કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 421-440

તદર્ધાર્ધસ્ય નાશે તુ લૌકિકાશ્ ચ ક્રિયાઃ સ્મૃતાઃ ।
એવં વિચારયન્ રાજા ધર્માર્થાભ્યાં ન હીયતે ॥

રાજન્યે ઽગ્નિં ઘટં વિપ્રે વૈશ્યે તોયં નિયોજયેત્ ।
સર્વેષુ સર્વદિવ્યં વા વિષં વર્ંજ્ય દ્વિયોત્તમે ॥

ગોરક્ષકાન્ વાણિજકાંસ્ તથા કારુકુશીલવાન્ ।
પ્રેષ્યાન્ વાર્ધુષિકાંશ્ ચૈવ ગ્રાહયેચ્ શૂદ્રવદ્ દ્વિજાન્ ॥

ન લોહશિલ્પિનામ્ અગ્નિં સલિલં નામ્બુસેવિનામ્ ।
મન્ત્રયોગવિદાં ચૈવ વિષં દદ્યાચ્ ચ ન ક્વચિત્ ।
તણ્ડુલૈર્ ન નિયુઞ્જીત વ્રતિનં મુખરોગિણમ્ ॥

કુષ્ઠિનાં વર્જયેદ્ અગ્નિં સલિલં શ્વાસકાસિનામ્ ।
પિત્તશ્લેષ્મવતાં નિત્યં વિષં તુ પરિવર્જયેત્ ॥

મદ્યપસ્ત્રીવ્યસનિનાં કિતવાનાં તથૈવ ચ ।
કોશઃ પ્રાજ્ઞૈર્ ન દાતવ્યો યે ચ નાસ્તિકવૃત્તયઃ ॥

માતાપિતૃદ્વિજગુરુ બાલસ્ત્રીરાજઘાતિનામ્ ।
મહાપાતકયુક્તાનાં નાસ્તિકાનાં વિશેષતઃ ॥

લિઙ્ગિનાં પ્રશઠાનાં તુ મન્ત્રયોગક્રિયાવિદામ્ ।
વર્ણસંકરજાતાનાં પાપાભ્યાસપ્રવર્તિનામ્ ॥

એતેષ્વ્ એવાભિયોગેષુ નિન્દ્યેષ્વ્ એવ ચ યત્નતઃ ।
દિવ્યં પ્રકલ્પ્યેન્ નૈવ રાજા ધર્મપરાયણઃ ॥

એતૈર્ એવ નિયુક્તાનાં સાધૂનાં દિવ્યમ્ અર્હતિ ।
નેચ્છન્તિ સાધવો યત્ર તત્ર શોધ્યાઃ સ્વકૈર્ નરૈઃ ॥

મહાપાતકયુક્તેષુ નાસ્તિકેષુ વિશેષતઃ ।
ન દેયં તેષુ દિવ્યં તુ પાપાભ્યાસરતેષુ ચ ॥

એષુ વાદેષુ દિવ્યાનિ પ્રતિષિદ્ધાનિ યત્નતઃ ।
કારયેત્ સજ્જનૈસ્ તાનિ નાભિશસ્તં ત્યજેન્ મનુઃ ॥

અસ્પૃશ્યાધમદાસાનાં મ્લેચ્છાનાં પાપકારિણામ્ ।
પ્રાતિલોમ્યપસૂતાનાં નિશ્ચયો ન તુ રાજનિ ।
તત્પ્રસિદ્ધાનિ દિવ્યાનિ સંશયે તેષુ નિર્દિશેત્ ॥

ઇન્દ્રસ્થાને ઽભિશસ્તાનાં મહાપાતકિનાં નૃણામ્ ।
નૃપદ્રોહે પ્રવૃત્તાનાં રાજદ્વારે પ્રયોજયેત્ ॥

પ્રાતિલોમ્યપ્રસૂતાનાં દિવ્યં દેયં ચતુષ્પથે ।
અતો ઽન્યેષુ સભામધ્યે દિવ્યં દેયં વિદુર્ બુધાઃ ॥

કાલદેશવિરોધે તુ યથાયુક્તં પ્રકલ્પયેત્ ।
અન્યેન હારયેદ્ દિવ્યં વિધિર્ એષ વિપર્યયે ॥

અદેશકાલદત્તાનિ બહિર્વાસકૃતાનિ ચ ।
વ્યભિચારં સદાર્થેષુ કુર્વન્તીહ ન સંશયઃ ॥

સાધયેત્ તત્ પુનઃ સાધ્યં વ્યાઘાતે સાધનસ્ય હિ ।
દત્તાન્ય્ અપિ યથોક્તાનિ રાજા દિવ્યાનિ વર્જયેત્ ।
મૂર્ખૈર્ લુબ્ધૈશ્ ચ દુષ્ટૈશ્ ચ પુનર્ દેયાનિ તાનિ વૈ ॥

તસ્માદ્ યથોક્તવિધિના દિવ્યં દેયં વિશારદૈઃ ।
અયથોક્તપ્રયુક્તં તુ ન શક્તં તસ્ય સાધને ॥

શિક્યચ્ છેદે તુલાભઙ્ગે તથા વાપિ ગુણસ્ય વા ।
શુદ્ધેસ્ તુ સંશયે ચૈવ પરીક્ષેત પુનર્ નરમ્ ॥