કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 261-280

સભ્યાનાં પ્રાડ્વિવાકસ્ય કુલાનાં વા તતઃ પરમ્ ।
નિશ્ચયં સ્મૃતિશાસ્ત્રસ્ય મતં તત્રૈવ લેખયેત્ ॥

સિદ્ધેનાર્થેન સંયોજ્યો વાદી સત્કારપૂર્વકમ્ ।
લેખ્યં સ્વહસ્તસંયુક્તં તસ્મૈ દદ્યાત્ તુ પાર્થિવઃ ॥

સભાસદશ્ ચ યે તત્ર સ્મૃતિશાસ્ત્રવિદઃ સ્થિતાઃ ।
યથાલેખ્યવિધ્હૌ તદ્વત્ સ્વહસ્તં તત્ર દાપયેત્ ॥

અનેન વિધિના લેખ્યં પશ્ચાત્કારં વિદુર્ બુધાઃ ।
નિરસ્તા તુ ક્રિયા યત્ર પ્રમાણેનૈવ વાદિના ।
પશ્ચાત્કારો ભવેત્ તત્ર ન સર્વાસુ વિધીયતે ॥

અન્યવાદીઆદિહીનેભ્ય ઇતરેષાં પ્રદીયતે ।
વૃત્તાનુવાદસંસિદ્ધં તચ્ ચ સ્યાજ્ જયપત્રકમ્ ॥

રાજાજ્ઞયા સમાહૂય યથાન્યાયં વિચારયેત્ ।
લેખ્યાચારેણ લિખિતં સાક્ષ્યાચારેણ સાક્ષિણઃ ॥

વર્ણવાક્યક્રિયાયુક્તમ્ અસંદિગ્ધં સ્ફુટાક્ષરમ્ ।
અહીનક્રમચિહ્નં ચ લેખ્યં તત્સિદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ॥

દેશાચારયુતં વર્ષમ્ આસપક્ષાદિવૃદ્ધિમત્ ।
ઋણિસાક્ષિલેખકાનામ્ હસ્તાઙ્ગમ્ લેખ્યમ્ ઉચ્યતે ॥

સ્થાનભ્રષ્ટાસ્ ત્વ્ અપઙ્ક્તિસ્થાઃ સંદિગ્ધા લક્ષણચ્યુતાઃ ।
યદા તુ સંસ્થિતા વર્ણાઃ કૂટલેખ્યં તદા ભવેત્ ॥

દેશાચારવિરુદ્ધં યત્ સંદિગ્ધં ક્રમવર્જિતમ્ ।
કૃતમ્ અસ્વામિના યચ્ ચ સાધ્યહીનં ચ દુષ્યતિ ॥

મત્તેનોપાધિભીતેન તથોન્મત્તેન પીડિતૈઃ ।
સ્ત્રીભિર્ બાલાસ્વતન્ત્રૈશ્ ચ કૃતં લેખ્યં ન સિધ્યતિ ॥

ખ્યાપિતં ચેદ્ દ્વિતીયે ઽહ્નિ ન કશ્ચિદ્ વિનિવર્તયેત્ ।
તથા તત્ સ્યાત્ પ્રમાણં તુ મત્તોન્મત્તકૃતાદ્ ઋતે ॥

સાક્ષિદોષાદ્ ભવેદ્ દુષ્ટં પત્રં વૈ લેખકસ્ય વા ।
ધનિકસ્યોપધાદોષાત્ તથા ધારણિકસ્ય વા ॥

દુષ્ટૈર્ દુષ્ટં ભવેલ્ લેખ્યં શુદ્ધં શુદ્ધૈર્ વિનિર્દિશેત્ ।
તત્ પત્રમ્ ઉપધાદુષ્ટૈઃ સાક્ષિલેખકકારકૈઃ ॥

પ્રમાણસ્ય હિ યે દોષા વક્તવ્યાસ્ તે વિવાદિના ।
ગૂઢાસ્ તુ પ્રકટાઃ સભ્યૈઃ કાલે શાસ્ત્રપ્રદર્શનાત્ ॥

સાક્ષિલેખકકર્તારઃ કૂટતાં યાન્તિ તે યથા ।
તથા દોષાઃ પ્રયોક્તવ્યા દુષ્ટૈર્ લેખ્યં પ્રદુષ્યાત ॥

ન લેખકેન લિખિતં ન દૃષ્ટં સાક્ષિભિસ્ તથા ।
એવં પ્રત્યર્થિનોક્તે તુ કૂટલેખ્યં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

નાતથ્યેન પ્રમાણં તુ દોષેણૈવ તુ દૂષયેત્ ।
મિથ્યાભિયોગે દણ્ડ્યઃ સ્યાત્ સાધ્યાર્થાચ્ ચાપિ હીયતે ॥

એવં દુષ્ટં નૃપસ્થાને યસ્મિંસ્ તદ્ ધિ વિચાર્યતે ।
વિમૃશ્ય બ્રાહ્મણૈઃ સાર્ધં પત્રદોષાન્ નિરૂપયેત્ ॥

યેન તે કૂટતાં યાન્તિ સાક્ષિલેખકકારકાઃ ।
તેન દુષ્ટં ભવેલ્ લેખ્યં શુદ્ધૈઃ શુદ્ધિં વિનિર્દિશેત્ ॥