કાવ્યાલંકારસૂત્ર · અધ્યાય 1

પાણ્ડિતવરશ્રીવામનવિરચિતસવૃત્તિ-
કાવ્યાલઙ્કારસૂત્રાણિ
અથ પ્રથમેઽધિકરણે પ્રથમોઽધ્યાયઃ ।
પ્રણમ્ય પરમં જ્યોતિર્વામનેન કવિપ્રિયા ।
કાવ્યાલઙ્કારસૂત્રાણાં તેષાં વૃત્તિર્વિધીયતે ॥
કાવ્યં ગ્રાહ્યમલઙ્કારાત્
કાવ્યં ખલુ ગ્રાહ્યમુપાદેયં ભવતિ, અલઙ્કારાત્ । કાવ્યશબ્દોઽયં ગુણાલઙ્કારસંસ્કૃતયોઃ શબ્દાર્થયોર્વર્તતે । ભક્ત્યા તુ શબ્દાર્થમાત્રવચનોઽત્ર ગૃહ્યતે

કોઽસાવલઙ્કાર ઇત્યત આહ ----
સૌન્દર્યમલઙ્કારઃ
અલઙ્કૃતિરઙ્કારઃ । કરણવ્યુત્પત્ત્યા પુનરલઙ્કારશબ્દોઽયમ્ ઉપમાદિષુ વર્તતે

સ દોષગુણાલઙ્કારહાનાદાનાભ્યામ્
સ ખલ્વલઙ્કારો દોષહાનાદ્ ગુણાલઙ્કારાદાનાચ્ચ્ સમ્પાદ્યઃ કવેઃ

શાસ્ત્રતસ્તે
તે દોષગુણાલઙ્કારહાનાદાને । શાસ્ત્રાદસ્માત્ । શાસ્ત્રતો હિ જ્ઞાત્વા દોષાઞ્જહ્યાદ્ , ગુણાલઙ્કારાંશ્ચાદદીત

કિં પુનઃ ફલમ્ અલઙ્કરવતા કાવ્યેન, યેનૈતદર્થોઽયમિત્યાહ ----
કાવ્યં સદ્દૃષ્ટાદૃષ્ટાર્થમ્, પ્રીતિકીર્તિહેતુત્વાત્
{કાવ્યં સત્} ચારુ દૃષ્ટપ્રયોજનં , પ્રીતિહેતુત્વાત્ । અદૃષ્ટપ્રયોજનં કીર્તિહેતુત્વાત્ । અત્ર શ્લોકાઃ ----
પ્રતિષ્ઠાં કાવ્યબન્ધસ્ય યશસઃ સરણિં વિદુઃ ।
અકીર્તિવર્ત્તિનીં ત્વેવં કુકવિત્વવિડમ્બનમ્ ॥
કીર્તિસ્વર્ગફલામાહુરાસસારં વિપશ્ચિતઃ ।
અકીર્તિં તુ નિરાલોકનરકોદ્દેશદૂતિકામ્ ॥
તસ્માત્ કીર્તિમુપાદાતુમકીર્તિં ચ નિવર્હિતુમ્ ।
કાવ્યાલઙ્કારસૂત્રાર્થઃ પ્રસાદ્યઃ કવિપુઙ્ગવૈઃ ॥