કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 918-937

દુહિતૄણામ્ અભાવે તુ રિક્થં પુત્રેષુ તદ્ ભવેત્ ।
બન્ધુદત્તં તુ બન્ધૂનામ્ અભાવે ભ્ર્તૃગામિ તત્ ॥

પિતૃભ્યાં ચૈવ યદ્ દત્તં દુહિતુઃ સ્થાવરં ધનમ્ ।
અપ્રજાયામ્ અતાતાયાં ભ્રાતૃગામિ તુ સર્વદા ॥

આસુરાદિષુ યલ્ લબ્ધં સ્ત્રીધનં પૈતૃકં સ્ત્રિયા ।
અભાવે તદ્ અપત્યાનાં માતાપિત્રોસ્ તદ્ ઇષ્યતે ॥

અપુત્રા શયનં ભર્તુઃ પાલયન્તી ગુરૌ સ્થિતા ।
ભુઞ્જીતામરણાત્ ક્ષાન્તા દાયાદા ઊર્ધ્વમ્ આપ્નુયુઃ ॥

સ્વર્યાતે સ્વામિનિ સ્ત્રી તુ ગ્રાસાચ્છાદનભાગિની ।
અવિભક્તે ધનાંશે તુ પ્રાપ્નોત્ય્ આમરણાન્તિકમ્ ॥

ભોક્તુમ્ અર્હતિ ક્લૃપ્તાંશં ગુરુશુશ્રૂષણે રતા ।
ન કુર્યાદ્ યદિ શુશ્રૂષાં ચૈલપિણ્ડે નિયોજ્યેત્ ॥

મૃતે ભર્તરિ ભર્તૃઅંશં લભેત કુલપાલિકા ।
યાવજ્ જીવં ન હિ સ્વામ્યં દાનાધમનવિક્રયે ॥

વ્રતોપવાસનિરતા બ્રહ્મચર્યે વ્યવસ્થિતા ।
દમદાનરતા નિત્યમ્ અપુત્રાપિ દિવં વ્રજેત્ ॥

પત્ની ભર્તુર્ ધનહરી યા સ્યાદ્ અવ્યભિચારિણી ।
તદભાવે તુ દુહિતા યદ્ય્ અનૂઢા ભવેત્ તદા ॥

અપુત્રસ્યાથ કુલજા પત્ની દુહિતરો ઽપિ વા ।
તદભાવે પિતા માતા ભ્રાતા પુત્રાશ્ ચ કીર્તિતાઃ ॥

વિભક્તે સંસ્થિતે દ્રવ્યં પુત્રાભાવે પિતા હરેત્ ।
ભ્રાતા વા જનની વાથ માતા વા તત્ પિતુઃ ક્રમાત્ ।
અપચારક્રિય્યયુક્તા નિર્લજ્જા વાર્થનાશિકા ॥

વ્યભિચારરતા યા ચ સ્ત્રી ધનં સા ન ચાર્હતિ ॥

નારી ખલ્વ્ અનનુજ્ઞાતા પિત્રા ભર્ત્રા સુતેન વા ।
વિફલં તદ્ ભવેત્ તસ્યા યત્ કરોત્ય્ ઔર્ધ્વદેહિકમ્ ॥

અદાયિકં રાજગામિ યોષિદ્ભૃત્યોર્ધ્વદેહિકમ્ ।
અપાસ્ય શ્રોત્રિયદ્રવ્યં શ્રોત્રિયેભ્યસ્ તદ્ અર્પયેત્ ॥

સંસૃષ્ટાનાં તુ સંસૃષ્ટાઃ પૃથક્સ્થાનાં પૃથક્સ્થિતાઃ ।
અભાવે ઽર્થહરા જ્ઞેયા નિર્બીજાન્યોન્યભાગિનઃ ॥

દ્યૂતં નૈવ તુ સેવેત ક્રોધલોભવિવર્ધકમ્ ।
અસાધુજનનં ક્રૂરં નરાણાં દ્રવ્યનાશનમ્ ॥

ધ્રુવં દ્યૂતાત્ કલિર્ યસ્માદ્ વિષં સર્પમુખાદ્ ઇવ ।
તસ્માદ્ રાજા નિવર્તેત વિષયે વ્યસનં હિ તત્ ॥

વર્તેત ચેત્ પ્રકાશં તુ દ્વારાવસ્થિતતોરણમ્ ।
અસંમોહાર્થમ્ આર્યાણાં કારયેત્ તત્ કરપદમ્ ॥

સભિકઃ કારયેદ્ દ્યૂતં દેયં દદ્યાત્ સ્વયં નૃપે ।
દશકં તુ શતે વૃદ્ધિં ગૃહ્ણીયાચ્ ચ પરાજયાત્ ॥

જેતુર્ દદ્યાત્ સ્વકં દ્રવ્યં જિતાદ્ ગ્રાહ્યં ત્રિપક્ષકમ્ ।
સદ્યો વા સભિકેનૈવ કિતાવાત્ તુ ન સંશયઃ ॥