કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 401-420

ઊનમ્ અભ્યધિકં વાર્થં વિબ્રૂયુર્ યત્ર સાક્ષિણઃ ।
તદ્ અપ્ય્ અયુક્તં વિજ્ઞેયમ્ એષ સાક્ષિવિનિશ્ચયઃ ॥

અપૃષ્ટઃ સર્વવચને પૃષ્ટસ્યાકથને તથા ।
સાક્ષિણઃ સંનિરોદ્ધવ્યા ગર્હ્યા દણ્ડ્યાશ્ ચ ધર્મતઃ ॥

વાક્પારુષ્યે છલે વાદે દપ્યાઃ સ્યુર્ ત્રિશતં દમમ્ ।
ઋણાદિવાદેષુ ધનં તે સ્યુર્ દાપ્યા ઋણં તથા ॥

યઃ સાક્ષી નૈવ નિર્દિષ્ટા નાહૂતો નાપિ દર્શિતઃ ।
બ્રૂયાન્ મિથ્યેતિ તથ્યં વા દણ્ડ્યઃ સો ઽપિ નરાધમઃ ॥

સાક્ષી સાક્ષ્યં ન ચેદ્ બ્રૂયાત્ સમદણ્ડં વહેદ્ ઋણમ્ ।
અતો ઽન્યેષુ વિવાદેષુ ત્રિશતં દણ્ડમ્ અર્હતિ ॥

ઉક્ત્વાન્યથા બ્રુવાણાશ્ ચ દણ્ડ્યાઃ સ્યુર્ વાક્છલાન્વિતાઃ ॥

યેન કાર્યસ્ય લોભેન નિર્દિષ્ટાઃ કૂટસાક્ષિણઃ ।
ગૃહીત્વા તસ્ય સર્વસ્વં કુર્યાન્ નિર્વિષયં તતઃ ॥

યત્ર વૈ ભાવિતં કાર્યં સાક્ષિભિર્ વાદિના ભવેત્ ।
પ્રતિવાદી યદા તત્ર ભાવયેત્ કાર્યમ્ અન્યથા ।
બહુભિશ્ ચ કુલીનૈર્ વા પૂર્વાઃ સ્યુઃ કૂટસાક્ષિણઃ ॥

યદા શુદ્ધા ક્રિયા ન્યાયાત્ તદા તદ્વાક્યશોધનમ્ ।
શુદ્ધાચ્ ચ વાક્યાદ્ યઃ શુદ્ધઃ સ શુદ્ધો ઽર્થ ઇતિ સ્થિતિઃ ॥

સપ્તાહાત્ તુ પ્રતીયેત યત્ર સાક્ષ્ય્ અનૃતં વદેત્ ।
રોગો ઽગ્નિર્ જ્ઞાતિમરણં દ્વિસપ્તાહાત્ ત્રિસપ્ત વા ।
ષટ્ચત્વારિંશકે વાપિ દ્રવ્યજાત્યાદિભેદતઃ ॥

ન કશ્ચિદ્ અભિયોક્તારં દિવ્યેષુ વિનિયોજયેત્ ।
અભિયુક્તાય દાતવ્યં દિવ્યં દિવ્યવિશારદૈઃ ॥

પાર્થિવૈઃ શઙ્કિતાનાં તુ તુલાદીનિ નિયોજયેત્ ।
આત્મશુદ્ધિવિધાને ચ ન શિરસ્ તત્ર કલ્પયેત્ ॥

લોકાપવાદદુષ્ટાનાં શઙ્કિતાનાં ચ દસ્યુભિઃ ।
તુલાદીનિ નિયોજ્યાનિ ન શિરસ્ તત્ર વૈ ભૃગુઃ ॥

ન શઙ્કાસુ શિરઃ કોશે કલ્પયેત્ તુ કદાચન ।
અશિરાંસિ ચ દિવ્યાનિ રાજભૃત્યેષુ દાપયેત્ ॥

શઙ્કાવિશ્વાસસંધાને વિભાગે રિક્થિનાં સદા ।
ક્રિયાસમૂહકર્તૃત્વે કોશમ્ એવ પ્રદાપયેત્ ॥

દત્તસ્યાપહ્નવો યત્ર પ્રમાણં તત્ર કલ્પયેત્ ।
સ્તેયસાહસયોર્ દિવ્યં સ્વલ્પે ઽપ્ય્ અર્થે પ્રદાપયેત્ ॥

સર્વદ્રવ્યપ્રમાણં તુ જ્ઞાત્વા હેમ પ્રકલ્પયેત્ ।
હેમપ્રમાણયુક્તં તુ તદા દિવ્યં નિયોજયેત્ ॥

જ્ઞાત્વા સંખ્યાં સુવર્ણાનાં શતનાશે વિષં સ્મૃતમ્ ।
અશીતેસ્ તુ વિનાશે વૈ દદ્યાચ્ ચૈવ હુતાશનમ્ ॥

ષષ્ટ્યા નાશે જલં દેયં ચત્વારિંશતિ વૈ ઘટમ્ ।
વિંશદ્દશવિનાશે વૈ કોશપાનં વિધીયતે ॥

પઞ્ચાધિકસ્ય વા નાશે તદર્ધાર્ધસ્ય તન્દુલાઃ ।
તદર્ધાર્ધસ્ય નાશે તુ સ્પૃશેત્ પુત્રાદિમસ્તકમ્ ॥