કથાસરિત્સાગર, વેતાલપઞ્ચવિંશતિકા · અધ્યાય 12.15

ગત્વા તાં શિંશપાં ભૂયો વેતાલં પ્રાપ્ય ભૂમિપઃ ।
તં ત્રિવિક્રમસેનો ઽત્ર સ્કન્ધે કૃત્વોચ્ચચાલ સઃ ॥

પ્રયાન્તં સ પુનસ્ તં ચ વેતાલઃ સ્કન્ધતો ઽબ્રવીત્ ।
શ્રમવિસ્મૃતયે રાજન્ મત્તઃ પ્રશ્નમ્ ઇમં શૃણુ ॥

અઙ્ગદેશે ઽગ્રહારો ઽસ્તિ મહાન્ વૃક્ષઘટાભિધઃ ।
વિષ્ણુસ્વામીતિ તત્રાસીદ્ દ્વિજો યજ્વા મહાધનઃ ॥

તસ્ય ચ સ્વાનુરૂપાયાં પત્ન્યાં જાતાઃ ક્રમાત્ ત્રયઃ ।
બભૂવુસ્ તરુણાઃ પુત્રા દિવ્યવૈદગ્ધ્યશાલિનઃ ॥

તે પિત્રા પ્રેષિતાસ્ તેન કૂર્મહેતોઃ કદાચન ।
પ્રારબ્ધયજ્ઞેન યયુસ્ તે ત્રયો ભ્રાતરો ઽમ્બુધિમ્ ॥

પ્રાપ્ય કૂર્મં તતો જ્યાયાન્ કનિષ્ઠૌ તાવ્ અભાષત ।
ગૃહ્ણાતુ યુવયોર્ એકઃ કૂર્મં ક્રતુકૃતે પિતુઃ ॥

અહમ્ એતં ન શક્નોમિ ગ્રહીતું વિસ્રપિચ્છલમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં તં જ્યેષ્ઠં કનિષ્ઠૌ તાવ્ અવોચતામ્ ॥

તવાત્ર વિચિકિત્સા ચેન્ નાવયોર્ અપિ સા કથમ્ ।
તચ્ છ્રુત્વા સો ઽબ્રવીજ્ જ્યેષ્ઠો ગૃહ્ણીતં ગચ્છતં યુવામ્ ॥

પિતુર્ યજ્ઞક્રિયાલોપો ભવેદ્ યુષ્મત્કૃતો ઽન્યથા ।
તતો નરકપાતઃ સ્યાદ્ યુવયોસ્ તસ્ય ચ ધ્રુવમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાવ્ અનુજૌ તેન તૌ વિહસ્ય તમ્ ઊચતુઃ ।
ધર્મં વેત્સ્ય્ આવયોર્ એવ સમાનમ્ અપિ નાત્મનઃ ॥

તતો જ્યેષ્ઠો ઽબ્રવીત્ કિં મે જાનીથો નૈવ ચઙ્ગતામ્ ।
અહં ભોજનચઙ્ગો ઽસ્મિ નાર્હઃ સ્પ્રષ્ટું જુગુપ્સિતમ્ ॥

એતત્ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ભ્રાતરં મધ્યમો ઽબ્રવીત્ ।
અહં તર્હ્ય્ અધિકશ્ ચઙ્ગો નારીચઙ્ગો વિચક્ષણઃ ॥

મધ્યમેનૈવમ્ ઉક્તે તુ જ્યાયાન્ પુન ઉવાચ સઃ ।
કૂર્મં ગૃહ્ણાતુ તર્હ્ય્ એષ કનીયાન્ આવયોર્ ઇતિ ॥

તતઃ સ ભ્રુકુટિં કૃત્વા કનીયાન્ અપ્ય્ ઉવાચ તૌ ।
હે મૂર્ખૌ તૂલિકાચઙ્ગશ્ ચઙ્ગો ઽહં હિ વિશેષતઃ ॥

એવં તે કલહાસક્તાસ્ ત્રયો ઽપિ ભ્રાતરો મિથઃ ।
નિર્ણયાયાભિમાનૈકગ્રસ્તાઃ કૂર્મં વિહાય તમ્ ॥

રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિન્નામ્નસ્ તત્પ્રદેશભુવો ઽન્તિકમ્ ।
નગરં સહસા જગ્મુર્ વિટઙ્કપુરનામકમ્ ॥

તત્ર પ્રતીહારમુખેનાવેદ્યાન્તઃ પ્રવિશ્ય ચ ।
નૃપં વિજ્ઞાપયામાસુઃ સ્વવૃત્તાન્તં તથૈવ તે ॥

તિષ્ઠતેહૈવ યાવદ્ વઃ પરીક્ષિષ્યે ક્રમાદ્ અહમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તેન રાજ્ઞા ચ તસ્થુસ્ તત્ર તથેતિ તે ॥

સ્વાહારકાલે ચાનાય્ય તેભ્યઃ સો ઽગ્રાસનં નૃપઃ ।
રાજાર્હં દાપયામાસ ષડ્રસં સ્વાદુભોજનમ્ ॥

ભુઞ્જાનેષુ ચ સર્વેષુ તદૈકો બુભુજે ન સઃ ।
વિપ્રો ભોજનચઙ્ગો ઽત્ર જુગુપ્સાકૂણિતાનનઃ ॥

કથં ન ભોજનં ભુઙ્ક્તે બ્રહ્મન્ સ્વાદુ સુગન્ધ્ય્ અપિ ।
ઇતિ રજ્ઞા સ્વયં પૃષ્ટઃ શનૈર્ વિપ્રો જગાદ સઃ ॥

શવધૂમદુઃઆમોદઃ શાલિભક્તે ઽત્ર વિદ્યતે ।
તેન નાહમ્ ઇદં ભોક્તુમ્ ઉત્સહે સ્વાદ્વ્ અપિ પ્રભો ॥

ઇત્ય્ ઉક્તે તેન સર્વે ઽપિ તત્રાઘ્રાય નૃપાજ્ઞયા ।
ઊચુઃ કલમશાલ્યન્નમ્ અદોષં તત્ સુગન્ધિ ચ ॥

સ તુ ભોજનચઙ્ગસ્ તન્ નાશ્નાત્ પિહિતનાસિકઃ ।
તતઃ સ રાજા સંચિન્ત્ય યાવદ્ અન્વિષ્યતિ ક્રમાત્ ॥

તાવન્ નિયોગિજનતસ્ તદ્ અન્નં બુબુધે તથા ।
ગ્રામશ્મશાનનિકટક્ષેત્રસંભવશાલિજમ્ ॥

તતો ઽતિવિસ્મિતસ્ તુષ્ટઃ સ રાજા તમ્ અભાષત ।
સત્યં ભોજનચઙ્ગસ્ ત્વં તદન્યદ્ભુજ્યતામ્ ઇતિ ॥

કૃતાહારશ્ ચ સ નૃપો વિપ્રાન્ વાસગૃહેષુ તાન્ ।
વિસૃજ્યાનાયયામાસ સ્વમ્ એકાં ગણિકોત્તમામ્ ॥

તાં ચ તસ્મૈ દ્વિતીયસ્મૈ પ્રાહિણોત્ કૃતમણ્ડનામ્ ।
વિપ્રાય નારિચઙ્ગાય સાયં સર્વાઙ્ગસુન્દરીમ્ ॥

સા ચ વાસગૃહં તસ્ય રાજભૃત્યાન્વિતા યયૌ ।
રાકાનિશેવ પુર્ણેન્દુમુખી કમ્દર્પદીપિની ॥

પ્રવિષ્ટાયાં ચ તસ્યાં સ પ્રભાભાસિતવેશ્મનિ ।
ઉત્પન્નમૂર્ચ્છઃ સંરુદ્ધનાસાગ્રો વામપાણિના ॥

નારીચઙ્ગો ઽબ્રવીદ્ રાજભૃત્યાન્ નિષ્કાસ્યતામ્ ઇતિ ।
ન ચેન્ મૃતો ઽહં નિર્યાતિ ગન્ધો ઽસ્યાશ્ છાગલો યતઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાસ્ તેન નિન્યુસ્ તે વિગ્નાં તાં રાજપૂરુષાઃ ।
રાજ્ઞો ઽન્તિકં વારવધૂં વૃત્તાન્તં જગદુશ્ ચ તમ્ ॥

રાજાપ્ય્ આનાય્ય તત્કાલં નારીચઙ્ગમ્ ઉવાચ તમ્ ।
યેયં શ્રીખણ્ડકર્પૂરકાલા-ગુરુમદોત્તમૈઃ ॥

કૃતપ્રસાધના દિક્ષુ પ્રસરચ્ચારુસૌરભા ।
તસ્યા વારવિલાસિન્યા ગન્ધઃ સ્યાચ્ છાગલઃ કુતઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તો ઽપિ સ રાજ્ઞા તન્ નારીચઙ્ગસ્ તદા ન યત્ ।
પ્રતિપેદે તદા રાજા વિચારપતિતો ઽભવત્ ॥

પૃચ્છંશ્ ચ યુક્ત્યા બુબુધે તામ્ અજક્ષીરવર્ધિતામ્ ।
તન્મુખાદ્ એવ બાલત્વે માતૃધાત્રીવિયોગતઃ ॥

તતો ઽતિવિસ્મિતસ્ તસ્ય નારીચઙ્ગસ્ય ચઙ્ગતામ્ ।
પ્રશંસન્ નૃપતિસ્ તસ્મૈ તૃતીયાય દ્વિજન્મને ॥

તદ્રસાત્ તૂલિકાચઙ્ગાયાશુ શય્યામ્ અદાપયત્ ।
પર્યઙ્કોપરિ વિન્યસ્તસપ્તસંખ્યાકતૂલિકામ્ ॥

તસ્યાં ચ તૂલિકાચઙ્ગો મહાર્હે વાસવેસ્મનિ ।
સુષ્વાપ ધૌતસુશ્લક્ષ્ણપટપ્રચ્છદવાસસિ ॥

યામાર્ધ એવ ચ ગતે સ રાત્રૌ શયનાત્ તતઃ ।
ઉત્તસ્થૌ પાણ્યવષ્ટબ્ધપાર્શ્વઃ ક્રન્દન્ વ્યથાર્દિતઃ ॥

દદૃશે તસ્ય પાર્શ્વે ચ તત્ર ત્યઈ રાજપૂરુષૈઃ ।
ગાઢલગ્નસ્ય બાલસ્ય મુદ્રેવ કુટિલારુણા ॥

ગત્વા ચ તૈસ્ તદાખ્યાતં રાજ્ઞે રાજાપ્ય્ ઉવાચ તાન્ ।
તૂલિકાનાં તલે કિમ્ચિન્ મા સ્યાત્ તદ્ વીક્ષ્યતામ્ ઇતિ ॥

ગત્વેક્ષન્તે ચ તે યાવદ્ એકૈકં તૂલિકાતલમ્ ।
તાવત્ સર્વતલાદ્ આપુર્ વાલં પર્યઙ્કપૃષ્ટતઃ ॥

નીત્વા ચાદર્શયન્ રાજ્ઞે સો ઽપ્ય્ આનીતસ્ય વીક્ષ્ય તત્ ।
તદ્રૂપં તૂલિકાચઙ્ગસ્યાઙ્ગં રાજા વિસિસ્મિયે ॥

સપ્તભ્યસ્ તૂલિકાભ્યો ઽસ્ય વાલો લગ્નસ્ તનૌ ખતમ્ ।
ઇતિ ચિત્રીયમાણસ્ તાં રાજા રાત્રિં નિનાય સઃ ॥

પ્રાતશ્ ચાદ્ભુતવૈદગ્ધ્યસૌકુમાર્યા અમી ઇતિ ।
તેભ્યસ્ ત્રિભ્યો ઽપિ ચઙ્ગેભ્યો હેમલક્ષત્રયં દદૌ ॥

તતસ્ તે સુખિતાસ્ તત્ર તસ્થુર્ વિસ્મૃતકચ્છપાઃ ।
પિતુર્ વિઘ્નિતયજ્ઞાર્થફલોપાર્જિતપાતકાઃ ॥

ઇત્ય્ આખ્યાય કથાદ્ભુતમ્ અંસનિષણ્ણઃ પુનઃ સ વેતાલઃ ।
પપ્રચ્છ તં ત્રિવિક્રમસેનં પૃથ્વીપતિં પ્રશ્નમ્ ॥

રાજન્ વિચિન્ત્ય શાપં પૂર્વોક્તં બ્રૂહિ મે ત્વમ્ એતેષામ્ ।
ભોજનનારીશય્યાચઙ્ગાનાં કો ઽધિકશ્ ચઙ્ગઃ ॥

તચ્ છ્રુત્વૈવ સ ધીમાન્ વેતાલં પ્રત્યુવાચ તં નૃપતિઃ ।
અહમ્ એષાં નિઃકૈતવમ્ અધિકં જાનામિ તૂલિકાચઙ્ગમ્ ॥

યસ્યાઙ્ગે પ્રત્યક્ષં વાલપ્રતિબિમ્બમ્ ઉદ્ગતં દૃષ્ટમ્ ।
ઇતરાભ્યાં હિ ભવેત્ તત્ પૂર્વં જાત્વ્ અન્યતો ઽવગતમ્ ॥

ઇતિ તસ્યોક્તવતો ઽંસાદ્ વેતાલો ભૂપતેર્ યયૌ પ્રાગ્વત્ ।
સો ઽપિ તથૈવ ચ રાજા તમ્ અન્વયાસીદ્ અનિર્વિણ્ણઃ ॥