કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 441-460

પ્રસ્ખલત્ય્ અભિયુક્તશ્ ચેત્ સ્થાનાદ્ અન્યત્ર દહ્યતે ।
ન દગ્ધં તુ વિદુર્ દેવાસ્ તસ્ય ભૂયો ઽપિ દાપયેત્ ॥

શરાંસ્ ત્વ્ અનાયસૈર્ અગ્રૈઃ પ્રકુર્વીત વિશુદ્ધયે ।
વેણકાણ્ડમયાંશ્ ચૈવ ક્ષેપ્તા ચ સુદૃઢં ક્ષિપેત્ ॥

ક્ષિપ્તે તુ મજ્જનં કાર્યં ગમનં સમકાલિકમ્ ।
ગમને ત્વ્ આગમઃ કાર્યઃ પુમાન્ અન્યો જલે વિશેત્ ॥

શિરોમાનં તુ દૃશ્યેત ન કર્ણૌ નાપિ નાસિકા ।
અપ્સુ પ્રવેશને યસ્ય શુદ્ધં તમ્ અપિ નિર્દિશેત્ ॥

નિમજ્જ્યોત્પ્લવતે યસ્ તુ દૃષ્ટશ્ ચેત્ પ્રાણિભિર્ નરઃ ।
પુનસ્ તત્ર નિમજ્જેત્ સ દેશચિહ્નવિભાવિતે ॥

અજાશૃઙ્ગનિભં શ્યામં સુપીનં શૃઙ્ગસંભવમ્ ।
ભઙ્ગે ચ શૃઙ્ગવેરાભં ખ્યાતં તચ્શૃઙ્ગિણાં વિષમ્ ॥

રક્તં તદસિતં કુર્યાત્ કટિનં ચૈવ તલ્લક્ષણાત્ ।
અનેન વિધિના જ્ઞેયં દિવ્યં દિવ્યવિશારદૈઃ ॥

વત્સનાભનિભં પીતં વર્ણજ્ઞાનેન નિશ્ચયઃ ।
શુક્તિશઙ્ખાકૃતિર્ ભઙ્ગે વિદ્યાત્ તદ્વત્સનાભકમ્ ॥

મધુક્ષીરસમાયુક્તં સ્વચ્છં કુર્વીત તત્ક્ષણાત્ ।
બાહ્યમ્ એવં સમાખ્યાતં લક્ષણં ધર્મસાધકૈઃ ॥

પૂર્વાહ્ણે શીતલે દેશે વિષં દદ્યાત્ તુ દેહિનામ્ ।
ઘૃતેન યોજિતં શ્લક્ષ્ણં પિષ્ટં ત્રિંશદ્ગુણેન તુ ॥

વિષસ્ય પલષડ્ભાગાદ્ ભાગો વિંશતિમ્ અસ્તુ યઃ ।
તમ્ અષ્ટભાગહીનં શોધ્યે દેયં ઘૃતાપ્લુતમ્ ॥

સ્વલ્પે ઽપરાધે દેવાનાં સ્નાપયિત્વાયુધોદકમ્ ।
પાય્યો વિકારે ચાશુદ્ધો નિયમ્યઃ શુચિર્ અન્યથા ॥

દેવતાસ્નાનપાનીય દિવ્યે તણ્ડુલભક્ષણે ।
શુદ્ધનિષ્ઠીવનાચ્ શુદ્ધો નિયમ્યો ઽશુચિર્ અન્યથા ॥

અવષ્ટમ્ભાભિયુક્તસ્ય વિશુદ્ધસ્યાપિ કોશતઃ ।
સદણ્ડમ્ અભિયોગં ચ દાપયેદ્ અભિયોજકમ્ ।
દિવ્યેન શુદ્ધં પુરુષં સત્ કુર્યાદ્ ધાર્મિકો નૃપઃ ॥

શોણિતં દૃશ્યતે યત્ર હનુવાલં ચ સીદતિ ।
ગાત્રં ચ કમ્પતે યસ્ય તમ્ અશુદ્ધં વિનિર્દિશેત્ ॥

અથ દૈવવિસંવાદાત્ ત્રિસપ્તાહાત્ તુ દાપયેત્ ।
અભિયુક્તં તુ યત્નેન તમ્ અર્થં દણ્ડમ્ એવ ચ ॥

તસ્યૈકસ્ય ન સર્વસ્ય જનસ્ય યદિ તદ્ ભવેત્ ।
રોગો ઽગ્નિર્ જ્ઞાતિમરણમ્ ઋણં દાપ્યો દમં ચ સઃ ॥

ક્ષયાતિસારવિસ્ફોટાસ્ તાલ્વસ્થિપરિપીડનમ્ ।
નેત્રરુગ્ગલરોગશ્ ચ તથોન્માદઃ પ્રજાયતે ।
શિરોરુગ્ભુજભઙ્ગશ્ ચ દૈવિકા વ્યાધયો નૃણામ્ ॥

શતાર્ધં દાપયેચ્ શુદ્ધમ્ અશુદ્ધો દણ્ડભાગ્ ભવેત્ ॥

વિષે તોયે હુતાશે ચ તુલાકોશે ચ તણ્ડુલે ।
તપ્તમાષકદિવ્યે ચ ક્રમાદ્ દણ્ડં પ્રકલ્પયેત્ ॥