કથાસરિત્સાગર, વેતાલપઞ્ચવિંશતિકા · અધ્યાય 12.18

તતો ગત્વા પુનઃ પ્રાપ્ય શિંશપાતો ઽગ્રહીન્ નૃપઃ ।
સ ત્રિવિક્રમસેનો ઽંસે વેતાલં તં ચચાલ ચ ॥

આયાન્તં ચ તમ્ અંસસ્થો વેતાલઃ સો ઽબ્રવીન્ નૃપમ્ ।
રાજન્ વિચિત્રામ્ એકાં તે વર્ણયામિ કથાં શૃણુ ॥

ઉજ્જયિન્યામ્ અભૂત્ પૂર્વં નામ્ના ધર્મધ્વજો નૃપઃ ।
તિસ્રસ્ તસ્યાભવન્ ભાર્યા રાજપુત્ર્યો ઽતિવલ્લભાઃ ॥

એકા તાસ્વ્ ઇન્દુલેખેતિ તારાવલ્ય્ અપરા તથા ।
નામ્ના મૃગાઙ્કવત્ય્ અન્યા નિઃસામાન્યવપુઃગુણાઃ ॥

તાભિઃ સ વિહરન્ રાજા રાજ્ઞીભિસ્ તિસૃભિઃ સહ ।
આસાંચક્રે કૃતી તત્ર જિતાશેષરિપુઃ સુખમ્ ॥

એકદા તત્ર સંપ્રાપ્તે વસન્તસમયોત્સવે ।
પ્રિયાભિઃ સહિતસ્ તાભિર્ ઉદ્યાનં ક્રીડિતું યયૌ ॥

તત્રાલિમાલામૌર્વીકાઃ પશ્યન્ પુષ્પાનતા લતાઃ ।
ચાપયષ્ટીર્ અનઙ્ગસ્ય મધુના સજ્જિતા ઇવ ॥

શૃણ્વંશ્ ચ તદ્દ્રુમાગ્રસ્થકોકિલોદીરિતાં ગિરમ્ ।
સમ્ભોગૈકરસસ્યાજ્ઞામ્ ઇવ માનસજન્મનઃ ॥

સિષેવે ઽન્તઃપુરૈઃ સાકં સ રાજા વાસવોપમઃ ।
પાનં મદસ્ય કંદર્પજીવિતસ્યાપિ જીવિતમ્ ॥

તન્નિઃશ્વાસસુગન્ધીનિ તદ્બિમ્બૌષ્ઠરુચીનિ ચ ।
પ્રિયાપીતાવશેષાણિ પિબન્ રેમે મધૂનિ સઃ ॥

તત્ર તસ્યેન્દુલેખાયા રાજ્ઞઃ કેલિકચગ્રહાત્ ।
તસ્યાઃ પપાત કર્ણાગ્રાદ્ ઉત્સઙ્ગે ત્વઙ્ગદ્ ઉત્પલમ્ ॥

તેનોરુપૃષ્ઠે સહસા ક્ષતે જાતે ઽભિઘાતજે ।
અભિજાતા મહાદેવી હા હેત્ય્ ઉક્ત્વા મુમૂર્ચ્છ સા ॥

તદ્ દૃષ્ટ્વા વિહ્વલેનાર્ત્યા રાજ્ઞા પરિજનેન ચ ।
સમાશ્વાસ્યત રાજ્ઞી સા શનૈઃ શીતામ્બુમારુતૈઃ ॥

તતો નીત્વા સ રાજા તાં રાજધાનીં ભિષક્કૃતૈઃ ।
પ્રિયામ્ ઉપાચરદ્ દિવ્યૈર્ આમુક્તવ્રણપટ્ટિકામ્ ॥

રાત્રૌ ચ સુસ્થિતાં દૃષ્ટ્વા તાં સ રાજા દ્વિતીયયા ।
તારાવલ્યા સહારોહચ્ ચન્દ્રપ્રાસાદમ્ ઈશ્વરઃ ॥

તત્ર તસ્યાઙ્કસુપ્તાયા રાજ્ઞસ્ તસ્યા હિમત્વિષઃ ।
કરા જાલપથૈઃ પેતુર્ અઙ્ગે ચલિતવાસસિ ॥

તતઃ ક્ષણાત્ પ્રબુદ્ધા સા હા દગ્ધાસ્મીતિ વાદિની ।
શયનાત્ સહસોત્તસ્થૌ તદઙ્ગપરિમર્શિની ॥

કિમ્ એતદ્ ઇતિ સંભ્રાન્તઃ પ્રબુદ્ધો ઽથ દદર્શ સઃ ।
ઉત્થાય રાજા વિસ્ફોટાન્ અઙ્ગે તસ્યા વિનિર્ગતાન્ ॥

પૃચ્છન્તં સા ચ તં પ્રાહ રાજ્ઞી તારાવલી તદા ।
નગ્નાઙ્ગે પતિતૈર્ ઇન્દોઃ કરૈર્ એતત્ કૃતં મમ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્યાઃ ક્રન્દન્ત્યાઃ સાર્તિર્ આહ્વયતિ સ્મ સઃ ।
તસ્યાઃ પરિજનં રાજા વિહ્વલાકુલધાવિતમ્ ॥

તેનાસ્યાઃ કારયામાસ સજલૈર્ નલિનીદલૈઃ ।
શય્યામ્ અદાપયચ્ ચાઙ્ગે શ્રીખણ્ડાર્દ્રવિલેપનમ્ ॥

તાવદ્ બુદ્ધ્વા તૃતીયાસ્ય સા મૃગાઙ્કવતી પ્રિયા ।
તત્પાર્શ્વમ્ આગન્તુમના નિર્યયૌ નિજમન્દિરાત્ ॥

નિર્ગતા સાશૃણોત્ ક્વાપિ ગૃહે ધાન્યાવઘાતજમ્ ।
નિઃશબ્દાયાં નિશિ વ્યક્તં વિદૂરે મુસલધ્વનિમ્ ॥

શ્રુત્વૈવ હા મૃતાસ્મીતિ બ્રુવાણા ધુન્વતી કરૌ ।
ઉપાવિશદ્ વ્યથાક્રાન્તા માર્ગે સા મૃગલોચના ॥

તતઃ પ્રતિનિવૃત્યૈવ નીત્વા પરિજનેન સા ।
સ્વમ્ એવાન્તઃપુરં બાલા રુદતી શયને ઽપતત્ ॥

દદર્શ તત્ર તસ્યાશ્ ચ ચિન્વન્ સાશ્રુઃ પરિચ્છદઃ ।
આલીનભ્રમરૌ પદ્માવ્ ઇવ હસ્તૌ કિણાઙ્કિતૌ ॥

ગત્વા ચ સો ઽબ્રવીદ્ રાજ્ઞે રાજાપ્ય્ આગત્ય વિહ્વલઃ ।
કિમ્ એતદ્ ઇતિ પપ્રચ્છ સો ઽથ ધર્મધ્વજઃ પ્રિયામ્ ॥

સાપિ પ્રદર્શ્ય હસ્તૌ તમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ રુજાન્વિતા ।
શ્રુતે મુસલશબ્દે મે જતાવ્ એતૌ કિણાઙ્કિતૌ ॥

તતઃ સ દાહશમનં દાપયામાસ હસ્તયોઃ ।
તસ્યાશ્ ચન્દનલેપાદિ રાજાદ્ભુતવિષાદવાન્ ॥

એકસ્યા ઉત્પલેનાપિ પતતા ક્ષતમ્ આહિતમ્ ।
દ્વિતીયસ્યાઃ પુનર્ દગ્ધમ્ અઙ્ગં શશિકરૈર્ અપિ ॥

એકસ્યાસ્ તુ તૃતીયસ્યાઃ શ્રુતેનાપિ વિનિર્ગતાઃ ।
કષ્ટં મુસલશબ્દેન હસ્તયોર્ ઈદૃશાઃ કિણાઃ ॥

અહો યુગપદ્ એતાસાં પ્રેયસીનાં મમાધુના ।
ગુણો ઽપ્ય્ અત્યભિજાતત્વં જાતો દોષાય દૈવતઃ ॥

ઇતિ ચિન્તયતસ્ તસ્ય ભ્રમતો ઽન્તઃપુરેષુ ચ ।
ત્રિયામા શતયામેવ કૃચ્છ્રાત્ સા નૃપતેર્ યયૌ ॥

પ્રાતશ્ ચ સ ભિષક્શલ્યહર્તૃભિઃ સહ સંવ્યધાત્ ।
તથા યથાભૂદ્ અચિરાત્ સ્વસ્થાન્તઃપુરનિર્વૃત્તઃ ॥

એવમ્ એતાં કથામ્ ઉક્ત્વા વેતાલો ઽત્યદ્ભુતાં તદા ।
સ ત્રિવિક્રમસેનં તં પપ્રચ્છાંસસ્થિતો નૃપમ્ ॥

અભિજાતતરૈતાસુ રાજન્ રાજ્ઞીષુ કા વદ ।
પૂર્વોક્તઃ સો ઽસ્તુ શાપસ્ તે જાનન્ યદિ ન જલ્પસિ ॥

તચ્ છ્રુત્વા સો ઽબ્રવીદ્ રાજા સુકુમારતરાત્ર સા ।
અસ્પૃષ્ટે મુસલે યસ્યાઃ શબ્દેનૈવોદ્ગતાઃ કિણાઃ ॥

ઉત્પલેન્દુકરૈઃ સ્પર્શે વૃત્તે ત્વ્ ઇતરયોર્ દ્વયોઃ ।
સંજાતા વ્રણવિસ્ફોટાસ્ તેન તસ્યા ન તે સમે ॥

ઇતિ તસ્યોક્તવતો ઽંસાદ્ રાજ્ઞો ભૂયો જગામ સ સ્વપદમ્ ।
વેતાલઃ સ ચ રાજા તથૈવ તં સુદૃઢનિશ્ચયો ઽનુયયૌ ॥