનુઃ સિદ્ધો ભવેદ્ ધ્રુવમ્

ઘૃત-મધુ-શર્કરાન્વિતૈઃ પલાશ-પુષ્પૈશ્ ચત્વારિંશત્-સહસ્રકં જુહુયાત્ । અનેન વિધિના અવશ્યં મન્ત્રઃ સિધ્યતિ

ફલં દર્શયતિ-
યો ઽસ્મિન્ નિષ્ણાત-ધીર્ મન્ત્રી વર્તતે વક્ત્ર-ગહ્વરમ્ ।
ગદ્ય-પદ્ય-મયી વાણી તસ્ય ગઙ્ગા-પ્રવાહવત્

યો મન્ત્રી અસ્મિન્ મન્ત્રે નિષ્ણાત-ધીર્ દત્ત-મતિર્ વર્તતે તસ્ય સાધકસ્ય વક્ત્ર-ગહ્વરાત્ મુખ-મધ્યતો ગદ્ય-પદ્ય-મયી વાણી પ્રવર્તતે ગઙ્ગા-પ્રવાહવત્ વિશુદ્ધાનવર-તત્ત્વેન ગઙ્ગા-પ્રવાહેણોપમા

સર્વ-વેદેષુ શાસ્ત્રેષુ સઙ્ગીતેષુ ચ પણ્ડિતઃ ।
સંવિત્તિં પરમાં લબ્ધ્વા ચાન્તે ભૂયાત્ પરં પદમ્

સર્વેષુ ઋગ્-વેદાદિષુ શાસ્ત્રેષુ વેદાન્તેષુ પણ્ડિતો વિવેક-બુદ્ધિ-યુક્તઃ સન્ સંવિત્તિમ્ ઉત્કૃષ્ટ-જ્ઞાનં પ્રાપ્ય અન્તે દેહાવસાને વિષ્ણુ-લોકં પ્રાપ્નોતિ

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
તારં હૃદ્ ભગવાન્ ઙે ઽન્તો નન્દ-પુત્ર-પદં તથા ।
અનન્દાન્તે વપુષે ઽસ્થ્ય્-અગ્નિમ્ આયાન્તે દશ-વર્ણકઃ

અષ્ટાવિંશત્ય્ અક્ષરો ઽયં બ્રુવે દ્વાત્રિંશદ્-અક્ષરમ્ ।
નન્દ-પુત્ર-પદ ઙે ઽન્તં શ્યામલાઙ્ગં પદં તથા ।
ઙે ઽન્તા બાલ-વપુઃ કૃષ્ણ-ગોવિન્દા દશ-વર્ણકઃ

તારં પ્રણવઃ હૃત્ નમઃ ઙે ઽન્તશ્ ચતુર્થ્ય્-અન્તો ભગવાન્ ભગવત ઇતિ સ્વરૂપં નન્દ-પુત્રં તથા ઙે ઽન્તં ચતુર્થ્ય્-અન્તં નન્દ-પુત્રાયેતિ પદાન્તે આનન્દ ઇતિ શબ્દ-શેષે વપુષે ઇતિ સ્વરૂપમ્ । અસ્થિ શ-કારઃ અગ્ની રેફઃ માયા દીર્ઘ-ઈ-કારઃ તથા ચ શ્રી-બીજમ્ અસ્યાન્તે દશાર્ણકઃ દશાક્ષર-મન્ત્રઃ એતેનાયં મન્ત્રઃ અષ્ટાવિંશત્ય્-અક્ષરો ભવતિ ।
અધુના દ્વાત્રિંશ-મન્ત્રમ્ ઉદ્ધરતિ-નન્દેતિ । નન્દ-પુત્ર-પદં ચતુર્થ્ય્-અન્તં શ્યામલાઙ્ગં પદમ્ અપિ ચતુર્થ્ય્-અન્તં બાલ-વપુઃ કૃષ્ણ-ગોવિન્દ-શબ્દાશ્ ચ પ્રત્યેકં ચતુર્થ્ય્-અન્તાઃ । અનન્તરં પૂર્વોક્ત-દશાક્ષર-મન્ત્રઃ । એતેન દ્વાત્રિંશદ્-અક્ષરો મન્ત્રો ભવતિ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.76-77 ॥
વિમર્શઃ-ઓં નમો ભગવતે નન્દ-પુત્રાય આનન્દ-વપુષે શ્રીં ગોપી-જન-વલ્લભાય સ્વાહા

નન્દ-પુત્રાય શ્યામલાઙ્ગાય બાલ-વપુષે કૃષ્ણાય ગોવિન્દાય ગોપીજનવલ્લભાય સ્વાહા

ઋષ્ય્-આદિકં દર્શયતિ ।
અનયોર્ નારદ ઋષિઃ છન્દસ્ ત્રિષ્ટુબ્-અનુષ્ટુભૌ ।
આચક્રાદ્યૈર્ અઙ્ગમ્ અઙ્ગ-દિક્-પાલાદ્યૈશ્ ચ પૂજનમ્

અનયોર્ નારદ ઋષિઃ । યથા-ક્રમં ત્રિષ્ટુબ્-અનુષ્ટુપ્-છન્દસી આચક્રાદ્યૈઃ પૂર્વોક્તૈર્ અઙ્ગ-પઞ્ચકમ્ અઙ્ગ-દિક્-પાલ-વજ્રાદ્યૈર્ આવરણ-પૂજનં પીઠ-પૂજા તુ પૂર્વવત્

ધ્યાનં દર્શયતિ-
દક્ષિણે રત્ન-ચષકં વામે સૌવર્ણ-વેત્રકમ્ ।
કરે દધાનં દેવીભ્યામ્ આશ્લિષ્ટં ચિન્તયેદ્ ધરિમ્

હરિં ચિન્તયેત્ । કીદૃશં ? દક્ષિણ-હસ્તે રત્ન-પાત્રં વામ-હસ્તે સુવર્ણ-ઘટિત-વેત્રં દધાનમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? દેવીભ્યાં લક્ષ્મી-સરસ્વતીભ્યાં રુક્મિણી-સત્યભામાભ્યાં વા આલિઙ્ગિતમ્

જપેલ્ લક્ષં મનુ-વરૌ પાયસૈર્ અયુતં હુનેત્ ।
એવં સિદ્ધ-મનુર્ મન્ત્રી ત્રૈલોક્યૈશ્વર્ય-ભાગ્ ભવેત્

મન્ત્ર-શ્રેષ્ઠૌ પ્રત્યેકં લક્ષં જપેત્ । અનન્તરં પરમાન્નેન દશ-સહસ્રં જુહુયાત્ અનેન સિદ્ધૌ મન્ત્રો યસ્ય મન્ત્રી લોક-ત્રયિશ્વર્ય-ભાજનં ભવતિ

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
તાર-શ્રી-શક્તિ-બીજાઢ્યં નમો ભગવતે પદમ્ ।
નન્દ-પુત્ર-પદ-ઙે ઽન્તં ભૂધરો મુખ-વૃત્ત-યુક્ ।
માસાન્તે વપુષે મન્ત્ર ઊનવિંશતિ-વર્ણકઃ

તારં પ્રણવઃ શ્રી-બીજં ભુવનેશ્વરી-બીજમ્ એતદ્-બીજ-ત્રયાઢ્ય નમો ભગવતે ઇતિ સ્વરૂપં તતશ્ ચતુર્થ્ય્-અન્ત-નન્દ-પુત્ર-પદં ભૂધરો બ-કારઃ મુખ-વૃત્તમ્ આ-કારઃ તદ્-યુક્તઃ માંસો લ-કારસ્ તદ્-અન્તે વપુષે ઇતિ સ્વરૂપમ્ એતેન ઊનવિંશતિ-વર્ણકો મન્ત્ર ઉદ્ધૃતો ભવતિ

મન્ત્રોદ્ધારઃ: ઓં શ્રીં હ્રીં નમો ભગવતે નન્દ-પુત્રાય બાલ-વપુષે ॥
ઋષિર્ બ્રહ્માનુષ્ટુપ્-છન્દસ્ તથાન્યદ્ ઉદિતં સમમ્ ।
અયં ચ સર્વ-સમ્પત્તિ-સિદ્ધયે સેવ્યતામ્બુધૈઃ

અસ્ય મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિશ્ છન્દો ઽનુષ્ટુબ્ અન્યદ્ ઉદિતમ્ । અન્યત્ સર્વં સમાનં પૂર્વોક્તવદ્ વેદિતવ્યમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ

મન્ત્રમ્ ઉદ્ધરતિ-
તારં હૃત્ ભગવાન્ ઙે ઽન્તો રુક્મિણી-વલ્લભસ્ તથા ।
શિરો ઽન્તઃ ષોડશાર્ણો ઽયં રુક્મિણી-વલ્લભાહ્વયઃ

તારઃ પ્રણવઃ હૃન્ નમઃ ચતુર્થ્ય્-અન્તો ભગવાન્ તથા ચતુર્થ્ય્-અન્તો રુક્મિણી-વલ્લભ-શબ્દઃ શિરો ઽન્તઃ સ્વાહા-શબ્દાન્તઃ એતેન રુક્મિણી-વલ્લભાખ્યઃ ષોડશાક્ષરો મન્ત્રઃ કથિતઃ

વિમર્શઃ : ઓં નમો ભગવતે રુક્મિણી-વલ્લભાય સ્વાહા ॥
સર્વ-સમ્પત્-પ્રદો મન્ત્રો નારદો ઽસ્ય મુનિઃ સ્મૃતઃ ।
છન્દો ઽનુષ્ટિપ્ દેવતા ચ રુક્મિણી-વલ્લભો હરિઃ ।
એક-દૃગ્-વેદ-મુનિ-દૃગ્-વર્ણૈર્ અસ્યાઙ્ગ-પઞ્ચકમ્

અસ્ય ઋષિર્ નારદઃ અનુષ્ટુપ્-છન્દઃ રુક્મિણી-વલ્લભો હરિર્ દેવતેતિ । એકેતિ । અસ્ય મન્ત્રસ્ય પઞ્ચાઙ્ગાનિ ભવન્તિ । કૈઃ ? મન્ત્રસ્ય એક-દ્વિ-ચતુઃ-સપ્ત-દ્વિ-વર્ણૈઃ

ધ્યાનમ્ આહ-
તાપિચ્છ-ચ્છવિ-રઙ્ગ-ગામ્ પ્રિયતમાં સર્વણ-પ્રભામ્ અમ્બુજ-
પ્રોદ્યદ્-વામ-ભુજાં સ્વ-વામ-ભુજયાશ્લિષ્યન્ સચિન્તાશ્મના ।
શ્લિષ્યન્તીં સ્વયમ્ અન્ય-હસ્ત-વિલસત્-સૌવર્ણ-વેત્રશ્ ચિરં
પાયાદ્ વો ઽસન-પ્રસૂન-પીત-વસનો નાના-વિભૂષો હરિઃ

તાપિચ્છ-ચ્છવિસ્ તમાલ-કાન્તિર્ હરિર્ વો યુષ્માન્ પાયાત્ રક્ષતુ । કિં કુર્વન્ ? અઙ્કસ્થાં ગૌરાઙ્ગીં પ્રિયતમાં ચિન્તામણિ-રત્ન-સહિતેન હસ્તેન આલિઙ્ગન્ । આત્માનં દેવં વા દક્ષિણ-કરેણ આશ્લિષ્યન્તીમ્ આલ્લિઙ્ગન્તીમ્ । કીદૃશો હરિઃ ? આલિઙ્ગનાન્ય-હસ્તે કાઞ્ચન-દણ્ડો યસ્ય । તથા પુનઃ કીદૃશઃ ? અસન-વૃક્ષ-પુષ્પવત્ પીતે વસ્ત્રે યસ્ય સઃ । પુનઃ કીદૃશઃ ? નાના-પ્રકારો ઽલઙ્કારો યસ્ય

પુરશ્ચરણમ્ આહ-
ધ્યાત્વૈવં રુક્મિણી-નાથં જપ્યાલ્ લક્ષમ્ ઇમં મનુમ્ ।
અયુતં જુહુયાત્ પદ્મૈર્ અરુણૈર્ મધુરાપ્લુતૈઃ

એવં પૂર્વોક્તં રુક્મિણી-વલ્લભં રુક્મિણી-નાથં ધ્યાત્વા ઇમં મન્ત્રં લક્ષમ્ એકં જપતુ । ઘૃત-મધુ-શર્કરાસિક્તૈઃ લોહિત-પદ્મૈર્ અપિ દશ-સહસ્રં જુહુયાત્

પૂજાં દર્શયતિ-
અર્ચયેન્ નિત્યમ્ અઙ્ગૈસ્ તં નારદાદ્યૈર્ દિશાધિપૈઃ ।
વજ્રાદ્યૈર્ અપિ ધર્માર્થ-કામ-મોક્ષાપ્તયે નરઃ

પીઠ-પૂજા પૂર્વવત્ । આવરણ-પૂજા તુ કથ્યતે-પ્રત્યહં તં હરિં પૂજયેત્ । કૈર્ અઙ્ગૈર્ આચક્રાદ્યૈઃ સાયાહ્ન-પૂજોક્તૈઃ નારદ-પ્રભૃતિભિશ્ ચ દિશાધિપૈર્ ઇન્દ્રાદ્યૈઃ તેષામ્ આયુધૈર્ વજ્રાદ્યૈઃ । કીદૃશં ? પુરુષાર્થ-ચતુષ્ટય-પ્રદમ્

મન્ત્રાન્તરમ્ ઉદ્ધરતિ-
લીલા-દણ્ડાવધૌ ગોપી-જન-સંસક્ત-દોઃ પદમ્ ।
દણ્ડાન્તે બાલ-રૂપેતિ મેઘ-શ્યામ-પદં તતઃ

ભગવાન્ વિષ્ણુર્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વહ્નિ-જાયાન્તકો મનુઃ ।
એકોનત્રિંશદ્-અર્ણો ઽસ્ય મુનિર્ નારદ ઈરિતઃ

છન્દો ઽનુષ્ટુપ્ દેવતા ચ લીલા-દણ્ડ-ધરો હરિઃ ।
મન્વ્-અબ્ધિ-કરણાગ્ન્ય્-અબ્ધિ-વર્ણૈર્ અઙ્ગ-ક્રિયા મતા

લીલા-દણ્ડાવધૌ લીલા-દણ્ડ-શબ્દાન્તે ગોપી-જન-સંસક્ત-દોઃ પદમ્ અનન્તરં દણ્ડ-શબ્દાન્તે બાલ-રૂપેતિ પદં તદ્ અનુ મેઘ-શ્યામેતિ પદં તતઃ શબ્દો ઽપિ કાકાક્ષિવત્ સમ્બધ્યતે । તદ્ અનુ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ સમ્બોધનાન્તમ્ ઉક્ત્વા સ્વાહા-શબ્દાન્તે એકોનત્રિંશદ્-અક્ષરો મન્ત્ર ઉદ્ધ્રિયતામ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । અસ્ય મન્ત્રસ્ય નારદ ઋષિર્ અનુષ્ટુપ્ છન્દો લીલા-દણ્ડો હરિર્ દેવતેતિ । મન્વ્-અબ્ધીતિ । અસ્ય મન્ત્રસ્યાઙ્ગ-ક્રિયા મનુશ્ ચતુર્દશઃ અબ્ધિશ્ ચતુષ્ટયં કરણં પઞ્ચ અગ્નિસ્ ત્રયશ્ ચત્વારો ઽબ્ધિર્ એતત્-સઙ્ખ્યાકૈર્ મન્ત્ર-વર્ણૈર્ મતા સંમતા પઞ્ચાઙ્ગાનીત્ય્ અર્થઃ

મન્ત્રોદ્ધારઃ : લીલા-દણ્ડ-ગોપી-જન-સંસક્ત-દોર્-દણ્ડ-બાલ-રૂપ-મેઘ-શ્યામ ભગવન્ વિષ્ણો સ્વાહા ।
ધ્યાનમ્ આહ-
સંમોહયન્ નિજ-કવામકરસ્થ-લીલા-
દણ્ડેન ગોપ-યુવતીઃ સુર-સુન્દરીશ્ ચ ।
દિશ્યાન્ નિજ-પ્રિયતમાંસગ-દક્ષ-હસ્તો
દેવઃ શ્રિયં નિહત-કંસ ઉરુક્રમો વઃ

સંમોહયન્ નિજ-કવામકરસ્થ-લીલા-દણ્ડેન ગોપ-યુવતીઃ સુર-સુન્દરીશ્ ચ દિશ્યાન્ નિજ-પ્રિયતમાંસગ-દક્ષ-હસ્તો દેવઃ શ્રિયં નિહત-કંસ ઉરુક્રમો વઃ

પુરશ્ચરણમ્ આહ-
ધ્યાત્વૈવં પ્રજપેલ્ લક્ષમ્ અયુતં તિલ-તણ્ડુલૈઃ ।
ત્રિ-મધ્વ્-અક્તૈર્ હુનેદ્ અઙ્ગ-દિક્-પાલાદ્યૈઃ સમર્ચયેત્

એવં પૂર્વોક્તં કૃષ્ણં ધ્યાત્વા લક્ષમ્ એકં જપેત્ । તદ્ અનુ ઘૃત-મધુ-શર્કરા-સહિતૈસ્ તિલ-તણ્ડુલૈર્ દશ-સહસ્રં જુહુયાત્ । અઙ્ગેતિ । પીઠ-પૂજા પૂર્વવદ્ આવરણ-પૂજા-પઞ્ચાઙ્ગૈર્ ઇન્દ્રાદ્યૈશ્ ચેતિ

પ્રાત્યાહિક-પૂજા-ફલમ્ આહ-
લીલા-દણ્ડં હરિં યો વૈ ભજતે નિત્યમ્ આદરાત્ ।
સ પૂજ્યતે સર્વ-લોકૈસ્ તં ભજેદ્ ઇન્દિરા સદા

યો મનુષ્યઃ પ્રત્યહં લીલા-દણ્ડ-ધરં હરિં સેવતે સ સર્વ-જનૈઃ પૂજ્યતે । તમ્ ઇન્દિરા લક્ષ્મીઃ સર્વદા ભજતે

મન્ત્રાન્તરમ્ ઉદ્ધરતિ-
ત્રયોદશ-સ્વર-યુતૈઃ શાર્ઙ્ગી ભેદઃ સકેશવઃ ।
તથા માંસ-યુગં ભાય શિરઃ સપ્તાક્ષરો મનુઃ

ત્રયોદશ-સ્વર ઓંકારસ્ તેન યુતઃ શાર્ઙ્ગી ગ-કારઃ મેદો વ-કારઃ । કીદૃશઃ ? સ કેશવઃ અ-કાર-સહિતઃ । તથા માંસ-યુગં લ-કાર-દ્વયમ્ ઇતિ ભાય શિરઃ સ્વાહા । અનેન સપ્તાક્ષરો મન્ત્ર ઉક્તઃ

મન્ત્ર-સ્વરૂપઃ : ગો-વલ્લભાય સ્વાહા ॥
ઋષ્ય્-આદિકમ્ આહ-
આચક્રાદ્યૈર્ અઙ્ગ-ક્પ્તિર્ નારદો ઽસ્ય મુનિઃ સ્મૃતઃ ।
છન્દ ઉષ્ણિગ્-દેવતા ચ ગો-વલ્લભ ઉદાહૃતઃ

આચક્રાદ્યૈઃ પઞ્ચાઙ્ગ-કરણમ્ । અસ્ય મન્ત્રસ્ય નારદ ઋષિઃ । ઉષ્ણિક્ છન્દઃ । ગો-વલ્લભઃ કૃષ્ણો દેવતેતિ

ધ્યાનમ્ આહ-
ધ્યેયો ઽચ્યુતઃ સ કપિલા-ગણ-મધ્ય-સંસ્થઃ
તા આહ્વયન્ દધદ્ અદક્ષિણ-દોષ્ણિ વેણુમ્ ।
પાશં સયષ્ટિમ્ અપરત્ર પયોદનીલઃ
પીતામ્બરો ઽહિ-રિપુ-પિચ્છ-કૃતાવતંસઃ

અચ્યુતઃ કૃષ્ણો ધ્યેયઃ । કીદૃશઃ ? કપિલા-ગણો ગો-વિશેષ-સમૂહસ્ તસ્યાભ્યન્તર-વર્તી । કિં કુર્વન્ ? તાઃ કપિલા આહ્વયન્ અભિમુખીકુર્વન્ । પુનઃ કીદૃશઃ ? અદક્ષિણ-દોષ્ણિ વામ-હસ્તેન સ-રન્ધ્રં વંશં વહન્ । અપરત્ર દક્ષિણ-હસ્તે દણ્ડ-સહિત-ગો-બન્ધન-રજ્જું દધત્ । પુનઃ કીદૃશઃ ? પયોદ-નીલૌ મેઘ-શ્યામઃ પીત-વસનઃ । પુનઃ કીદૃશઃ ? અહિ-રિપુર્ મયૂરઃ । તસ્ય પિચ્છં શિખણ્ડઃ । તેન કૃતો ઽવતંસઃ કર્ણાલઙ્કારઃ શિરો-ભૂષણં વા યેન સ તથા

પુરશ્ચરણમ્ આહ-
મુનિ-લક્ષં જપેદ્ એતદ્ ધુનેત્ સપ્ત-સહસ્રકમ્ ।
ગો-ક્ષીર-રઙ્ગ-દિક્-પાલ-મધ્યે ઽર્ચ્યે ગો-ગણાષ્ટકમ્

ઇમં મન્ત્રં મુનિ-લક્ષં સપ્ત-લક્ષં જપેત્ । ગો-દુગ્ધૈઃ સપ્ત-સહસ્રં જુહુયાત્ । અઙ્ગ-પૂજાનન્ત્રં દિક્પાલ-પૂજાયાઃ પ્રાક્ ગો-ગણાષ્ટકં પૂજનીયં ગો-ગણાષ્ટકં ચ પ્રથમાદિ યથા સ્યાત્ ।
સુવર્ણ-વર્ણા કપિલા દ્વિતીયા ગૌર-પિઙ્ગલા ।
તૃતીયા ગૌર-પિઙ્ગાક્ષી ચતુર્થી ગુડ-પિઙ્ગલા ॥
પઞ્ચમી અભ્ર-વર્ણા સ્યાદ્ એતાઃ સ્યુર્ ઉત્તમા ગવામ્ ।
ચતુર્થી પિઙ્ગલા ષષ્ઠી સપ્તમી ખુર-પિઙ્ગલા ।
અષ્ટમી કપિલા ગોષુ વિજ્ઞેયઃ કપિલા-ગણઃ ॥ ઇત્ય્ અનેનોક્તમ્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
અષ્ટોત્તર-સહસ્રં યઃ પયોભિર્ દિનશો હુનેત્ ।
પક્ષાત્ સ ગો-ગણૈર્ આઢ્યો દશાર્ણેનૈષ વા વિધિઃ

ગો-દુગ્ધૈઃ પ્રતિદિનં યો ઽષ્તાધિકં સહસ્રં જુહુયાત્ સ પઞ્ચદશ-દિનાભ્યન્તરે ગો-સમૂહેન સમ્પન્નો ભવતિ । એષ વિધિ-પ્રયોગો દશાક્ષર-મન્ત્રેણ વા કાર્ય ઇત્ય્ અર્થઃ

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
સ-લવો વાસુદેવો હૃત્ ઙે ઽન્તં ચ ભગવત્-પદમ્ ।
શ્રી-ગોવિન્દ-પદં તદ્વત્ દ્વાદશાર્ણો ઽયમ્ ઈરિતઃ

લવો બિન્દુઃ । તત્-સહિતો વાસુદેવઃ ઓંકારઃ અર્થાત્ પ્રણવઃ । ઓં નમઃ ચતુર્થ્ય્-અન્તં ભગવત્-પદં તથા શ્રી-ગોવિન્દ-પદં ચતુર્થ્ય્-અન્તમ્ । એતેન દ્વાદશાક્ષરો મન્ત્ર ઉદ્ધૃતઃ

મન્ત્ર-સ્વરૂપઃ : ઓં નમો ભગવતે શ્રી-ગોવિન્દાય ॥
ઋષ્ય્-આદિકમ્ આહ-
મનુર્ નારદ-ગાયત્રી-કૃષ્ણ-ર્ષ્ય્-આદિર્ અથાઙ્ગકમ્ ।
એકાક્ષિ-વેદ-ભૂતાર્ણૈઃ સમસ્તૈર્ અપિ કલ્પયેત્

ક્વચિન્ મુનિર્ ઇતિ પાઠો ન યુક્તઃ । અસમન્વયાત્ પૌનરુકુત્યાચ્ ચ કિન્તુ મનુર્ ઇત્ય્ એવ પાઠઃ । અયમ્ ઇતિ પાઠો યુક્ત્યાલભ્યત ઇતિ રુદ્રધરઃ

ધ્યાનમ્ આહ-
વન્દે કલ્પ-દ્રુ-મૂલાશ્રિત-મણિ-મય-સિંહાસને સન્નિવિષ્ટં
નીલાભં પીત-વસ્ત્રં કર-કમલ-લસચ્-છઙ્ખ-વેત્રં મુરારિમ્ ।
ગોભિઃ સ-પ્રશ્રવાભિર્ વૃતમ્ અમર-પતિ-પ્રૌઢ-હસ્ત-સ્થ-કુમ્ભ-
પ્રચ્યોતત્-સૌધ-ધારા-સ્નપિતમ્ અભિનવામ્ભોજ-પત્રાભ-નેત્રમ્

મુરારિં વન્દે । કીદૃશં ? કલ્પ-વૃક્ષ-મૂલાવસ્થિતે પદ્મ-રાગ-મણિ-ઘટિતે સિંહાસને ઉપવિષ્ટમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? નીલાભં શ્યામં તથા પીત-વસ્ત્રં તથા હસ્ત-પદ્મે શોભમાનૌ શઙ્ખ-વેત્રૌ યસ્ય । તં તથા સ-પ્રશ્રવાભિઃ ક્ષીર-સ્તનાભિઃ ગોભિર્ વૃતં વેષ્ટિતમ્ । તથા અમર-પતેર્ ઇન્દ્રસ્ય પ્રૌઢો બલિષ્ઠો યો હસ્તસ્ તદ્-અવસ્થિતો યઃ કુમ્ભઃ ઘટસ્ તસ્માત્ પ્રસ્રવદ્ અમૃત-ધારાભિઃ સ્નપિતં તથાભિનવં નૂતનં યદ્ અમ્ભોજં પદ્મં તસ્ય પત્રવદ્ આભા કાન્તિર્ નયનયોર્ યસ્ય તમ્

પુરશ્ચરણમ્ આહ-
ધ્યાત્વૈવમ્ અચ્યુતં જપ્ત્વા રવિ-લક્ષં હુનેત્ તતઃ ।
દુગ્ધૈર્ દ્વાદશ-સાહસ્રં દિનશો ઽમું સમર્ચયેત્

એવં પૂર્વોક્તમ્ અચ્યુતં ધ્યાત્વા દ્વાદશ-લક્ષં જપ્ત્વા દુગ્ધૈર્ દ્વાદશ-સહસ્રં જુહુયાત્ । પ્રત્યહં વા અમું પૂજયેત્

આયતનાદિષુ પૂજા-વિશેષં દર્શયતિ-
ગોષ્ઠે પ્રતિષ્ઠિતં ચાત્મ-ગેહે વા પ્રતિમાદિષુ ।
સમસ્ત-પરિવારાર્ચાસ્ તાઃ પુનર્ વિષ્ણુ-પાર્ષદાઃ

દ્વારાગ્રે બલિ-પીઠે ઽર્ચ્યાઃ પક્ષીન્દ્રશ્ ચ તદ્-અગ્રતઃ ।
ચણ્ડ-પ્રચણ્ડૌ પ્રાગ્ ધાતૃ-વિધાતારૌ ચ દક્ષિણે

જયઃ સ-વિજયઃ પશ્ચાદ્ બલઃ પ્રબલ ઉત્તરે ।
ઊર્ધ્વં દ્વાર-શ્રિયં ચેષ્ટ્વા દ્વાસ્થેશાન્ યુગ્મશો ઽર્ચયેત્

પૂજ્યો વાસ્તુ-પુમાંસ્ તત્ર તત્ર દ્વાઃ-પીથ-મધ્ય-ગઃ ।
દ્વારાન્તઃ-પાર્શ્વયોર્ અર્ચ્યા ગઙ્ગા ચ યમુના નિધી

કોણેષુ વિઘ્નં દુર્ગાં ચ વાણીં ક્ષેત્રેશમ્ અર્ચયેત્ ।
અર્ચયેદ્ વાસ્તુ-પુરુષં વેશ્મ-મધ્યે સમાહિતઃ ।
દેવતાર્ચાનુરોધેન નૈરૃત્યાં વા વિચક્ષણઃ

ગોષ્ઠે ગો-સ્થાને પ્રતિષ્ઠિતં સ્થાપિતં । તથા આત્મ-ગેહે સુવર્ણાદિ-ઘટિત- પ્રતિમાદિષુ પ્રતિષ્ઠિતં વિષ્ણું પૂજયેદ્ ઇતિ પૂર્વેણાન્વયઃ । તાઃ પૂર્વોક્તા એવ સમસ્ત-પરિવાર-પૂજાઃ કાર્યાઃ । તથા વક્ષ્યમાણાશ્ ચ વિષ્ણુ-પાર્ષદાઃ પૂર્વાદિ-ચતુર્દ્વારાગ્ર-ભાગે બલિ-દાન-પીઠે દ્વિશઃ પૂજ્યા અત્ર ત્રિપાઠિનઃ ।
દ્વાદશાક્ષર-ગોવિન્દ-મન્ત્રસ્ય પૂજા-પ્રસઙ્ગેન પૂર્વોક્ત-દીક્ષા-પૂજાયાં તથાઇકાલ-પૂજાય્સ્વ્ અપિ પૂર્વાદિ-ચતુર્-દ્વાર-પૂજા વિશેષતઃ કર્તવ્યત્વેન જ્ઞાતવ્યા સમસ્ત-પરિવારાયાચ્યુતાય નમો નમઃ । વિષ્ણુ-પાર્ષદેભ્યો નમો નમઃ । અનેન મન્ત્ર-દ્વયેન પૂર્વાદિ-ચતુર્દ્વારાગ્ર-ભાગે બલિ-દાન-પીઠે પૂજયેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । પક્ષીન્દ્રો ગરુડઃ । તદ્-અગ્રતઃ બલિ-દાન-પીઠાગ્રતઃ પૂજ્યઃ ।
વિષ્ણુ-પાર્ષદાન્ દર્શયતિ-પ્રાગ્ ઇતિ । ચતુર્-અસ્ર-ચતુર્-દ્વારોર્ધ્વ-ભાગે દ્વાર-શ્રિયં પૂજયિત્વા ચણ્ડાદીન્ દ્વૌ દ્વૌ કૃત્વા પૂજયેત્ । અનુક્રમેણ પૂર્વ-દ્વારમ્ આરભ્ય દ્વાર-બલિ-પીઠયોર્ મધ્યે વાસ્તુ-પુરુષાય નમ ઇતિ પૂજયેત્ । દ્વારાન્ત ઇતિ ચતુર્-દ્વાર-મધ્યોભય-ફલકે ગઙ્ગા-યમુને પૂજ્યે, તથા શઙ્ખ-નિધિ-પદ્મ-નિધી ચ પૂજ્યૌ । તદ્ અનુ મણ્ડપે પ્રવિશ્યાગ્નેયાદિ-કોણેષુ પુનર્ વાસ્તુ-પુરુષં સંયતઃ સન્ પૂજયેત્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.103-107 ॥
અસ્ત્રમ્ ઉદ્ધરતિ-
તારં શાર્ઙ્ગ-પદં ઙે ઽન્તં સ-પૂર્વં ચ શરાસનમ્ ।
હું ફટ્ નતિર્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વાસ્ત્ર-મુદ્રયાગ્રે સ્થિતો હરેઃ

પુષ્પાક્ષતં ક્ષિપેદ્ દિક્ષુ સમાસીનાસને તતઃ ।
વિધેયમ્ એતત્ સર્વત્ર સ્થાપિતેષુ વિશેષતઃ

તારં પ્રણવઃ । શાર્ઙ્ગ-પદં ઙે ઽન્તં ચતુર્થ્ય્-અન્તં સ-પૂર્વં સ-શરાસન-શબ્દં ચતુર્થ્ય્-અન્તં હું ફટ્ નમઃ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુષ્પાક્ષતં ચતુર્-દિક્ષુ અસ્ત્ર-મુદ્રયા છોટિકયા નિક્ષિપેત્ । કીદૃશઃ ? હરેર્ અગ્રે સ્થિતઃ । તતઃ આસને સ્વોચિતે ઉપવિશેત્ । એતત્ સર્વં સર્વ-પૂજાદૌ કર્તવ્યં સ્થાપિતેષુ પ્રતિમાદિષુ પુનર્ વિશેષતઃ કર્તવ્યમ્ એવ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.108-109 ॥
પીઠ-પૂજામ્ આહ-
આત્માર્ચનાન્તં કૃત્વાથ ગુરુ-પઙ્ક્તિ-પુરોક્તવત્ ।
શ્રી-ગુરૂન્ પરમાદ્યાંશ્ ચ મહાસ્મત્-સર્વ-પૂર્વકાન્

સ્વ-દેહે પૂર્વોક્ત-સ્વરૂપેણ પીઠમ્ આરભ્ય સમ્પૂજ્ય હૃદિ ભગવન્તમ્ અભ્યર્ચ્ય અનન્તરં બાહ્ય-પીઠે પૂર્વવત્ પૂર્વોક્ત-દીક્ષા-પ્રકરણ-કથિતોત્તર-દિગ્-વિભાગે ઇતિવદ્ ગુરુ-પઙ્ક્તિં પૂજયેત્ । ગુરુ-પઙ્ક્તિમ્ એવાહ-શ્રી-ગુરૂન્ ઇતિ । શ્રી-શબ્દ-પૂર્વાન્ ગુરૂન્ પરમ-ગુરૂન્ । પ્રયોગશ્ ચ-શ્રી-ગુરુભ્યો નમઃ । શ્રીઅ-પરમ-ગુરુભ્યો નમઃ । શ્રી-મહા-ગુરુભ્યો નમઃ । શ્રી-અસ્મદ્-ગુરુભ્યો નમઃ । સર્વ-ગુરુભ્યો નમઃ

તત્-પાદુકાન્ આરદાદીન્ પૂર્વ-સિદ્ધાન્ અનન્તરમ્ ।
તતો ભાગવતાંશ્ ચેષ્ટ્વા વિઘ્નં દક્ષિણતો ઽર્ચયેત્

તત્ પાદુકાભ્યઃ નારદાદિભ્યઃ પૂર્વ-સિદ્ધેભ્યઃ ભાગવતેભ્ય ઇતિ લઘુ-દીપિકા-કારઃ । શ્રી-ગુરુ-પાદુકાભ્યો નમઃ । શ્રી-પરમ-ગુરુ-પાદુકા-આદિ-ગુરુ-પાદુકા-મહા-ગુરુ-પાદુકા-અસ્મદ્-ગુરુ-પાદુકા-સર્વ-ગુરુ-પાદુકાભ્યો નમ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ । એવં ગુરુ-પઙ્ક્તિ-પીઠસ્યોત્તરે સમભ્યર્ચ્ય દક્ષિણે ગણેશં પૂજયેત્

પૂર્વવત્ પીઠમ્ અભ્યર્ચ્ય શ્રી-ગોવિન્દમ્ અથાર્ચયેત્ ।
રુક્મિણીં સત્યભામાં ચ પાર્શ્વયોર્ ઇન્દ્રમ્ અગ્રતઃ

પૃષ્ઠતઃ સુરભિં ચેષ્ટ્વા કેશરેષ્વ્ અઙ્ગ-દેવતાઃ ।
અર્ચ્યા હૃદાદિ-વર્માન્તા દિક્ષ્વ્ અસ્ત્રં કોણકેષુ ચ

પૂર્વોક્ત-પ્રકારેણાધાર-શક્ત્યાદિ-પીઠ-મન્ત્રાન્તં સમ્પૂજ્ય દેવમ્ આવાહ્ય અઘ્યાદિભિર્ ઉપચારૈઃ પૂજયેત્ । આવરણ-પૂજામ્ આહ-રુક્મિણીમ્ ઇતિ । ગોવિન્દ-દક્ષિણ-વામયોઃ પાર્શ્વયોઃ કર્ણિકાયાં રુક્મિણી સત્યભામા ચ સમ્પૂજ્યા દેવાગ્રે ચ ઇન્દ્રં સમ્પૂજ્ય દેવ-પૃષ્ઠે તુ સુરભિં પૂર્વાદિ-ચતુર્દિક્-કોણેષુ કેશરેષુ હૃદ્-આદિ-વર્માન્તા અઙ્ગ-દેવતાઃ પૂજ્યાઃ । કેશરેષુ કોણેષુ પુનર્-અસ્ત્રમ્ અઙ્ગં પૂજયેત્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.112-113 ॥
કાલિન્દી-રોહિણી-નાગ્નજિત્ય્-આદ્યાઃ ષટ્ ચ શક્તયઃ ।
દલેષુ પીઠ-કોણેષુ વહ્ન્ય્-આદ્ય્-અર્ચ્યાશ્ ચ કિઙ્કિણીઃ

દામાનિ યષ્ટિ-વેણુશ્ ચ પુરઃ શ્રીવત્સ-કૌસ્તુભૌ ।
અગ્રતો વનમાલાં ચ દિક્ષ્વ્ અષ્ટાસુ તતો ઽર્ચયેત્

પાઞ્ચજન્યં ગદાં ચક્રં વસુદેવં ચ દેવકીમ્ ।
નન્દ-ગોપં યશોદાં ચ સ-ગો-ગોપાલ-ગોપિકાઃ

કાલિન્દ્ય્-આદ્યાઃ શક્તયો દેવ-પત્ન્યઃ પત્રેષુ પૂજ્યાઃ । આદિ-પદેન સુનન્દા-મિત્રવિન્દા-સુલક્ષ્મણા-પરિગ્રહઃ આગ્નેયાદિ-પીઠ-કોણેષુ કિઙ્કિણિ-દામાદીન્ પૂજયેત્ । તત્ર શ્રી-કૃષ્ણ-ક્ષુદ્ર-ઘણ્ટિકામ્ અગ્નિ-કોણે । ગો-રક્ષણાર્થં દામાનિ નૈરૃતે ગો-પ્રેરણાર્થં લકુટં વાયૌ વંશમ્ ઈશાન-કોણે દેવસ્યાગ્રે શ્રીવત્સ-કૌસ્તુભૌ । શ્રીવત્સ-કૌસ્તુભાગ્રતઃ વનમાલાં તદ્-ઉપરિ અષ્ટ- દિક્ષુ પાઞ્ચજન્યાદય ઇતિ । પાઞ્ચજન્યાય નમઃ સ-ગો-ગોપાલ-ગોપિકાભ્યો નમ ઇત્ય્ અન્તાઃ પૂજ્યાઃ આદિ-પદેન ગદા-ચક્ર-વસુદેવ-દેવકીનન્દ-યશોદા-પરિગ્રહઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.114-116 ॥
ઇન્દ્રાદ્યાઃ કુમુદાદ્યાશ્ ચ વિશ્વક્સેનં તથોત્તરે ।
કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ ચ પુણ્ડરીકો ઽથ વામનઃ ।
શઙ્કુ-કર્ણઃ સર્વ-નેત્રઃ સુમુખઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

ઇન્દ્રાદ્યાઃ સ્વ-સ્વ-દિક્ષુ પૂજ્યાઃ તદ્-અસ્ત્રાણિ વજ્રાદીન્ય્ આદિ-શબ્દ-ગ્રાહ્યાણિ તથા કુમુદાદ્યાશ્ ચાષ્ટ-ગજાઃ તત્-ઉપરિ સ્વ-સ્વ-દિક્ષુ પૂજ્યાઃ તદ્-બહિર્-દેવતોત્તરે વિષ્વક્સેનં પૂજયેત્

પૂજા-ફલમ્ આહ-
એક-કાલં દ્વિકાલં વા ત્રિ-કાલં ચેતિ ગોષ્ઠગમ્ ।
શ્રી-ગોવિન્દં યજેન્ નિત્યં ગોભ્યશ્ ચ યવસ-પ્રદઃ

દીર્ઘ-જીવી નિરાતઙ્કો ધેનુ-ધાન્ય-ધનાદિભિઃ ।
પુત્રૈર્ મિત્રૈર્ ઇહાઢો ઽન્તે પ્રયાતિ પરં પદમ્

ગોષ્ઠગં વ્રજ-ગં કૃષ્ણં પ્રત્યહં એક-કાલં દ્વિકાલં ત્રિ-કાલં પૂજયેત્ । ગોભ્યશ્ ચ ગ્રાસ-પ્રદઃ સન્નિહિત-લોકે ચિરાયુર્ નિર્ભયો ધેનુ-ધાન્ય-સુવર્ણાદિભિઃ પુત્ર-મિત્રાદિભિશ્ ચ સમ્પન્નો ભવતિ દેહ-પાતાન્તે ચ વિષ્ણુ-લોકં ચ ગચ્છતિ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.118-119 ॥
મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
ઊર્ધ્વદ્-અન્ત-યુતઃ શાર્ઙ્ગી ચક્રી દક્ષિણ-કર્ણ-યુક્ ।
માંસં નાથાય નત્ય્-અન્તો મૂલ-મન્ત્રો ઽષ્ત-વર્ણકઃ

ઊર્ધ્વદ્-અન્તઃ ઓંકારઃ તેન સહિતઃ શાર્ઙ્ગી ગ-કારઃ ચક્રી ક-કારઃ દક્ષિણ-કર્ણ-યુક્ ઉ-કાર-સહિતઃ માંસી લ-કારઃ નાથાયેતિ સ્વરૂપં નત્ય્-અન્તો નમઃ પદાન્તઃ અયમ્ અષ્ટાક્ષરો મૂલ-મન્ત્ર-સંજ્ઞકઃ

ઋષ્ય્-આદિકમ્ આહ-
ઋષિર્ બ્રહ્મા ચ ગાયત્રી-ચ્છન્દઃ કૃષ્ણસ્ તુ દેવતા ।
યુગ-વર્ણૈઃ સમસ્તેન પ્રોક્તં સ્યાદ્ અઙ્ગ-પઞ્ચકમ્

અસ્ય મન્ત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિઃ ગાયત્રી-ચ્છન્દઃ શ્રી-કૃષ્ણો દેવતા ચ શબ્દો ઽનુક્ત-સમુચ્ચયે તેન બીજ-શક્ત્ય્-અધિષ્ઠાતૃ-દેવતા દશાક્ષરવત્ તથા અસ્ય મન્ત્રસ્ય મન્ત્રોત્થ-વર્ણાનાં ચતુર્ભિર્ યુગ્મ-વર્ણૈશ્ ચતુરઙ્ગ-સમગ્રેણ ચ મન્ત્રેણાઙ્ગ-પઞ્ચકં જ્ઞેયમ્

ધ્યાનમ્ આહ-
પઞ્ચ-વર્ષમ્ અતિદૃપ્તમ્ અઙ્ગણે
ધાવમાનમ્ અલકાકુલેક્ષણમ્ ।
કિઙ્કિણી-વલય-હાર-નૂપુરૈર્
અઞ્જિતં સ્મરત ગોપ-બાલકમ્

ગોપ-શિશું નમત । કીદૃશં ? પઞ્ચ-વર્ષ-વયઃસ્થં તથા અતિબલિષ્ઠં તથા પ્રાઙ્ગણે ધાવમાનં તથા ચાતિચઞ્ચલેક્ષણં તથા કિઙ્કિણી ક્ષુદ્ર-ઘણ્ટિકા વલયઃ કઙ્કણઃ હારો મુક્તાહારઃ નૂપુરસ્ તુલાકોટિર્ એતૈર્ અઞ્જિતં ભૂષિતમ્

પુરશ્ચરણમ્ આહ-
ધ્યાત્વૈવં પ્રજપેદ્ અષ્ટ-લક્ષં તાવત્ સહસ્રકમ્ ।
જુહુયાત્ બ્રહ્મ-વૃક્ષોત્થ-સમિદ્ભિઃ પાયસેન વા

એવં પૂર્વોક્તં ધ્યાત્વા અષ્ટ-લક્ષં મન્ત્રં જપેત્ । તદ્ અનુ પલાશ-વૃક્ષ-સમિદ્ભિઃ પરમાન્નેન વાષ્ટ-સહસ્રં જુહુયાત્

પૂજા-પ્રકારમ્ આહ-
પ્રાસાદે સ્થાપિતં કૃષ્ણમ્ અમુના નિત્યશો ઽર્ચયેત્ ।
દ્વાર-પૂજાદિ પીઠાર્ચનાન્તં કૃત્વોક્ત-માર્ગતઃ

ધવલ-ગૃહે સ્થાપિતં કૃષ્ણમ્ અમુના વક્ષ્યમાણ-પ્રકારેણ પ્રત્યહં પૂજયેત્ । દ્વાર-પૂજામ્ આરભ્ય પીઠ-પૂજા-પર્યન્તં પૂર્વોક્ત-મન્ત્ર-વર્ત્મના કુર્યાત્

મધ્યે ઽર્ચ-પદ્ ધરિં દિક્ષુ વિદિક્ષ્વ્ અઙ્ગાનિ ચ ક્રમાત્ ।
વાસુદેવઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ ચાનિરુદ્ધકઃ

રુક્મિણી સત્યભામા ચ લક્ષ્મણા જામ્બવત્ય્ અપિ ।
દિગ્-વિદિક્ષ્વ્ અર્ચયેદ્ એતાન્ ઇન્દ્ર-વજ્રાદિકાન્ બહિઃ

પદ્મ-મધ્યે હરિં પૂજયેત્ । પૂર્વાદિ-દિક્-કેશરેષુ હૃદ્-આદ્ય્-અઙ્ગ-ચતુષ્ટયમ્ । આગ્નેયાદિ-વિદિક્-કેશરેષુ અસ્ત્રમ્ અઙ્ગમ્ પૂજયેત્ । વાસુદેવ ઇતિ । પૂર્વાદિ-દિક્-પત્રેષુ વાસુદેવાદીન્ પૂજયેત્ । આગ્નેયાદિ-વિદિક્-પત્રેષુ રુક્મિણ્ય્-આદ્યાઃ પૂજયેત્ । તદ્-બાહ્યે સ્વ-સ્વ-દિક્ષુ ઇન્દાદીન્, તદ્ અનુ વજ્રાદીન્ પૂજયેદ્ ઇત્ય્ અર્થઃ

ફલમ્ આહ-
યો ઽમું મન્ત્રં જપેન્ નિત્યં વિધિનેત્ય્ અર્ચયેદ્ ધરિમ્ ।
સ સર્વ-સમ્પત્-સમ્પૂર્ણો નિત્યં શુદ્ધં પદં વ્રજેત્

યઃ પુમાન્ ઉક્ત-વિધિના હરિમ્ અર્ચયેત્ । અમું મન્ત્રં જપેત્ સ સર્વૈશ્વર્યં સમ્પન્નઃ સન્ નિત્યમ્ અવિનાશિ શુદ્ધમ્ અવિદ્યા તત્-કાર્ય-રહિતં પદં બ્રહ્માખ્યં પ્રાપ્નોતિ

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
તાર-શ્રી-શક્તિ-મારાન્તે શ્રી-કૃષ્ણાય-પદં વદેત્ ।
શ્રી-ગોવિન્દાય તસ્યોર્ધ્વં શ્રી-ગોપી-જન ઇત્ય્ અપિ ।
વલ્લભાય તતસ્ ત્રિઃ શ્રી-સિદ્ધિ-ગોપાલકો મનુઃ

તારઃ પ્રણવઃ શ્રીઃ શ્રી-બીજં શક્તિ-બીજં કામ-બીજાન્તે શ્રી-કૃષ્ણાયેતિ સ્વરૂપં તદ્ અનુ શ્રી-ગોવિન્દાયેતિ સ્વરૂપં તદ્ અનુ શ્રી-ગોપી-જન-વલ્લભાયેતિ સ્વરૂપં શ્રી-બીજ-ત્રયમ્ ઇતિ સિદ્ધિ-ગોપાલકો મન્ત્ર ઉદ્ધૃતઃ ।
ધ્યાનમ્ આહ-
માધવી-મણ્ડપાસીનૌ ગરુડેનાભિપાલિતૌ

દિવ્ય-ક્રીડાસુ નિરતૌ રામ-કૃષ્ણૌ સ્મરન્ જપેત્ ।
ચક્રી વસુ-સ્વર-યુતઃ સર્ગ્ય્ એકાર્ણો મનુર્ મતઃ

રામ-કૃષ્ણૌ સ્મરન્ જપેત્ । કીદૃશૌ ? માધવી-લતા-મણ્ડપ-સમુપસ્થિતૌ તથા ગરુડેન સેવિતૌ । એકાક્ષરાદિ-ગોપાલ-મન્ત્રાન્ દર્શયતિ-ચક્રીતિ । ક-કારો વસુ-સ્વરઃ અષ્ટમ-સ્વરઃ ઋ-કારસ્ તેન સહિત ઇતિ લઘુ-દીપિકા-કારઃ । મુનિસ્વરઃ સપ્ત-સ્વરસ્ તેન સહિત ઇતિ રુદ્ર-ધરઃ । સર્ગી વિસર્ગ-સહિતઃ ઇત્ય્ એકાક્ષરો મન્ત્રઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.129-130 ॥
કૃષ્ણેતિ દ્વ્ય્-અક્ષરઃ કામ-પૂર્વસ્ ત્ર્ય્-અર્ણઃ સ એવ તુ ।
સ એવ ચતુર્-અર્ણઃ સ્યાત્ ઙે ઽન્તો ઽન્યશ્ ચતુર્-અક્ષરઃ

વક્ષ્યતે પઞ્ચ-વર્ણઃ સ્યાત્ કૃષ્ણાય નમ ઇત્ય્ અપિ ।
કૃષ્ણાયેતિ સ્મર-દ્વન્દ્વ-મધ્યે પઞ્ચાક્ષરો ઽપરઃ

કૃષ્ણેતિ સ્વરૂપં દ્વ્ય્-અક્ષરો મન્ત્રઃ । સ એવ દ્વ્ય્-અક્ષરઃ કામ-બીજ-પૂર્વશ્ ચેત્ તદા ત્ર્ય્-અક્ષરો મન્ત્રો ભવતિ-સ એવ ત્ર્ય્-અક્ષરઃ ચતુર્થી-વિભક્ત્ય્-અન્તશ્ ચેત્ તદા ચતુર્-અક્ષરો મન્ત્રઃ અન્યઃ કૃષ્ણાયેતિ સ્વરૂપં સ્મર-દ્વન્દ્વ-કામ-બીજ-દ્વયસ્ય મધ્યે યદા ભવતિ તદા અપરઃ પઞ્ચાક્ષરો મન્ત્રો ભવતિ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.131-132 ॥
ગોપાલાયાગ્નિ-જાયાન્તઃ ષડ્-અક્ષર ઉદાહૃતઃ ।
કૃષ્ણાય-કામ-બીજાઢ્યો વહ્નિજાયાન્તકો ઽપરઃ

ષડક્ષરઃ પ્રાગ્-ઉદિતઃ કૃષ્ણ-ગોવિન્દકૌ પુનઃ ।
ચતુર્થ્ય્-અન્તૌ સપ્ત-વર્ણઃ સપ્ત-વર્ણો ઽન્યઃ પુરો ઽદિતઃ

ગોપાલાયેતિ સ્વરૂપં વહ્નિજાયા સ્વાહેતિ પદ-દ્વયેન ષડ્-અક્ષરઃ કથિતઃ । કામ-બીજ-સહિત-કૃષ્ણાયેતિ સ્વાહેતિ પદ-દ્વયેન ચ ષડ્-અક્ષરો મન્ત્ર ઉદ્ધૃતસ્ તયાપરઃ ષડ્-અક્ષરઃ પ્રાગ્ એવ કથિતઃ સ ચ ક્લીં કૃષ્ણાય નમઃ ઇતિ । કૃષ્ણ-ગોવિન્દકૌ શબ્દૌ યદિ ચતુર્થ્ય્-અન્તૌ ભવતસ્ તદા સપ્તાક્ષરો મન્ત્રો ઽપરઃ સપ્તાક્ષરઃ પ્રાગ્ ઉદિતઃ સ ચ ગો-વલ્લભાય સ્વાહેતિ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.133-4 ॥
શ્રી-શક્તિ-મારઃ કૃષ્ણાય મારઃ સપ્તાક્ષરો ઽપરઃ ।
કૃષ્ણ-ગોવિન્દકૌ ઙે ઽન્તૌ સ્મરાઢ્યાવ્ અષ્ટ-વર્ણકઃ

શ્રી-શક્તિ-મારાઃ શ્રી-ભુવનેશ્વરી-માર-બીજાનિ કૃષ્ણાયેતિ મારાન્તો ઽપરઃ સપ્તાક્ષરો મન્ત્રઃ કૃષ્ણ-ગોવિન્દ-શબ્દૌ ઙે ઽન્તૌ ચતુર્થ્ય્-અન્તૌ । કીદૃશૌ ? કામ-બીજાઢ્યૌ ઇતિ વસુ-વર્ણઃ અષ્ટાક્ષરો મન્ત્રઃ

દધિ-ભક્ષણ-ઙે-વહ્નિ-જાયાભિર્ અપરો ઽષ્તકઃ ।
સુપ્રસન્નાત્મને પ્રોક્ત્વા મમ ઇત્ય્ અપરો ઽષ્તકઃ

ચતુર્થ્ય્-અન્તો દધિ-ભક્ષણ-શબ્દઃ વહ્નિજાયા સ્વાહા એતૈર્ વર્ણૈર્ અપરો ઽષ્તાક્ષરો મન્ત્રઃ સુપ્રસન્નાત્મને સ્વરૂપમ્ ઉક્ત્વા નમ ઇતિ વદેત્ ઇત્ય્ અપરો ઽષ્તાક્ષરો મન્ત્રઃ

પ્રાક્ પ્રોક્તો મૂલ-મન્ત્રશ્ ચ નવાર્ણઃ સ્મર-સંયુતઃ ।
કૃષ્ણ-ગોવિન્દકૌ ઙે ઽન્તૌ નમો ઽન્તો ઽન્યો નવાર્ણકઃ

પ્રાગ્-ઉક્તશ્ ચાષ્ટાક્ષરો મૂલ-મન્ત્રઃ સ્મર-સંયુતઃ કામ-બીજ-યુક્તઃ સન્ નવાક્ષરો ભવતિ । સ ચ ક્લીં ગોકુલ-નાથાય નમ ઇતિ । કૃષ્ણ-ગોવિન્દકૌ ઙે ઽન્તૌ ચતુર્થ્ય્-અન્તૌ સ્મર-સંયુતૌ યદિ ભવતસ્ તદા નવાક્ષરો મન્ત્રો ભવતિ । યદ્ય્ એતાવ્ એવ નમો ઽન્તકૌ નમઃ શબ્દાન્તૌ ભવતસ્ તદા પરો નવાક્ષરો મન્ત્રઃ

ક્લીં ગ્લૌં ક્લીં શ્યામલાઙ્ગાય નમસ્ તુ સ્યાદ્ દશાર્ણકઃ ।
શિરો ઽન્તો બાલ-વપુષે ક્લીં કૃષ્ણાય સ્મૃતો બુધૈઃ

ઉક્તં છન્દસ્ તુ ગાયત્રી દેવતા કૃષ્ણ ઈડિતઃ ।
ક-લા-ષડ્ગ-દીર્ઘકૈર્ અઙ્ગમ્ અથામું ચિન્તયેદ્ ધરિમ્

ક્લીં ગ્લૌં ક્લીં શ્યામલાઙ્ગાય નમ ઇતિ દશ-વર્ણકો મન્ત્રઃ શિરો ઽન્તઃ સ્વાહાન્તઃ બાલ-વપુષે ઇતિ પદં ક્લીં કૃષ્ણાયેતિ એકાદશાક્ષરો મન્ત્રઃ બુધૈઃ સ્મૃતઃ । ઉક્તાનામ્ ઋષ્ય્-આદિકમ્ આહ-એતેષામ્ એકાક્ષરમ્ આરભ્યૈકાદશાક્ષર-પર્યન્તાનાં દ્વાવિંશતિ મન્ત્રાણામ્ ઋષિર્ નારદઃ ગાયત્રી-છન્દઃ શ્રી-કૃષ્ણો દેવતા । અઙ્ગાન્ય્ આહ-કલેતિ । ક-કાર-લ-કારાભ્યાં ષડ્-દીર્ઘકૈર્ નપુંસક-રહિત-ષડ્-દીર્ઘ-સ્વરૈઃ ક્લાં ક્લીં ક્લૂં ક્લૌં કલઃ એભિર્ ઇત્ય્ અર્થઃ

ધ્યાનમ્ આહ-
અવ્યાદ્ વ્યાકોપ-નીલામ્બુજ-રુચિર્ અરુણામ્ભોજ-નેત્રામ્બુજસ્થો ।
બાલો જઙ્ઘા-કટીર-સ્થલ-કલિત-રણત્-કિઙ્કિણીકો મુકુન્દઃ ।
દોર્ભ્યાં હૈયઙ્ગવીણં દધદ્ અતિવિમલં પાયસં વિશ્વ-વન્દ્યો
ગો-ગોપી-ગોપ-વીતો રુરુનખ-વિલસત્-કણ્ઠ-ભૂષશ્ ચિરં વઃ

અવ્યાદ્ વ્યાકોપ-નીલામ્બુજ-રુચિર્ અરુણામ્ભોજ-નેત્રામ્બુજસ્થો બાલો જઙ્ઘા-કટીર-સ્થલ-કલિત-રણત્-કિઙ્કિણીકો મુકુન્દઃ દોર્ભ્યાં હૈયઙ્ગવીણં દધદ્ અતિવિમલં પાયસં વિશ્વ-વન્દ્યો ગો-ગોપી-ગોપ-વીતો રુરુનખ-વિલસત્-કણ્ઠ-ભૂષશ્ ચિરં વઃ

એતેષાં પુરશ્ચરણમ્ આહ-
ધ્યાત્વૈવમ્ એકમ્ એતેષાં લક્ષં જપ્યાન્ મનું તતઃ ।
સર્પિઃ-સિતોપલોપેતૈઃ પાયસૈર્ અયુતં હુનેત્

યથોક્તં ધ્યાનં કૃત્વા એતેષાં મધ્યે એકં મન્ત્રં લક્ષં જપેત્ । તદ્ અનુ ઘૃત-ખણ્ડ-સાર-યુક્તૈઃ પરમાન્નૈર્ દશ-સહસ્રં જુહુયાત્

તર્પયેત્ તાવદ્ અન્યેષાં મનૂનાં હુત-સઙ્ખ્યયા ।
તર્પણં વિહિતં નિત્યં યો ઽર્ચયેત્ સુસમાહિતઃ

વહ્ન્ય્-આદી-શાન્તમ્ અઙ્ગાનિ હૃદ્-આદિ-કવચાન્તકમ્ ।
અર્ચયેત્ પુરતો નેત્રમ્ અસ્ત્રં દિક્ષુ વહ્નિઃ પુનઃ

ઇન્દ્રવજ્રાદયઃ પૂજ્યાઃ સપર્યૈષા સમીરિતા ।
ઇત્ય્ એકમ્ એષાં મન્ત્રાણાં ભજેદ્ યો મનુ-વિત્તમઃ

કર-પ્રચેયાઃ સર્વાર્થાત્ તસ્યાસૌ પૂજ્યતે ઽમરૈઃ ।
સદ્યઃ ફલ-પ્રદં મન્ત્રં વક્ષ્યે ઽન્યં ચતુર્-અક્ષરમ્

સ પ્રોક્તઃ માર-યુગ્માન્તર-સ્થ-કૃષ્ણ-પદેન તુ ।
ઋષ્ય્-આદ્યમ્ અઙ્ગ-ષટ્કં ચ પ્રાગ્-ઉક્તં પ્રોક્તમ્ અસ્ય તુ

તદ્ અનુ તાવદ્ દશ-સહસ્રં તર્પયેત્ । એવં પ્રકારેણૈકસ્મિન્ મન્ત્રે સિદ્ધે જાતે તદ્ અન્યેષાં સકૃત્ પુરશ્ચરણાનામ્ એકવિંશતિ મન્ત્રાણાં જપ-હોમ-સઙ્ખ્યયા વિનૈવ હુતાયુતેન તર્પણમ્ એવ પુરશ્ચરણં વિહિતં કરણીયમ્ । એતેષાં મન્ત્રાણાં હોમ-સઙ્ખ્યયા અયુતેનૈવ તર્પણં વિહિતમ્ ।
પૂજામ્ આહ-નિત્યમ્ ઇતિ । નિત્યં સર્વદા સુસમાહિતઃ સંયતઃ સન્ પૂજયેત્ । વહ્ન્ય્-આદી-શાન્તમ્ આગ્નેય-કોણમ્ આરભ્ય ઈશાન-કોણ-પર્યન્ત-હૃદ્-આદિ-કવચ-પર્યન્તમ્ અઙ્ગ-ચતુષ્ટયં પૂજયેત્ પુરતો ઽગ્રે નેત્રમ્ અસ્ત્રં પૂજયેત્ ।
પૂર્વાદિ-ચતુર્દિક્ષુ ઇન્દ્રાદીન્ પૂજયેત્ । તદ્ અનુ-વજ્રાદીન્ ઇતિ ઉપસંહરતિ । એષાં મન્ત્રાણાં સપર્યા પૂજા કથિતા ।
ફલમ્ આહ-ઇત્ય્ એકમ્ ઇતિ । અમુના પ્રકારેણ યઃ સાધકોત્તમ એષાં મન્ત્રાણાં મધ્યે એકં મન્ત્રં ભજેત્ ઉપાસીત તસ્ય સર્વે પુરુષાર્થા હસ્ત-પ્રાપ્યાઃ દેવૈશ્ ચાસૌ પૂજ્યતે ।
મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-સદ્ય ઇતિ । તાત્કાલિક-ફલ-દાયકમ્ અપરં ચતુરક્ષર-મન્ત્રં વક્ષ્યે સ-ચતુર્-અક્ષરઃ કામ-બીજ-દ્વય-મધ્યસ્થેન કૃષ્ણ-પદેન કથિતઃ ।
ઋષ્ય્-આદિકમ્ અસ્ય ઋષિશ્ છન્દો દૈવતમ્ અઙ્ગ-ષટ્કં ચ પ્રાગ્ ઉક્તં પૂર્વ-મન્ત્ર-સમુહે કથિતં બોદ્ધવ્યમ્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.142-146 ॥
ધ્યાનમ્ આહ-
શ્રીમત્-કલ્પ-દ્રુ-મૂલોદ્ગત-કમલ-લસત્-કર્ણિકા-સંસ્થિતો યસ્
તચ્-ચાખ્યાલમ્બિ-પદ્મોદર-વિગલદ્-અસઙ્ખ્યાત-રત્નાભિષિક્તઃ ।
હેમાભઃ સ્વ-પ્રભાભિસ્ ત્રિ-ભુવનમ્ અખિલં ભાસયન્ વાસુદેવઃ
પાયાદ્ વઃ પાયસાદો ઽનવરત-નવનીતામૃતાશી વશી સઃ

વાસુદેવો વો યુષ્માન્ પાયાત્ । કીદૃશઃ ? યઃ શ્રી-યુક્ત-કલ્પ-વૃક્ષ-મૂલોદ્ગત-પદ્મે શોભમાના યા કર્ણિકા તત્રોપવિષ્ટઃ । તથા કલ્પ-દ્રુમ-શાખાલમ્બિ યત્ પદ્મં તસ્યોદરં તતો વિગલન્તિ પ્રસરન્તિ યાનિ અસઙ્ખ્યાતાનિ રત્નાનિ તૈર્ અભિષિક્તઃ । તથા સુવર્ણ-ગૌરઃ તથાવ-કાન્તિભિઃ સમસ્તં ત્રૈલોક્યં ભાસયન્ ક્ષીરાન્નાશી તથા સ્વ-કાન્તિભિઃ સમસ્તં ત્રૈલોક્યં ભાસયન્ ક્ષીરાન્નાશી તથા અનવરતમ્ અનુવેલં નૂતનં નવનીતમ્ એવામૃતં તદ્ અશ્નાતીતિ

પુરશ્ચરણમ્ આહ-
ધ્યત્વૈવં પ્રજપેલ્ લક્ષં ચતુષ્કં જુહુયાત્ તતઃ ।
ત્રિમધ્વક્તેર્ બિલ્વ-ફલૈશ્ ચત્વારિંશત્-સહસ્રકમ્

યથોક્તં ધ્યાનં કૃત્વા લક્ષ-ચતુષ્ટયં જપેત્ । તદ્ અનુ ઘૃત-મધુ-શર્કરાયુતૈર્ બિલ્વ-ફલૈશ્ ચત્વારિંશત્-સહસ્રં જુહુયાત્

પૂજામ્ આહ-
અઙ્ગૈર્ નિધિભિર્ ઇન્દ્રાદ્યૈર્ વજ્રાદ્યૈર્ અર્ચનોદિતા ।
તર્પયેદ્ દિનશઃ કૃષ્ણં સ્વાદુ-ત્રય-ધિયા જલૈઃ

ષડ્-અઙ્ગૈર્ નિધિભિર્ ઇન્દ્રાદ્ય્-અષ્ટ-નિધિભિર્ ઇન્દ્રાદ્યૈર્ વજ્રાદ્યૈશ્ ચાનીલાર્ચના પૂજા કથિતા । તર્પણમ્ આહ--તર્પયેદ્ ઇતિ । પ્રતિદિનં સ્વાદુ-ત્રય-ધિયા ઘૃત-મધુ-શર્કરા-બુદ્ધ્યા જલૈઃ કૃષ્ણં પૂજયેત્

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
મારયોર્ અસ્ય માંસાધોર્ રક્તં ચેદ્ અપરો મનુઃ ।
ષડ્-અઙ્ગાન્યસ્ય કલ-ષટ્-દીર્ઘૈર્ મન્ત્ર-શિખામણેઃ

અસ્ય પૂર્વોક્ત-ચતુરક્ષર-મન્ત્રસ્ય મારયોર્ આદ્ય્-અન્ત-કામ-બીજયોર્ માંસાધો લ-કારસ્યાધસ્તાત્ ચેદ્ યદિ રક્તં રેફો ભવતિ તદાપરશ્ ચતુરક્ષરઃ ક્લીં કૃષ્ણ ક્લીમ્ ઇતિ મન્ત્રઃ । અસ્ય મન્ત્ર-શિખામણે મન્ત્ર-શિરો રત્નસ્ય કલ-ષટ્-દીર્ઘ કલા ષડ્-અઙ્ગાનિ કુર્યાદ્ ઇતિ શેષઃ

મન્ત્ર-સ્વરૂપમ્: ક્લીં ક્લૂં ક્લેં ક્લોં ક્લૌં ક્લઃ ॥
ધ્યાનમ્ આહ-
આરક્તોદ્યાન-કલ્પ-દ્રુમ-શિખર-લસત્-સ્વર્ણ-દોલાધિરૂઢં
ગોપાભ્યાં પ્રેઙ્ખ્યમાનં વિકસિત-નવ-બન્ધૂક-સિન્દૂર-ભાસમ્ ।
બાલં નીલાલ-કાન્તં કટિ-તટ-વિલુઠત્ ક્ષુદ્ર-ઘણ્ટાવટાઢ્યં
વન્દે શાર્દૂલ-કામાઙ્કુશ-લલિત-ગલા-કલ્પ-દીપ્તં મુકુન્દમ્

મુકુન્દમ્ વન્દે । કીદૃશં ? આરક્તમ્ અરુણં યદ્ ઉદ્યાનં તત્ર યઃ કલ્પ-વૃક્ષસ્ તસ્ય શિખરમ્ અગ્રં તત્ર લસન્તી યા શોભમાના સુવર્ણ-મયી દોલા તત્રોપવિષ્ટં તથા ગોપાઙ્ગનાભ્યાં પ્રેઙ્ખ્યમાનં દોલાયમાનં વિકસિતં પ્રફુલ્લં નવીનં યદ્ બન્ધુ-જીવ-પુષ્પં સિન્દૂરં તયોર્ ઇવ ભાવં યસ્ય તં તથા બાલં શિશું તથા કૃષ્ણ-કેશં તથા કટિ-તટે ઇતસ્ તતો ગચ્છન્તી યા ક્ષુદ્ર-ઘણ્ટિકા ઘણ્ટા-ક્ષુદ્ર-ઘણ્ટિકા સમૂહસ્ તેન સમ્બદ્ધં તથા શાર્દૂલસ્ય વ્યાઘ્રસ્ય કામાઙ્કુશેન શોભમાનં યત્ કણ્ઠાભરણં તેન શોભમાનમ્

એવં-
ધ્યત્વૈવં પૂર્વ-ક્પ્ત્યૈનં જપ્ત્વા રક્તોત્પલૈર્ નવૈઃ ।
મધુત્ત્રય-પ્લુતૈર્ હુત્વાપ્ય્ અર્ચયેત્ પૂર્વવદ્ ધરિમ્

પૂર્વોક્તં મુકુન્દં ધ્યાત્વા એનં મન્ત્રં પૂર્વોક્ત-સઙ્ખ્યમ્ એવ જપ્ત્વા રક્ત-પદ્મૈર્ નૂતનૈર્ ઘૃત-મધુ-શર્કરાયુતૈઃ પૂર્વોક્ત-સઙ્ખ્યમ્ એવ હુત્વા પૂર્વોક્ત-પ્રકારેણ હરિં પૂજયેત્

આરાદ્ ઉક્તં મન્ત્રયોઃ પ્રયોગં દર્શયતિ-
મધુર-ત્રય-સંયુક્તામારક્તાં શાલિ-મઞ્જરીમ્ ।
જુહુયાન્ નિત્યશો ઽષ્ટાર્ધં શતમ્ એકેન મન્ત્રયોઃ

તસ્ય મણ્ડલતઃ પૃથ્વી પૃથ્વી-સસ્ય-કુલાકુલા ।
સ્યાચ્ છાલિ-પુઞ્જ-પૂર્ણં ચ તદ્-વેશ્માશુ પ્રજાયતે

ઘૃત-મધુ-શર્કરામિશ્રિતાં લોહિતાં હૈમન્તિક-ધાન્ય-મઞ્જરીમ્ અષ્ટોત્તર-શતમતયોર્ મન્ત્રયોર્ મધ્યે એકેન મન્ત્રેણ પ્રત્યેકં પ્રત્યહં યો જુહુયાત્ તસ્ય પુંસઃ મણ્ડલતઃ એકોન-પઞ્ચાશદ્-દિનાદ્ અર્વાક્ ષડ્-વિંશતિ-દિનાદ્ ઇતિ લઘુ-દીપિકા-કારઃ । પઞ્ચ-ચત્વારિંશદ્-દિનાનન્તરમ્ ઇતિ રુદ્રધરઃ । મહતી પૃથિવી ધાન્યાદિ-સમૂહ-વ્યાપ્તા ભવતિ તથા તદ્-ગૃહં શાલિ-ધાન્ય-સમૂહ-વ્યાપ્તં શીઘ્રં ભવતિ ॥ ક્ર્દ્ચ્_7.153-154 ॥
ફલમ્ આહ-
યસ્ ત્વ્ એતયોર્ નિયતમ્ અન્યતરં ભજેત
ભવ્નોર્ જપાર્ચન-હુતાદ્રિભિર્ આપ્ત-ભક્તિઃ ।
શ્રીમાન્ સ મન્મથ ઇવ પ્રમદાસુ વાગ્મી
ભૂયાત્ તનોર્ વિપદિ તચ્ ચ મહોચ્યુતાખ્યમ્

યઃ પુમાન્ એતયોર્ એકં નિયતં નિયતો ભજેત સાધયેત્ । કૈઃ ? જપ-પૂજા-હોમાદિભિઃ । કીદૃશઃ ? પ્રાપ્ત-ભક્તિઃ સ લક્ષ્મી-યુક્તઃ સ્ત્રીષુ કામદેવવત્ ઉત્કૃષ્ટ-વચન-ભાગ્ ભવતિ । તનોર્ વિપદિ શરીર-પાતાનન્તરં વિષ્ણુ-લોકં ચ ગચ્છતિ