કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 501-520

આધિભોગસ્ ત્વ્ અશેષો યો વૃદ્ધિસ્ તુ પરિકલ્પિતઃ ।
પ્રયોગો યત્ર ચૈવં સ્યાદ્ આધિભોગઃ સ ઉચ્યતે ॥

યો યાચિતકમ્ આદાય તમ્ અદત્ત્વા દિશં વ્રજેત્ ।
ઊર્ધ્વં સંવત્સરાત્ તસ્ય તદ્ધનં વૃદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ॥

કૃત્વોદ્ધારમ્ અદત્ત્વા યો યાચિતસ્ તુ દિશં વ્રજેત્ ।
ઊર્ધ્વં માસત્રયાત્ તસ્ય તદ્ધનં વૃદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ॥

સ્વદેશે ઽપિ સ્થિતો યસ્ તુ ન દદ્યાદ્ યાચિતઃ ક્વચિત્ ।
તં તતો ઽકારિતાં વૃદ્ધિમ્ અનિચ્છન્તં ચ દાપયેત્ ॥

પ્રીતિદત્તં ન વર્ધેત યાવન્ ન પ્રતિયાચિતમ્ ।
યાચ્યમાનમ્ અદત્તં ચેદ્ વર્ધતે પઞ્ચકં શતમ્ ॥

નિક્ષિપ્તં વૃદ્ધિશેષં ચ ક્રયવિક્રયમ્ એવ ચ ।
યાચ્યમાનમ્ અદત્તં ચેદ્ વર્ધતે પઞ્ચકં શતમ્ ॥

પણ્યં ગૃહીત્વા યો મૂલ્યમ્ અદત્ત્વૈવ દિશં વ્રજેત્ ।
ઋતુત્રયસ્યાપરિષ્ટાત્ તદ્ધનં વૃદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ॥

ચર્મસસ્યાસવદ્યૂતે પણ્યમૂલ્યે ચ સર્વદા ।
સ્ત્રીશુલ્કેષુ ન વૃદ્ધિઃ સ્યાત્ પ્રાતિભાવ્યાગતેષુ ચ ॥

ગ્રાહ્યં સ્યાદ્ દ્વિગુણં દ્રવ્યં પ્રયુક્તં ધનિનાં સદા ।
લભતે ચેન્ ન દ્વિગુણં પુનર્ વૃદ્ધિં પ્રકલ્પયેત્ ॥

મણિમુક્તાપ્રવાલાનાં સુવર્ણરજતસ્ય ચ ।
તિષ્ઠતિ દ્વિગુણા વૃદ્ધિઃ ફાલકૈટાવિકસ્ય ચ ॥

તૈલાનાં ચૈવ સર્વેષાં મદ્યાનામ્ અથ સર્પિષામ્ ।
વૃદ્ધિર્ અષ્ટગુણા જ્ઞેયા ગુડસ્ય લવણસ્ય ચ ॥

કુપ્યં પઞ્ચગુણં ભૂમિસ્ તથૈવાષ્ટગુણા મતા ।
સદ્ય એવેતિ વચનાત્ સદ્ય એવ પ્રદીયતે ॥

એકાહે લિખિતં યત્ તુ તત્ તુ કુર્યાદ્ ઋણં સમમ્ ।
ગ્રહણં રક્ષણં લાભમ્ અન્યથા તુ યથાક્રમમ્ ॥

નાનાઋણસમવાયે તુ યદ્ યત્ પૂર્વકૃતં ભવેત્ ।
તત્ તદ્ એવાગ્રતો દેયં રાજ્ઞઃ સ્યાચ્ શ્રોત્રિયાદ્ અનુ ॥

યસ્ય દ્રવ્યેણ યત્ પણ્યં સાધિતં યો વિભાવયેત્ ।
તદ્ દ્રવ્યમ્ ઋણિકેનૈવ દાતવ્યં તસ્ય નાન્યથા ॥

દ્રવ્યં ગૃહીત્વા વૃદ્ધ્યર્થં ભોગયોગ્યં દદાતિ ચેત્ ।
જઙ્ગમં સ્થાવરં વાપિ ભોગ્યાધિઃ સ તુ કથ્યતે ।
મૂલ્યં તદાધિકં દત્ત્વા સ્વક્ષેત્રાદિકમ્ આપ્નુયાત્ ॥

આધિમ્ એકં દ્વયોર્ યસ્ તુ કુર્યાત્ કા પ્રતિપદ્ ભવેત્ ।
તયોઃ પૂર્વકૃતં ગ્રાહ્યં તત્કર્તા ચોરદણ્ડભાક્ ॥

આધાનં વિક્રયો દાનં લેખ્યસાક્ષ્યકૃતં યદા ।
એકક્રિયાવિરુદ્ધં તુ લેખ્યં તત્રાપહારકમ્ ॥

અનિર્દિષ્ટં ચ નિર્દિષ્ટમ્ એકત્ર ચ વિલેખિતમ્ ।
વિશેષલિખિતં જ્યાય ઇતિ કાત્યાયનો ઽબ્રવીત્ ॥

યો ઽવિદ્યમાનં પ્રથમમ્ અનિર્દિષ્ટસ્વરૂપકમ્ ।
આકાશભૂતમ્ આદધ્યાદ્ અનિર્દિષ્ટં ચ તદ્ ભવેત્ ।
યદ્ યત્ તદાસ્ય વિદ્યેત તદ્ આદિષ્ટં વિનિર્દિશેત્ ॥