કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 641-660

અતશ્ ચ સુતદારાણાં વશિત્વં ત્વ્ અનુશાસને ।
વિક્રયે ચૈવ દાને ચ વશિત્વં ન સુતે પિતુઃ ॥

સ્વેચ્છયા યઃ પ્રતિશ્રુત્ય બ્રાહ્મણાય પ્રતિગ્રહમ્ ।
ન દદ્યાદ્ ઋણવ દાપ્યઃ પ્રાપ્નુયાત્ પૂર્વસાહસમ્ ॥

પ્રતિશ્રુતસ્યાદાનેન દત્તસ્યાચ્છાદનેન ચ ।
કલ્પકોટિશતં મર્ત્યસ્ તિર્યગ્યોનૌ ચ જાયતે ॥

અવિજ્ઞાતોપલબ્ધ્યર્થં દાનં યત્ર નિરૂપિતમ્ ।
ઉપલબ્ધિક્રિયાલબ્ધં સા ભૃતિઃ પરિકીર્તિતા ॥

ભયત્રાણાય રક્ષાર્થં તથા કાર્યપ્રસાધનાત્ ।
અનેન વિધિના લબ્ધં વિદ્યાત્ પ્રત્યુપકારતઃ ॥

પ્રાણસંશયમ્ આપન્નં યો મામ્ ઉત્તારયેદ્ ઇતઃ ।
સર્વસ્વં તસ્ય દાસ્યામીત્ય્ ઉક્તે ઽપિ ન તથા ભવેત્ ॥

કામક્રોધાસ્વતન્ત્રાર્ત ક્લીબોન્મત્તપ્રમોહિતૈઃ ।
વ્યત્યાસપરિહાસાચ્ ચ યદ્ દત્તં તત્ પુનર્ હરેત્ ॥

યા તુ કાર્યસ્ય સિદ્ધ્યર્થમ્ ઉત્કોચા સ્યાત્ પ્રતિશ્રુતા ।
તસ્મિન્ન્ અપિ પસિદ્ધે ઽર્થે ન દેયા સ્યાત્ કથંચન ॥

અથ પ્રાગ્ એવ દત્તા સ્યાત્ પ્રતિદાપ્યસ્ તથા બલાત્ ।
દણ્ડં ચૈકાદશગુણમ્ આહુર્ ગાર્ગીયમાનવાઃ ॥

સ્તેનસાહસિકોદ્વૃત્ત પારજાયિકશંસનાત્ ।
દર્શનાદ્ વૃત્તનષ્ટસ્ય તથાસત્યપ્રવર્તનાત્ ॥

પ્રાપ્તમ્ એતૈસ્ તુ યત્ કિંચિત્ તદ્ ઉત્કોચાખ્યમ્ ઉચ્યતે ।
ન દાતા તત્ર દણ્ડ્યઃ સ્યાન્ મધ્યસ્થશ્ ચૈવ દોષભાક્ ॥

નિયુક્તો યસ્ તુ કાર્યેષુ સ ચેદ્ ઉત્કોચમ્ આપ્નુયાત્ ।
સ દાપ્યસ્ તદ્ધનં કૃત્સ્નં દમશ્ ચૈકાદશાધિકમ્ ॥

અનિયુક્તસ્ તુ કાર્યાર્થમ્ ઉત્કોચં યમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
કૃતપ્રત્યુપકારાર્થસ્ તસ્ય દોષો ન વિદ્યતે ॥

સ્વસ્થેનાર્તેન વા દત્તં શ્રાવ્રિતં ધર્મકારણાત્ ।
અદત્ત્વા તુ મૃતે દાપ્યસ્ તત્સુતો નાત્ર સંશયઃ ॥

યોગાધમનવિક્રીતં યોગદાનપતિગ્રહમ્ ।
યસ્ય વાપ્ય્ ઉપધિં પશ્યેત્ તત્ સર્વં વિનિવર્તયેત્ ॥

ભૃતાવનિશ્ચિતાયાં તુ દશભાગમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
લાભગોવીર્યસસ્યાનાં વણિગ્ગોપકૃષીવલાઃ ॥

કર્મારમ્ભં તુ યઃ કૃત્વા સિદ્ધં નૈવ તુ કારયેત્ ।
બલાત્ કારયિતવ્યો ઽસૌ અકુર્વન્ દણ્ડમ્ અર્હતિ ॥

વિઘ્નયન્ વાહકો દાપ્યઃ પ્રસ્થાને દ્વિગુણાં ભૃતિમ્ ॥

ન તુ દાપ્યો હૃતં ચોરૈર્ દગ્ધમૂઢં જલેન વા ॥

ત્યજેત્ પથિ સહાયં યઃ શ્રાન્તં રોગાર્તમ્ એવ વા ।
પ્રાપ્નુયાત્ સાહસં પૂર્વં ગ્રામે ત્ર્યહમ્ અપાલયન્ ॥