કથાસરિત્સાગર, વેતાલપઞ્ચવિંશતિકા · અધ્યાય 12.13

તતો ગત્વા પુનસ્ તસ્માત્ પ્રાપ્ય તં શિંશપાતરોઃ ।
વેતાલં પ્રાગ્વદ્ આદાય સ્કન્ધે મૌનેન ભૂપતિઃ ॥

સ ત્રિવિક્રમસેનો ઽત્ર યાવદ્ આગચ્છતિ દ્રુતમ્ ।
તાવત્ પથિ સ વેતાલો ભૂયો ઽપ્ય્ એવમ્ ઉવાચ તમ્ ॥

રાજન્ સુધીઃ સુસત્ત્વશ્ ચ ભવાંસ્ તેન પ્રિયો ઽસિ મે ।
અતો વિનોદિનીં વચ્મિ કથાં પ્રશ્નં ચ મે શૃણુ ॥

આસીદ્ રાજા યશઃકેતુર્ ઇતિ ખ્યાતો મહીતલે ।
તસ્ય શોભાવતી નામ રાજધાન્ય્ અભવત્ પુરી ॥

તસ્યામ્ અભૂન્ નગર્યાં ચ ગૌર્યાયતનમ્ ઉત્તમમ્ ।
તસ્ય દક્ષિણતશ્ ચાસીદ્ ગૌરીતીર્થાભિધં સરઃ ॥

તસ્યાષાઢચતુર્દશ્યાં શુક્લાયાં પ્રતિવત્સરમ્ ।
યાત્રાયાં સ્નાતુમ્ એતિ સ્મ નાનાદિગ્ભ્યો મહાજનઃ ॥

એકદા ચ તિથૌ તસ્યાં સ્નાતુમ્ અત્રાયયૌ યુવા ।
રજકો ધવલો નામ ગ્રામાદ્ બ્રહ્મસ્થલાભિધાત્ ॥

સો ઽપશ્યદ્ રજકસ્યાત્ર તીર્થે સ્નાનાગતાં સુતામ્ ।
કન્યાં શુદ્ધપટાખ્યસ્ય નામ્ના મદનસુન્દરીમ્ ॥

ઇન્દોર્ લાવણ્યહારિણ્યા તયા સ હૃતમાનસઃ ।
અન્વિષ્ય તન્નામકુલે કામાર્તો ઽથ ગૃહં યયૌ ॥

તત્રાનવસ્થિતસ્ તિષ્ઠન્ નિરાહારસ્ તયા વિના ।
પૃષ્ઠો માત્રાર્તયા તસ્યૈ તચ્ છશંસ મનઃગતમ્ ॥

સા ગત્વા વિમલાખ્યાય તત્ સ્વભર્ત્રે ન્યવેદયત્ ।
સો ઽપ્ય્ આગત્ય તથાવસ્થં દૃષ્ટ્વા તં સુતમ્ અભ્યધાત્ ॥

કિં વિષીદસિ પુત્રૈવમ્ અદુષ્પ્રાપ્યે ઽપિ વાઞ્છિતે ।
સ હિ મદ્યાચિતઃ શુદ્ધપટો દાસ્યતિ તે સુતામ્ ॥

અન્યૂના હિ વયં તસ્માત્ કુલેનાર્થેન કર્મણા ।
તં વેદ્મ્ય્ અહં સ માં વેત્તિ તેનૈતન્ મે ન દુઃકરમ્ ॥

ઇત્ય્ આશ્વાસ્ય સ તં પુત્રમ્ આહારાદૌ પ્રવર્ત્ય ચ ।
તદ્ યુક્તો વિમલો ઽન્યેદ્યુર્ યયૌ સ શુદ્ધપટાસ્પદમ્ ॥

યયાચે ચાત્ર પુત્રસ્ય તસ્યાર્થે ધવલસ્ય સઃ ।
કન્યાં તસ્માત્ સ ચાસ્મૈ તાં પ્રતિશુશ્રાવ સાદરમ્ ॥

લગ્નં નિશ્ચિત્ય ચાન્યેદ્યુસ્ તાં સ શુદ્ધપટઃ સુતામ્ ।
ધવલાય દદૌ તસ્મૈ તુલ્યાં મદનસુન્દરીમ્ ॥

કૃતોદ્વાહશ્ ચ સ તયા સાકં દર્શનસક્તયા ।
ભાર્યયા સ્વપિતુર્ ગેહં જગામ ધવલઃ કૃતી ॥

સુખસ્થિતસ્ય તસ્યાથ કદાચિચ્ છ્વશુરાત્મજઃ ।
તસ્યા મદનસુન્દર્યા ભ્રાતા તત્રાગતો ઽભવત્ ॥

સ કૃતપ્રશ્રયઃ સર્વૈઃ સ્વસ્રાશ્લિષ્યાભિનન્દિતઃ ।
સંબન્ધિપૃષ્ટકુશલો વિશ્રાન્તશ્ ચ જગાદ તાન્ ॥

અહં મદનસુન્દર્યા જામાતુશ્ ચ નિમન્ત્રણે ।
તાતેન પ્રેષિતો યસ્માદ્ દેવીપૂજોત્સવો ઽસ્તિ નઃ ॥

શ્રદ્ધાય ચૈતત્ તદ્વાક્યં યથાર્હૈઃ પાનભોજનૈઃ ।
તે સંબન્ધ્યાદયઃ સર્વે તદ્ અહસ્ તમ્ ઉપાચરન્ ॥

પ્રાતર્ મદનસુન્દર્યા સ્વશુર્યેણ ચ તેન સઃ ।
સહિતો ધવલઃ પ્રાયાદ્ ગૃહં તચ્ છ્વાશુરં પ્રતિ ॥

પ્રાપ્ય શોભાવતીં તાં ચ પુરીમ્ આત્મતૃતીયકઃ ।
દદર્શ નિકટં પ્રાપ્ય સ ગૌર્યાયતનં મહત્ ॥

નિજગાદ ચ તૌ ભાર્યાશ્વશુર્યૌ શ્રદ્ધયા તતઃ ।
એતમ્ એતાં ભગવતીં પશ્યામો દેવતામ્ ઇહ ॥

તચ્ છ્રુત્વા સ શ્વશુર્યસ્ તં નિષેધં પ્રત્યભાષત ।
ઇયન્તો રિક્તહસ્તાઃ કિં પશ્યામો દેવતામ્ ઇતિ ॥

અહં તાવદ્ વ્રજામ્ય્ એકો યુવામ્ અત્રૈવ તિષ્ઠતમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ધવલો દ્રષ્ટું દેવીં તાં સ તતો યયૌ ॥

પ્રવિશ્યાયતનં તસ્યાઃ પ્રણમ્ય ચ વિભાવ્ય ચ ।
તામ્ અષ્ટાદશદોઃદણ્ડખણ્ડિતોચ્ચણ્ડદાનવામ્ ॥

પાદપદ્મતલાક્ષિપ્તમહિષાસુરમર્દિનીમ્ ।
સ વિધિપ્રેરણોત્પન્નબુદ્ધિર્ એવમ્ અચિન્તયત્ ॥

જીવોપહારૈર્ વિવિધૈર્ ઇમાં દેવીં જનો ઽર્ચતિ ।
અહં તુ સિદ્ધ્યૈ કિં નૈતાં પ્રીણામ્ય્ આત્મોપહારતઃ ॥

ઇતિ ધ્યાત્વૈવ તદ્ગર્ભગૃહાદ્ આદાય નિઃજનાત્ ।
ખડ્ગં સાંયાત્રિકૈઃ કૈઃચિદ્ દેવ્યાઃ પ્રાક્ પ્રાભૃતીકૃતમ્ ॥

બદ્ધ્વા શિરઃરુહૈર્ ઘણ્ટાશૃઙ્ખલાયાં નિજં શિરમ્ ।
ચિચ્છેદૈતેન ખડ્ગેન તચ્ છિન્નં ચાપતદ્ ભુવિ ॥

ચિરં યાવત્ સ નાયાતિ તાવદ્ ગત્વા તમ્ ઈક્ષિતુમ્ ।
તત્રૈવ દેવીભવને તચ્છ્વશુર્યો વિવેશ સઃ ॥

સો ઽપિ દૃષ્ટ્વા તમ્ ઉત્કૃત્તમૂર્ધાનં ભગિનીપતિમ્ ।
વ્યામોહિતસ્ તથૈવ સ્વં શિરસ્ તેનાસિનાચ્છિનત્ ॥

સો ઽપિ યાવચ્ ચ નાયાતિ તાવદ્ ઉદ્ભ્રાન્તમાનસા ।
તદ્દેવીભવનં સાપિ યયૌ મદનસુન્દરી ॥

પ્રવિશ્ય દૃષ્ટ્વૈવ પતિં ભ્રાતરં ચ તથાગતૌ ।
હા કિમ્ એતદ્ ધતાસ્મીતિ વિલપન્ત્ય્ અપતદ્ ભુવિ ॥

ક્ષણાચ્ ચોત્થાય શોચન્તી તાવ્ અકાણ્ડહતાવ્ ઉભૌ ।
કિં મમાપ્ય્ અધુનાનેન જીવિતેનેત્ય્ અચિન્તયત્ ॥

વ્યજિજ્ઞપચ્ ચ દેવીં તાં દેહત્યાગોન્મુખી સતી ।
દેવિ સૌભાગ્યચારિત્રવિધાનૈકાધિદેવતે ॥

અધ્યાસિતશરીરાર્ધે ભર્તુર્ મારરિપોર્ અપિ ।
અશેષલલનાલોકશરણ્યે દુઃખહારિણિ ॥

હૃતાવ્ એકપદે કસ્માદ્ ભર્તા ભ્રાતા ચ મે ત્વયા ।
ન યુક્તમ્ એતન્ મયિ તે નિત્યભક્તા હ્ય્ અહં ત્વયિ ॥

તન્ મે શ્રિતાયાઃ શરણં શૃણ્વ્ એકં કૃપણં વચઃ ।
એતાં તાવત્ ત્યજામ્ય્ અત્ર દૌર્ભાગ્યોપહતાં તનુમ્ ॥

જનિષ્યે દેવિ ભૂયસ્ તુ યત્ર કુત્રાપિ જન્મનિ ।
તત્રૈતાવ્ એવ ભૂયાસ્તાં દ્વૌ ભર્તૃભ્રાતરૌ મમ ॥

ઇતિ સંસ્તુત્ય વિજ્ઞપ્ય દેવીં નત્વા ચ તાં પુનઃ ।
પાશં વિરચયામાસ લતયાશોકપાદપે ॥

તત્રાર્પયતિ યાવચ્ ચ પાશે કણ્ઠં વિતત્ય સા ।
તાવત્ તત્રોચ્ચચારૈવં ભારતી ગગનાઙ્ગણાત્ ॥

મા કૃથાઃ સાહસં પુત્રિ બાલાયા અપિ તે ઽમુના ।
સત્ત્વોત્કર્ષેણ તુષ્ટાસ્મિ પાશમ્ એતં પરિત્યજ ॥

સંશ્લેષય શિરઃ સ્વં સ્વં ભર્તૃભ્રાતૃકબન્ધયોઃ ।
ઉત્તિષ્ઠતાં તે જીવન્તાવ્ એતૌ દ્વાવ્ અપિ મદ્વરાત્ ॥

એતચ્ છ્રુત્વૈવ સંત્યજ્ય પાશં હર્ષાદ્ ઉપેત્ય સા ।
અવિભાવ્યાતિરભસાદ્ ભ્રાન્તા મદનસુન્દરી ॥

બાલા ભર્તૃશિરો ભ્રાતૃદેહેન સમયોજયત્ ।
ભર્તૃદેહેન ચ ભ્રાતૃશિરો વિધિનિયોગતઃ ॥

તતો ઽક્ષતાઙ્ગૌ જીવન્તાવ્ ઉભાવ્ ઉત્તસ્થતુશ્ ચ તૌ ।
શિરઃવિનિમયાજ્ જાતસંકરૌ કાયયોર્ મિથઃ ॥

અથાન્યોન્યોદિતસ્વસ્વયથાવૃત્તાન્તતોષિણઃ ।
પ્રણમ્ય દેવીં શર્વનીં યથેષ્ટં તે યયુસ્ ત્રયઃ ॥

યાન્તી ચ દૃષ્ટ્વા સ્વકૃતં શિરઃવિનિમયં તયોઃ ।
વિગ્ના કિમ્કાર્યતામૂઢા સાભૂન્ મદનસુન્દરી ॥

તદ્ બ્રૂહિ રાજન્ કો ભર્તા તસ્યાઃ સંકીર્ણયોસ્ તયોઃ ।
પુર્વોક્તઃ સ્યાત્ સ શાપસ્ તે જાનાનો ન બ્રવીષિ ચેત્ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય કથાપ્રશ્નં રાજા વેતાલતસ્ તતઃ ।
સ ત્રિવિક્રમસેનો ઽત્ર તમ્ એવં પ્રત્યભાષત ॥

યત્ સંસ્થં તત્પતિશિરઃ સૈષ તસ્યાઃ પતિસ્ તયોઃ ।
પ્રધાનં ચ શિરો ઽઙ્ગેષુ પ્રત્યભિજ્ઞા ચ તદ્ગતા ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવતો નૃપતેસ્ તસ્યાંસાત્ પુનર્ અતર્કિતઃ સ યયૌ ।
વેતાલઃ સ ચ રાજા જગામ ભુયસ્ તમ્ આનેતુમ્ ॥