કથાસરિત્સાગર, વેતાલપઞ્ચવિંશતિકા · અધ્યાય 12.8

પ્રતિષ્ઠાનાભિધાનો ઽસ્તિ દેશો ગોદાવરીતટે ॥

તત્ર વિક્રમસેનસ્ય પુત્રઃ શક્રપરાક્રમઃ ।
પ્રાક્ ત્રિવિક્રમસેનાખ્યઃ ખ્યાતકીર્તિર્ અભૂન્ નૃપઃ ॥

તસ્ય પ્રત્યહમ્ આસ્થાનગતસ્યોપેત્ય ભૂપતેઃ ।
સેવાર્થં ક્ષાન્તિશીલાખ્યો ભિક્ષુઃ ફલમ્ ઉપાનયત્ ॥

સો ઽપિ રાજા તદ્ આદાય ફલમ્ આસન્નવર્તિનઃ ।
હસ્તે દદૌ પ્રતિદિનં કોષાગારાધિકારિણઃ ॥

ઇત્થં ગતેષુ વર્ષેષુ દશસ્વ્ અત્ર કિલૈકદા ।
દત્ત્વા રાજ્ઞે ફલં તસ્મૈ ભિક્ષાવ્ આસ્થાનતો ગતે ॥

સ રાજા તત્ ફલં પ્રાદાત્ પ્રવિષ્ટાયાત્ર દૈવતઃ ।
ક્રીડામર્કટપોતાય હસ્તભ્રષ્ટાય રક્ષિણામ્ ॥

સ મર્કટસ્ તદ્ અશ્નાતિ યાવત્ તાવત્ ફલાત્ તતઃ ।
વિભિન્નમધ્યાન્ નિરગાદ્ અનર્ઘં રત્નમ્ ઉત્તમમ્ ॥

તદ્ દૃષ્ટ્વાદાય પપ્રચ્છ તં ભાણ્ડાગારિકં નૃપઃ ।
ભિક્ષૂપનીતાનિ મયા યાનિ નિત્યં ફલાનિ તે ॥

હસ્તે દત્તાનિ તાનિ ક્વ સ્થાપિતાનિ સદા ત્વયા ।
તચ્ છ્રુત્વા તં સ સભયઃ કોષાધ્યક્ષો વ્યજિજ્ઞપત્ ॥

ક્ષિપ્તાનિ તાન્ય્ અનુદ્ઘાટ્ય મયા ગઞ્જે ગવાક્ષતઃ ।
યદ્ય્ આદિશસિ તદ્ દેવ તમ્ ઉદ્ઘાટ્ય ગવેષયે ॥

ઇતિ ઊચિવાન્ અનુમતો રજ્ઞા ગત્વા ક્ષણેન સઃ ।
કોષાધ્યક્ષઃ સમાગત્ય પ્રભું વ્યજ્ઞાપયત્ પુનઃ ॥

શીર્ણાનિ નાત્ર પશ્યામિ કોષે તાનિ ફલાન્ય્ અહમ્ ।
રત્નરાશિં તુ પશ્યામિ રશ્મિજ્વાલાકુલં વિભો ॥

તચ્ છ્રુત્વા તાન્ મનીન્ દત્ત્વા તુષ્ટો ઽસ્મૈ કોષરક્ષિણે ।
રાજાન્યેદ્યુર્ અપૃચ્છત્ સ ભિક્ષું તં પ્રાગ્વદ્ આગતમ્ ॥

ભિક્ષો ધનવ્યયેનૈવં સેવસે માં કિમ્ અન્વહમ્ ।
નેદાનીં તે ગ્રહીષ્યામિ ફલં યાવન્ ન વક્ષ્યસિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં રાજાનં ભિક્ષુસ્ તં વિજને ઽબ્રવીત્ ।
વીરસાચિવ્યસાપેક્ષં મન્ત્રસાધનમ્ અસ્તિ મે ॥

તત્ર વીરેન્દ્ર સાહાય્યં ક્રિયમાનં ત્વયાર્થયે ।
તચ્ છ્રુત્વા પ્રતિપેદે તત્ તથેત્ય્ અસ્ય સ ભૂપતિઃ ॥

તતઃ સ શ્રમણસ્ તુષ્ટો નૃપં પુન ઉવાચ તમ્ ।
તર્હિ કૃષ્ણચતુર્દશ્યામ્ આગામિન્યાં નિશાગમે ॥

ઇતો મહાશ્મશાનાન્તઃવટસ્યાધઃ સ્થિતસ્ય મે ।
આગન્તવ્યં ત્વયા દેવ પ્રતિપાલયતો ઽન્તિકમ્ ॥

બાઢમ્ એવં કરિષ્યામીત્ય્ ઉક્તે તેન મહીભુજા ।
સ ક્ષાન્તિશીલઃ શ્રમણો હૃષ્ટઃ સ્વનિલયં યયૌ ॥

અથ તાં સ મહાસત્ત્વઃ પ્રાપ્ય કૃષ્ણચતુર્દશીમ્ ।
પ્રાર્થનાં પ્રતિપન્નાં તાં ભિક્ષોસ્ તસ્ય નૃપઃ સ્મરન્ ॥

પ્રદોષે નીલવસનસ્ તમાલકૃતશેખરઃ ।
નિર્યયૌ રાજધાનીતઃ ખડ્ગપાણિર્ અલક્ષિતઃ ॥

યયૌ ચ ઘોરનિબિડધ્વાન્તવ્રાતમલીમસમ્ ।
ચિતાનલોગ્રનયનજ્વાલાદારુણદર્શનમ્ ॥

અસંખ્યનરકઙ્કાલકપાલાસ્થિવિશઙ્કટમ્ ।
હૃષ્યત્સંનિહિતોત્તાલભૂતવેતાલવેષ્ટિતમ્ ॥

ભૈરવસ્યાપરં રૂપમ્ ઇવ ગમ્ભીરભીષણમ્ ॥

સ્ફૂર્જન્ મહાશિવારાવં શ્મશાનં તદ્ અવિહ્વલઃ ।
વિચિત્ય ચાત્ર તં પ્રાપ્ય ભિક્ષું વટતરોર્ અધઃ ।
કુર્વાણં મણ્ડલન્યાસમ્ ઉપસૃત્ય જગાદ સઃ ॥

એષો ઽહમ્ આગતો ભિક્ષો બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ।
તચ્ છ્રુત્વા સ નૃપં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટો ભિક્ષુર્ ઉવાચ તમ્ ॥

રાજન્ કૃતઃ પ્રસાદશ્ ચેત્ તદ્ ઇતો દક્ષિણામુખમ્ ।
ગત્વા વિદૂરમ્ એકાકી વિદ્યતે શિંશપાતરુઃ ॥

તસ્મિન્ન્ ઉલ્લમ્બિતમૃતઃ કો ઽપ્ય્ એકઃ પુરુષઃ સ્થિતઃ ।
તમ્ ઇહાનય ગત્વા ત્વં સાનાથ્યં કુરુ વીર મે ॥

તચ્ છૃઉત્વૈવ તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ રાજા સત્યસંગરઃ ।
દક્ષિણાં દિશમ્ આલમ્બ્ય પ્રવીરઃ પ્રયયૌ તતઃ ॥

આત્તદીપ્તચિતાલાતલક્ષિતેન પથાત્ર સઃ ।
ગત્વા તમસિ તં પ્રાપ કથંચિચ્ છિંશપાતરુમ્ ॥

તસ્ય સ્કન્ધે ચિતાધૂમદગ્ધસ્ય ક્રવ્યગન્ધિનઃ ।
સો ઽપશ્યલ્ લમ્બમાનં તં ભૂતસ્યેવ શવં તરોઃ ॥

આરુહ્ય ચાત્ર ભૂમૌ તં છિન્ન રજ્જુમ્ અપાતયત્ ।
પતિતશ્ ચાત્ર સો ઽકસ્માચ્ ચક્રન્દ વ્યથિતો યથા ॥

તતો ઽવરુહ્ય કૃપયા જીવાશઙ્કી સ તસ્ય યત્ ।
રાજાઙ્ગં પ્રામૃશત્ તેન સો ઽટ્ટહાસં વ્યધાચ્ છવઃ ॥

તતઃ સ રાજા મત્વા તં વેતાલાધિષ્ઠિતં તદા ।
કિં હસસ્ય્ એહિ ગચ્છાવ ઇતિ યાવદ્ અકમ્પિતઃ ॥

વક્તિ તાવન્ ન ભૂમૌ સવેતાલં શવમ્ ઐક્ષત ।
ઐક્ષતાત્રૈવ વૃક્ષે તુ લમ્બમાનં સ્થિતં પુનઃ ॥

તતો ઽધિરુહ્ય ભૂયો ઽપિ તમ્ અવાતારયત્ તતઃ ।
વજ્રાદ્ અપિ હિ વીરાણાં ચિત્તરત્નમ્ અખણ્ડિતમ્ ॥

આરોપ્ય ચ સવેતાલં સ્કન્ધે મૌનેન તં શવમ્ ।
સ ત્રિવિક્રમસેનો ઽથ રાજા ગન્તું પ્રચક્રમે ॥

યાન્તં ચ તં શવાન્તઃસ્થો વેતાલો ઽંસસ્થિતો ઽબ્રવીત્ ।
રાજન્ન્ અધ્વવિનોદાય કથામ્ આખ્યામિ તે શૃણુ ॥

અસ્તિ વારાણસી નામ પુરારિવસતિઃ પુરી ।
સ્થલીવ કૈલાસગિરેર્ યા પુણ્યજનસેવિતા ॥

ભૂરિવારિભૃતા શશ્વદુપકણ્ઠનિવેશિની ।
હારયષ્ટિર્ ઇવાભાતિ યસ્યાઃ સ્વર્ગતરઙ્ગિણી ॥

પ્રતાપાનલનિર્દગ્ધવિપક્ષકુલકાનનઃ ।
તસ્યાં પ્રતાપમુકુટો નામ રાજાભવત્ પુરા ॥

તસ્યાભૂદ્ વજ્રમુકુટસ્ તનયો રૂપશૌર્યયોઃ ।
કુર્વાણો દર્પદલનં સ્મરસ્યારિજનસ્ય ચ ॥

રાજપુત્રસ્ય તસ્યાત્ર મન્ત્રિપુત્રો મહામતિઃ ।
આસીદ્ બુદ્ધિશરીરાખ્યઃ શરીરાભ્યધિકઃ સખા ॥

તેન સખ્યા સહ ક્રીડન્ સ કદાચિન્ નૃપાત્મજઃ ।
જગામ દૂરમ્ અધ્વાનં મૃગયાતિ પ્રસઙ્ગતઃ ॥

શૌર્યશૃઈચામરાનીવ સિંહાનાં મસ્તકાનિ સઃ ।
છિન્દચ્ છરૈઃ સટાલાનિ વિવેશૈકં મહાવનમ્ ॥

તત્રાસ્થાને સ્મરસ્યેવ પઠત્ કોકિલબન્દિનિ ।
દત્તોપકારે તરુભિર્ મઞ્જરીચલચામરૈઃ ॥

સો ઽન્વિતો મન્ત્રિપુત્રેણ તેનાપશ્યત્ સરઃવરમ્ ।
વિચિત્રકમલોત્પત્તિધામામ્બુધિમ્ ઇવાપરમ્ ॥

તસ્મિંસ્ તદૈવ સરસિ સ્નાનાર્થં કાચિદ્ આગતા ।
તેન દિવ્યાકૃતિઃ કન્યા દદૃશે સપરિચ્છદા ॥

પૂરયન્તીવ લાવણ્યનિઃઝરેણ સરઃવરમ્ ।
દૃષ્ટિપાતૈઃ સૃજન્તીવ તત્રોત્પલવનં નવમ્ ॥

પ્રત્યાદિશન્તીવ મુખેનામ્બુજાનિ જિતેન્દુના ।
સા જહાર મનસ્ તસ્ય રાજપુત્રસ્ય તત્ક્ષણમ્ ॥

સો ઽપ્ય્ અહાર્ષીત્ તથા તસ્યા યુવા દૃષ્ટ્વા વિલોચને ।
યથા નૈક્ષત સા કન્યા લજ્જાં સ્વામ્ અપ્ય્ અલંકૃતિમ્ ॥

યૂનિ પશ્યતિ તસ્મિન્ સા કેયં સ્યાદિતિ સાનુગે ।
સંજ્ઞાં સ્વદેશાદ્યાખ્યાતું વિલાસછદ્મનાકરોત્ ॥

કરોતિ સ્મૌત્પલં કર્ણે ગૃહીત્વા પુષ્પશેખરાત્ ।
ચિરં ચ દન્તરચનાં ચકારાદાય ચ વ્યધાત્ ॥

પદ્મં શિરસિ સાકૂતં હૃદયે ચાદધે કરમ્ ।
રાજપુત્રશ્ ચ તસ્યાસ્ તાં સંજ્ઞાં ન જ્ઞાતવાંસ્ તદા ॥

મન્ત્રિપુત્રસ્ તુ બુબુધે સ સખા તસ્ય બુદ્ધિમાન્ ।
ક્ષણાચ્ ચ સા યયૌ કન્યા નીયમાનાનુગૈસ્ તતઃ ॥

પ્રાપ્ય ચ સ્વગૃહં તસ્થૌ પર્યઙ્ગે ઽઙ્ગં નિધાય સા ।
ચિત્તં તુ નિજસંજ્ઞાર્થમ્ આસ્થાત્ તસ્મિન્ નૃપાત્મજે ॥

સો ઽપિ રાજસુતો ભ્રષ્ટવિદ્યો વિદ્યાધરો યથા ।
ગત્વા સ્વનગરીં કૃચ્છ્રાં પ્રાપાવસ્થાં તયા વિના ॥

સખ્યા ચ મન્ત્રિપુત્રેણ તેન પૃષ્ટસ્ તદા રહઃ ।
શંસતા તામ્ અદુષ્પ્રાપાં ત્યક્તધૈર્યો જગાદ સઃ ॥

યસ્યા ન નામ ન ગ્રામો નાન્વયો વાવબુધ્યતે ।
સા કથં પ્રાપ્યતે તન્ મામ્ આશ્વાસયસિ કિં મૃષા ॥

ઇત્ય્ ઉક્તો રાજપુત્રેણ મન્ત્રિપુત્રસ્ તમ્ અભ્યધાત્ ।
કિં ન દૃષ્ટં ત્વયા તદ્ યત્ સંજ્ઞયા સૂચિતં તયા ॥

ન્યસ્તં યદ્ ઉત્પલં કર્ણે તેનૈતત્ તે તયોદિતમ્ ।
કર્ણોત્પલસ્ય રાષ્ટ્રે ઽહં નિવસામિ મહીભૃતઃ ॥

કૃતા યદ્ દન્તરચના તેનૈતત્ કથિતં તયા ।
તત્ર જાનીહિ માં દન્તઘાટકસ્ય સુતામ્ ઇતિ ॥

પદ્માવતીતિ નામોક્તં તયોત્તંસિતપદ્મયા ।
ત્વયિ પ્રાણા ઇતિ પ્રોક્તં હૃદયાર્પિતહસ્તયા ॥

કલિઙ્ગદેશે હ્ય્ અસ્ત્ય્ અત્ર ખ્યાતઃ કર્ણોત્પલો નૃપઃ ।
તસ્ય પ્રસાદવિત્તો ઽસ્તિ મહાન્ યો દન્તઘટકઃ ॥

સઙ્ગ્રામવર્ધનાખ્યસ્ય તસ્યાપ્ય્ અસ્તિ જગત્ત્રયે ।
રત્નં પદ્માવતી નામ કન્યા પ્રાણાધિકપ્રિયા ॥

એતચ્ ચ લોકતો દેવ યથાવદ્ વિદિતં મમ ।
અતો જ્ઞાતા મયા સંજ્ઞા તસ્યા દેશાદિશંસિની ॥

ઇત્ય્ ઉક્તો મન્ત્રિપુત્રેન તેન રાજસુતો ઽથ સઃ ।
તુતોષ તસ્મૈ સુધિયે લબ્ધોપાયો જહર્ષ ચ ॥

સંમન્ત્ર્ય ચ સમં તેન સ તદ્યુક્તઃ સ્વમન્દિરાત્ ।
પ્રિયાર્થી મૃગયાવ્યાજાત્ પુનસ્ તામ્ અગમદ્ દિશમ્ ॥

અર્ધમાર્ગે ચ વાતાશ્વવેગવઞ્ચિતસૈનિકઃ ।
તં મન્ત્રિપુત્રૈકયુતઃ કલિઙ્ગવિષયં યયૌ ॥

તત્ર તૌ પ્રાપ્ય નગરં કર્ણોત્પલમહીભૃતઃ ।
અન્વિષ્ય દૃષ્ટ્વા ભવનં દન્તઘાટસ્ય તસ્ય ચ ॥

તદદૂરે ચ વાસાર્થમ્ એકસ્ય વૃદ્ધયોષિતઃ ।
ગૃહં પ્રાવિશતાં મન્ત્રિપુત્રરાજસુતાવ્ ઉભૌ ॥

દત્તામ્બુયવસૌ વાહૌ ગુપ્તે ઽવસ્થાપ્ય ચાત્ર સઃ ।
રાજપુત્રે સ્થિતે વૃદ્ધાં મન્ત્રિપુત્રો જગાદ તામ્ ॥

કચ્ચિદ્ વેત્સ્ય્ અમ્બ સઙ્ગ્રામવર્ધનં દન્તઘાટકમ્ ।
તચ્ છૃઉત્વા સા જરદ્યોષિત્ સશ્રદ્ધા તમ્ અભાષત ॥

વેદ્મ્ય્ એવ ધાત્રી તસ્યાસ્મિ સ્થાપિતા તેન ચાધુના ।
પદ્માવત્યાઃ સ્વદુહિતુઃ પાર્શ્વે જ્યેષ્ઠતરેત્ય્ અહમ્ ॥

કિં ત્વ્ અહં ન સદા તત્ર ગચ્છામ્ય્ ઉપહતામ્બરા ।
કુપુત્રઃ કિતવો વસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા હિ હરતે મમ ॥

એવમ્ ઉક્તવતીં પ્રીતઃ સ્વોત્તરીયાદિદાનતઃ ।
સંતોષ્ય સો ઽત્ર વૃદ્ધાં તાં મન્ત્રિપુત્રો ઽબ્રવીત્ પુનઃ ॥

માતા ત્વં તદ્ વદામસ્ તે ગુપ્તં યત્ તત્ કુરુષ્વ નઃ ।
દન્તઘાટસુતામ્ એતાં ગત્વા પદ્માવતીં વદ ॥

સો ઽત્રાગતો રાજપુત્રો દૃષ્ટો યઃ સરસિ ત્વયા ।
તેન ચેહ તદ્ આખ્યાતું પ્રેષિતા પ્રણયાદ્ અહમ્ ॥

તચ્ છૃઉત્વા સા તથેત્ય્ ઉક્ત્વા વૃદ્ધા દાનવશીકૃતા ।
ગત્વા પદ્માવતીપાર્શ્વમ્ આજગામ ક્ષણાન્તરે ॥

પૃષ્ટા જગાદ તૌ રાજસુતમન્ત્રિસુતૌ ચ સા ।
યુષ્મદાગમનં ગત્વા ગુપ્તં તસ્યા મયોદિતમ્ ॥

તયા શ્રુત્વા ચ નિર્ભર્ત્સ્ય પાણિભ્યામ્ અહમ્ આહતા ।
દ્વાભ્યાં કર્પૂરલિપ્તાભ્યામ્ ઉભયોર્ ગણ્ડયોર્ મુખે ॥

તતઃ પરિભવોદ્વિગ્ના રુદત્ય્ અહમ્ ઇહાગતા ।
એતાસ્ તદ્ અઙ્ગુલીમુદ્રાઃ પુત્રૌ મે પશ્યતં મુખે ॥

એવં તયોક્તે નૈરાશ્યવિષણ્ણં તં નૃપાત્મજમ્ ।
જગાદ સ મહાપ્રાજ્ઞો મન્ત્રિપુત્રો જનાન્તિકમ્ ॥

મા ગા વિષાદં રક્ષન્ત્યા મન્ત્રં નિર્ભર્ત્સ્ય યત્ તયા ।
કર્પૂરશુભ્રા વક્ત્રે ઽસ્યાઃ સ્વાઙ્ગુલ્યો દશ પાતિતાઃ ॥

તદ્ એતદ્ ઉક્તં પક્ષે ઽસ્મિઞ્ શુક્લે ચન્દ્રવતીર્ ઇમાઃ ।
રાત્રીર્ દશ પ્રતીક્ષધ્વં સંગમાનુચિતા ઇતિ ॥

ઇત્ય્ આશ્વાસ્ય સ તં રાજસુતં મન્ત્રિસુતસ્ તતઃ ।
વિક્રીય ગુપ્તં હસ્તસ્થં કાઞ્ચનં કિમ્ચિદ્ આપણે ॥

વૃદ્ધયા સાધયામાસ મહાર્હં ભોજનં તયા ।
તતસ્ તૌ બુભુજાતે દ્વૌ તત્ તયા સહ વૃદ્ધયા ॥

એવં નીત્વા દશાહાનિ જિજ્ઞાસાર્થં પુનઃ સ તામ્ ।
પદ્માવત્યન્તિકં વૃદ્ધાં મન્ત્રિપુત્રો વિસૃષ્ટવાન્ ॥

સાપિ મૃષ્ટાન્નપાનાદિલુબ્ધા તદ્ અનુરોધતઃ ।
ગત્વા વાસગૃહં તસ્યા ભૂયો ઽભ્યેત્ય જગાદ તૌ ॥

ઇતો ગત્વાદ્ય તૂષ્ણીમ્ અપ્ય્ અહં તત્ર સ્થિતા તયા ।
યુષ્મત્કથાપરાધં તમ્ ઉદ્ગિરન્ત્યા સ્વયં પુનઃ ॥

સા લક્તકાભિસ્ તિસૃભિઃ કરાઙ્ગુલિભિર્ આહતા ।
ઉરસ્ય્ અસ્મિન્ન્ અથૈષાહમ્ ઇહાયાતા તદ્ અન્તિકાત્ ॥

તચ્ છ્રુત્વા રાજપુત્રં તં સ્વૈરં મન્ત્રિસુતો ઽબ્રવીત્ ।
મા કાર્ષીર્ અન્યથા શઙ્કામ્ અસ્યા હિ હૃદયે તયા ॥

સા લક્તકાઙ્ગુલીમુદ્રાત્રયં વિન્યસ્ય યુક્તિતઃ ।
રજસ્વલા નિશાસ્ તિસ્રઃ સ્થિતાહમ્ ઇતિ સૂચિતમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા નૃપસુતં મન્ત્રિપુત્રસ્ ત્ર્યહે ગતે ।
પદ્માવત્યૈ પુનસ્ તસ્યૈ વૃદ્ધાં તાં પ્રજિઘાય સઃ ॥

સા ગતા મન્દિરં તસ્યાસ્ તયા સંમાન્ય ભોજિતા ।
પ્રીત્યા પાનાદિલીલાભિર્ દિનં ચાત્ર વિનોદિતા ॥

સાયં ચ યાવત્ સા વૃદ્ધા ગૃહમ્ આગન્તુમ્ ઇચ્છતિ ।
ઉદભૂદ્ ભયકૃત્ તાવત્ તત્ર કોલાહલો બહિઃ ॥

હા હા ભ્રષ્ટો ઽયમ્ આલાનાજ્ જનાન્ મથ્નન્ પ્રધાવતિ ।
મત્તહસ્તીતિ લોકસ્ય તત્રાક્રન્દો ઽથ શુશ્રુવે ॥

તતઃ પદ્માવતી સા તાં વૃદ્ધામ્ એવમ્ અભાષત ।
સ્પષ્ટેન હસ્તિરુદ્ધેન ગન્તું યુક્તં ન તે પથા ॥

તત્ પીઠિકાં સમારોપ્ય બદ્ધાલમ્બનરજ્જુકામ્ ।
બૃહદ્ગવાક્ષેણાનેન ત્વામ્ અત્ર પ્રક્ષિપામહે ॥

ગૃહોદ્યાને તતો વૃક્ષમ્ આરુહ્યામું વિલઙ્ઘ્ય ચ ।
પ્રાકારમ્ અવરુહ્યાન્યવૃક્ષેણ સ્વગૃહં વ્રજ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા ગવાક્ષેણ ક્ષેપયામાસ તત્ર તામ્ ।
વૃદ્ધાં ચેટીભિર્ ઉદ્યાને રજ્જુપીઠિકયા તતઃ ॥

સાથ ગત્વા યથોક્તેન પથા સર્વં શશંસ તત્ ।
યથાવદ્ રાજપુત્રાય તસ્મૈ મન્ત્રિસુતાય ચ ॥

તતઃ સ મન્ત્રિપુત્રસ્ તં રાજપુત્રમ્ અભાષત ।
સિદ્ધં તવેષ્ટં માર્ગો હિ યુક્ત્યા તે દર્શિતસ્ તયા ॥

તદ્ ગચ્છાદ્યૈવ તત્ર ત્વં પ્રદોષે ઽસ્મિન્ નૃપાગતે ।
એતેનૈવ પથા તસ્યાઃ પ્રિયાયા મન્દિરં વિશ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તેન તદ્યુક્તો રાજપુત્રો યયૌ સ તત્ ।
ઉદ્યાનં વૃદ્ધયોક્તેન તેન પ્રાકારવર્ત્મના ॥

તત્રાપશ્યચ્ ચ રજ્જું તાં લમ્બમાનાં સપીઠિકામ્ ।
માર્ગોન્મુખાભિશ્ ચેટીભિર્ ઉપરિષ્ટાદ્ અધિષ્ઠિતામ્ ॥

આરૂઢસ્ તાં ચ દૃષ્ટ્વૈવ દાસીભિસ્ તાભિર્ આશુ સઃ ।
રજ્જૂત્ક્ષિપ્તો ગવાક્ષેણ પ્રવિવેશ પ્રિયાન્તિકમ્ ॥

તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે સ યયૌ મન્ત્રિપુત્રઃ સ્વમ્ આસ્પદમ્ ।
રાજપુત્રસ્ તુ તાં પદ્માવતીં તત્ર દદર્શ સઃ ॥

પૂર્ણામૃતામ્શુવદનાં પ્રસરત્કાન્તિચન્દ્રકામ્ ।
કૃષ્ણપક્ષભયાદ્ ગુપ્તસ્થિતાં રાકાનિશામ્ ઇવ ॥

સાપિ દૃષ્ટ્વા તમ્ ઉત્થાય ચિરૌત્સુક્યોચિતૈસ્ તતઃ ।
કણ્ઠગ્રહાદિભિસ્ તૈસ્ તૈર્ ઉપચારૈર્ અમાનયત્ ॥

તતસ્ તયા સ ગાન્ધર્વવિધિનોદૂઢયા સહ ।
ગુપ્તં રાજસુતસ્ તસ્થૌ પૂર્ણેચ્છસ્ તત્ર કાન્તયા ॥

સ્થિત્વા ચાહાનિ કતિચિદ્ રાત્રૌ તામ્ અવદત્ પ્રિયામ્ ।
સખા મમ સહાયાતો મન્ત્રિપુત્ર ઇતિ સ્થિતઃ ॥

સ ચાત્ર તિષ્ઠત્ય્ એકાકી ત્વજ્જ્યેષ્ઠતરિકાગૃહે ।
ગત્વા સંભાવ્ય તં તન્વિ પુન એષ્યામિ તે ઽન્તિકમ્ ॥

તચ્ છૃઉત્વા તમ્ અવોચત્ સા ધૂર્તા પદ્માવતી પ્રિયમ્ ।
હન્તાર્યપુત્ર પૃચ્છામિ તાઃ સંજ્ઞા મત્કૃતાસ્ ત્વયા ॥

જ્ઞાતા કિં કિમ્ ઉવા તેન સખ્યા મન્ત્રિસુતેન તે ।
એવમ્ ઉક્તવતીમ્ એતાં રાજપુત્રો જગાદ સઃ ॥

ન જ્ઞાતં તન્ મયા કિમ્ચિજ્ જ્ઞાત્વા સર્વં ચ તેન મે ।
આખ્યાતં મન્ત્રિપુત્રેણ દિવ્યપ્રજ્ઞાનશાલિના ॥

એતચ્ છૃઉત્વા વિચિન્ત્યૈવ ભામિની સા જગાદ તમ્ ।
તર્હ્ય્ અયુક્તં કૃતં યન્ મે ચિરાત્ સ કથિતસ્ ત્વયા ॥

સ મે ભ્રાતા સખા યસ્ તે તસ્ય ચ પ્રથમં મયા ।
તામ્બૂલાદિસમાચારઃ કર્તવ્યો હિ સદા ભવેત્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્યાનુમતસ્ તયા પૂર્વપથેન સઃ ।
રજાપુત્રો ઽન્તિકં તસ્ય સખ્યુર્ આગાત્ તતો નિશિ ॥

શશંસ ચ કથામધ્યે તત્ તસ્મૈ યત્ તદાશ્રયમ્ ।
સંજ્ઞાવિજ્ઞાનકથનં કૃતં તેન પ્રિયાન્તિકે ॥

મન્ત્રિપુત્રસ્ તુ સો ઽયુક્તમ્ ઇતિ ન શ્રદ્દધે ઽસ્ય તત્ ।
તાવચ્ ચ સા તયોસ્ તત્ર વિભાતાભૂદ્ વિભાવરી ॥

અથૈતયોર્ વિધૌ સાંધ્યે નિવૃત્તે કુર્વતોઃ કથાઃ ॥

આગાત્ પક્વાન્નતામ્બૂલહસ્તા પદ્માવતીસખી ।
સા મન્ત્રિપુત્રં કુશલં પૃષ્ટ્વા દત્તોપચારિકા ।
નિષેદ્ધું રજાપુત્રસ્ય ભોજનં તત્ર યુક્તિતઃ ॥

કથાન્તરે સ્વામિનીં સ્વાં ભોજનાદૌ તદાગમમ્ ।
પ્રતીક્ષમાણામ્ આવેદ્ય ક્ષણાદ્ ગુપ્તં તતો યયૌ ॥

તતસ્ તં મન્ત્રિપુત્રઃ સ રાજપુત્રમ્ અભાષત ।
કૌતુકં પશ્ય દેવૈકં દર્શયામ્ય્ અધુના તવ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભક્ષ્યમ્ એકં સ પક્વાન્નં દત્તવાંસ્ તતઃ ।
સારમેયાય સ ચ તત્ ખાદિત્વૈવ વ્યપદ્યત ॥

તદ્ દૃષ્ટ્વા કિમ્ ઇદં ચિત્રમ્ ઇતિ રાજસુતો ઽત્ર સઃ ।
પપ્રચ્છ મન્ત્રિપુત્રં તં સ ચૈતં પ્રત્યભાષત ॥

સંજ્ઞાજ્ઞાનેન ધૂર્તં માં વિદિત્વા હન્તુકામયા ।
તયા વિષાન્નં પ્રહિતં મમ ત્વદનુરક્તયા ॥

નાસ્મિન્ સતિ મદેકાગ્રો રાજપુત્રો ભવેદ્ અયમ્ ।
એતદ્વશશ્ ચ મુક્ત્વા માં નગરીં સ્વાં વ્રજેદ્ ઇતિ ॥

તન્ મુઞ્ચ મન્યુમ્ એતસ્યાં બન્ધુત્યાગાન્ મહાત્મનઃ ।
કુર્યાસ્ ત્વં હરણે યુક્તિં વક્ષ્યામ્ય્ આલોચ્ય યામ્ અહમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં તં મન્ત્રિસુતો રાજસુતો ઽત્ર સઃ ।
સત્યં બુદ્ધિશરીરસ્ ત્વમ્ ઇતિ યાવત્ પ્રશંસતિ ॥

અશઙ્કિતં બહિસ્ તાવદ્ દુઃખાકુલજનારવઃ ।
હા ધિગ્ રાજ્ઞઃ સુતો બાલો વિપન્ન ઇતિ શુશ્રુવે ॥

તદાકર્ણનહૃષ્ટો ઽથ મન્ત્રિપુત્રો નૃપાત્મજમ્ ।
જગાદ હન્ત ગચ્છાદ્ય પદ્માવત્યા ગૃહં નિશિ ॥

તત્ર તાં પાયયેસ્ તાવદ્ યાવત્ પાનમદેન સા ।
નિઃસંજ્ઞા નષ્ટચેષ્ટા ચ ગતજીવેવ જાયતે ॥

તતસ્ તસ્યાઃ સનિદ્રાયાઃ શૂલેનાઙ્કં કટીતટે ।
દત્ત્વાગ્નિતપ્તેનાદાય તદાભરણસંચયમ્ ॥

આગચ્છેસ્ ત્વં ગવાક્ષેણ રજ્જુલમ્બવિનિર્ગતઃ ।
તતઃ પરં યથા ભદ્રં ભવેજ્ જ્ઞાસ્યામ્ય્ અહં તથા ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કારયિત્વા ચ ક્રોડવાલનિભાશ્રિકમ્ ।
મન્ત્રિપુત્રો દદૌ તસ્મૈ ત્રિશૂલં રાજસૂનવે ॥

રાજપુત્રઃ સ હસ્તે તત્ કૃત્વા કુટિલકર્કશમ્ ।
કાલાયસ દૃઢં ચિત્તમ્ ઇવ કાન્તાવયસ્યયોઃ ॥

તથેતિ પૂર્વવદ્ રાત્રાવ્ અગાત્ પદ્માવતીગૃહમ્ ।
અવિચાર્યં પ્રભૂણાં હિ શુચેર્ વાક્યં સ્વમન્ત્રિણઃ ॥

તત્ર તાં મદ્યનિઃચેષ્ટાં શૂલેન જઘને ઽઙ્કિતામ્ ।
હૃતાલંકરણાં કૃત્વા તસ્યાગાત્ સખ્યુર્ અન્તિકમ્ ॥

દર્શિતાભરણસ્ તસ્મૈ શશંસ ચ યથાકૃતમ્ ।
તતઃ સ મન્ત્રિપુત્રો ઽપિ સિદ્ધં મેને મનીષિતમ્ ॥

પ્રાતર્ ગત્વા શ્મશાનં ચ સો ઽભૂત્ તાપસવેષભૃત્ ।
સ્વૈરં રાજસુતં તં ચ વિદધે શિષ્યરૂપિણમ્ ॥

અબ્રવીત્ તં ચ ગચ્છૈકમ્ ઇતો ઽલંકરણાદ્ ઇમામ્ ।
મુક્તાવલીં સમાદાય ત્વં વિક્રેતુમ્ ઇવાપણે ॥

બહુમૂલ્યં વદેશ્ ચાસ્યા યેનૈતાં નૈવ કશ્ ચને ।
ગૃહ્ણીયાદ્ ભ્રામ્યમાણાં ચ સર્વઃ કો ઽપિ વિલોકયેત્ ॥

ગુરુણા મમ વિક્રેતુમ્ ઇયં દત્તેત્ય્ અનાકુલઃ ।
બ્રૂયાશ્ ચ યદિ ગૃહ્ણીયુર્ અત્ર ત્વાં પુરરક્ષિણઃ ॥

ઇતિ સ પ્રેષિતસ્ તેન ગત્વા રાજસુતસ્ તદા ।
અતિષ્ઠદ્ આપણે ભ્રામ્યન્ વ્યક્તં મુક્તાવલીં દધત્ ॥

તથાભૂતશ્ ચ જગૃહે સ દૃષ્ટ્વા પુરરક્ષિભિઃ ।
દન્તઘાટસુતામોષજ્ઞપ્તેશ્ ચૌરેગવેષિભિઃ ॥

નિન્યે ચ નગરાધ્યક્ષનિકટં તૈઃ સ તત્ક્ષણાત્ ।
સ ચ તં તાપસાકારં દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ સાન્ત્વતઃ ॥

કુતો મુક્તાવલીયં તે ભગવન્ન્ ઇહ હારિતા ।
દન્તઘાટકકન્યાયા હૃતં હ્ય્ આભરણં નિશિ ॥

તચ્ છૃઉત્વા રાજપુત્રસ્ તં સો ઽવાદીત્ તાપસાકૃતિઃ ।
ગુરુણા મમ દત્તેયમ્ એત્યાસૌ પૃચ્છ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતશ્ ચોપેત્ય તં નત્વા પપ્રચ્છ નગરાધિપઃ ।
મુક્તાવલીયં ભગવન્ કુતસ્ તે શિષ્યહસ્તગા ॥

શૃઉત્વૈતદ્ વિજનં કૃત્વા સ ધૂર્તસ્ તમ્ અભાષત ।
અહં તપસ્વી ભ્રામ્યામિ સદારણ્યેષ્વ્ ઇતસ્ તતઃ ॥

સો ઽહં દૈવાદ્ ઇહ પ્રાપ્તઃ શ્મશાને ઽત્ર સ્થિતો નિશિ ।
અપશ્યં યોગિનીચક્રં સમાગતમ્ ઇતસ્ તતઃ ॥

તન્મધ્યે ચૈકયાનીય યોગિન્યા રાજપુત્રકઃ ।
ઉદ્ઘાટિતહૃદમ્ભોજો ભૈરવાય નિવેદિતઃ ॥

પાનમત્તા ચ સા હર્તું જપતો મે ઽક્ષમાલિકામ્ ।
પ્રાવર્તત મહામાયા વિકારાન્ કુર્વતી મુખે ॥

અતિપ્રવૃત્તા ચ મયા ક્રુદ્ધેન જઘનસ્થલે ।
અઙ્કિતા સા ત્રિશૂલેન મન્ત્રપ્રજ્વાલિતાશ્રિણા ॥

હૃતા મુક્તાવલી ચેયં તસ્યાઃ કણ્ઠાન્ મયા તદા ।
સૈષાદ્ય તાપસાનર્હા વિક્રેયા મમ વર્તતે ॥

એતચ્ છૃઉત્વા પુરાધ્યક્ષો ગત્વા ભૂપં વ્યજિજ્ઞપત્ ।
ભૂપો ઽપ્ય્ આકર્ણ્ય તત્ તાં ચ બુદ્ધ્વા તન્મૌક્તિકાવલીમ્ ॥

પ્રેક્ષણપ્રેષિતાયાતવૃદ્ધાપ્તવનિતામુખાત્ ।
શ્રુત્વા ચ દૃશ્યશૂલાઙ્કાં જઘને સત્યમ્ એવ તામ્ ॥

ગ્રસ્તઃ સુતો મે ડકિન્યા તયેત્ય્ ઉત્પન્નનિશ્ચયઃ ।
સ્વયં તસ્યાન્તિકં ગત્વા મન્ત્રિપુત્રતપસ્વિનઃ ॥

પૃષ્ટ્વા ચ નિગ્રહં તસ્યાઃ પદ્માવત્યાઃ સ તદ્ગિરા ।
પિતૃભ્યાં શોચ્યમાનાયાઃ પુરાન્ નિઃવાસનં વ્યધાત્ ॥

નિર્વાસિતાટવીસ્થા સા વિગ્નાપિ ન જહૌ તનુમ્ ।
ઉપાયં મન્ત્રિપુત્રેણ તં સંભાવ્ય તથા કૃતમ્ ॥

દિનાન્તે તાં ચ શોચન્તીમ્ અશ્વારૂઢાવ્ ઉપેયતુઃ ।
ત્યક્તતાપસવેષૌ તૌ મન્ત્રિપુત્રનૃપાત્મજૌ ॥

આશ્વાસ્યારોપ્ય તુરગે સ્વરાષ્ટ્રં નિન્યતુશ્ ચ તામ્ ।
તત્ર તસ્થૌ તયા સાકં રાજપુત્રઃ સ નિર્વૃતઃ ॥

દન્તઘાટસ્ ત્વ્ અરણ્યે તાં ક્રવ્યાદૈર્ ભક્ષિતાં સુતામ્ ।
મત્વા વ્યપાદિ શોકેન ભાર્યા ચાનુજગામ તમ્ ॥

ઇત્ય્ આખ્યાય સ ભૂયસ્ તં વેતાલો નૃપમ્ અબ્રવીત્ ।
તન્ મે ઽત્ર સંશયં છિન્દ્ધિ દંપત્યોર્ એતયોર્ વધાત્ ॥

મન્ત્રિપુત્રસ્ય કિં પાપં રાજપુત્રસ્ય કિં નુ વા ।
પદ્માવત્યાઃ કિમ્ અથ વા ત્વં હિ બુદ્ધિમતાં વરઃ ॥

જાનાનશ્ ચ ન ચેદ્ રાજન્ મમ તત્ત્વં વદિષ્યસિ ।
તદ્ એષ શતધા મૂર્ધા નિઃચિતં તે સ્ફુટિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં વેતાલં વિજાનઞ્ શાપભીતિતઃ ।
સ ત્રિવિક્રમસેનસ્ તમ્ એવં પ્રત્યબ્રવીન્ નૃપઃ ॥

યોગેશ્વર કિમ્ અજ્ઞેયમ્ એતન્ નૈષાં હિ પાતકમ્ ।
ત્રયાણામ્ અપિ રાજ્ઞસ્ તુ પાપં કર્ણોત્પલસ્ય તત્ ॥

વેતાલો ઽપ્ય્ આહ રાજ્ઞઃ કિં તે હિ તત્કારિણસ્ ત્રયઃ ।
કાકાઃ કિમ્ અપરાધ્યન્તિ હંસૈર્ જગ્ધેષુ શાલિષુ ॥

રાજા તતો ઽબ્રવીચ્ ચૈનં ન દુષ્યન્તિ ત્રયો ઽપિ તે ।
મન્ત્રિસૂનોર્ હિ તત્ તાવત્ પ્રભુકાર્યમ્ અપાતકમ્ ॥

પદ્માવતીરાજપુત્રૌ તૌ હિ કામશરાગ્નિના ।
સંતપ્તાવ્ અવિચારાર્હાવ્ અદોષૌ સ્વાર્થમ્ ઉદ્યતૌ ॥

કર્ણોત્પલસ્ તુ રાજા સ નીતિશાસ્ત્રેષ્વ્ અશિક્ષિતઃ ।
ચરૈઃ પ્રજાસ્વ્ અનન્વિષ્યંસ્ તત્ત્વશુદ્ધિં નિજાસ્વ્ અપિ ॥

અજાનન્ ધૂર્તચરિતાનીઙ્ગિતાદ્યવિચક્ષણઃ ।
તથા તન્ નિઃવિચારં યચ્ ચક્રે તેન સ પાપભાક્ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય વિમુક્તમૌનમ્ ઉદિતે સમ્યઙ્ નૃપેણોત્તરે સ્કન્ધાત્ તસ્ય સ દાર્ઢ્યમ્ આકલયિતું માયાબલાત્ તત્ક્ષણમ્ ।
વેતાલો નૃકલેવરાન્તરગતઃ ક્વાપ્ય્ અપ્રતર્ક્યો યયૌ નિઃકમ્પઃ સ ચ ભૂપતિઃ પુનર્ અમું પ્રાપ્તું વ્યધાન્ નિઃચયમ્ ॥