કથાસરિત્સાગર, વેતાલપઞ્ચવિંશતિકા · અધ્યાય 12.9

તતો ઽત્ર પુન આનેતું તં વેતાલમ્ અગાન્ નૃપઃ ।
સ ત્રિવિક્રમસેનસ્ તચ્ છિંશપાપાદપાન્તિકમ્ ॥

પ્રાપ્તો ઽત્ર વીક્ષતે યાવચ્ ચિતાલોકવશાન્ નિશિ ।
તાવદ્ દદર્શ તં ભૂમૌ કૂજન્તં પતિતં શવમ્ ॥

અથ તં મૃતદેહસ્થં વેતાલં સ મહીપતિઃ ।
આરોપ્ય સ્કન્ધમ્ આનેતું તૂષ્ણીં પ્રવવૃતે જવાત્ ॥

તતઃ સ્કન્ધાત્ સ વેતાલો ભૂયસ્ તં નૃપમ્ અબ્રવીત્ ।
રાજન્ મહત્ય્ અનુચિતે ક્લેશે ઽસ્મિન્ પતિતો ભવાન્ ॥

અતસ્ તવ વિનોદાય ખતયામિ ખતાં શૃણુ ।
અસ્ત્ય્ અગ્રહારઃ કાલિન્દીકૂલે બ્રહ્મસ્થલાભિધઃ ॥

અગ્નિસ્વામીતિ તત્રાસીદ્ બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ ।
તસ્યાતિરૂપા મન્દારવતીત્ય્ અજનિ કન્યકા ॥

યાં નિઃમાય નવાનર્ઘલાવણ્યાં નિયતં વિધિઃ ।
સ્વર્ગસ્ત્રીપૂર્વનિર્માણં નિજમ્ એવાજુગુપ્સત ॥

તસ્યાં ચ યૌવનસ્થાયામ્ આયયુઃ કાન્યકુબ્જતઃ ।
સમસર્વગુણાસ્ તત્ર ત્રયો બ્રાહ્મણપુત્રકાઃ ॥

તેષાં ચાત્માર્થમ્ એકૈકસ્ તત્પિતુસ્ તામ્ અયાચત ।
અનિચ્છન્ દાનમ્ અન્યસ્મૈ તસ્યાઃ પ્રાનવ્યયાદ્ અપિ ॥

તત્પિતા સ તુ તન્મધ્યાન્ નૈકસ્મા અપિ તાં દદૌ ।
ભીતો ઽન્યયોર્ વધાત્ તેન તસ્થૌ કન્યૈવ સા તતઃ ॥

તે ચ ત્રયો ઽપિ તદ્વક્ત્રચન્દ્રૈકાસક્ત દૃષ્ઠયઃ ।
ચકોરવ્રતમ્ આલમ્બ્ય તત્રૈવાસન્ દિવાનિશમ્ ॥

અથાકસ્માત્સમુત્પન્ન દાહજ્વરવશેન સા ।
જગામ મન્દારવતી કુમારી કિલ પઞ્ચતામ્ ॥

તતસ્ તાં વિપ્રપુત્રાસ્ તે પરાસું શોકવિક્લવાઃ ।
કૃતપ્રસાધનાં નીત્વા શ્મશાનં ચક્રુર્ અગ્નિસાત્ ॥

એકશ્ ચ તેષાં તત્રૈવ વિધાય મઠિકાં તતઃ ।
કૃતતદ્ભસ્મશય્યઃ સન્ન્ આસ્તાયાચિતભૈક્ષભુક્ ॥

દ્વિતીયો ઽસ્થીન્ય્ ઉપાદાય તસ્યા ભાગીરથીં યયૌ ।
તૃતીયસ્ તાપસો ભૂત્વા ભ્રાન્તું દેશાન્તરાણ્ય્ અગાત્ ॥

સ ભ્રામ્યંસ્ તાપસઃ પ્રાપ ગ્રામં વક્રોલકાભિધમ્ ।
તત્રાતિથિઃ સન્ કસ્યાપિ વિપ્રસ્ય પ્રાવિશદ્ ગૃહમ્ ॥

તત્પૂજિતઃ સ યાવચ્ ચ ભોક્તું તત્ર પ્રચક્રમે ।
તાવદ્ એકઃ શિશુસ્ તત્ર પ્રવૃત્તો ઽભૂત્ પ્રરોદિતુમ્ ॥

સ સાન્ત્વ્યમાનો ઽપિ યદા ન વ્યરમ્સીત્ તદા ક્રુધા ।
બાહવ્ આદાય ગૃહિણી જ્વલત્ય્ અગ્નૌ તમ્ અક્ષિપત્ ॥

ક્ષિપ્ત માત્રઃ સ મૃદ્વઙ્ગો ભસ્મીભાવમ્ અવાપ્તવાન્ ।
તદ્ દૃષ્ટ્વા જાતરોમાઞ્ચઃ સો ઽબ્રવીત્ તાપસો ઽતિથિઃ ॥

હા ધિક્કષ્ટં પ્રવિષ્ટો ઽસ્મિ બ્રહ્મરાક્ષસવેશ્મનિ ।
તન્મૂર્તં કિલ્બિષમ્ ઇદં ન ભોક્ષ્યે ઽન્નમ્ ઇહાધુના ॥

એવં વદન્તં તં સો ઽત્ર ગૃહસ્થઃ પ્રાહ પશ્ય મે ।
શક્તિં પઠિતસિદ્ધસ્ય મન્ત્રસ્ય મૃતજીવનીમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાદાય તન્ મન્ત્રપુસ્તિકામ્ અનુવાચ્ય ચ ।
તત્ર ભસ્મનિ ચિક્ષેપ સ ધૂલિમ્ અભિમન્ત્રિતામ્ ॥

તેનોદતિષ્ઠત્ તદ્રૂપ એવ જીવન્ સ બાલકઃ ।
તતઃ સ નિર્વૃતસ્ તત્ર ભુક્તવાન્ વિપ્રતાપસઃ ॥

ગૃહસ્થો ઽપિ સ તાં નાગદન્તે ઽવસ્થાપ્ય પુસ્તિકામ્ ।
ભુક્વા ચ શયનં ભેજે રાત્રૌ તત્રૈવ તદ્યુતઃ ॥

સુપ્તે ગૃહપતૌ તસ્મિન્ સ્વૈરમ્ ઉત્થાય શઙ્કિતઃ ।
સ પ્રિયાજીવિતાર્થી તાં પુસ્તિકાં તાપસો ઽગ્રહીત્ ॥

ગૃહીત્વૈવ ચ નિર્ગત્ય તતો રાત્રિદિનં વ્રજન્ ।
ક્રમાચ્ છ્મશાનં તત્ પ્રાપ યત્ર દગ્ધાસ્ય સા પ્રિયા ॥

દદર્શ ચાત્ર તત્કાલં તં દ્વિતીયમ્ ઉપાગતમ્ ।
યઃ સ ગઙ્ગામ્ભસિ ક્ષેપ્તું તદસ્થીનિ ગતો ઽભવત્ ॥

તતસ્ તં ચ તમ્ આદ્યં ચ તસ્યા ભસ્મનિ શાયિનમ્ ।
નિબદ્ધમઠિકં તત્ર દ્વાવ્ અપ્ય્ એતૌ જગાદ સઃ ॥

મઠિકાપાસ્યતામ્ એષા યાવદ્ ઉત્થાપયામિ તામ્ ।
જીવન્તીં ભસ્મતઃ કાન્તાં મન્ત્રશક્ત્યા કયાપ્ય્ અહમ્ ॥

ઇતિ તૌ પ્રેર્ય નિર્બન્ધાન્ નિર્લોઠ્ય મઠિકાં ચ સઃ ।
ઉદ્ઘાટ્ય તાપસો વિપ્રઃ પુસ્તિકાં તામ્ અવાચયત્ ॥

અભિમન્ત્ર્ય ચ મન્ત્રેણ ધૂલિં ભસ્મન્ય્ અવાક્ષિપત્ ।
ઉદતિષ્ઠચ્ ચ જીવન્તી સા મન્દારવતી તતઃ ॥

વહ્નિં પ્રવિશ્ય નિષ્ક્રાન્તં વપુઃ પૂર્વાધિકદ્યુતિ ।
તદા બભાર સા કન્યા કઞ્ચનેનેવ નિઃમિતમ્ ॥

તાદૃશીં તાં પુનર્ જાતાં તે દૃષ્ટ્વૈવ સ્મરાતુરાઃ ।
પ્રાપ્તુકામાસ્ ત્રયો ઽપ્ય્ એવમ્ અન્યોઽન્યં કલહં વ્યધુઃ ॥

એકો ઽબ્રવીદ્ ઇયં ભાર્યા મમ મન્ત્રબલાર્જિતા ।
તીર્થપ્રભાવજા ભાર્યા મમેયમ્ ઇતિ ચાપરઃ ॥

રક્ષિત્વા ભસ્મ તપસા જીવિતેયં મયેહ યત્ ।
તદ્ એષા મમ ભાર્યેતિ તૃતીયો ઽત્ર જગાદ સઃ ॥

વિવાદનિર્ણયે તેષાં ત્વં તાવન્ મે મહીપતે ।
નિશ્ચયં બ્રૂહિ કસ્યૈષા કન્યા ભાર્યોપપદ્યતે ॥

વિદલિષ્યતિ મૂર્ધા તે યદિ જાનન્ ન વક્ષ્યસિ ।
ઇતિ વેતાલતઃ શ્રુત્વા તં સ રાજૈવમ્ અભ્યધાત્ ॥

યઃ ક્લેશમ્ અનુભૂયાપિ મન્ત્રેણૈતામ્ અજીવયત્ ।
પિતા સ તસ્યાસ્ તત્કાર્યકરણાન્ ન પુનઃ પતીઃ ॥

યશ્ ચાસ્તીનિ નિનાયાસ્ય ગઙ્ગાયાં સ સુતો મતઃ ।
યસ્ તુ તદ્ ભસ્મશય્યં તામ્ આશ્લિષ્યાસીત્ તપશ્ ચરન્ ॥

શ્મશાન એવ તત્ પ્રીત્યા ભર્તા તસ્યાઃ સ ઉચ્યતે ।
કૃતં તદ્ અનુરૂપમ્ ઇહ તેન ગાડ્ઃઆનુરાગિણ ॥

એવં નૃપાત્ ત્રિવિક્રમસેનાચ્ છૃઉત્વૈવ મુક્તમૌનાત્ સઃ ।
તસ્ય સ્કન્ધાદ્ અગમદ્ વેતાલો ઽતર્કિતઃ સ્વપદમ્ ॥

રાજાથ ભિક્ષ્વર્થસમુદ્યતસ્ તં પ્રાપ્તું સ ભૂયો ઽપિ મનો બબન્ધ ।
પ્રાણાત્યયે ઽપિ પ્રતિપન્નમ્ અર્થં તિષ્ઠન્ત્ય્ અનિર્વાહ્ય ન ધીરસત્ત્વાઃ ॥