કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 958-973

સચિહ્નમ્ અપિ પાપં તુ પૃચ્છેત્ પાપસ્ય કારણમ્ ।
તદા દણ્ડં પ્રકલ્પેત દોષમ્ આરોપ્ય યત્નતઃ ॥

સદ્વૃત્તાનામ્ તુ સર્વેષામ્ અપરાધો યદા ભવેત્ ।
અવશેનૈવ દૈવાત્ તુ તત્ર દણ્ડં ન કલ્પયેત્ ॥

સમ્યગ્દણ્ડપ્રણેતારો નૃપાઃ પૂજ્યાઃ સુરૈર્ અપિ ।
આરમ્ભે પ્રધમં દદ્યાત્ પ્રવૃત્તૌ મધ્યમઃ સ્મૃતઃ ।
યસ્ય યો વિહિતો દણ્ડઃ પર્યાપ્તસ્ય સ વૈ ભવેત્ ॥

રાજાનો મન્ત્રિણશ્ ચૈવ વિશેષાદ્ એવમ્ આપ્નુયુઃ ।
અશાસનાત્ તુ પાપાનાં નતાનાં દણ્ડધારણાત્ ॥

પરતન્ત્રાશ્ ચ યે કેચિદ્ દાસત્વં યે ચ સંસ્થિતાઃ ।
અનાથાસ્ તે તુ નિર્દિષ્ટાસ્ તેષાં દણ્ડસ્ તુ તાડનમ્ ॥

તાડનં વન્ધનં ચૈવ તથૈવ ચ વિડમ્બનમ્ ।
એષ દણ્ડો હિ દાસસ્ય નાર્થદણ્ડો વિધીયતે ॥

સુવર્ણશતમ્ એકં તુ વધાર્હો દણ્ડમ્ અર્હતિ ।
અઙ્ગચ્છેદે તદ્ અર્ધં તુ વિવાસે પઞ્ચવિંશતિમ્ ॥

કુલીનાર્યવિશિષ્ટ્તેષુ નિકૃષ્ટેષ્વ્ અનુસારતઃ ।
સર્વસ્વં વા નિગૃહ્યૈતાન્ પુરાત્ શીઘ્રં પ્રવાસયેત્ ॥

નિર્ધના બન્ધને સ્થાપ્યા વધં નૈવ પ્રવર્તયેત્ ।
સર્વેષાં પાપયુક્તાનાં વિશેષાર્થશ્ ચ શાસ્ત્રતઃ ॥

વધાઙ્ગચ્છેદાર્હવિપ્રો નિઃસઙ્ગે બન્ધને વિશેત્ ।
તદ્ અકર્મવિયુતો ઽસૌ વૃત્તસ્ તસ્ય દમો હિ સઃ ॥

કૂટસાક્ષ્ય્ અપિ નિર્વાસ્યો વિખ્યાપ્યો ઽસત્પ્રતિગ્રહી ।
અઙ્ગચ્છેદી વિયોજ્યઃ સ્યાત્ સ્વધર્મે બન્ધનેન તુ ॥

એતૈઃ સમાપરાધાનાં તત્રાપ્ય્ એવં પ્રકલ્પયેત્ ।
બાલવૃદ્ધાતુરસ્ત્રીણાં ન દણ્ડસ્ તાડનં દમઃ ॥

સ્ત્રીધનં દાપયેદ્ દણ્ડં ધાર્મિકઃ પૃથિવીપતિઃ ।
નિર્ધના પ્રાપ્તદોષા સ્ત્રી તાડનં દણ્ડમ્ અર્હતિ ॥

અન્યાયોપાર્જિતં ન્યસ્તં કોષે કોષં નિવેશયેત્ ।
કાર્યાર્થે કાર્યનાશઃ સ્યાદ્ બુદ્ધિમાન્ નોપપાતયેત્ ॥

દત્ત્વા ધનં તદ્ વિપ્રેભ્યઃ સર્વં દણ્ડસમુત્થિતમ્ ।
પુત્રે રાજ્યં સમાસજ્ય કુર્વીત પ્રાયણં વને ॥

એવં ચરેત્ સદા યુક્તો રાજા ધર્મેષુ પાર્થિવઃ ।
હિતેષુ ચૈવ લોકસ્ય સર્વાન્ ભૃત્યાન્ નિયોજયેત્ ॥