કાવ્યાદર્શ · અધ્યાય 1

આચાર્યદણ્ડિનઃ કાવ્યાદર્શઃ
ચતુર્મુખમુખામ્ભોજ- વનહંસવધૂર્ મમ &
મનસે રમતાં નિત્યં સર્વશુક્લા સરસ્વતી

પૂર્વશાસ્ત્રાણિ સંહૃત્ય પ્રયોગાન્ ઉપલક્ષ્ય ચ &
યથાસામર્થ્યમ્ અસ્માભિઃ ક્રિયતે કાવ્યલક્ષણમ્

ઇહ શિષ્ટાનુશિષ્ટાનાં શિષ્ટાનામ્ અપિ સર્વથા &
વાચામ્ એવ પ્રસાદેન લોકયાત્રા પ્રવર્તતે

ઇદમ્ અન્ધતમઃ કૃત્સ્નં જાયેત ભુવનત્રયમ્ &
યદિ શબ્દાહવયં જ્યોતિર્ આસંસારાન્ ન દીપ્યતે

આદિરાજયશોબિમ્બમ્ આદર્શં પ્રાપ્ય વાઙ્મયમ્ &
તેષામ્ અસંનિધાને ઽપિ ન સ્વયં પશ્ય નશ્યતિ

ગૌર્ ગૌઃ કામદુઘા સમ્યક્ પ્રયુક્તા સ્મર્યતે બુધૈઃ &
દુષ્પ્રયુક્તા પુનાર્ ગોત્વં પ્રયોક્તુઃ સૈવ શંસતિ

તદ્ અલ્પમ્ અપિ નોપેક્ષ્યં કાવ્યે દુષ્ટં કથં ચન &
સ્યાદ્ વપુઃ સુન્દરમ્ અપિ શ્વિત્રેણૈકેન દુર્ભગમ્

ગુણદોષાન્ અશાસ્ત્રજ્ઞઃ કથં વિભજતે જનઃ &
કિમ્ અન્ધસ્યાધિકારો ઽસ્તિ રૂપભેદોપલબ્ધિષુ

અતઃ પ્રજાનાં (વ્લ્. પદાનાં) વ્યુત્પત્તિમ્ અભિસંધાય સૂરયઃ &
વાચાં વિચિત્રમાર્ગાણાં નિબબન્ધુઃ ક્રિયાવિધિં

તૈઃ શરીરં ચ કાવ્યાનામ્ અલંકારાશ્ ચ દર્શિતાઃ &
શરીરં તાવદ્ ઇષ્ટાર્થવ્યવચ્છિન્ના પદાવલી

પદ્યં ગદ્યં ચ મિશ્રં ચ તત્ ત્રિધૈવ વ્યવસ્થિતમ્ &
પદ્યં ચતુષ્પદી તચ્ ચ વૃત્તં જાતિર્ ઇતિ દ્વિધા

છન્દોવિચિત્યાં સકલસ્ તપ્રપઞ્ચો નિદર્શિતઃ &
સા વિદ્યા નૌર્ વિવિક્ષૂણાં ગમ્ભીરં કાવ્યસાગરમ્

મુક્તકં કુલકં કોષઃ સંઘાત ઇતિ તાદૃશઃ &
સર્ગબન્ધાંશરૂપત્વાદ્ અનુક્તઃ પદ્યવિસ્તરઃ

સર્ગબન્ધો મહાકવ્યમ્ ઉચ્યતે તસ્ય લક્ષણમ્ &
આશીર્નમસ્ક્રિયા વસ્તુનિર્દેશો વાપિ તન્મુખમ્

ઇતિહાસકથોદ્ભૂતમ્ ઇતરદ્ વા સદાશ્રયમ્ &
ચતુર્વર્ગફલાયત્તં ચતુરુદાત્તનાયકમ્

નગરાર્ણવશૈલાર્તુચન્દ્રાર્કોદયવર્ણનૈઃ &
ઉદ્યાનસલિલકૃઈડામધુપાનરતોત્સવૈઃ

વિપ્રલમ્ભૈર્ વિવાહૈશ્ ચ કુમારોદયવર્ણનૈઃ &
મન્ત્રદૂતપ્રયાણાજિનાયકાભ્યુદયૈર્ અપિ

અલંકૃતમ્ અસંક્ષિપ્તં રસભાવનિરન્તરમ્ &
સર્ગૈર્ અનતિવિસ્તીર્ણૈઃ શ્રવ્યવૃત્તૈઃ સુસંધિભિઃ

સર્વત્ર ભિન્નવૃત્તાન્તૈર્ ઉપેતં લોકરઞ્જનમ્ &
કાવ્યં કલ્પાન્તરસ્થાયિ જાયતે સદ્ અલંકૃતિ

ન્યૂનમ્ અપ્ય્ અત્ર યૈઃ કૈશ્ ચિદ્ અઙ્ગૈઃ કાવ્યં ન દુષ્યતિ &
યદ્ય્ ઉપાત્તેષુ સંપત્તિર્ આરાધયતિ તદ્વિધઃ

ગુણતઃ પ્રાગ્ ઉપન્યસ્ય નાયકં તેન વિદ્વિષામ્ &
નિરાકરણમ્ ઇત્ય્ એષ માર્ગઃ પ્રકૃતિસુન્દરઃ

વંશવીર્યશ્રુતાદીનિ વર્ણયિત્વા રિપોર્ અપિ &
તજ્જયાન્ નાયકોત્કર્ષકથનં ચ ધિનોતિ નઃ

અપાદઃ પદસંતાનો ગદ્યમ્ આખ્યાયિકા કથા &
ઇતિ તસ્ય પ્રભેદૌ દ્વૌ તયોર્ આખ્યાયિકા કિલ

નાયકેનૈવ વાચ્યાન્યા નાયકેનેતરેણ વા &
સ્વગુણાવિષ્ક્રિયાદોષો નાત્રા ભૂર્તાર્થશંસિનઃ

અપિ ત્વ્ અનિયમો દૃષ્ટસ્ તત્રાપ્ય્ અન્યૈર્ ઉદીરણાત્ &
અન્યો વક્તા સ્વયં વેતિ કીદૃગ્ વા ભેદકારણમ્ (વ્લ્. લક્ષણમ્)

વક્ત્રં ચાપરવક્ત્રં ચ સોચ્છ્વાસત્વં ચ ભેદકમ્ &
ચિહ્નમ્ આખ્યાયિકાયાશ્ ચેત્ પ્રસઙ્ગેન કથાસ્વ્ અપિ

આર્યાદિવત્ પ્રવેશઃ કિં ન વક્ત્રાપરવક્ત્રયોઃ &
ભેદશ્ ચ દૃષ્ટો લમ્ભાદિર્ ઉચ્છ્વાસો વસ્તુ કિં તતઃ

તત્ કથાખ્યાયિકેત્યુક્તા જાતિઃ સંજ્ઞાદ્વયાઙ્કિતા &
અત્રૈવાન્તર્ભવિષ્યન્તિ શેષાશ્ ચાખ્યાનજાતયઃ

કન્યાહરણસંગ્રામવિપ્રલમ્ભોદયાદયઃ &
સર્ગબન્ધસમા એવ નૈતે વૈશેષિકા ગુણાઃ

કવિભાવકૃતં ચિહ્નમ્ અન્યત્રાપિ ન દુષ્યતિ &
મુખમ્ ઇષ્ટાસ્ર્થસંસિદ્ધૌ કિં હિ ન સ્યાત્ કૃતાત્મનામ્

મિશ્રાણિ નાટકાદીનિ તેષામ્ અન્યત્ર વિસ્તરઃ &
ગદ્યપદ્યમયી કા ચિચ્ ચમ્પૂર્ ઇત્ય્ અભિધીયતે

તદ્ એતદ્ વાઙ્મયં ભૂયઃ સંસ્કૃતં પ્રાકૃતં તથા &
અપભ્રંશાશ્ ચ મિશ્રં ચેત્ય્ આહુર્ આર્યાશ્ ચતુર્વિધં

સંસ્કૃતં નામ દૈવી વાગ્ અન્વાખ્યાતા મહર્ષિભિઃ &
તદ્ભવસ્ તત્સમો દેશીત્ય્ અનેકઃ પ્રાકૃતક્રમઃ

મહારાષ્ટ્રાશ્રયાં ભાષાં પ્રકૃષ્ટં પ્રાકૃતં વિદુઃ &
સાગરઃ સૂક્તિરત્નાનાં સેતુબન્ધાદિ યન્મયં

શૌરસેની ચ ગૌડી ચ લાટી ચાન્યા ચ તાદૃશી &
યાતિ પ્રાકૃતમ્ ઇત્ય્ એવં વ્યવહારેષુ સંનિધિમ્

આભીરાદિગિરઃ કાવ્યેષ્વ્ અપભ્રંશ ઇતિ સ્મૃતાઃ &
શાસ્ત્રેષુ સંસ્કૃતાદ્ અન્યદ્ અપભ્રંશતયોદિતમ્

સંસ્કૃતં સર્ગબન્ધાદિ પ્રાકૃતં સ્કન્ધકાદિ યત્ &
ઓસરાદિર્ અપભ્રંશો નાટકાદિ તુ મિશ્રકમ્

કથા હિ સર્વભાષાભિઃ સંસ્કૃતેન ચ બધ્યતે &
ભૂતભાષામયીં પ્રાહુર્ અદ્ભુતાર્થાં બૃહત્કથામ્

લાસ્યચ્છલિતશમ્પાદિ પ્રેક્ષાર્થમ્ ઇતરત્ પુનઃ &
શ્રવ્યમ્ એવેતિ સૈષાપિ દ્વયી ગતિર્ ઉદાહૃતા

અસ્ત્ય્ અનેકો ગિરાં માર્ગઃ સૂક્ષ્મભેદઃ પરસ્પરમ્ &
તત્ર વૈદર્ભગૌડીયૌ વર્ણ્યેતે પ્રસ્ફુટાન્તરૌ

શ્લેષઃ પ્રસાદઃ સમતા માધુર્યં સુકુમારતા &
અર્થવ્યક્તિર્ ઉદારત્વમ્ ઓજઃકાન્તિસમાધયઃ

ઇતિ વૈદર્ભમાર્ગસ્ય પ્રાણા દશ ગુણાઃ સ્મૃતાઃ &
એષાં વિપર્યયઃ પ્રાયો દૃશ્યતે ગૌડવર્ત્મનિ

શ્લિષ્ટમ્ અસ્પૃષ્ટશૈથિલ્યમ્ અલ્પપ્રાણાક્ષરોત્તરમ્ &
શિથિલં માલતીમાલા લોલાલિકલિલા યથા

અનુપ્રાસધિયા ગૌડૈસ્ તદ્ ઇષ્ટં બન્ધગૌરવાત્ &
વૈદર્ભમાલતીદામ લઙ્ઘિતં ભ્રમરૈર્ ઇતિ

પ્રસાદવત્ પ્રસિદ્ધાર્થમ્ ઇન્દોર્ ઇન્દીવરદ્યુતિ &
લક્ષ્મ લક્ષ્મીં તનોતીતિ પ્રતીતિસુભગં વચઃ

વ્યુત્પન્નમ્ ઇતિ ગૌડીયૈર્ નાતિરૂઢમ્ અપીષ્યતે &
યથાનત્યર્જુનાબ્જન્મસદૃક્ષાઙ્કો વલક્ષગુઃ

સમં બન્ધેષ્વ્ અવિષમં તે મૃદુસ્ફુટમધ્યમાઃ &
બન્ધા મૃદુસ્ફુટોન્મિશ્રવર્ણવિન્યાસયોનયઃ

કોકિલાલાપવાચાલો મમૈતિ મલયાનિલઃ &
ઉચ્છલચ્છીકરાચ્છાચ્છનિર્ઝરામ્ભઃકણોક્ષિતઃ

ચન્દનપ્રણયોદ્ગન્ધિર્ મન્દો મલયમારુતઃ &
સ્પર્ધતે રુદ્ધમદ્ધૈર્યો વરરામામુખાનિલૈઃ

ઇત્ય્ અનાલોચ્ય વૈષમ્યમ્ અર્થાલંકારડમબરૌ &
અવેક્ષમાણા વવૃધે પૌરસ્ત્યા કાવ્યપદ્ધતિઃ

મધુરં રસવદ્ વાચિ વસ્તુન્ય્ અપિ રસસ્થિતિઃ &
યેન માદ્યન્તિ ધીમન્તો મધુનેવ મધુવ્રતાઃ

યયા કયા ચિચ્ છ્રુત્યા યત્ સમાનમ્ અનુભૂયતે &
તદ્રૂપા હિ પદાસત્તિઃ સાનુપ્રાસા રસાવહા

એષ રાજા યદા લક્ષ્મીં પ્રાપ્તવાન્ બ્રાહ્મણપ્રિયઃ &
તદા પ્રભૃતિ ધર્મસ્ય લોકે ઽસ્મિન્ન્ ઉત્સવો ઽભવત્

ઇતીદં નાદૃતં ગૌડૈર્ અનુપ્રાસસ્ તુ તત્પ્રિયઃ &
અનુપ્રાસાદ્ અપિ પ્રાયો વૈદર્ભૈર્ ઇદમ્ ઈપ્સિતમ્

વર્ણાવૃત્તિર્ અનુપ્રાસઃ પાદેષુ ચ પદેષુ ચ &
પૂર્વાનુભવસંસ્કારબોધિની યદ્ય્ અદૂરતા

ચન્દ્રે શરન્નિશોત્તંસે કુન્દસ્તબકવિભ્રમે &
ઇન્દ્રનીલનિભં લક્ષ્મ સંદધાત્ય્ અલિનઃ શ્રિયમ્

ચારુ ચાન્દ્રમસં ભીરુ બિમ્બં પશ્યૈતદ્ અમ્બરે &
મન્મનો મન્મથાક્રાન્તં નિર્દયં હન્તુમ્ ઉદ્યતં

ઇત્ય્ અનુપ્રાસમ્ ઇચ્છન્તિ નાતિદૂરાન્તરશ્રુતિમ્ &
ન તુ રામામુખામ્ભોજસદૃશશ્ ચન્દ્રમા ઇતિ

સ્મરઃ ખરઃ ખલઃ કાન્તઃ કાયઃ કોપશ્ ચ નઃ કૃશઃ &
ચ્યુતો માનોધિકો રાગો મોહો જાતોસવો ગતાઃ

ઇત્યાદિ બન્ધપારુષ્યં શૈથિલ્યં ચ નિયચ્છતિ &
અતો નૈવમ્ અનુપ્રાસં દાક્ષિણાત્યાઃ પ્રયુઞ્જતે

આવૃત્તિં વર્ણસંઘાતગોચરાં યમકં વિદુઃ &
તત્ તુ નૈકાન્તમધુરમતઃ પશ્ચાદ્ વિધાસ્યતે

કામં સર્વો ઽપ્ય્ અલંકારો રસમ્ અર્થે નિષિઞ્ચતિ &
તથાપ્ય્ અગ્રામ્યતૈવૈનં ભારં વહતિ ભૂયસા

કન્યે કામયમાનં માં ન ત્વં કામયસે કથમ્ &
ઇતિ ગ્રામ્યો ઽયમ્ અર્થાત્મા વૈરસ્યાય પ્રકલ્પતે

કામં કન્દર્પચાણ્ડાલો મયિ વામાક્ષિ નિર્દયઃ &
ત્વયિ નિર્મત્સરો દિષ્ટ્યેત્ય્ અગ્રામો ઽર્થો રસાવહઃ

શબ્દે ઽપિ ગ્રામ્યતાસ્ત્ય્ એવ સા સભ્યેતરકીર્તનાત્ &
યથા યકારાદિપદં રત્યુત્સવનિરૂપણે

પદસંધાનવૃત્ત્યા વા વાક્યાર્થત્વેન વા પુનઃ &
દુષ્પ્રતીતિકરં ગ્રામ્યં યથા યા ભવતઃ પ્રિયા

ખરં પ્રહત્ય વિશ્રાન્તઃ પુરુષો વીર્યવાન્ ઇતિ &
એવમાદિ ન શંસન્તિ માર્ગયોર્ ઉભયોર્ અપિ

ભગિનીભગવત્યાદિ સર્વત્રૈવાનુમન્યતે &
વિભક્તમ્ ઇતિ માધુર્યમ્ ઉચ્યતે સુકુમારતા

અનિષ્ઠુરાક્ષરપ્રાયં સુકુમારમ્ ઇહેષ્યતે &
બન્ધશૈથિલ્યદોષો ઽપિ દર્શિતઃ સર્વકોમલે

મણ્ડલીકૃત્ય બર્હાણિ કણ્ઠૈર્ મધુરગીતિભિઃ &
કલાપિનઃ પ્રનૃત્યન્તિ કાલે જીમૂતમાલિનિ

ઇત્ય્ અનૂર્જિત એવાર્થો નાલંકારો ઽપિ તાદૃશઃ &
સુકુમારતયૈવૈતદ્ આરોહતિ સતાં મનઃ

દીપ્તમ્ ઇત્ય્ અપરૈર્ ભૂમ્ના કૃચ્છ્રોદ્યમ્ અપિ બધ્યતે &
ન્યક્ષેણ ક્ષપિતઃ પક્ષઃ ક્ષત્રિયાણાં ક્ષણાદ્ ઇતિ

અર્થવ્યક્તિર્ અનેયત્વમ્ અર્થસ્ય હરિણોદ્ધૃતા &
ભૂઃ ખુરક્ષુણ્ણનાગાસૃગ્લોહિતાદ્ ઉદધેર્ ઇતિ

મહી મહાવરાહેણ લોહિતાદ્ ઉદ્ધૃતોદધેઃ &
ઇતીયત્ય્ એવ નિર્દિષ્ટે નેયત્વમ્ ઉરગાસૃજઃ

નેદૃશં બહુ મન્યત્ને માર્ગયોર્ ઉભયોર્ અપિ &
ન હિ પ્રતીતિઃ સુભગા શબ્દન્યાયવિલઙ્ઘિની

ઉત્કર્ષવાન્ ગુણઃ કશ્ ચિદ્ યસ્મિન્ન્ ઉક્તે પ્રતીયતે &
તદુદારાહ્વયં તેન સનાથા કાવ્યપદ્ધતિઃ

અર્થિણાં કૃપણા દૃષ્ટિસ્ ત્વન્મુખે પતિતા સકૃત્ &
તદવસ્થા પુનર્ દેવ નાન્યસ્ય મુખમ્ ઈક્ષતે

ઇતિ ત્યાગસ્ય વાક્યે ઽસ્મિન્ન્ ઉત્કર્ષઃ સાધુ લક્ષ્યતે &
અનેનૈવ પથાન્યચ્ ચ સમાનન્યાયમ્ ઊહ્યતામ્

શ્લાઘ્યૈર્ વિશેષણૈર્ યુક્તમ્ ઉદારં કૈશ્ ચિદ્ ઇષ્યતે &
યથા લીલામ્બુજક્રીડાસરોહેમાઙ્ગદાદયઃ

ઓજઃ સમાસભૂયસ્ત્વમ્ એતદ્ ગદ્યસ્ય જીવિતમ્ &
પદ્યે ઽપ્ય્ અદક્ષિણાત્યાનામ્ ઇદમ્ એકં પરાયણમ્

તદ્ગુરૂણાં લઘૂનાં ચ બાહુલ્યાલ્પત્વમિશ્રણૈઃ &
ઉચ્ચાવચપ્રકારં તદ્ દૃશ્યમ્ આખ્યાયિકાદિષુ

અસ્તમસ્તકપર્યસ્તસમસ્તાર્કાંશુસંસ્તરા &
પીનસ્તનસ્થિતાતાંરકમ્રવસ્ત્રેવ વારુણી

ઇતિ પદ્યે ઽપિ પૌરસ્ત્યા બધ્નન્ત્ય્ ઓજસ્વિનીગિરઃ &
અન્યે ત્વ્ અનાકુલં હૃદ્યમ્ ઇચ્છન્ત્ય્ ઓજો ગિરાં યથા

પયોધરતટોત્સઙ્ગલગ્નસંધ્યાતપાંશુકા &
કસ્ય કામાતુરં ચેતો વારુણી ન કરિષ્યતિ

કાન્તં સર્વજગત્કાન્તં લૌકિકાર્થાન્ અતિક્રમાત્ &
તચ્ ચ વાર્તાભિધાનેષુ વર્ણનાસ્વ્ અપિ દૃશ્યતે

ગૃહાણિ નામ તાન્ય્ એવ તપોરાશિર્ ભવાદૃશઃ &
સંભાવયતિ યાન્ય્ એવ પાવનૈઃ પાદપાંસુભિઃ

અનયોર્ અનવદ્યાઙ્ગિ સ્તનયોર્ જૃમ્ભમાણયોઃ &
અવકાશો ન પર્યાપ્તસ્ તવ બાહુલતાન્તરે

ઇતિ સમ્ભાવ્યમ્ એવૈતદ્ વિશેષાખ્યાનસંસ્કૃતમ્ &
કાન્તં ભવતિ સર્વસ્ય લોકયાત્રાનુવર્તિનઃ

લોકાતીત ઇવાત્યર્થમ્ અધ્યારોપ્ય વિવક્ષિતઃ &
યો ઽર્થસ્ તેનાતિતુષ્યન્તિ વિદગ્ધા નેતરે જનાઃ

દેવાધિષ્ણ્યમ્ ઇવારાધ્યમ્ અદ્યપ્રભૃતિ નો ગૃહમ્ &
યુષ્મત્પાદરજઃપાતધૌતનિઃશેષકિલ્બિષમ્

અલ્પં નિર્મિતમ્ આકાશમ્ અનાલોચ્યૈવ વેધસા &
ઇદમ્ એવંવિધિં ભાવિ ભવત્યાઃ સ્તનજૃમ્ભણમ્

ઇદમ્ અત્યુક્તિર્ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ એતદ્ ગૌડોપલાલિતમ્ &
પ્રસ્થાનં પ્રાક્પ્રણીતં તુ સારમ્ અન્યસ્ય વર્ત્મનઃ

અન્યધર્મસ્ તતો ઽન્યત્ર લોકસીમાનુરોધિના &
સમ્યગ્ આધીયતે યત્ર સ સમાધિઃ સ્મૃતો યથા

કુમુદાનિ નિમીલન્તિ કમલાન્ય્ ઉન્મિષન્તિ ચ &
ઇતિ નેત્રક્રિયાધ્યાસાલ્ લબ્ધા તદ્વાચિની શ્રુતિઃ

નિષ્ટ્ઃયૂતોદ્ગીર્ણવાન્તાદિ ગૌણવૃત્તિવ્યપાશ્રયમ્ &
અતિસુન્દરમ્ અન્યત્ર ગ્રામ્યકક્ષાં વિગાહતે

પદ્માન્ય્ અર્કાંશુનિષ્ઠ્યૂતાઃ પીત્વા પાવકવિપ્રુષઃ &
ભૂયો વમન્તીવ મુખૈર્ ઉદ્ગીર્ણારુણરેણુભિઃ

ઇતિ હૃદમહૃદ્યં તુ નિષ્ઠીવતિ વધૂર્ ઇતિ &
યુગપન્ નૈકધર્માણામ્ અધ્યાસશ્ ચ સ્મૃતો યથા

ગુરુગર્ભભરક્લાન્તાઃ સ્તનન્ત્યો મેઘપઙ્ક્તયઃ &
અચલાધિત્યકોત્સઙ્ગમ્ ઇમાઃ સમધિશેરતે

ઉત્સઙ્ગશયનં સખ્યાઃ સ્તનનં ગૌરવં ક્લમઃ &
ઇતીમે ગર્ભિણીધર્મા બહવો ઽપ્ય્ અત્ર દર્શિતાઃ

તદ્ એતત્ કાવ્યસર્વસ્વં સમાધિર્ નામ યો ગુણઃ &
કવિસાર્થઃ સમગ્રો ઽપિ તમ્ એનમ્ અનુગચ્છતિ

ઇતિ માર્ગદ્વયં ભિન્નં તત્સ્વરૂપનિરૂપણાત્ &
તદ્ભેદાસ્ તુ ન શક્યન્તે વક્તું પ્રતિકવિસ્થિતાઃ

ઇક્ષુક્ષીરગુડાદીનાં માધુર્યસ્યાન્તરં મહત્ &
તથાપિ ન તદ્ આખ્યાતું સરસ્વત્યાપિ શક્યતે

નૈસર્ગિકી ચ પ્રતિભા શ્રુતં ચ બહુનિર્મલમ્ &
અમન્દશ્ ચાભિયોગો ઽસ્યાઃ કારણં કાવ્યસંપદઃ

ન વિદ્યતે યદ્ય્ અપિ પૂર્વવાસનાગુણાનુબન્ધિ પ્રતિભાનમ્ અદ્ભુતમ્ &
શ્રુતેન યત્નેન ચ વાગુપાસિતા ધ્રુવં કરોત્ય્ એવ કમ્ અપ્ય્ અનુગ્રહમ્

તદસ્તતન્દ્રૈર્ અનિશં સરસ્વતી શ્રમાદ્ ઉપાસ્યા ખલુ કીર્તિમ્ ઈપ્સુભિઃ &
કૃશે કવિત્વે ઽપિ જનાઃ કૃતશ્રમા વિદગ્ધગોષ્ઠીષુ વિહર્તુમ્ ઈશતે