કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 938-957

એકરૂપા દ્વિરૂપા વા દ્યૂતે યસ્યાક્ષદેવિનઃ ।
દૃશ્યતે ચ જયસ્ તસ્ય યસ્મિન્ રક્ષા વ્યવસ્થિતા ॥

અથ વા કિતવો રાજ્ઞે દત્ત્વા ભાગં યથોદિતમ્ ।
પ્રકાશં દેવનં કુર્યાદ્ એવં દોષો ન વિદ્યતે ॥

પ્રસહ્ય દાપયેદ્ દેયં તસ્મિન્ સ્થાને ન ચાન્યથા ।
જિતં વૈ સભિકસ્ તત્ર સભિકપ્રત્યયા ક્રિયા ॥

અનભિજ્ઞો જિતો મોચ્યો ઽમોચ્યો ઽભિજ્ઞો જિતો રહઃ ।
સર્વસ્વે વિજિતે ઽભિજ્ઞે ન સર્વસ્વં પ્રદાપયેત્ ॥

વિગ્રહે ઽથ જયે લાભે કરણે કૂટદેવિનામ્ ।
પ્રમાણં સભિકસ્ તત્ર શુચિશ્ ચ સભિકો યદિ ॥

મ્લેચ્છશ્વપાકધૂર્તાનાં કિતવાનાં તપસ્મિનામ્ ।
તત્કૃતાચારમ્ એતૄણાં નિશ્ચયો ન તુ રાજનિ ॥

પૂર્વોક્તાદ્ ઉક્તશેષં સ્યાદ્ અધિકારચ્યુતં ચ યત્ ।
આહૃત્ય પરતન્ત્રાર્હ્ત નિબદ્ધમ્ અસમઞ્જસમ્ ॥

દૃષ્ટાન્તત્વેન શાસ્ત્રાન્તે પુનર્ ઉક્તક્રિયાસ્થિતમ્ ।
અનેન વિધિના યચ્ ચ વાક્યં તત્ સ્યાત્ પ્રકીર્ણકમ્ ॥

રાજધર્માન્ સ્વધર્માંશ્ ચ સંદિગ્ધાનાં ચ ભાષણમ્ ।
પૂર્વોક્તાદ્ ઉક્તશેષં ચ સર્વં તત્ સ્યાત્ પ્રકીર્ણકમ્ ॥

સદ્ભાગકરશુલ્કં ચ ગર્તે દેયં તથૈવ ચ ।
સંગ્રામચૌરભેદી ચ પરદારાભિમર્દનમ્ ॥

ગોબ્રાહ્મણજિઘાંસા ચ શસ્યવ્યાઘાતકૃત્ તથા ।
એતાન્ દશાપરાધાંસ્ તુ નૃપતિઃ સ્વયમ્ અન્વિષેત્ ॥

નિષ્કૃતીનામ્ અકરણમ્ આજ્ઞાસેધવ્યતિક્રમઃ ।
વર્ણાશ્રમવિલોપશ્ ચ પ્રર્ણસઙ્કરલોપનમ્ ॥

નિધિર્ નિષ્ફલવિત્તં ચ દરિદ્રસ્ય ધનાગમઃ ।
એતાંશ્ ચારૈઃ સુવિદિતાન્ સ્વયં રાજા નિવારયેત્ ॥

અનામ્ના તાનિ કાર્યાણિ ક્રિયાવાદાંશ્ ચ વાદિનામ્ ।
પ્રકૃતીનાં પ્રકોપશ્ ચ સઙ્કેતશ્ ચ પરસ્પરમ્ ॥

અશાસ્ત્રવિહિતં યચ્ ચ પ્રજાયાં સંપ્રવર્તતે ।
ઉપાયૈઃ સામભેદાદ્ યૈર્ એતાનિ શમયે નૃપઃ ॥

મિત્રાદિષુ પ્રયુઞ્જીત વાગ્દણ્ડં ધિક્ તપસ્વિનિ ।
યથોક્તં તસ્ય તત્ કુર્યાદ્ અનુક્તં સાધુ કલ્પિતમ્ ॥

પ્રમાણેન તુ કૂટેન મુદ્રયા વાપિ કૂટયા ।
કાર્યં તુ સાધયેદ્ યો વૈ સ દાપ્યો દમમ્ ઉત્તમમ્ ॥

રાજક્રીડાસુ યે સક્તા રાજવૃત્ત્યુપજીવિનઃ ।
અપ્રિયસ્ય ચ યો વક્તા વધં તેષાં પ્રવર્તયેત્ ॥

પ્રતિરૂપસ્ય કર્તારઃ પ્રેક્ષકાઃ પ્રકરાશ્ ચ યે ।
રાજાર્થમોષકાશ્ ચૈવ પ્રાપ્નુયુર્ વિવિધં વધમ્ ॥

પ્રવ્રજ્યાવસિતં શૂદ્રં જપહોમપરં તથા ।
વધેન શાસયેત્ પાપં દણ્ડ્યો વા દ્વિગુણં દમમ્ ॥