કાત્યાયનસ્મૃતિ · શ્લોક 081-100

સભ્યદોષાત્ તુ યન્ નષ્ટં દેયં સભ્યેન તત્ તદા ।
કાર્યં તુ કાર્યિણામ્ એવ નિશ્ચિતં ન વિચાલયેત્ ॥

કુલાનિ શ્રેણયશ્ ચૈવ ગણસ્ ત્વ્ અધિકૃતો નૃપઃ ।
પ્રતિષ્ઠા વ્યવહારાણાં ગુર્વેભ્યસ્ તૂત્તરોત્તરમ્ ॥

તપસ્વિનાં તુ કાર્યાણિ ત્રૈવિદ્યૈર્ એવ કારયેત્ ।
માયાયોગવિદાં ચૈવ ન સ્વયં કોપકારણાત્ ॥

સમ્યગ્વિજ્ઞાનસંપન્નો નોપદેશં પ્રકલ્પયેત્ ।
ઉત્કૃષ્ટજાતિશીલાનાં ગુર્વાચાર્યતપસ્વિનામ્ ॥

ગોત્રસ્થિતિસ્ તુ યા તેષાં ક્રમાદ્ આયાતિ ધર્મતઃ ।
કુલધર્મં તુ તં પ્રાહુઃ પાલયેત્ તં તથૈવ તુ ॥

કાલે કાર્યાર્થિનં પૃચ્છેત્ પ્રણતં પુરતઃ સ્થિતમ્ ।
કિં કાર્યં કા ચ તે પીડા મા ભૈષીર્ બ્રૂહિ માનવ ॥

કેન કસ્મિન્ કદા કસ્માત્ પૃચ્છેદ્ એવં સભાગતઃ ।
એવં પૃષ્ટઃ સ યદ્ બ્રૂયાત્ તત્ સભ્યૈર્ બ્રાહ્મણઃ સહઃ ॥

વિમૃશ્ય કાર્યં ન્યાય્યં ચેદ્ આહ્વાનાર્થમ્ અતઃ પરમ્ ।
મુદ્રાં વા નિક્ષિપેત્ તસ્મિન્ પુરુષં વા સમાદિશેત્ ॥

સમર્પિતો ઽર્થિના યો ઽન્યઃ પરો ધર્માધિકારિણિ ।
પ્રતિવાદી સ વિજ્ઞેયઃ પ્રતિપન્નશ્ ચ યઃ સ્વયમ્ ॥

અધિકારો ઽભિયુક્તસ્ય નેતરસ્યાસ્ત્ય્ અસઙ્ગતેઃ ।
ઇતરો ઽપ્ય્ અભિયુક્તેન પ્રતિરોધિકૃતો મતઃ ॥

અર્થિના સંનિયુક્તો વા પ્રત્યર્થિપ્રહિતો ઽપિ વા ।
યો યસ્યાર્થે વિવદતે તયોર્ જયપરાજયૌ ॥

દાસાઃ કર્મકરાઃ શિષ્યા નિયુક્તા બાન્ધવાસ્ તથા ।
વાદિનો ન ચ દણ્ડ્યાઃ સ્યુઃ યસ્ ત્વ્ અતો ઽન્યઃ સ દણ્ડભાક્ ॥

બ્રહ્મહત્યાસુરાપાન સ્તેયગુર્વઙ્ગનાગમે ।
અન્યેષુ ચાતિપાપેષુ પ્રતિવાદી ન દીયતે ॥

મનુષ્યમારણે સ્તેયે પરદારાભિમર્શને ।
અભક્ષ્યભક્ષણે ચૈવ કન્યાહરણદૂષણે ॥

પારુષ્યે કૂટકરણે નૃપદ્રોહે તથૈવ ચ ।
પ્રતિવાદી ન દાતવ્યઃ કર્તા તુ વિવદેત્ સ્વયમ્ ॥

ધર્મોત્સુકાન્ અભ્યુદયે રોગિણો ઽથ જડાન્ અપિ ।
અસ્વસ્થમત્તોન્મત્તાર્ત સ્ત્રિયો નાહ્વાનયેન્ નૃપઃ ॥

ન હીનપક્ષાં યુવતિં કુલે જાતાં પ્રસૂતિકામ્ ।
સર્વવર્ણોત્તમાં કન્યાં તા જ્ઞાતિપ્રભુકાઃ સ્મૃતાઃ ॥

તદધીનકુટુમ્બિન્યઃ સ્વૈરિણ્યો ગણિકાશ્ ચ યાઃ ।
નિષ્કુલા યાશ્ ચ પતિતાસ્ તાસામ્ આહ્વાનમ્ ઇષ્યતે ॥

સશસ્ત્રો ઽનુત્તરીયો વા મુક્તકેશઃ સહાસનઃ ।
વામહસ્ તેન વા વાદં વદન્ દણ્ડમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥

આહૂતસ્ ત્વ્ અવમન્યેત યઃ શક્તો રાજશાસનમ્ ।
તસ્ય કુર્યાન્ નૃપો દણ્ડં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥