કિરાતાર્જુનીય · અધ્યાય 9

વીક્ષ્ય રન્તુમનસઃ સુરનારીર્ આત્તચિત્રપરિધાનવિભૂષાઃ
તત્પ્રિયાર્થમ્ ઇવ યાતુમ્ અથાસ્તં ભાનુમાન્ ઉપપયોધિ લલમ્બે ॥

મધ્યમોપલનિભે લસદંશાવ્ એકતશ્ ચ્યુતિમ્ ઉપેયુષિ ભાનૌ
દ્યૌર્ ઉવાહ પરિવૃત્તિવિલોલાં હારયષ્ટિમ્ ઇવ વાસરલક્ષ્મીમ્ ॥

અંશુપાણિભિર્ અતીવ પિપાસુઃ પદ્મજં મધુ ભૃશં રસયિત્વા
ક્ષીબતામ્ ઇવ ગતઃ ક્ષિતિમ્ એષ્યંલ્ લોહિતં વપુર્ ઉવાહ પતઙ્ગઃ ॥

ગમ્યતામ્ ઉપગતે નયનાનાં લોહિતાયાતિ સહસ્રમરીચૌ
આસસાદ વિરહય્ય ધરિત્રીં ચક્રવાકહૃદયાન્ય્ અભિતાપઃ ॥

મુક્તમૂલલઘુર્ ઉજ્ઝિતપૂર્વઃ પશ્ચિમે નભસિ સમ્ભૃતસાન્દ્રઃ
સામિ મજ્જતિ રવૌ ન વિરેજે ખિન્નજિહ્મ ઇવ રશ્મિસમૂહઃ ॥

કાન્તદૂત્ય ઇવ કુઙ્કુમતામ્રાઃ સાયમણ્ડલમ્ અભિ ત્વરયન્ત્યઃ
સાદરં દદૃશિરે વનિતાભિઃ સૌધજાલપતિતા રવિભાસઃ ॥

અગ્રસાનુષુ નિતાન્તપિશઙ્ગૈર્ ભૂરુહાન્ મૃદુકરૈર્ અવલમ્બ્ય
અસ્તશૈલગહનં નુ વિવસ્વાન્ આવિવેશ જલધિં નુ મહીં નુ ॥

આકુલશ્ ચલપતત્રિકુલાનામ્ આરવૈર્ અનુદિતૌષસરાગઃ
આયયાવ્ અહરિદશ્વવિપાણ્ડુસ્ તુલ્યતાં દિનમુખેન દિનાન્તઃ ॥

આસ્થિતઃ સ્થગિતવારિદપઙ્ક્ત્યા સંધ્યયા ગગનપશ્ચિમભાગઃ
સોર્મિવિદ્રુમવિન્તાનવિભાસા રઞ્જિતસ્ય જલધેઃ શ્રિયમ્ ઊહે ॥

પ્રાઞ્જલાવ્ અપિ જને નતમૂર્ધ્નિ પ્રેમ તત્પ્રવણચેતસિ હિત્વા
સંધ્યયાનુવિદધે વિરમન્ત્યા ચાપલેન સુજનેતરમૈત્રી ॥

ઔષસાતપભયાદ્ અપલીનં વાસરચ્છવિવિરામપટીયઃ
સંનિપત્ય શનકૈર્ ઇવ નિમ્નાદ્ અન્ધકારમ્ ઉદવાપ સમાનિ ॥

એકતામ્ ઇવ ગતસ્ય વિવેકઃ કસ્યચિન્ ન મહતો ઽપ્ય્ ઉપલેભે
ભાસ્વતા નિદધિરે ભુવનાનામ્ આત્મનીવ પતિતેન વિશેષાઃ ॥

ઇચ્છતાં સહ વધૂભિર્ અભેદં યામિનીવિરહિણાં વિહગાનામ્
આપુર્ એવ મિથુનાનિ વિયોગં લઙ્ઘ્યતે ન ખલુ કાલનિયોગઃ ॥

યચ્છતિ પ્રતિમુખં દયિતાયૈ વાચમ્ અન્તિકગતે ઽપિ શકુન્તૌ
નીયતે સ્મ નતિમ્ ઉજ્ઝિતહર્ષં પઙ્કજં મુખમ્ ઇવામ્બુરુહિણ્યા ॥

રઞ્જિતા નુ વિવિધાસ્ તરુશૈલા નામિતં નુ ગગનં સ્થગિતં નુ
પૂરિતા નુ વિષમેષુ ધરિત્રી સંહૃતા નુ કકુભસ્ તિમિરેણ ॥

રાત્રિરાગમલિનાનિ વિકાસં પઙ્કજાનિ રહયન્તિ વિહાય
સ્પષ્ટતારકમ્ ઇયાય નભઃ શ્રીર્ વસ્તુમ્ ઇચ્છતિ નિરાપદિ સર્વઃ ॥

વ્યાનશે શશધરેણ વિમુક્તઃ કેતકીકુસુમકેસરપાણ્ડુઃ
ચૂર્ણમુષ્ટિર્ ઇવ લમ્ભિતકાન્તિર્ વાસવસ્ય દિશમ્ અંશુસમૂહઃ ॥

ઉજ્ઝતી શુચમ્ ઇવાશુ તમિસ્રામ્ અન્તિકં વ્રજતિ તારકરાજે
દિક્પ્રસાદગુણમણ્ડનમ્ ઊહે રશ્મિહાસવિશદં મુખમ્ ઐન્દ્રી ॥

નીલનીરજનિભે હિમગૌરં શૈલરુદ્ધવપુષઃ સિતરશ્મેઃ
ખે રરાજ નિપતત્કરજાલં વારિધેઃ પયસિ ગાઙ્ગમ્ ઇવામ્ભઃ ॥

દ્યાં નિરુન્ધદ્ અતિનીલઘનાભં ધ્વાન્તમ્ ઉદ્યતકરેણ પુરસ્તાત્
ક્ષિપ્યમાણમ્ અસિતેતરભાસા શમ્ભુનેવ કરિચર્મ ચકાસે ॥

અન્તિકાન્તિકગતેન્દુવિસૃષ્ટે જિહ્મતાં જહતિ દીધિતિજાલે
નિઃસૃતસ્ તિમિરભારનિરોધાદ્ ઉચ્છ્વસન્ન્ ઇવ રરાજ દિગન્તઃ ॥

લેખયા વિમલવિદ્રુમભાસા સંતતં તિમિરમ્ ઇન્દુર્ ઉદાસે
દંષ્ટ્રયા કનકટઙ્કપિશઙ્ગ્યા મણ્ડલં ભુવ ઇવાદિવરાહઃ ॥

દીપયન્ન્ અથ નભઃ કિરણૌઘૈઃ કુઙ્કુમારુણપયોધરગૌરઃ
હેમકુમ્ભ ઇવ પૂર્વપયોધેર્ ઉન્મમજ્જ શનકૈસ્ તુહિનાંશુઃ ॥

ઉદ્ગતેન્દુમ્ અવિભિન્નતમિસ્રાં પશ્યતિ સ્મ રજનીમ્ અવિતૃપ્તઃ
વ્યંશુકસ્ફુટમુખીમ્ અતિજિહ્માં વ્રીડયા નવવધૂમ્ ઇવ લોકઃ ॥

ન પ્રસાદમ્ ઉચિતં ગમિતા દ્યૈર્ નોદ્ધૃતં તિમિરમ્ અદ્રિવનેભ્યઃ
દિઙ્મુખેષુ ન ચ ધામ વિકીર્ણં ભૂષિતૈવ રજની હિમભાસા ॥

માનિનીજનવિલોચનપાતાન્ ઉષ્ણબાષ્પકલુષાન્ પ્રતિગૃહ્ણન્
મન્દમન્દમ્ ઉદિતઃ પ્રયયૌ ખં ભીતભીત ઇવ શીતમયૂખઃ ॥

શ્લિષ્યતઃ પ્રિયવધૂર્ ઉપકણ્ઠં તારકાસ્ તતકરસ્ય હિમાંશોઃ
ઉદ્વમન્ન્ અભિરરાજ સમન્તાદ્ અઙ્ગરાગ ઇવ લોહિતરાગઃ ॥

પ્રેરિતઃ શશધરેણ કરૌઘઃ સંહતાન્ય્ અપિ નુનોદ તમાંસિ
ક્ષીરસિન્ધુર્ ઇવ મન્દરભિન્નઃ કાનનાન્ય્ અવિરલોચ્ચતરૂણિ ॥

શારતાં ગમિતયા શશિપાદૈશ્ છાયયા વિટપિનાં પ્રતિપેદે
ન્યસ્તશુક્લબલિચિત્રતલાભિસ્ તુલ્યતા વસતિવેશ્મમહીભિઃ ॥

આતપે ધૃતિમતા સહ વધ્વા યામિનીવિરહિણા વિહગેન
સેહિરે ન કિરણા હિમરશ્મેર્ દુઃખિતે મનસિ સર્વમ્ અસહ્યમ્ ॥

ગન્ધમ્ ઉદ્ધતરજઃકણવાહી વિક્ષિપન્ વિકસતાં કુમુદાનામ્
આદુધાવ પરિલીનવિહઙ્ગા યામિનીમરુદ્ અપાં વનરાજીઃ ॥

સંવિધાતુમ્ અભિષેકમ્ ઉદાસે મન્મથસ્ય લસદંશુજલૌઘઃ
યામિનીવનિતયા તતચિહ્નઃ સોત્પલો રજતકુમ્ભ ઇવેન્દુઃ ॥

ઓજસાપિ ખલુ નૂનમ્ અનૂનં નાસહાયમ્ ઉપયાતિ જયશ્રીઃ
યદ્ વિભુઃ શશિમયૂખસખઃ સન્ન્ આદદે વિજયિ ચાપમ્ અનઙ્ગઃ ॥

સદ્મનાં વિરચનાહિતશોભૈર્ આગતપ્રિયકથૈર્ અપિ દૂત્યમ્
સંનિકૃષ્ટરતિભિઃ સુરદારૈર્ ભૂષિતૈર્ અપિ વિભૂષણમ્ ઈષે ॥

ન સ્રજો રુરુચિરે રમણીભ્યશ્ ચન્દનાનિ વિરહે મદિરા વા
સાધનેષુ હિ રતેર્ ઉપધત્તે રમ્યતાં પ્રિયસમાગમ એવ ॥

પ્રસ્થિતાભિર્ અધિનાથનિવાસં ધ્વંસિતપ્રિયસખીવચનાભિઃ
માનિનીભિર્ અપહસ્તિતધૈર્યઃ સાદયન્ન્ ઇવ મદો ઽવલલમ્બે ॥

કાન્તવેશ્મ બહુ સંદિશતીભિર્ યાતમ્ એવ રતયે રમણીભિઃ
મન્મથેન પરિલુપ્તમતીનાં પ્રાયશઃ સ્ખલિતમ્ અપ્ય્ ઉપકારિ ॥

આશુ કાન્તમ્ અભિસારિતવત્યા યોષિતઃ પુલકરુદ્ધકપોલમ્
નિર્જિગાય મુખમ્ ઇન્દુમ્ અખણ્ડં ખણ્ડપત્રતિલકાકૃતિ કાન્ત્યા ॥

ઉચ્યતાં સ વચનીયમ્ અશેષં નેશ્વરે પરુષતા સખિ સાધ્વી
આનયૈનમ્ અનુનીય કથં વા વિપ્રિયાણિ જનયન્ન્ અનુનેયઃ ॥

કિં ગતેન ન હિ યુક્તમ્ ઉપૈતું કઃ પ્રિયે સુભગમાનિનિ માનઃ
યોષિતામ્ ઇતિ કથાસુ સમેતૈઃ કામિભિર્ બહુરસા ધૃતિર્ ઊહે ॥

યોષિતઃ પુલકરોધિ દધત્યા ઘર્મવારિ નવસંગમજન્મ
કાન્તવક્ષસિ બભૂવ પતન્ત્યા મણ્ડનં લુલિતમણ્ડનતૈવ ॥

શીધુપાનવિધુરાસુ નિગૃહ્ણન્ માનમ્ આશુ શિથિલીકૃતલજ્જઃ
સંગતાસુ દયિતૈર્ ઉપલેભે કામિનીષુ મદનો નુ મદો નુ ॥

દ્વારિ ચક્ષુર્ અધિપાણિ કપોલૌ કીવિતં ત્વયિ કુતઃ કલહો ઽસ્યાઃ
કામિનામ્ ઇતિ વચઃ પુનરુક્તં પ્રીતયે નવનવત્વમ્ ઇયાય ॥

સાચિ લોચનયુગં નમયન્તી રુન્ધતી દયિતવક્ષસિ પાતમ્
સુભ્રુવો જનયતિ સ્મ વિભૂષાં સંગતાવ્ ઉપરરામ ચ લજ્જા ॥

સવ્યલીકમ્ અવધીરિતખિન્નં પ્રસ્થિતં સપદિ કોપપદેન
યોષિતઃ સુહૃદ્ ઇવ સ્મ રુણદ્ધિ પ્રાણનાથમ્ અભિબાષ્પનિપાતઃ ॥

શઙ્કિતાય કૃતબાષ્પનિપાતામ્ ઈર્ષ્યયા વિમુખિતાં દયિતાય
માનિનિમ્ અભિમુખાહિતચિત્તાં શંસતિ સ્મ ઘનરોમવિભેદઃ ॥

લોલદૃષ્ટિ વદનં દયિતાયાશ્ ચુમ્બતિ પ્રિયતમે રભસેન
વ્રીડયા સહ વિનીવિ નિતમ્બાદ્ અંશુકં શિથિલતામ્ ઉપપદે ॥

હ્રીતય અગલિતનીવિ નિરસ્યન્ન્ અન્તરીયમ્ અવલમ્બિતકાઞ્ચિ
મણ્ડલીકૃતપૃથુસ્તનભારં સસ્વજે દયિતયા હૃદયેશઃ ॥

આદૃતા નખપદૈઃ પરિરમ્ભાશ્ ચુમ્બિતાનિ ઘનદન્તનિપાતૈઃ
સૌકુમાર્યગુણસમ્ભૃતકીર્તિર્ વામ એવ સુરતેષ્વ્ અપિ કામઃ ॥

પાણિપલ્લવવિધૂનનમ્ અન્તઃ સીત્કૃતાનિ નયનાર્ધનિમેષાઃ
યોષિતાં રહસિ ગદ્ગદવાચામ્ અસ્ત્રતામ્ ઉપયયુર્ મદનસ્ય ॥

પાતુમ્ આહિતરતીન્ય્ અભિલેષુસ્ તર્ષયન્ત્ય્ અપુનરુક્તરસાનિ
સસ્મિતાનિ વદનાનિ વધૂનાં સોત્પલાનિ ચ મધૂનિ યુવાનઃ ॥

કાન્તસંગમપરાજિતમન્યૌ વારુણીરસનશાન્તવિવાદે
માનિનીજન ઉપાહિતસંધૌ સંદધે ધનુષિ નેષુમ્ અનઙ્ગઃ ॥

કુપ્યતાશુ ભવતાનતચિત્તાઃ કોપિતાંશ્ ચ વરિવસ્યત યૂનઃ
ઇત્ય્ અનેક ઉપદેશ ઇવ સ્મ સ્વાદ્યતે યુવતિભિર્ મધુવારઃ ॥

ભર્તૃભિઃ પ્રણયસમ્ભ્રમદત્તાં વારુણીમ્ અતિરસાં રસયિત્વા
હ્રીવિમોહવિરહાદ્ ઉપલેભે પાટવં નુ હૃદયં નુ વધૂભિઃ ॥

સ્વાદિતઃ સ્વયમ્ અથૈધિતમાનં લમ્ભિતઃ પ્રિયતમૈઃ સહ પીતઃ
આસવઃ પ્રતિપદં પ્રમદાનાં નૈકરૂપરસતામ્ ઇવ ભેજે ॥

ભ્રૂવિલાસસુભગાન્ અનુકર્તું વિભ્રમાન્ ઇવ વધૂનયનાનામ્
આદદે મૃદુવિલોકપલાશૈર્ ઉત્પલૈશ્ ચષકવીચિષુ કમ્પઃ ॥

ઓષ્ઠપલ્લવવિદંશરુચીનાં હૃદ્યતામ્ ઉપયયૌ રમણાનામ્
ફુલ્લલોચનવિનીલસરોજૈર્ અઙ્ગનાસ્યચષકૈર્ મધુવારઃ ॥

પ્રાપ્યતે ગુણવતાપિ ગુણાનાં વ્યક્તમ્ આશ્રયવશેન વિશેષઃ
તત્ તથા હિ દયિતાનનદત્તં વ્યાનશે મધુ રસાતિશયેન ॥

વીક્ષ્ય રત્નચષકેષ્વ્ અતિરિક્તાં કાન્તદન્તપદમણ્ડનલક્ષ્મીમ્
જજ્ઞિરે બહુમતાઃ પ્રમદાનામ્ ઓષ્ઠયાવકનુદો મધુવારાઃ ॥

લોચનાધરકૃતાહૃતરાગા વાસિતાનનવિશેષિતગન્ધા
વારુણી પરગુણાત્મગુણાનાં વ્યત્યયં વિનિમયં નુ વિતેને ॥

તુલ્યરૂપમ્ અસિતોત્પલમ્ અક્ષ્ણોઃ કર્ણગં નિરુપકારિ વિદિત્વા
યોષિતઃ સુહૃદ્ ઇવ પ્રવિભેજે લમ્ભિતેક્ષણરુચિર્ મદરાગઃ ॥

ક્ષીણયાવકરસો ઽપ્ય્ અતિપાનૈઃ કાન્તદન્તપદસમ્ભૃતશોભઃ
આયયાવ્ અતિતરામ્ ઇવ વધ્વાઃ સાન્દ્રતામ્ અધરપલ્લવરાગઃ ॥

રાગજાન્તનયનેષુ નિતાન્તં વિદ્રુમારુણકપોલતલેષુ
સર્વગાપિ દદૃશે વનિતાનાં દર્પણેષ્વ્ ઇવ મુખેષુ મદશ્રીઃ ॥

બદ્ધકોપવિકૃતીર્ અપિ રામાશ્ ચારુતાભિમતતામ્ ઉપનિન્યે
વશ્યતાં મધુમદો દયિતાનામ્ આત્મવર્ગહિતમ્ ઇચ્છતિ સર્વઃ ॥

વાસસાં શિથિલતામ્ ઉપનાભિ હ્રીનિરાસમ્ અપદે કુપિતાનિ
યોષિતાં વિદધતી ગુણપક્ષે નિર્મમાર્જ મદિરા વચનીયમ્ ॥

ભર્તૃષૂપસખિ નિક્ષિપતીનામ્ આત્મનો મધુમદોદ્યમિતાનામ્
વ્રીડયા વિફલયા વનિતાનાં ન સ્થિતં ન વિગતં હૃદયેષુ ॥

રુન્ધતી નયનવાક્યવિકાસં સાદિતો ભયકરા પરિરમ્ભે
વ્રીડિતસ્ય લલિતં યુવતીનાં ક્ષીબતા બહુગુણૈર્ અનુજહ્રે ॥

યોષિદ્ ઉદ્ધતમનોભવરાગા માનવત્ય્ અપિ યયૌ દયિતાઙ્કમ્
કારયત્ય્ અનિભૃતા ગુણદોષે વારુણી ખલુ રહસ્યવિભેદમ્ ॥

આહિતે નુ મધુના મધુરત્વે ચેષ્ટિતસ્ય ગમિતે નુ વિકાસમ્
આબભૌ નવ ઇવોદ્ધતરાગઃ કામિનીષ્વ્ અવસરઃ કુસુમેષોઃ ॥

મા ગમન્ મદવિમૂઢધિયો નઃ પ્રોજ્ઝ્ય રન્તુમ્ ઇતિ શઙ્કિતનાથાઃ
યોષિતો ન મદિરાં ભૃશમ્ ઈષુઃ પ્રેમ પશ્યતિ ભયાન્ય્ અપદે ઽપિ ॥

ચિત્તનિર્વૃતિવિધાયિ વિવિક્તં મન્મથો મધુમદઃ શશિભાસઃ
સંગમશ્ ચ દયિતૈઃ સ્મ નયન્તિ પ્રેમ કામ્ અપિ ભુવં પ્રમદાનામ્ ॥

ધાર્ષ્ટ્યલઙ્ઘિતયથોચિતભૂમૌ નિર્દયં વિલુલિતાલકમાલ્યે
માનિનીરતિવિધૌ કુસુમેષુર્ મત્તમત્ત ઇવ વિભ્રમમ્ આપ ॥

શીધુપાનવિધુરેષુ વધૂનાં વિઘ્નતામ્ ઉપગતેષુ વપુઃષુ
ઈહિતં રતિરસાહિતભાવં વીતલક્ષ્યમ્ અપિ કામિષુ રેજે ॥

અન્યોન્યરક્તમનસામ્ અથ બિભ્રતીનાં ચેતોભુવો હરિસખાપ્સરસાં નિદેશમ્
વૈબોધિકધ્વનિવિભાવિતપશ્ચિમાર્ધા સા સંહૃતેવ પરિવૃત્તિમ્ ઇયાય રાત્રિઃ ॥

નિદ્રાવિનોદિતનિતાન્તરતિક્લમાનામ્ આયામિમઙ્ગલનિનાદવિબોધિતાનામ્
રામાસુ ભાવિવિરહાકુલિતાસુ યૂનાં તત્પૂર્વતામ્ ઇવ સમાદધિરે રતાનિ ॥

કાન્તાજનં સુરતખેદનિમીલિતાક્ષં સંવાહિતું સમુપયાન્ ઇવ મન્દમન્દમ્
હર્મ્યેષુ માલ્યમદિરાપરિભોગગન્ધાન્ આવિશ્ચકાર રજનીપરિવૃત્તિવાયુઃ ॥

આમોદવાસિતચલાધરપલ્લવેષુ નિદ્રાકષાયિતવિપાટલલોચનેષુ
વ્યામૃષ્ટપત્ત્રતિલકેષુ વિલાસિનીનાં શોભાં બબન્ધ વદનેષુ મદાવશેષઃ ॥

ગતવતિ નખલેખાલક્ષ્યતામ્ અઙ્ગરાગે સમદદયિતપીતાતામ્રબિમ્બાધરાણામ્
વિરહવિધુરમ્ ઇષ્ટા સત્સખીવઙ્ગનાનાં હૃદયમ્ અવલલમ્બે રાત્રિસમ્ભોગલક્ષ્મીઃ ॥