કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 141-160

પ્રતિજ્ઞાદોષનિર્મુક્તં સાધ્યં સત્કારણાન્વિતમ્ ।
નિશ્ચિતં લોકસિદ્ધં ચ પક્ષં પક્ષવિદો વિદુઃ ॥

સ્વલ્પાક્ષરઃ પ્રભૂતાર્થો નિઃસંદિગ્ધો નિરાકુલઃ ।
વિરોધિકારણૈર્ મુક્તો વિરોધિપ્રતિષેધકઃ ॥

યદા ત્વ્ એવં વિધઃ પક્ષઃ કલ્પિતઃ પૂર્વવાદિના ।
દદ્યાત્ તત્પક્ષસંબદ્ધં પ્રતિવાદી તદોત્તરમ્ ॥

શ્રાવ્યમાણો ઽર્થિના યત્ર યો હ્ય્ અર્થો ન વિઘાતિતઃ ।
દાનકાલે ઽથવા તૂષ્ણીં સ્થિતઃ સો ઽર્થો ઽનુમોદિતઃ ॥

શ્રુત્વા લેખ્યગતં ત્વ્ અર્થં પ્રત્યર્થી કારણાદ્ યદિ ।
કાલં વિવાદે યાચેત તસ્ય દેયો ન સંશયઃ ॥

સદ્યો વૈકાહપઞ્ચાહ ત્ર્યહં વા ગુરુલાઘવાત્ ।
લભેતાસૌ ત્રિપક્ષં વા સપ્તાહં વા ઋણાદિષુ ॥

કાલં શક્તિં વિદિત્વા તુ કાર્યાણાં ચ બલાબલમ્ ।
અલ્પં વા બહુ વા કાલં દદ્યાત્ પ્રત્યર્થિને પ્રભુઃ ॥

દિનં માસાર્ધમાસૌ વા ઋતુઃ સંવત્સરો ઽપિ વા ।
ક્રિયાસ્થિત્યનુરૂપસ્ તુ દેયં કાલઃ પરેણ તુ ॥

વ્યપૈતિ ગૌરવં યત્ર વિનાશસ્ ત્યાગ એવ વા ।
કાલં તત્ર ન કુર્વીત કાર્યમ્ આત્યયિકં હિ તત્ ॥

ધેનાવ્ અનડુહિ ક્ષેત્રે સ્ત્રીષુ પ્રજનને તથા ।
ન્યાસે યાચિતકે દત્તે તથૈવ ક્રયવિક્રયે ॥

કન્યાયા દૂષણે સ્તેયે કલહે સાહસે નિધૌ ।
ઉપધૌ કૌટસાક્ષ્યે ચ સદ્ય એવ વિવાદયેત્ ॥

સાહસસ્તેયપારુષ્ય ગોઽભિશાપે તથાત્યયે ।
ભૂમૌ વિવાદયેત્ ક્ષિપ્રમ્ અકાલે ઽપિ બૃહસ્પતિઃ ॥

સદ્યઃ કૃતેષુ કાર્યેષુ સદ્ય એવ વિવાદયેત્ ।
કાલાતીતેષુ વા કાલં દદ્યાત્ પ્રત્યર્થિને પ્રભુઃ ॥

સદ્યઃ કૃતે સદ્ય એવ માસાતીતે દિનં ભવેત્ ।
ષડાબ્દિકે ત્રિરાત્રં સ્યાત્ સપ્તાહં દ્વાદશાબ્દિકે ॥

વિંશત્યબ્દે દશાહં તુ માસાર્ધં વા લભેત સઃ ।
માસં ત્રિંશત્સમાતીતે ત્રિપક્ષં પરતો ભવેત્ ॥

કાલં સંવત્સરાદ્ અર્વાક્ સ્વયમ્ એવ યથેપ્સિતમ્ ।
સંવત્સરં જડોન્મત્ત મનસ્કે વ્યાધિપીડિતે ॥

દિગન્તરપ્રપન્ને વા અજ્ઞાતાર્થે ચ વસ્તુનિ ।
મૂલં વા સાક્ષિણો વાથ પરદેશે સ્થિતા યદા ॥

તત્ર કાલો ભવેત્ પુંસામ્ આ સ્વદેશસમાગમાત્ ।
દત્તે ઽપિ કાલે દેયં સ્યાત્ પુનઃ કાર્યસ્ય ગૌરવાત્ ॥

પૂર્વપક્ષશ્રુતાર્થસ્ તુ પ્રત્યર્થી તદનન્તરમ્ ।
પૂર્વપક્ષાર્થસંબન્ધં પ્રતિપક્ષં નિવેદયેત્ ॥

આચારદ્રવ્યદાનેષ્ટ કૃત્યોપસ્થાનનિર્ણયે ।
નોપસ્થિતો યદા કશ્ચિચ્ છલં તત્ર ન કારયેત્ ॥