ક્રમદીપિકા · અધ્યાય 6

ઇતિ શ્રી-વિદ્યાવિનોદ-ગોવિન્દ-ભટ્ટાચાર્ય-વિરચિતે ક્રમ-દીપિકાયા વિવરણે
પઞ્ચમઃ પટલઃ
॥5॥
(6)
ષષ્ઠ-પટલમ્
અથૈવં સાધિત-મન્ત્રયોઃ પ્રયોગાદીન્ દર્શયતિ-
વિનિયોગાન્ અથો વક્ષ્યે મન્ત્રયોર્ ઉભયોઃ સમાન્ ।
તદ્-અર્થ-કારિણો ઽનન્ત-વીર્યાન્ મન્ત્રાંશ્ ચ કાંશ્ચન

અથો ઽનન્તરં મન્ત્રયોર્ દશાષ્ટાદશાક્ષરયોઃ સમાન્ ધ્યાન-વિશેષેણ વિનિયોગાન્ તથા તદ્-અર્થ-કારિણો ઽનન્ત-વીર્યાન્ બહુ-ફલ-દાતૄન્ કાંશ્ચિન્ મન્ત્રાન્ વક્ષ્યે

પ્રયોગાર્થં દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ ધ્યાનમ્ આહ-
વન્દે તં દેવકી-પુત્રં સદ્યો-જાતં દ્યુ-સપ્રભમ્ ।
પીતામ્બરં કર-લસચ્-છઙ્ખ-ચક્ર-ગદામ્બુજમ્

ઉક્ત-રૂપં પ્રસિદ્ધં દેવકી-પુત્રં સદ્યો-જાતં બાલકં દ્યુ-સપ્રભમ્ આકાશ-સમાન-કાન્તિં શ્યામં પીત-વસ્ત્રં કરે લસન્તિ શોભમાનાનિ શઙ્ખ-ચક્ર-ગદા-પદ્માનિ યસ્ય તં વન્દે નમસ્કરોમિ

એવં ધ્યાત્વા જપેલ્ લક્ષં મન્ત્રં બ્રાહ્મે મુહૂર્તકે ।
સ્વાદુ-પ્લુતૈશ્ ચ કુસુમૈઃ પલાશૈર્ અયુતં હુનેત્

એવમ્ અમુના પ્રકારેણ બ્રાહ્મે મુહૂર્તકે ઉદયાત્ પ્રાક્ દણ્ડ-દ્વયે દણ્ડ-ચતુષ્ટય ઇતિ કશ્ચિત્ મન્ત્રમ્ ઉભયોર્ એક-લક્ષં જપેત્ । અનન્તરં પલાશ-પુષ્પૈઃ સ્વાદુ-પ્લુતૈર્ ઘૃત-મધુ-શર્કરા-સહિતૈર્ દશ-સહસ્રં જુહુયાત્

ફલમ્ આહ--
મન્વોર્ અન્યતરેણૈવં કુર્યાદ્ યઃ સુસમાહિતઃ ।
સ્મૃતિં મેધાં મતિ-બલં લબ્ધ્વા સ કવિરાડ્ ભવેત્ ।
સ્યાન્ મનુસ્ તત્ સમજપધ્યાન-હોમ-ફલો ઽપરઃ

મન્વોર્ દશાષ્ટા-દશાકરયોર્ અન્યતરેણ એકેન સુસમાહિતઃ સુસંયતઃ સન્ ય એવં કુર્યાત્ સ સ્મૃતિં સ્મરણં મેધાં ધારણાવતીં બુદ્ધિં મતિં સમ્યક્ જ્ઞાનં બલં મહા-પ્રાણત્વમ્ એતત્ સર્વં પ્રાપ્ય કવિરાટ્ કવિ-શ્રેષ્ઠો ભવતિ સ્યાદ્ ઇતિ અપરો ઽગ્રે વક્ષ્યમાણ-મન્ત્રઃ કથિત-મન્ત્ર-દ્વય-સમાન-જપ-ધ્યાન-હોમ-ફલો ભવતિ

મન્ત્રમ્ આહ-
શ્રીમન્-મુકુન્દ-ચરણૌ સદેતિ શરણં તતઃ ।
અહં પ્રપદ્ય ઇત્ય્ ઉક્તો મૌકુન્દો ઽષ્ટાદશાક્ષરઃ

શ્રીમન્-મુકુન્દ-ચરણૌ સદેતિ સ્વરૂપં તતસ્ તદ્-અનન્તરં શરણમ્ ઇતિ સ્વરૂપમ્ અહં પ્રપદ્ય ઇતિ સ્વરૂપમ્ ઇત્ય્ અનેન પ્રકારેણ મૌકુન્દો મુકુન્દ-સમ્બન્ધી અષ્ટાદ્શાક્ષરો મન્ત્રઃ કથિતઃ

મન્ત્રોદ્ધારઃ: શ્રી-મુકુન્દ-ચરણૌ સદા શરણમ્ અહં પ્રપદ્યે ।
ઋષ્ય્-આદિકમ્ આહ-
નારદો ઽસ્ય તુ ગાયત્રી મુકુન્દશ્ ચષિ-પૂર્વકાઃ ।
પ્રાતઃ પ્રાતઃ પિબેત્ તોયં જપ્તં યો ઽષ્તોત્તરં શતમ્ ।
અનેન ષડ્ભિર્ માસૈઃ સ ભવેચ્ છ્રુતધરો નરઃ

અસ્ય મન્ત્રસ્ય નારદો મુનિર્ ગાયત્રી-છન્દો મુકુન્દો દેવતા ઋષિ-પૂર્વકાઃ ઋષ્ય્-આદ્યાઃ ઋષિ-ચ્છન્દો દેવતા ઇત્ય્ અર્થઃ । તે ચ નારદાદયઃ । પ્રયોગમ્ આહ-પ્રાતઃ પ્રત્યહમ્ અષ્ટોત્તરં શતં જપ્તં મન્ત્ર-જપ્તં જલં પિબેત્ । સ નરો અનેન વિધાનેન ષડ્ભિર્ માસૈઃ શ્રુત-ધરો ભવેત્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
ઉપસંહૃત-દિવ્યાઙ્ગં પુરોવન્ માતુર્ અઙ્કગમ્ ।
ચલદ્-દોશ્ ચરણં બાલં નીલાભં સંસ્મરન્ જપેત્

ઉપસંહૃત-દિવ્યાઙ્ગં ત્યક્ત-ચતુર્બાહુ-રૂપં ધૃત-બાહુ-દ્વયં પુરોવત્ યથા-વસુદેવ-સદ્મનિ ભીતેન દિવ્યાઙ્ગમ્ ઉપસંહૃતં માતુર્ અઙ્કગં દેવકી-ક્રોડે સ્થિતં ચલદ્-દોશ્-ચરણં ચઞ્ચલ-હસ્ત-પાદં બાલં શિશું નીલાભં કં સંસ્મરેત્

અયુતં તાવદ્ એવાજ્યૈર્ જુહુયાચ્ ચ હુતાશને ।
સ લભેદ્ અચલાં ભક્તિં શ્રદ્ધાં શાન્તિં ચ શાશ્વતીમ્

અયુતં જપેત્ તાવદ્ એવાગ્નાવ્ આજ્યૈર્ ઘૃતૈર્ જુહુયાત્ યઃ સ સ્થિરાં પરમેશ્વર-વિષયિણીમ્ આરાધ્યત્વ-બુદ્ધિં શુદ્ધાં શાસ્ત્ર-બોધિતે ઽર્ઘે ઽવશ્યમ્ભાવિ-નિશ્ચયાત્મિકા શાન્તિં મોક્ષ-રૂપાં શાશ્વતીં નિત્યાં પ્રાપ્નોતિ દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ વિશેષ-ધ્યાનમ્ ઇદં પ્રયોગાર્થમ્ ઇતિ ભૈરવ-ત્રિપાઠિનઃ

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
મનુનૈતત્-સમસ્તાન્તે મરુન્-નમિત-શબ્દિતઃ ।
બાલ-લીલાત્મને હું ફટ્ નમ ઇત્ય્ અમુનાથવા

અથવામુના વક્ષ્યમાણ-મન્ત્રેણૈતત્-પ્રયોગ-જાતં સાધયેત્ । મન્ત્રમ્ આહ-સમસ્તેતિ । સ્વરૂપમ્ અસ્યાન્તે મરુન્-નમિત ઇતિ સ્વરૂપમ્ । એતસ્માચ્ છબ્દાત્ બાલ-લીલાત્મને હું ફડ્ ઇતિ સ્વરૂપં નમ ઇતિ સ્વરૂપમ્ । અયમ્ અપ્ય્ અષ્ટાદશાક્ષરઃ દશાષ્ટાદશાક્ષર-સમાનઃ

મન્ત્રોદ્ધારઃ: સમસ્ત-મન્રુન્-નમિતઃ બાલ-લીલાત્મને હું ફટ્ સ્વાહા ।
ઋષ્ય્-આદીન્ આહ-
નલકૂવર-ગાયત્રી-બાલ-કૃષ્ણા ઇતીરિતાઃ ।
ઋસ્યાદ્યાઃ સિદ્ધયઃ સર્વાઃ સ્યુર્ જપાદ્યૈર્ ઇહામુના

અસ્ય મન્ત્રસ્ય ઋષ્ય્-આદ્યાઃ ઋષિઃ છન્દો દેવતા નલકૂવર-પ્રભૃતયઃ । તત્ર નલકૂવરો મુનિર્ ગાયત્રી છન્દઃ બાલ-કૃષ્ણો દેવતા ઇતિ । ઇહ ભુવને જપાદ્યૈઃ સર્વાઃ સિદ્ધયો ભવન્તિ

લમ્બિતં બાલ-શયને રુદન્તં વલ્લવી-જનૈઃ ।
પ્રેક્ષ્યમાણં દુગ્ધ-બુદ્ધ્યા તર્પયેત્ સો ઽશ્નુતે ઽશનમ્

બાલ-શયને આન્દોલિકાયાં લમ્બિતં સ્થિતં રુદન્તં ક્રન્દમાનં વલ્લવી-જનૈર્ ગોપીભિઃ પ્રેક્ષ્યમાણં દૃશ્યમાનં પ્રેર્યમાણમ્ ઇતિ પાઠે ચાલ્યમાનમ્ ઇત્ય્ અર્થઃ । દુગ્ધ-બુદ્ધ્યા જલેન તર્પયેત્ । અશનં ભક્ષ્ય-વસ્તુ અશ્નુતે પ્રાપ્નોતિ

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
અમુના વાન્ન-રૂપાન્તે રસ-રૂપ-પદં વદેત્ ।
તુષ્ટ-રૂપ નમો દ્વન્દ્વમ્ અન્નાધિપતયે મમ ।
અન્નં પ્રયચ્છ સ્વાહેતિ ત્રિંશદ્-અર્ણો ઽન્નદો મનુઃ

અમુના મન્ત્રેણ પૂર્વોક્તં કુર્યાત્ । મન્ત્રમ્ આહ-અન્ન-રૂપ ઇતિ શબ્દાન્તે રસ-રૂપ ઇતિ સ્વરૂપં તુષ્ટ-રૂપેતિ સ્વરૂપં નમો દ્વન્દ્વમ્ ઇતિ નમો નમ સ્વરૂપમ્ આન્નાધિપતયે મમાન્નં પ્રયચ્છ સ્વાહેતિ ત્રિંશદ્-અક્ષરો અન્નદ-મન્ત્રઃ દશાષ્ટાડશાક્ષર-સમાનઃ

મન્ત્રોદ્ધારઃ: અન્ન-રૂપ રસ-રૂપ તુષ્ટ-રૂપ નમો નમઃ અન્નાધિપતયે મનાન્નં પ્રયચ્છ સ્વાહા ।
ઋષ્ય્-આદીન્ આહ-
નારદાનુષ્ટુબ્-અન્નાધિપતયો ઽસ્યર્ષિ-પૂર્વકાઃ ।
ભૂત-બાલ-ગ્રહોન્માદ-સ્મૃતિ-ભ્રંશાદ્ય્-ઉપદ્રવૈઃ ।
પૂતના-સ્તન-પાતારં ગ્રસ્ત-મૂર્ધ્નિ સ્મરન્ જપેત્

અસ્ય મન્ત્રસ્ય નારદો મુનિઃ, અનુષ્ટુપ્-છન્દઃ, અન્નાધિપતિર્ દેવતા । પ્રયોગમ્ આહ-ભૂતેતિ । ભૂત-પિશાચાદિર્ બાલ-ગ્રહો રોગ-વિશેષઃ । ઉન્માદશ્ ચિત્ત-ભ્રમઃ સ્મૃતિ-ભ્રંશઃ સમ્મોહઃ । એતૈર્ ઉપદ્રવૈર્ ઉપતાપૈર્ ગ્રસ્ત-મૂર્ધ્નિ ઉપતપ્ત-મસ્તકે પૂતના-સ્તન-પાયિનં કૃષ્ણં સ્મરન્ મન્ત્રં જપેત્

તાં પૂતનાં રુદતીં ક્રન્દમાનાં ભાવયેત્-
સાસુ-ચૂષણ-નિર્ભિન્ન-સર્વાઙ્ગીં રુદતીં ચ તામ્ ।
આવિશ્ય સર્વે મુક્ત્વા તં વિદ્રવન્તિ દ્રુતં ગ્રહાઃ

પુનઃ કીદૃશીમ્ ? સાસુ-ચૂષનં સહ પ્રાણેન યત્ ચૂષણં સમાકર્ષણં તેન નિર્ભિન્નમ્ અનાયતં સર્વાઙ્ગં યસ્યાઃ સા । તથા તાં કિં ભૂત્વા જપેત્ ? આવિશ્ય અહમ્ એવ હરિર્ ઇતિ ભાવયિત્વા । અનન્તરં તં ગ્રસ્તં સર્વે ગ્રહા ઉપદ્રવા મુક્ત્વા પરિત્યજ્ય દ્રુતં શીઘ્રં વિદ્રવન્તિ પલાયન્તે । અત્ર દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ વિશેષ-ધ્યાનમ્ ઇદં પ્રયોગાર્થમ્ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
જુહુયાત્ ખર-મઞ્જર્યા મઞ્જરીભિર્ વિભાવસૌ ।
સુસ્નાતઃ પઞ્ચ-ગવ્યાદ્ભિઃ પૂતનાહન્તુર્ આનને

ખર-મઞ્જર્યા અપામાર્ગસ્ય મઞ્જરીભિર્ અગ્ર-ભાગૈઃ પઞ્ચ-ગવ્ય-જલૈઃ સિક્તૈર્ વિભાવસૌ વહ્નૌ પૂજના-હન્તુઃ કૃષ્ણસ્યાનન-રૂપે જુહુયાત્

પ્રાશયેચ્ છિષ્ટ-ગવ્યં તત્-કલશેનાભિષેચયેત્ ।
સાધ્યં સહસ્ર-જપ્તેન સર્વોપદ્રવ-શાન્તયે

હોમાવશિષ્ટં પઞ્ચ-ગવ્ય-સાધ્યં પ્રાશયેત્ સહસ્ર-જપ્તેન પૂર્વોક્ત-વિધિના સાધિતેન કલશેન વાભિષેચયેત્ સર્વોપદ્ર-નિવૃત્ત્ય્-અર્થમ્

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
અમુનૈતદ્ દ્વાદશાર્ણં હું ફટ્ સ્વાહાન્તકેન વા ।
ઋષ્ય્-આદ્યા બ્રહ્મ-ગાયત્રી-ગ્રહ-ઘ્ન-હરયો ઽસ્ય તુ

એતત્-પૂર્વોક્ત-પ્રયોગ-દ્વયં વક્ષ્યમાણ-મન્ત્રેણ વા કુર્યાત્ । મન્ત્રમ્ આહ-દ્વાદશેતિ-પૂર્વોક્ત-વાસુદેવ-દ્વાદશાક્ષરાન્તે હું ફટ્ સ્વાહેતિ ષોડશાક્ષરો મન્ત્રઃ દશાષ્ટાદશાક્ષર-સમાનઃ । ઋષ્ય્-આદિકમ્ આહ-ઋષ્યાદ્યા ઇતિ । ઋષિ-પ્રભૃતયો બ્રહ્માદયઃ । તત્ર બ્રહ્મા ઋષિઃ । ગાયત્રી ચ્છન્દઃ । ગ્રહઘ્ન-રૂપો હરિર્ દેવતા

મન્ત્રોદ્ધારઃ: ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય હું ફટ્ સ્વાહા ।
નિજ-પાદામ્બુજાક્ષિપ્ત-શકટં ચિન્તયન્ જપેત્ ।
અયુતં મન્ત્રયોર્ એકં સર્વ-વિઘ્નોપશન્તયે

નિજ-ચરણ-કમલ-નિક્ષિપ્ત-શકટં હરિં ચિન્તયેત્ । મન્ત્રયોઃ પૂર્વ-મન્ત્રાપર-મન્ત્રયોર્ એકમ્ અયુતં જપેત્ । કિમ્-અર્થમ્ ? સકલ-વિઘ્નોપશમનાર્થં દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ એવ સર્વ-વિઘ્ન-શાન્ત્ય્-અર્થં વિશેષ-ધ્યાનમ્ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ

અઙ્ગાન્ય્ અમીષાં મન્ત્રાણામ્ આચક્રાદિભિર્ અર્ચના ।
અઙ્ગૈર્ ઇન્દ્રાદિ-વજ્રાદ્યૈર્ ઉદિતા સમ્પદે સદા

અમીષાં કથિત-મન્ત્રાણામ્ આચક્રાદિભિર્ દશાક્ષર-કથિતૈર્ અઙ્ગાનિ કાર્યાણિ અર્ચના પૂજાસ્ તુ અઙ્ગૈસ્ તથેન્દ્રાદ્યૈસ્ તદ્-આયુધૈશ્ ચેતિ સમ્પત્ત્ય્-અર્થં સદા કથિતા

મૃત્યુઞ્જય-વિધિં દર્શયતિ-
બાલો નીલ-તનુર્ દોર્ભ્યાં દધ્ય્-ઉત્થં પાયસં દધત્ ।
હરિર્ વો ઽવ્યાદ્ દ્વીપિ-નખ-કિઙ્કિણી-જાલ-મણ્ડિતઃ

દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ વારોગ્યાર્થં વિશેષ-ધ્યાનમ્ આહ-બાલ ઇત્ય્ આદિનેતિ ત્રિપાઠિનઃ । હરિર્ વો યુષ્માન્ રક્ષતુ । કીદૃશો બાલઃ ? પઞ્ચ-વર્ષીયઃ । પુનઃ કીદૃશઃ ? નીલ-તનુઃ । પુનઃ કીદૃશઃ ? હસ્તાભ્યાં દધ્ય્-ઉત્થં નવનીતં પાયસં પરમાન્નં ચ ધારયેત્ । પુનઃ કીદૃશઃ ? વ્યાઘ્ર-નખ-ક્ષુદ્ર-ઘણ્ટિકા-સમૂહાભ્યામ્ અલઙ્કૃતઃ

ધ્યાત્વૈવાગ્નૌ જુહુયાત્ શતવીર્યાઙ્કુર-ત્રિકૈઃ ।
પયઃ-સર્પિઃ-પ્લુતૈર્ લક્ષમ્ એકં તાવજ્ જપેન્ મનુમ્

એવમ્ભૂતં હરિં ધ્યાત્વા વહ્નૌ શતવીર્યાઙ્કુરૈર્ દુર્વાઙ્કુરૈસ્ ત્રિભિઃ । કીદૃશૈઃ ? પયો દુગ્ધં સર્પિ-ઘૃતં તાભ્યાં પ્લુતૈઃ સિક્તૈઃ એકં લક્ષં જુહુયાત્ લક્ષમ્ એકં જપેત્

ગુરવે દક્ષિણાં દત્ત્વા ભોજયેદ્ દ્વિજ-પુઙ્ગવાન્ ।
સ હ્ય્ અબ્દાનાં શતં જીવેન્ ન રોગો નાત્ર સંશયઃ

અનન્તરં ગુરવે દક્ષિણાં દત્ત્વા બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેચ્ ચ સ વર્ષાણાં શતં રોગ-રહિતઃ સન્ જીવેત્-અત્ર સંશયો નાસ્તિ

મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
અત્રાપરો મનુર્ દ્વાદશાર્ણાન્તે પુરુષોત્તમ ।
આયુર્ મે દેહિ સમ્ભાષ્ય વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે

નમો ઽન્તો દ્વ્ય્-અધિક-ત્રિંશદ્-અર્ણો ઽસ્યાર્ષિસ્ તુ નારદઃ ।
છન્દો ઽનુષ્ટુપ્-દેવતા ચ શ્રી-કૃષ્ણો ઽઙ્ગાન્ય્ અતો બ્રુવે

એતાદૃશે કાર્યે ઽપરો મન્ત્રો ઽસ્તિ । મન્ત્રમ્ આહ-દ્વાદશાક્ષર-વાસુદેવ-મન્ત્રાન્તે પુરુષોત્તમ ઇતિ સ્વરૂપમ્ આયુર્ મે દેહીતિ સ્વરૂપં વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે ઇતિ સ્વરૂપમ્ । નમ ઇત્ય્ અન્તો દ્વ્ય્-અધિક-ત્રિંશદ્-અર્ણો દ્વાત્રિંશદ્-અક્ષરો મન્ત્રઃ કથિતસ્ તુ । પુનર્ અસ્ય મન્ત્રસ્ય નારદ ઋષિર્ અનુષ્ટુપ્-છન્દો દેવતા શ્રી-કૃષ્ણઃ ઇતિ અતો ઽનન્તરમ્ અઙ્ગાનિ બ્રુવે વદામિ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.23-24 ॥
મન્ત્રોદ્ધારઃ: ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય પુરુષોત્તમ્ આયુર્ મે દેહિ વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે નમઃ ।
રવિ-ભૂતેન્દ્રિય-વસુ-નેત્રાર્ણૈશ્ ચાત્મને યુતૈઃ ।
મહાનન્દ-પદ-જ્યોતિર્ માયા-વિદ્યા-પદૈઃ ક્રમાત્

દ્વાદશ-પઞ્ચ-પઞ્ચાષ્ટ-દ્વિ-સઙ્ખ્યાતૈર્ મન્ત્રાક્ષરૈર્ આત્મનેપદાન્તૈર્ મહાનન્દાદિ-પદૈઃ સહ ક્રમેણ પઞ્ચાઙ્ગાનિ । સહાનન્દેત્ય્ અપિ ક્વચિત્ પાઠઃ

એતસ્ય પુરશ્ચરણાદિમ્ આહ-
જપ્ત્વા લક્ષમ્ ઇમં મન્ત્રમ્ અયુતં પાયસૈર્ હુનેત્ ।
પૂર્વવદ્ દૂર્વયા જુહ્વદ્ આયુર્ દીર્ઘતરં લભેત્

ઇમં મન્ત્રં લક્ષં જપ્ત્વા પાયસૈર્ અયુતં હુનેત્ જુહુયાત્ । એવં મન્ત્રં સંસાધ્ય પૂર્વવદ્ દૂર્વયાઙ્કુરકૈઃ દુગ્ધ-ઘૃત-મિલિતૈર્ લક્ષમ્ એકં જુહુયાત્ । જપૈશ્ ચ દીર્ઘતરમ્ અતિશયમ્ આયુઃ પ્રાપ્નોતિ

દારયન્તં બકં દોર્ભ્યાં કૃષ્ણં સંગૃહ્ય તુણ્ડયોઃ ।
સ્મરન્ શિશૂનામ્ આતઙ્કે સ્પૃષ્ટ્વાઽયતરમ્ અભ્યસેત્ ।
તજ્-જપ્ત-તિલજાભ્યઙ્ગાદ્ ભવેયુઃ સુખિનશ્ ચ તે

શિશૂનાં બાલાનામ્ આતઙ્કે ભયે સમુપસ્થિતે તાન્ બાલાન્ સ્પૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં સ્મરન્ અન્યતરમ્ ઉક્તેષ્વ્ એકં મન્ત્રમ્ અભ્યસેજ્ જપ્યાત્ । કીદૃશં કૃષ્ણમ્ ? કરાભ્યાં તુણ્ડયોઃ સંગૃહ્ય બક-નામાનમ્ અસુરં વિદારયન્તમ્ । તન્-મન્ત્ર-જપ્ત-તૈલાભ્યઙ્ગાત્ તે બાલાઃ સુખિનો ભવન્તિ । સ્મરન્ન્ ઇતિ શુશુ-નામાનં કૃષ્ણં સ્મરન્, કે શિરસિ સ્પૃષ્ટ્વા જપ્યાદ્ ઇતિ બોદ્ધવ્ય-મન્ત્ર-દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ વિશેષ-ધ્યાનમ્ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ

અસ્મિન્ન્ એવ બાલ-રક્ષાર્થે ઽન્યો ઽપિ મન્ત્રો ઽસ્તીત્ય્ આહ-
અત્રાપ્ય્ અન્યો મનુર્ બાલ-વપુષે વહ્નિ-વલ્લભા ।
ગોરક્ષાયાં ક્વણદ્-વેણું ચારયન્તં પશૂંસ્ તથા

બાલ-વપુષે ઇતિ સ્વરૂપં વહ્નિ-વલ્લભેતિ સ્વાહા અસ્મિન્ન્ અર્થે ગોરક્ષાયાં ચ વિશેષ-ધ્યાનમ્ આહ-ક્વણદ્ ઇતિ । વેણુ-વાદન-પરં પશૂંશ્ ચારયન્તં કૃષ્ણં સ્મરન્ જપ્યાત્

અસ્મિન્ન્ એવ બાલ-રક્ષાર્થે ગો-રક્ષાયાં ચ મન્ત્રાન્તરમ્ આહ-
ઉક્ત્વા ગોપાલક-પદં પુનર્ વેશધરાય ચ ।
વાસુદેવાય વર્માસ્ત્ર-શિરાંસ્ય્ અષ્ટાદશાક્ષર

ગોપાલક ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુનર્ વેશધરાય ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વાસુદેવાયેતિ વદેત્ વર્મ હુમ્ અસ્ત્રં ફડ્ ઇતિ શિરઃ સ્વાહા એતાનિ વદેત્ । એવં સતિ અષ્ટાદશાક્ષરો ભવતિ

મન્ત્રોદ્ધારઃ: ગોપાલક-વેશ-ધરાય વાસુદેવાય હું ફટ્ સ્વાહા ।
મનોર્ નારદ-ગાયત્રી-કૃષ્ણ-ર્ષ્યાદિર્ અનેન વા ।
કુર્યાદ્ ગોપાલ-સંરક્ષામ્ આચક્રાદ્ય્-અઙ્ગિના બુધઃ

અસ્ય પૂર્વોક્તસ્ય ચ મનોર્ નારદો મુનિર્ ગાયત્રી-ચ્છન્દઃ શ્રી-કૃષ્ણો દેવતા અનેન વા મન્ત્રેણ ઉક્ત-દ્રવ્યાદિના વા ગોપાલ-રક્ષાં કુર્યાત્ । કીદૃશેન ? આચક્રાદ્ય્-અઙ્ગ-યુક્તેન

વિષ-હરણ-પ્રયોગમ્ આહ-
કુમ્ભી-નસાદિ-ક્ષ્વેડાર્તૌ દષ્ટ-મૂર્ધ્નિ સ્મરન્ હરિમ્ ।
નૃત્યન્તં કાલિય-ફણારઙ્ગે ઽન્યતરમ્ અભ્યસેત્

દૃશા પીયૂષ-વર્ષિણ્યા સિઞ્ચન્તં તત્ તનું બુધઃ ।
તર્જયન્ વામ-તર્જન્યા તં દ્રાઙ્ મોચયતે વિષાત્

કુમ્ભી-નસાદિ-ક્ષ્વેડાર્તૌ સર્પ-વિષ-પીડાયામ્ । કુમ્ભીનસાસ્ તુ તે સર્પા યે સ્યુર્ દૃષ્ટિ-વિષોલ્બણાઃ ઇતિ ધરણિઃ । આદિ-પદાદ્ વૃશ્ચિકાદિ-સઙ્ગ્રહો દષ્ટ-મૂર્ધ્નિ આર્ત-મસ્તકે સ્પૃષ્ટ્વા કાલિયો નાગ-વિશેષસ્ તસ્ય ફણા સૈવઅ રઙ્ગ-ભૂમિસ્ તત્ર નૃત્યન્તં સ્મરન્ અન્યતમ-મન્ત્રમ્ અભ્યસેત્ જપેત્ । કીદૃશં ? હરિં તત્ તનું શરીરમ્ અમૃત-વર્ષિણ્યા દૃષ્ટ્યા સિઞ્ચન્તમ્ । કિં કુર્વન્ ? સ્મરેત્ વામ-તર્જન્યાતર્જયન્ । એવં સતિ તં દષ્ટં મન્ત્રી દ્રાક્ શીઘ્રં વિષાન્ મોચયેત્ । અત્ર દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ વિશેષ-ધ્યાનમ્ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.31-32 ॥
પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
આપૂર્વ-કલશં તોયૈઃ સ્મૃત્વા કાલિય-મર્દનમ્ ।
જપ્ત્વાષ્ટ-શતમ્ આસિઞ્ચેદ્ વિષિણં સ સુખી ભવેત્

કલશં તોયૈર્ આપૂર્યાનન્તરં કાલિય-મર્દનં દેવં સ્મૃત્વાષ્ટાધિકં શતં જપ્ત્વા તેન કલશેન વિષ-યુક્તમ્ આસિઞ્ચેત્ । અનન્તરં વિષાત્ સુખી ભવતિ

કાલિય-મર્દન-મન્ત્રમ્ આહ-
કાવ્ય-મધ્યે લિયસ્યાન્તે ફણામધ્યેદિ-વર્ણકાન્ ।
ઉક્ત્વા પુનર્ વદેન્ નૃત્યં કરોતિ તમ્ અનન્તરમ્

નમામિ દેવકી-પુત્ર ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નૃત્ય-શબ્દતઃ ।
રાજાનમ્ અચ્યુતં બ્રૂયાદ્ ઇતિ દન્ત-લિપિર્ મનુઃ

કાવ્ય ઇત્ય્ અક્ષર-દ્વયોર્ મધ્યે લિયસ્યેતિ સ્વરૂપમ્ એતસ્યાન્તે ફણા-મધ્યાદિ ઇતિ સ્વરૂપમ્ ઇત્ય્ અન્તાન્ વદેદ્ અનન્તરં નૃત્યં કરોતિ તમ્ ઇતિ । અનન્તરં નમામિ દેવકી-પુત્રમ્ ઇતિ વદેત્ । અનન્તરં નૃત્ય-શબ્દતઃ નૃત્ય-શબ્દાન્તે રાજનમ્ અચ્યુતમ્ ઇતિ બ્રૂયાદ્ ઇત્ય્ અનેન પ્રકારેણ દન્ત-લિપિર્ દ્વાત્રિંશદ્-અક્ષરો મન્ત્રઃ કથિતઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.34-35 ॥
મન્ત્રોદ્ધારઃ:
કાલિય-વ્યફણા-મધ્યે ઇતિ નૃત્યં કરોતિ તં ।
દેવકી-પુત્રં નમામિ નૃત્ય રાજાનમ્ ઉચ્યતમ્ ॥
અસ્ય મન્ત્રસ્ય અઙ્ગાદીનિ દર્શયતિ-
અસ્યાઙ્ગાન્યઙ્ઘ્રિભિર્ ન્યસ્તૈઃ સમસ્તૈર્ નારદો મુનિઃ ।
છન્દો ઽનુષ્ટુબ્ દેવતા ચ કૃષ્ણઃ કાલિય-મર્દનઃ

અસ્ય મન્ત્રસ્ય વ્યસ્તૈર્ એકૈકમ્ અઙ્ઘ્રિભિશ્ ચતુર્ભિઃ પાદૈઃ સમસ્તૈર્ મન્ત્રાત્મકૈશ્ ચાઙ્ગાનિ પઞ્ચાઙ્ગાનિ કથિતાનિ મુનિઃ નારદઃ છન્દો ઽનુષ્ટુપ્ કાલીય-મર્દનઃ કૃષ્ણો દેવતા

પુરશ્ચરણમ્ આહ-
જપ્યો લક્ષં મનુર્ અયં હોતવ્યં સર્પિષાયુતમ્ ।
અઙ્ગ-દિક્પાલ-વજ્રાદ્યૈર્ અર્ચનાસ્ય સમીરિતા

અયં મન્ત્રઃ લક્ષં જપ્યઃ સર્પિષા ઘૃતેન પુનર્ અયુતં હોતવ્યમ્ । અઙ્ગ-દિક્-પાલ-વજ્રાદ્યૈસ્ ત્રિભિર્ આવરણૈર્ અર્ચના પૂજા કથિતા ॥
પ્રયોગમ્ આહ-
ક્રિયા સર્વા ચ કર્તવ્યા વિસઘ્ની પૂર્વમ્ ઈરિતા ।
સદૃશો ઽનેન જગતિ નહિ ક્ષ્વેડ-હરો મનુઃ

પૂર્વ-મન્ત્ર-કથિતા વિષઘ્ની સર્વા ક્રિયા અમુનૈવ મન્ત્રેણ કર્તવ્યા હિ યતઃ જગતિ સંસારે અનેન મન્ત્રેણ સદૃશઃ સમાનઃ ક્ષ્વેડ-હરઃ વિષહરો નાસ્તિ

વિષઘ્નં પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
અઙ્ગૈઃ શુકતરોઃ પિષ્ટૈર્ ગુલિકા ધેનુ-વારિણા ।
આનનસ્યાઞ્જનાલેપૈર્ વિષઘ્ની સાધિતામુના

શુકતરોઃ કરઞ્જ-વૃક્ષસ્યેતિ ભૈરવ-ત્રિપાઠિનઃ । કિંશુક-વૃક્ષસ્યેતિ લઘુ-દીપિકા-કારઃ । અઙ્ગૈસ્ ત્વગ્ભિર્ ઇતિ રુદ્રધરઃ । પઞ્ચાઙ્ગૈર્ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ । ધેનુ-વારિણા સ-વત્સા ગો-મૂત્રેણ પિષ્ટૈઃ સમ્પાદિતા ગુલિકા અમુના મન્ત્રેણ સાધિતા સતી વિષઘ્ની ભવતિ કૈર્ આનનસ્યાઞ્જનાલેપ-પ્રકારૈઃ

અધુના પ્રયોગાન્તરં દર્શયતિ-
ઉદ્દણ્ડ-વામ-દોર્-દણ્ડ-ધૃત-ગોવર્ધનાચલમ્ ।
અન્ય-હસ્તાઙ્ગુલી-વ્યક્ત-સ્વર-વંશાર્પિતાનનમ્

ધ્યાયન્ હરિં જપન્ મન્વોર્ એકં છત્રં વિના વ્રજેત્ ।
વર્ષ-વાતાશનિભ્યઃ સ્યાદ્ ભયં તસ્ય નહિ ક્વચિત્

ઉત્તાલિતો યો વામ-બાહુ-દણ્ડસ્ તેન ધૃતો ગોવર્ધનાચલો યેન તમ્ અન્ય-હસ્તાઙ્ગ્કુલિભિઃ વ્યક્ત-સ્વરો યસ્ય વંશસ્ય તત્રાર્પિતમ્ આનનં યેન તમ્ એવમ્ભૂતં હરિં ચિન્તયન્ મન્વોર્ દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ એકં જપન્ છત્રં વિના વ્રજેત્ યસ્ તસ્ય વૃષ્ટિ-વાયુ-વજ્રાદિભ્યો ભયં ક્વાપિ ન વિદ્યતે ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.40-41 ॥
પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
મોઘ-મેઘૌઘ-યત્નાપગતેન્દ્રં તં સ્મરન્ હુનેત્ ।
લવણૈર્ અયુત-સઙ્ખ્યાતૈર્ અનાવૃષ્ટિર્ ન સંશયઃ

મોઘો નિષ્ફલો યો મેઘ-સમૂહસ્ તસ્ય યત્નઃ તેનાપગતઃ ઇન્દોર્ યસ્માત્ તમ્ એતાદૃશં હરિં ચિન્તયન્ અયુત-સઙ્ખ્યાતૈર્ લવણૈર્ જુહુયાત્ અનન્તરમ્ અનાવૃષ્ટિર્ ભવતિ નાત્ર સંશયઃ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
ક્રીડન્તં યમુના-તોયે મજ્જન-પ્લવનાદિભિઃ ।
તચ્-છીકર-જલાસારૈઃ સિચ્યમાનં પ્રિયા-જનૈઃ

ધ્યાત્વાયુતં પયઃ-સિક્તૈર્ હુનેદ્ વાનીર-તર્પણૈઃ ।
વૃષ્ટિર્ ભવત્ કાલે ઽપિ મહતી નાત્ર સંશયઃ

યમુના-જલે મજ્જનોન્મજ્જનૈઃ ક્રીડન્તં ક્રીડાં કુર્વન્તમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? પ્રિયા-જનૈ રુક્મિણી-પ્રભૃતિભિસ્ તચ્-છીકર-જલાસારૈઃ યૌમ્ના-જલ-ધારા-રૂપૈઃ સિચ્યમાનમ્ એવમ્ભૂતં કૃષ્ણં ધ્યાત્વા વાનીર-તર્પણૈઃ વેતસ-સમિદ્ભિઃ પયઃ-સિક્તૈર્ દુગ્ધોક્ષિતૈર્ અયુતં જુહુયાત્ । એવં સતિ અકાલો ઽપિ મહતી-વૃષ્ટિર્ ભવતિ નાત્ર સંશયઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.43-44 ॥
અનેનૈવ ધ્યાનેન પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
અમુમ્ એવ સ્મરન્ મૂર્ધ્નિ વિષ-સ્ફોટ-જ્વરાદિભિઃ ।
સ-દાહ-મોહૈર્ આર્તસ્ય જપેચ્ છાન્તિર્ ભવેત્ ક્ષણાત્

દાહ-મોહ-સહિતૈર્ વુષ-સ્ફોટ-જ્વરાદિભિર્ આર્તસ્ય મૂર્ધ્નિ મસ્તકે અમુમ્ એવ પૂર્વોક્ત-રૂપં ધ્યાત્વા જપેત્ અનન્તરં તસ્ય પીડિતસ્ય ક્ષણાદ્ શાન્તિઃ સ્વાસ્થ્યં ભવતિ

એતસ્યામ્ એવાર્તૌ પ્રકારાન્તરમ્ આહ-
અથવા ગરુડારૂઢં બલ-પ્રદ્યુમ્ન-સંયુતમ્ ।
નિજ-જ્વર-વિનિષ્પિષ્ટ-જ્વરાભિષ્ટુતમ્ અચ્યુતમ્

ધ્યાત્વા જ્વરાભિભૂત્યસ્ય મૂર્ધ્ન્ય્ અન્યતરમ્ અભ્યસેત્ ।
શાન્તિં વ્રજેદ્ અસાધ્યો ઽપિ જ્વરઃ સોપદ્રવઃ ક્ષણાત્

અથવા જ્વરાભિભૂત્યસ્ય મસ્તકે ઽચ્યુતમ્ ધ્યાત્વા અન્યતરમ્ દ્વયોર્ મધ્યે એકં મન્ત્રમ્ અભ્યસેત્ જપેત્ । કીદૃશં ? અચ્યુતં ગરુડારૂઢં । પુનઃ કીદૃશં ? બલ-પ્રદ્યુમ્નાભ્યાં સંયુતમ્ । પુનઃ કીદૃશં ? નિજ-જ્વરેણ વૈષ્ણવ-જ્વરેણ શીતાખ્યેનાયુધ-રૂપેણ વિનિષ્પિષ્ટશ્ ચૂર્નિતો યો રૌદ્ર-જ્વર ઉષ્ણાખ્યાયુધ-રૂપસ્ તેન સ્ટુતમ્ । અનન્તરં અસ્યાસાધ્યો ઽપિ જ્વરઃ શીઘ્રમ્ એવ નાશં ગચ્છતિ । કીદૃશો જ્વરઃ ? ઉપદ્રવો ગાત્ર-પીડાદિ તત્-સહિતઃ

અનેનૈવ ધ્યાનેન પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
ધ્યાત્વૈવમ્ અગ્નાવ્ અભ્યર્ચ્ય પયોક્તૈશ્ ચતુરઙ્ગુલૈઃ ।
જુહુયાદ્ અમૃતાખણ્ડૈર્ અયુતં જ્વર-શાન્તયે

એવં પૂર્વોક્ત-રૂપં કૃષ્ણં ધ્યાત્વા વહ્નૌ સમ્પૂજ્ય જ્વર-શાન્ત્ય્-અર્થં ચતુર્-અઙ્ગુલ-પરિમિતૈર્ દુગ્ધાસિક્તૈર્ અમૃતાખણ્ડૈર્ ગુડ્ચી-ખણ્ડૈર્ અયુતં જુહુયાત્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
નિશાત-શર-નિર્ભિન્ન-ભીષ્મતાપ-નુદં હરિમ્ ।
સ્મૃત્વા સ્પૃશન્ જપેદ્ આર્તં પાણિભ્યાં રોગ-શાન્તયે

નિશાતસ્ તીક્ષ્ણો યઃ શરસ્ તેન નિર્ભિન્નો બિદ્ધો યો ભીષ્મસ્ તસ્ય યસ્ તાપસ્ તં હરતિ । એવમ્ભૂતં હરિમ્ ધ્યાત્વા આર્તં જ્વરાદિ-પીડિતં પાણિભ્યાં સ્પૃષ્ટ્વા જ્વર-નાશાર્થં મન્વોર્ એકતરં જપેત્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
અપમૃત્યુ-વિનાશાય સાન્દીપનિ-સુત-પ્રદમ્ ।
ધ્યાત્વામૃત-લતા-ખણ્ડૈઃ ક્ષીરાક્તૈર્ અયુતં હુનેત્

સાન્દીપનિઃ કૃષ્ણ-ગુરુઃ । તસ્ય સુત-પ્રદં કૃષ્ણં ધ્યાત્વા અમૃત-લતા-ખણ્ડૈઃ ગુડ્ચી-ખણ્ડૈઃ ક્ષીરાક્તૈર્ દુગ્ધ-સિક્તૈર્ અયુતં હુનેત્ જુહુયાત્ । કસ્મૈ ? અપમૃત્યુર્ અકાલ-મરણં તસ્ય વિનાશાય નિવૃત્તયે

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
મૃત-પુત્રાય દદતં સુતાન્ વિપ્રાય સાર્જુનમ્ ।
ધ્યાત્વા લક્ષં જપેદ્ એકં મન્વોઃ સુત-વિવૃદ્ધયે

મૃત-પુત્રાય વિપ્રાય પુત્રાન્ દદતં સાર્જુનમ્ અર્જુન-સહિતં ધ્યાત્વા મન્વોર્ એકં લક્ષં જપેત્ । કિમ્-અર્થમ્ ? સુત-વૃદ્ધિ-નિમિત્તમ્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
પુત્ર-જીવેન્ધન-યુતે જુહુયાદ્ અનલે ઽયુતમ્ ।
તત્-ફલૈર્ મધુરાક્તૈઃ સ્યુઃ પુત્રા દીર્ઘાયુષો ઽસ્ય તુ

જીવાપુત્રેતિ યસ્ય પ્રસિદ્ધિઃ તસ્ય ઇન્ધનેન યુતે સમ્પાદિતે વહ્નૌ તત્-ફલૈઃ પુત્ર-જીવાફલૈર્ મધુરાક્તૈસ્ ત્રિ-મધ્વ્-અક્તૈર્ મન્વોર્ એકેનાયુતં જુહુયાત્ । અનન્તરમ્ અસ્ય હોમ-કર્તુઃ પુત્તાઃ દીર્ઘાયુષો ભવન્તિ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
ક્ષીર-દ્રુક્-ક્વાથ-સમ્પૂર્ણમ્ અભ્યર્ચ્ય કલશં નિશિ ।
જપ્ત્વાયુતં પ્રગે નારીમ્ અભિષિઞ્ચેદ્ દ્વિષટ્-દિનમ્

સા બન્ધ્યાપિ સુતાન્ દીર્ઘ-જીવિનો ગદ-વર્જિતાન્ ।
લભતે નાત્ર સન્દેહસ્ તજ્-જપ્તાજ્યાશિની સતી

કલશ-પૂરણ-વિધાનેન ક્ષીર-વૃક્ષ-ક્વાથેન સમ્પૂર્ણમ્ કલશં નિશિ રાત્રૌ સમ્પૂજ્યાયુતં જપ્ત્વા પ્રગે પ્રાતઃ-કાલે પુત્રાર્થિનીં સ્ત્રિયં દ્વિષટ્-દિનમ્ દ્વાદશ-દિનાનિ વ્યાપ્યાભિષિઞ્ચેત્ । અનન્તરં સાભિષિક્તા બન્ધ્યાપિ અપત્ય-જનન-સમય-યોગ્યા અજનિતાપત્યો ઽપિ પુત્રાન્ દીર્ઘાયુષો રોગ-રહિતાન્ પ્રાપ્નોતિ । કિમ્ભૂતા સતી ? મન્ત્ર-જપ્તાજ્ય-ભોજિની સતી । અત્રાર્થે સન્દેહો નાસ્તિ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.53-54 ॥
પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
પ્રાતર્ વાચં-યમા નારી બોધિ-ચ્છદ-પુટે જલમ્ ।
મન્ત્રયિત્વાષ્ટોત્તર-શતં પિબેત્ પુત્રીયતી ધ્રુવમ્

પ્રાતઃ-કાલે વાચં-યમા મૌનિની પુત્રીયતી આત્મનઃ પુત્રમ્ ઇચ્છન્તી બોધિ-ચ્છદ-પુટે પિપ્પલ-પત્ર-પુટે જલં મન્વોર્ અન્યતરેણાષ્ટોત્તર-શતં જપ્તં માસં વ્યાપ્ય પિબેત્ । અનન્તરં પુત્રં પ્રાપ્નોતીતિ શેષઃ । જલ-પાન-મન્ત્રમ્ આહ-દેવકી-પુત્રેતિ । અત્ર પ્રસઙ્ગાત્ અસ્મિન્ ગ્રન્થે અનુક્તો ઽપિ સન્તાન-ગોપાલ-મન્ત્રઃ કથ્યતે । તદ્ યથા-
દેવકી-પુત્ર ગોવિન્દ વાસુદેવ જગદ્-ગુરો ।
દેહિ મે તનયં કૃષ્ણ ત્વામ્ અહં શરણં ગતઃ ॥
અસ્ય મન્ત્રસ્ય નારદો મુનિર્ અનુષ્ટુપ્-છન્દઃ સન્તાન-પ્રદો ગોપાલ-કૃષ્ણો દેવતા પદૈર્ વ્યસ્તૈર્ વા પઞ્ચાઙ્ગાનિ । ધ્યાનં યથા-
શઙ્ખ-ચક્ર-ધરં કૃષ્ણં રથસ્થં ચ ચતુર્ભુજમ્ ।
સર્વાભરણ-સન્દીપ્તં પીતવાસસમ્ અચ્યુતમ્ ॥
મયૂર-પિચ્છ-સંયુક્તં વિષ્ણુ-તેજોપબૃંહિતમ્ ।
સમર્પયન્તં વિપ્રાય નષ્ટાન્ આનીય બાલકાન્ ।
કરુણામૃત-સમ્પૂર્ણ-દૃષ્ટ્યેક્ષન્તં ચ તં દ્વિજામ્ ॥ ઇતિ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
પ્રહિતાં કાશિ-રાજેન કૃત્યાં છિત્વા નિજારિણા ।
તત્-તેજસા તન્-નગરીં દહન્તં ભાવયન્ હરિમ્

સ્વ-સ્નેહાક્તૈર્ હુનેદ્ રાત્રૌ સર્ષપૈઃ સપ્ત-વાસરમ્ ।
કૃત્યા કર્તારમ્ એવાસૌ કુપિતા નાશયેદ્ ધ્રુવમ્

પ્રહિતાં પ્રેષિતાં કાશીશ્વરેણ કૃત્યાં ઘાતકર્તીં નિજારિણા નિજ-ચક્રેણ છિત્વા અનન્તરં તત્-તેજસા તસ્ય કાશીશ્વર-રાજસ્ય નગરીં દહન્તં કૃષ્ણં ભાવયન્ સ્વ-સ્નેહાક્તૈર્ સર્ષપ-તૈલ-યુક્તૈઃ સર્ષપૈઃ સપ્ત-દિનાનિ વ્યાપ્ય રાત્રૌ મન્વોર્ એકતરેણ જુહુયાત્ । અથાનન્તરં અસૌ કૃત્યા ક્રુદ્ધા સતી ધ્રુવં નિશ્ચિતં કર્તારમ્ એવ નાશયેત્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
આસીનમ્ આશ્રમે દિવ્યે બદરી-ષણ્ડ-મણ્ડિતે ।
સ્પૃશન્તં પાણિ-પદ્માભ્યાં ઘણ્ટાકર્ણ-કલેવરમ્

ધ્યાત્વાચ્યુતં તિલૈર્ લક્ષં હુનેત્ ત્રિ-મધુરાપ્લુતૈઃ ।
મુક્તયે સર્વ-પાપાનાં શાન્તયે કાન્તયે તનોઃ

બદરી-ષણ્ડો બદરી-સમૂહસ્ તેન મણ્ડિતે શોભિતે દિવ્યે ઉત્કૃષ્ટે આશ્રમ આસીનમ્ ઉપવિષ્ટં તથા હસ્ત-પઙ્કજાભ્યાં ઘણ્ટાકર્ણસ્ય મહાદેવ-મૂર્તેઃ કસ્યચિત્ મહાદેવ-ભક્તસ્ય વા કલેવરમ્ શરીરં સ્પૃશન્તમ્ અચ્યુતં ધ્યાત્વા તિલૈસ્ ત્રિ-મધુરાપ્લુતૈર્ ઘૃત-મધુ-શર્કરા-મિશ્રિતૈર્ મન્વોર્ એકેન લક્ષં જુહુયાત્ । કિમ્-અર્થમ્ ? મોક્ષાય તથા સકલ-પાપાનાં વિનાશાર્થં તથા તનોર્ દેહસ્ય કાન્તયે દીપ્ત્ય્-અર્થમ્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.58-59 ॥
પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
દ્વેષયન્તં રુક્મિ-બલૌ દ્યૂતાસક્તૌ સ્મરન્ હરિમ્ ।
જુહુયાદ્ ઇષ્ટયોર્ દ્વિષ્ટ્યૈ ગુલિકા ગોમયોદ્ભવાઃ

દ્યૂતાસક્તૌ દ્યૂત-કર્મ કુર્વન્તૌ રુક્મિ-બલભદ્રૌ દ્વેષયન્તં પરસ્પરં દ્વેષમ્ ઉત્પાદયન્તં હરિં સ્મરન્ ગોમયોત્પન્ના ગુલિકા મન્વોર્ એકેન જુહુયાત્ । અત્ર સહસ્ર-હોમો બોદ્ધવ્યઃ । અનુક્તાયાં તુ સઙ્ખ્યાયાં સહસ્રં તત્ર નિર્દિશેત્ ઇતિ વચનાત્ । કિમ્-અર્થમ્ ? ઇષ્ટયોર્ મિત્રયોર્ દ્વિષ્ટ્યૈ વિદ્વેષણાર્થમ્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
જ્વલદ્-વહ્નિ-મુખૈર્ બાણૈર્ વર્ષન્તં ગરુડધ્વજમ્ ।
ધાવમાનં રિપુ-ગણમ્ અનુધાવન્તમ્ અચ્યુતમ્

ધ્યાત્વૈવમ્ અભ્યસેન્ મન્વોર્ એકં સપ્ત-સહસ્રકમ્ ।
ઉચ્ચાટનં ભવેદ્ એતદ્-રિપૂણાં સપ્તભિર્ દિનૈઃ

જ્વલન્ દેદીપ્યમાનો યો વહ્નિસ્ તદ્વન્ મુખં યેષાં તૈર્ બાણૈર્ વર્ષન્તં તાડયન્તં તથા ગરુડારૂઢં તથા ધાવમાનં શત્રુ-સમૂહમ્ અનુપશ્ચાદ્ ધાવન્તં હરિં ધ્યાત્વા મન્વોર્ દશાષ્ટાદશાક્ષરયોર્ એકં સપ્ત-સહસ્રકમ્ અભ્યસેત્ જપેત્ । એવં કૃતે સતિ એતસ્ય શત્રૂણાં સપ્તભિર્ દિનૈર્ ઉચ્ચાટનં ભવતિ સ્વ-દેશાદ્ અપયાનં ભવતિ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
ઉત્ક્ષિપ્તવત્સકં ધ્યાયન્ કપિત્થ-ફલ-હારિણમ્ ।
અયુતં પ્રજપેત્ સાધ્યમ્ ઉચ્ચાટયતિ તત્-ક્ષણાત્

ઉત્ક્ષિપ્ત ઊર્ધ્વં ક્ષિપ્તો વત્સો વત્સ-રૂપો વત્સકાસુરો યેન તથા કપિત્થસ્ય ફલં હરતીતિ કૃષ્ણં ધ્યાત્વા મન્વોર્ મધ્યે એકં અયુતં જપેત્ । અનન્તરં તત્-ક્ષણાત્ શીઘ્રમ્ એવ સાધ્યમ્ ઉચ્ચાટનીયમ્ ઉચ્ચાટયતિ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
આત્માનં કંસ-મથનં ધ્યાત્વા મઞ્ચાન્ નિપાતિતમ્ ।
કંસાત્માનમ્ અરિં કર્ષન્ ગતાસું પ્રજપેન્ મનુમ્

અયુતં જુહુયાદ્ વાસ્ય જન્મોડુતરુ-તર્પણૈઃ ।
અપિ સેવિત-પીયૂષો મિર્યતે ઽરિર્ ન સંશયઃ

આત્માનં કંસ-મથનં કૃષ્ણં ધ્યાત્વા કંસ-મથનાત્ મનોર્ ઐક્યં વિચિન્ત્ય તથા રિપું કંસ-સ્વરૂપં અપગત-પ્રાણં ધ્યાત્વા રિપુ-કંસયોર્ અભેદં વિચિન્ત્યેતિ ભાવઃ । મઞ્ચાદ્ અધઃ-કૃતં આકર્ષયન્ આકર્ષણં ભાવયન્ મન્વોર્ એકમ્ અયુતં જપેત્ । અસ્ય રિપોઃ જન્મોડુતરુતર્પણૈઃ સમિદ્ભિર્ જુહુયાચ્ ચ ।
કારસ્કરો ઽથ ધાત્રી સ્યાદ્ ઉદુમ્બર-તરુઃ પુનઃ ।
જમ્બૂ-ખદીર-કૃષ્ણાખ્યા વંશ-પિપ્પલ-સંજ્ઞકૌ ॥
નાગ-રોહિત-નામાનૌ પલાશ-પ્લક્ષ-સંજ્ઞકૌ ।
અમ્બષ્ઠ-બિલ્વાર્જુનાખ્યં વિકઙ્કત-મહીરુહઃ ॥
બહલઃ સવલઃ ખર્જુર્ ભણ્ડિલઃ પનસાર્કકૌ ।
શમીક-દમ્બામ્ર-નિમ્બ-મધુકા ઋક્ષ-શાખિનઃ ॥
ઇતિ સપ્તવિંશતિ-નક્ષત્રાણાં વૃક્ષાઃ । જન્મ-નક્ષત્ર-વૃક્ષ એવં કૃતે સેઇવ્ત-પીયૂષો ઽપિ મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.64-65 ॥
ઇદં પ્રયોજનં પ્રકારાન્તરેણાપિ ભવતીતિ દર્શયતિ-
અથવા નિમ્બ-તૈલાક્તૈર્ હુનેદ્ અધોભિર્ અક્ષજૈઃ ।
અયુતં પ્રયતો રાત્રૌ મરણાય રિપોઃ ક્ષણાત્

નિમ્બ-તૈલ-સિક્તૈર્ અક્ષજૈઃ વિભીતક-સમિદ્ભિઃ પ્રયતઃ પવિત્રઃ સન્ રાત્રૌ મન્વોર્ એકેન અયુતં હુનેત્ । કિમ્-અર્થમ્ ? શત્રોઃ શીઘ્ર-વિનાશાય

અસ્મિન્ન્ એવાર્થે પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
દોષારિષ્ટ-દલ-વ્યોષ-કાર્પાસાસ્થિ-કણૈર્ નિશિ ।
હુનેદ્ એરણ્ડ-તૈલાક્તૈઃ સ્મશાનસ્થો ઽરિ-શાન્તયે

દોષા હરિદ્રા અરિષ્ટ-દલં વિભીતક-પત્રમ્ ઇતિ રુદ્રધરઃ । ભલ્લાતક-પત્રમ્ ઇતિ રુદ્રધઅઃ । નિમ્બ-પત્રમ્ ઇતિ ભૈરવ-ત્રિપાઠિનઃ । વ્યોષં ત્રિકટુકં કાર્પાસાસ્થિ કાર્પાસા-બીજં કણં પિપ્પ્લઈ એતૈર્ મિલિતૈર્ એરણ્ડ-તૈલ-સિક્તૈઃ સ્મશાનસ્થઃ મૃત-સંસ્કાર-સ્થાનસ્થઃ સન્ નિશિ રાત્રૌ મન્વોર્ એકેન જુહુયાત્ । કિમ્-અર્થં ? શત્રુ-નાશાર્થમ્

રાગાન્ મારણ-પ્રયોગે પ્રાયશ્ચિત્તમ્ આહ-
ન શસ્તં મારણં કર્મ કુર્યાચ્ ચેદ્ અયુતં જપેત્ ।
હુનેદ્ વા પાયસૈસ્ તાવત્ શાન્તયે શાન્તમાસઃ

મારણં કર્મ શિષ્ટ-જનસ્ય ન પ્રશસ્તં તથાપિ યદિ વા રાગાત્ કુર્યાત્ તદા મન્વોર્ મધ્યે એકં મન્ત્રં અયુતં જપેત્ પરમાન્નેન વા અયુતં જુહુયાત્ । શાન્તયે પાપ-નાશાય શાન્ત-માનસો નિર્મત્સરઃ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
જય-કામો જપેલ્ લક્ષં પારિજાત-હરં હરિમ્ ।
સ્મરન્ પરાજયસ્ તસ્ય ન કુતશ્ચિદ્ ભવિષ્યતિ

જય-કામઃ પુમાન્ બલાદ્ ઇન્દ્ર-સકાશાત્ સ્વર્ગસ્થ-પારિજાતાપહારિણં કૃષ્ણં ભાવયન્ મન્વોર્ એકં લક્ષં જપેત્ । એવં કૃતે તસ્ય ભઙ્ગઃ કસ્માદ્ અપિ ન ભવિષ્યતીતિ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
પાર્થે દિશન્તં ગીતાર્થં વ્યાખ્યા-મુદ્રાકરં હરિમ્ ।
રથસ્થં ભાવયન્ જપ્યાદ્ ધર્મ-વૃદ્ધ્યૈ શમાય ચ

પાર્થે ઽર્જુને ગીતાર્થં દિશન્તં કથયન્તં તથા વ્યાખ્યા-મુદ્રાં કરે યસ્ય તમ્ ઉત્તાન-તર્જન્ય્-અઙ્ગુષ્ઠ-યુતા વ્યાખ્યા-મુદ્રા તથા રથારૂઢં હરિં ભાવયન્ મન્વોર્ એકં લક્ષં જપેત્ । કિમ્-અર્થમ્ ? ધર્મોત્પત્ત્ય્-અર્થં મોક્ષાર્થં ચ

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
લક્ષં પલાશ-કુસુમૈર્ હુનેદ્ યો મધુરાપ્લુતૈઃ ।
વ્યાખ્યાતા સર્વ-શાસ્ત્રાણાં સ કવિર્ વાદિરાડ્ ભવેત્

યઃ પલાશ-પુષ્પૈર્ ઘૃત-મધુ-શર્કરા-મિશ્રૈર્ મન્વોર્ એકેન લક્ષં જુહુયાત્ સ સકલ-શાસ્ત્રાણાં વ્યાખ્યાતા કવિરાટ્ કવિ-શ્રેષ્ઠશ્ ચ ભવેત્

પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
વિશ્વરૂપ-ધરં પ્રોદ્યદ્-ભાનુકોટિ-સમ-દ્યુતિમ્ ।
દ્રુત-ચામીકર-નિભમ્ અગ્નિ-સોમાત્મકં હરિમ્

અર્કાગ્નિ-દ્યોત-દાસ્યાઙ્ઘ્રિ-પઙ્કજં દિવ્ય-ભૂષણમ્ ।
નાનાયુધ-ધરં વ્યાપ્ત-વિશ્વાકાશાવકાશકમ્

રાષ્ટ્ર-પૂર્-ગ્રામ-વાસ્તૂનાં શરીરસ્ય ચ રક્ષણે ।
પ્રજપેન્ મન્ત્રયોર્ એકતરં ધ્યાત્વૈવમ્ આદરાત્

વિશ્વરૂપ-ધરમ્ એતદ્ વ્યાચષ્ટે ઉદ્યદ્-આદિત્ય-કોટિ-સમાન-કાન્તિં તથા દ્રવીભૂત-સુવર્ણ-તુલ્યં તથા અગ્નિ-સોમ-સ્વરૂપં । સૂર્ય-સોમાત્મકમ્ ઇતિ ત્રિપાઠિનઃ । તથા સૂર્યાગ્નિવદ્ ઉજ્જ્વલં મુખં પાદ-પદ્મં યસ્ય । તથા ચારુ-ભૂષણં તથા વિવિધ-શસ્ત્ર-ધરં તથા વ્યાપ્ત-સંસારાકાશાભ્યન્તરમ્, એતાદૃશં હરિં ધ્યાત્વા આદરાત્ મન્ત્રયોર્ એકં જપેત્ । કિમ્-અર્થમ્ ? રાષ્ટ્રૌ દેશે પૂર્ નગરં ગ્રામો ઽલ્પ-જન-વાસ-સ્થાનં વાસ્તુ એક-ગૃહ-સ્વામિ-વાસઃ । ક્ષેત્રમ્ ઇતિ ગોવિન્દ-મિશ્રાઃ । વસ્ત્વ્ ઇતિ પાઠે હિરણ્યાદિ । એતેષાં શરીરસ્ય ચ રક્ષણે રક્ષા-નિમિત્તમ્ ॥ ક્ર્દ્ચ્_6.72-74 ॥
પ્રયોગાન્તરમ્ આહ-
અથવા વ્યસ્ત-સર્વાઙ્ઘ્રિ-રચિતાઙ્ગાર્જુન-ર્ષિકમ્ ।
ત્રિષ્ટુપ્-છન્દસિકં વિશ્વરુપ-વિષ્ણ્વ્-અધિદૈવતમ્

જપેદ્ ગીતા-મનું સ્થાને હૃષીકેશાદ્યમ્ આજ્યકૈઃ ।
હુનેદ્ વા સર્વ-રક્ષાયૈ સર્વ-દુઃખોપશાન્તયે