કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 281-300

ધનિકેન સ્વહસ્તેન લિખિતં સાક્ષિવર્જિતમ્ ।
ભવેત્ કૂટં ન ચેત્ કર્તા કૃતં હીતિ વિભાવયેત્ ॥

દત્તં લેખ્યે સ્વહસ્તં તુ ઋણિકો યદિ નિહ્નતે ।
પત્રસ્થૈઃ સાક્ષિભિર્ વાચ્યો લેખકસ્ય મતેન વા ॥

કૃતાકૃતવિવાદેષુ સાક્ષિભિઃ પત્રનિર્ણયઃ ।
દૂષિતે પત્રકે વાદી તદારૂઢાંસ્ તુ નિર્દિશેત્ ॥

ત્રિવિધસ્યાપિ લેખ્યસ્ય ભ્રાન્તિઃ સઞ્જાયતે નૃણામ્ ।
ઋણિસાક્ષિલેખકાનાં હસ્તોક્ત્યા સાધયેત્ તતઃ ॥

અથ પઞ્ચત્વમ્ આપન્નો લેખકઃ સહ સાક્ષિભિઃ ।
તત્સ્વહસ્તાદિભિસ્ તેષાં વિશુધ્યેત્ તુ ન સંશયઃ ॥

ઋણિસ્વહસ્તસંદેહે જીવતો વા મૃતસ્ય વા ।
તત્સ્વહસ્તકૃતૈર્ અન્યૈઃ પત્રૈસ્ તલ્લેખ્યનિર્ણયઃ ॥

સમુદ્રે ઽપિ લેખ્યે મૃતાઃ સર્વે ઽપિ તે સ્થિતાઃ (?) ।
લિખિતં તત્પ્રમાણં તુ મૃતેષ્વ્ અપિ હિ તેષુ ચ ॥

પ્રત્યક્ષમ્ અનુમાનેન ન કદાચિત્ પ્રબાધ્યતે ।
તસ્માલ્ લેખ્યસ્ય દુષ્ટસ્ય વચોભિઃ સાક્ષિણાં ભવેત્ ॥

નિર્ણયઃ સ્વધનાર્થં હિ પત્રં દૂષયતિ સ્વયમ્ ।
લિખિતં લિખિતેનૈવ સાક્ષિમત્સાક્ષિભિર્ હરેત્ ॥

કૂટોક્તૌ સાક્ષિણાં વાક્યાલ્ લેખકસ્ય ચ પત્રકમ્ ।
નયેચ્ છુદ્ધિં ન યઃ કૂટં સ દાપ્યો દમમ્ ઉત્તમમ્ ॥

આઢ્યસ્ય નિકટસ્થસ્ય યચ્ છક્તેન ન યાચિતમ્ ।
શુદ્ધર્ણશઙ્કયા તત્ તુ લેખ્યં દુર્બલતામ્ ઇયાત્ ॥

લેખ્યં ત્રિંશત્સમાતીતમ્ અદૃષ્ટાશ્રાવિતં ચ યત્ ।
ન તત્ સિદ્ધિમ્ અવાપ્નોતિ તિષ્ઠત્સ્વ્ અપિ હિ સાક્ષિષુ ॥

પ્રયુક્તે શાન્તલાભે તુ લિખિતં યો ન દર્શયેત્ ।
નૈવ યાચેત ઋણિકં ન તત્ સિદ્ધિમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

પશ્ચાત્ કારનિબદ્ધં યત્ તદ્ યત્નેન વિચારયેત્ ।
યદિ સ્યાદ્ યુક્તિયુક્તં તુ પ્રમાણં લિખિતં તદા ॥

અન્યથા દૂરતઃ કાર્યં પુનર્ એવ વિનિર્ણયેત્ ।
અતથ્યં તથ્યભાવેન સ્થાપિતં જ્ઞાનવિભ્રમાત્ ।
નિવર્ત્યં તત્પ્રમાણં સ્યાદ્ યત્નેનાપિ કૃતં નૃપૈઃ ॥

મુદ્રાશુદ્ધં ક્રિયાશુદ્ધં ભુક્તિશુદ્ધં સચિહ્નકમ્ ।
રાજ્ઞઃ સ્વહસ્તસંશુદ્ધં શુદ્ધિમ્ આયાતિ શાસનમ્ ॥

નિર્દોષં પ્રથિતં યત્ તુ લેખ્યં તત્ સિદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ॥

દૃષ્ટે પત્રે સ્ફુટાન્ દોષાન્ નોક્તવ્ આનૃણિકો યદિ ।
તતો વિંશતિવર્ષાણિ સ્થિતં પત્રં સ્થિરં ભવેત્ ॥

શક્તસ્ય સંનિધાવ્ અર્થે યેન લેખ્યેન ભુજ્યતે ।
વર્ષાણિ વિંશતિં યાવત્ તત્ પત્રં દોષવર્જિતમ્ ॥

અથ વિંશતિવર્ષાણિ આધિર્ ભુક્તઃ સુનિશ્ચિતમ્ ।
તેન લેખ્યેન તત્ સિદ્ધિર્ લેખ્યદોષવિવર્જિતા ॥