કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 241-260

પ્રમાણૈર્ હેતુના વાપિ દિવ્યેનૈવ તુ નિશ્ચયમ્ ।
સર્વેષ્વ્ એવ વિવાદેષુ સદા કુર્યાન્ નરાધિપઃ ॥

લિખિતં સાક્ષિણો ભુક્તિઃ પ્રમાણં ત્રિવિધં સ્મૃતમ્ ।
અનુમાનં વિદુર્ હેતું તર્કં ચૈવ મનીષિણઃ ॥

પૂર્વાભાવે પરેણૈવ નાન્યથૈવ કદાચન ।
પ્રમાણૈર્ વાદિનિર્દિષ્ટૈર્ ભુક્ત્યા લિખિતસાક્ષિભિઃ ॥

ન કશ્ચિદ્ અભિયોક્તારં દિવ્યેષુ વિનિયોજયેત્ ।
અભિયુક્તાય દાતવ્યં દિવ્યં દિવ્યવિશારદૈઃ ॥

મિથ્યોક્તૌ સ ચતુષ્પાત્ સ્યાત્ પ્રત્યવસ્કન્દને તથા ।
પ્રાઙ્ન્યાયે સ ચ વિજ્ઞેયો દ્વિપાત્ સંપ્રતિપત્તિષુ ॥

પરાજયશ્ ચ દ્વિવિધઃ પરોક્તઃ સ્વોક્ત એવ ચ ।
પરોક્તઃ સ્યાદ્ દશવિધઃ સ્વોક્ત એકવિધઃ સ્મૃતઃ ॥

વિવાદાન્તરસંક્રાન્તિઃ પૂર્વોત્તરવિરુદ્ધતા ।
દૂષણં સ્વક્રિયોત્પત્તેઃ પરવાક્યોપપાદનમ્ ॥

અનિર્દેશશ્ ચ દેશસ્ય નિર્દેશો ઽદેશકાલયોઃ ।
સાક્ષિણામ્ ઉપજાપશ્ ચ વિદ્વેષો વચનસ્ય ચ ॥

લેખ્યં તુ દ્વિવિધં પ્રોક્તં સ્વહસ્તાન્યકૃતં તથા ।
અસાક્ષિમત્સાક્ષિમચ્ ચ સિદ્ધિર્ દેશસ્થિતેસ્ તયોઃ ॥

ગ્રાહકેણ સ્વહસ્તેન લિખિતં સાક્ષિવરજિતમ્ ।
સ્વહસ્તલેખ્યં વિજ્ઞેયં પ્રમાણં તત્સ્મૃતં બુધૈઃ ॥

ઉત્પત્તિજાતિસંજ્ઞાં ચ ધનસંખ્યાં ચ લેખયેત્ ।
સ્મરત્ય્ એવં પ્રયુક્તસ્ય નશ્યેદ્ અર્થસ્ ત્વ્ અલેખિતઃ ॥

લેખ્યં તુ સાક્ષિમત્કાર્યમ્ અવિલુપ્તાક્ષરક્રમમ્ ।
દેશાચારસ્થિતિયુતં સમગ્રં સર્વવસ્તુષુ ॥

વર્ણવાક્યક્રિયાયુક્તમ્ અસંદિગ્ધં સ્ફુટાક્ષરમ્ ।
અહીનક્રમચિહ્નં ચ લેખ્યં તત્ સિદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ॥

ચાત્રુવિદ્યપુરશ્રેણી ગણપૌરાદિકસ્થિતિઃ ।
તત્સિધ્યર્થં તુ યલ્ લેખ્યં તદ્ ભવેત્ સ્થિતિપત્રકમ્ ॥

અભિશાપે સમુત્તીર્ણે પ્રાયશ્ચિત્તે કૃતે જનૈઃ ।
વિશુદ્ધિપત્રકં જ્ઞેયં તેભ્યઃ સાક્ષિસમન્વિતમ્ ॥

ઉત્તમેષુ સમસ્તેષુ અભિશાપે સમાગતે ।
વૃત્તાનુવાદલેખ્યં યત્ તજ્ જ્ઞેયં સન્ધિપત્રકમ્ ॥

સીમાવિવાદે નિર્ણીતે સીમાપત્રં વિધીયતે ॥

રાજ્ઞઃ સ્વહસ્તસંયુક્તં સમુદ્રાચિહ્નિતં તથા ।
રાજકીયં સ્મૃતં લેખ્યં સર્વેષ્વ્ અર્થેષુ સાક્ષિમત્ ॥

અર્થિપ્રત્યર્થિવાક્યાનિ પ્રતિજ્ઞા સાક્ષિવાક્ તથા ।
નિર્ણયશ્ ચ યથા તસ્ય યથા ચાવધૃતં સ્વયમ્ ॥

એતદ્ યથાક્ષરં લેખ્યે યથાપૂર્વં નિવેશયેત્ ।
અભિયોક્તૃઅભિયુક્તાનાં વચનં પ્રાઙ્ નિવેશયેત્ ॥