કાઠકસંહિતા · શ્લોક 9-2

અથ નવમં સ્થાનકમ્ ।
ઉત્સીદનમ્ ।
અગ્નિર્વા ઉત્સીદન્ સંવત્સરમનૂત્સીદતિ સપ્તદશ સામિધેનીઃ કાર્યાસ્સપ્તદશો વૈ સંવત્સરઃ પઞ્ચર્તવો દ્વાદશ માસા એષ વાવ સ સંવત્સરસ્સંવત્સરાદેવૈનમધ્યવરુન્દ્ધે તદાહુઃ પઞ્ચદશૈવ કાર્યા ન સપ્તદશેત્યેતદ્ધિ સંવત્સરસ્ય સંક્રમણતરં યત્ પઞ્ચદશ પઞ્ચદશ સામિધેનીરનૂચ્યન્તે પઞ્ચદશાર્ધમાસસ્ય રાત્રયસ્તાભિરેવ તા આપ્યન્તે યાવન્તિ વૈ સામિધેનીનામક્ષરાણિ તાવન્તિ સંવત્સરસ્યાહાનિ તૈરેવ તાન્યાપ્યન્તેઽગ્નિર્વા ઉત્સીદન્ સંવત્સરમનૂત્સીદતિ ષડ્વા ઋતવસ્સંવત્સરો યત્ ષડ્ વિભક્તયસ્સંવત્સરાદેવૈનમધ્યવરુન્દ્ધે ॥ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરષ્ષડૃતવસ્તસ્માત્ ષડ્ વિભક્તયો યદ્ દ્વ્યક્ષરાસ્સતીશ્ચતુરક્ષરાઃ ક્રિયન્ત આચતુરં હીમે પશવો દ્વન્દ્વં મિથુનાસ્તે વીર્યકૃતો યદ્વા ઇદમગ્નિં બહુધા વિહરન્તિ યદિમાન્ પોષાન્ પુપોષ તસ્માદગ્નિરેવૈતાવતીર્વિભક્તીરશ્નુતે નાન્યા દેવતા યજ્ઞમુખં વૈ પ્રયાજા યત્ પ્રયાજાનન્તરિયાદ્યજ્ઞમુખમન્તરિયાદન્નં વૈ પ્રયાજા યત્ પ્રયાજાનન્તરિયાદન્નમન્તરિયાદ્યં કામયેતર્ધ્નુયાદિતિ તસ્યોપરિષ્ટાત્ પ્રજાનાં વિભક્તીઃ કુર્યાદ્વીર્યં વૈ પ્રયાજા વીર્યં વિભક્તયો વીર્યાદેવાધિ વષટ્કરોત્યજિરમૃદ્ધિમભિક્રામતિ ॥ નાનાગ્નેયં ક્રિયત ઇત્યાહુઃ કસ્માત્ સવિભક્તયઃ પ્રયાજા ભવન્તીતિ સંવત્સર વા એતે પરીજ્યન્તે યત્ પ્રયાજાસ્તેનાગ્નેયં તેન નાનાગ્નેયં ક્રિયતે ॥ પુનરૂર્જા નિવર્તસ્વ પુનરગ્ન ઇષાયુષા પુનર્નઃ પાહ્યઁહસ ઇતિ પુરસ્તાત્ પ્રયાજાનાં જુહુયાત્ સહ રય્યા નિવર્તસ્વાગ્ને પિન્વસ્વ ધારયા વિશ્વપ્સ્ન્યા વિશ્વતસ્પરીત્યુપરિષ્ટાદનુયાજાનાં જુહુયાદૂર્જા વા એષ પશુભિરુત્સીદન્ સહોત્સીદતિ પુનરેવોર્જં પશૂનવરુન્દ્ધેઽથો ઉભયત એવ યજ્ઞસ્યાશિષર્ધ્નોતિ

નાનાગ્નેયં ક્રિયત ઇત્યાહુઃ કસ્માદાજ્યભાગૌ યજન્તીતિ ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યદાજ્યભાગૌ યદાજ્યભાગા અન્તરિયાચ્ચક્ષુષી યજ્ઞસ્યાન્તરિયાદગ્ન આયૂઁષિ પવસ ઇત્યેતાઁ સોમસ્યાજ્યભાગસ્ય લોકે કુર્યાદ્યદાગ્નેયં તેનાગ્નેયી યત્ પાવમાનં તેન સૌમી નાનાગ્નેયં ક્રિયતે ન સોમમન્તરેત્યગ્નિર્મૂર્ધા દિવઃ કકુદિત્યેતાઁ સોમસ્યાજ્યભાગસ્ય લોકે કુર્યાત્ પ્રજાકામસ્ય વા પશુકામસ્ય વા યન્મિથુના તેન પ્રજનનવતી યદ્રેતસ્વતી તેન સૌમી નાનાગ્નેયં ક્રિયતે ન સોમમન્તરેતિ ॥ વીરહા વા એષ દેવાનાં યોઽગ્નિમુત્સાદયતે શતદાયો વીરો યદેતાશ્શતાક્ષરા અક્ષરપઙ્ક્તયો વીરમેવૈતદ્દેવાનામવદયતેઽન્યસ્યૈ વૈ પ્રમાયા આધેયોઽન્યસ્યૈ પુનરાધેયો ન વૈ તામાધેયેન સ્પૃણોતિ યસ્યૈ પુનરાધેયઃ પુનરાધેયેન વાવ તાઁ સ્પૃણોતિ જરા વૈ દેવહિતમાયુસ્તાવતીર્હિ સમા જીવતિ તસ્માદાહુશ્શતદાયો વીર ઇતિ યદેતાશ્શતાક્ષરા અક્ષરપઙ્ક્તયો ભવન્તિ યાવદેવ વીર્યં તદાપ્નોતિ તત્ સ્પૃણોત્યાયુષા વા એષ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે યોઽગ્નિમુત્સાદયતે શતાયુર્વૈ પુરુષશ્શતવીર્ય આયુર્વીર્યં હિરણ્યં યદ્ધિરણ્યઁ શતમાનં દદાત્યાયુરેવ વીર્યં પુનરાલભેત

યજ્ઞેન વા એષ વ્યૃધ્યતે યોઽગ્નિમુત્સાદયતે પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યત્ પઞ્ચકપાલો યજ્ઞમેવાલભતે તદાહુરષ્ટકપાલ એવ કાર્યો ન પઞ્ચકપાલ ઇત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રોઽગ્નિર્ગાયત્રચ્છન્દા આગ્નેયમેતત્ ક્રિયતે યત્ પુનરાધેયં તસ્માદષ્ટાકપાલસ્તત્ તન્ન સૂર્ક્ષ્યં પઞ્ચકપાલ એવ કાર્યોઽગ્નિર્વા ઉન્સીદન્ સંવત્સરમનૂત્સીદતિ પઞ્ચ વા ઋતવસ્સંવત્સરઃ પઞ્ચથાદ્વા અધ્યૃતોષ્ષષ્ટ ઋતુર્બભૂવ। સમાનમેતદ્યત્ પઞ્ચથશ્ચર્તુષ્ષષ્ટશ્ચ યત્ પઞ્ચકપાલસ્સંવત્સરાદેવૈનમધ્યવરુન્દ્ધે પઞ્ચ વા ઋતવઃ પ્રજનનમૃતવો યત્ પઞ્ચકપાલઃ પ્રજનનાય પ્રજનનં વા ઋતવોઽગ્નિઃ પ્રજનયિતા યત્ પઞ્ચકપાલઃ પ્રજનનાદેવૈનં પ્રજનયિતા પ્રજનયત્યાદિત્યા વા ઇતસ્સર્વેણૈવ સહામું લોકમાયઁસ્તેઽમું લોકં ગત્વા વ્યતૃષ્યઁસ્તેઽવિદુરમુતઃ પ્રદાનાદ્વા ઇહાજગામેતિ ત એતં પુનરાદધત તેનાર્ધ્નુવન્નાદિત્યા વા અસ્મિંલ્લોક ઋદ્ધા આદિત્યા અમુષ્મિન્ પશવોઽસ્મિનૃતવોઽમુષ્મિન્નુભયોરેવ લોકયોરૃધ્નોતિ ય એવં વિદ્વાનેતમાધત્તે કેતસ્સુકેતસ્સકેતસ્તે ન આદિત્યા જુષાણા અસ્ય હવિષો વ્યન્તુ સ્વાહા સલિલસ્સલિગસ્સગરસ્તે ન આદિત્યા જુષાણા અસ્ય હવિષો વ્યન્તુ સ્વાહા દિવો જ્યોતિર્વિવસ્વ આદિત્ય તે નો દેવી દેવેષુ સત્યાં દેવહૂતિમાસુવધ્વમાદિત્યેભ્યસ્સ્વાહેત્યેતૈર્વૈ તે તમાદધત તેનાર્ધ્નુવન્ યદા વા એતૈરાધત્તેઽથાહિત આદિત્યો હિ પુનરાધેયઃ

આગ્નેયોઽષ્ટાકપાલસ્સૌમ્યશ્ચરુસ્સાવિત્રો દ્વાદશકપાલસ્સારસ્વતશ્ચરુઃ પૌષ્ણશ્ચરુર્મારુતસ્સપ્તકપાલો વૈશ્વદેવ્યામિક્ષા દ્યાવાપૃથિવ્ય એકકપાલ આગ્નેયોઽષ્ટાકપાલસ્સૌમ્યશ્ચરુસ્સાવિત્રોઽષ્ટાકપાલસ્સારસ્વતશ્ચરુઃ પૌષ્ણશ્ચરુરૈન્દ્રાગ્નો દ્વાદશકપાલો મારુત્યામિક્ષા વારુણ્યામિક્ષા કાય એકકપાલો નમસ્ત આતાનાનર્વા પ્રેહિ ઘૃતસ્ય કુલ્યામનુ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણ ॥
પ્રઘાસ્યાન્ હવામહે મરુતો યજ્ઞવાહસઃ । કરમ્ભેણ સજોષસઃ ॥
મો ષૂ ણ ઇન્દ્રાત્ર પૃત્સુ દેવા અસ્તુ સ્મ તે શુષ્મિન્નવયાઃ ॥
મહી દેવસ્ય મીઢુષોઽવયા હવિષ્મતો મરુતો વન્દતે ગીઃ ॥
યદ્ગ્રામે યદરણ્યે યત્ સભાયાં યદિન્દ્રિયે । યદેનશ્ચકૃમા વયં યદપ્સશ્ચકૃમા વયમ્ ।
યદેકસ્યાપિ ધર્મણ્યેતત્ તદવયજામહે । સ્વાહા ॥
અક્રન્ કર્મ કર્મકૃતસ્સહ વાચા મયોભુવા । દેવેભ્યઃ કર્મ કૃત્વાસ્તં પ્રેત સુદાનવઃ

અગ્નયેઽનીકવતે પ્રાતરષ્ટાકપાલો મરુદ્ભ્યસ્સાંતપનેભ્યો મધ્યંદિને ચરુર્મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધેભ્યસ્સર્વાસાં દુગ્ધે સાયમોદનો નિષ્કાષો નિધીયતે સંતત્યૈ ॥
પૂર્ણા દર્વે પરાપત સુપૂર્ણા પુનરાપત । વસ્ન ઇવ વિક્રીણાવહા ઇષમૂર્જઁ શતક્રતો ॥
દેહિ મે દદામિ તે નિ મે ધેહિ નિ તે દધે । નિહારમિન્નિ મે હર નિહારં નિહરામિ તે ॥
અપામિત્યમિવ સંભરેષમૂર્જઁ શતક્રતો ॥
મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ પ્રાતસ્સપ્તકપાલસ્સાકઁ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિરાગ્નેયોઽષ્ટાકપાલસ્સૌમ્યશ્ચરુસ્સાવિત્રોઽષ્ટાકપાલસ્સારસ્વતશ્ચરુઃ પૌષ્ણશ્ચરુરૈન્દ્રાગ્ન એકાદશકપાલ ઐન્દ્રશ્ચરુર્વૈશ્વકર્મણ એકકપાલોઽગ્ને વેર્હોત્રં વેર્દૂત્યમૂર્ધ્વોઽધ્વરેઽસ્થા અવતાં ત્વા દ્યાવાપૃથિવી અવ ત્વં દ્યાવાપૃથિવી સ્વિષ્ટકૃદિન્દ્રાય દેવેભ્યો ભવ જુષાણો અસ્ય હવિષો ઘૃતસ્ય વીહિ સ્વાહા

સોમાય પિતૃમત આજ્યં પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યષ્ષટ્કપાલઃ પુરોડાશઃ પિતૃભ્યોઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યો ધાના અગ્નયે કવ્યવાહનાય મન્થ એતત્ તે તત યે ચ ત્વાન્વેતત્ તે પિતામહ યે ચ ત્વાન્વેતત્ તે પ્રપિતામહ યે ચ ત્વાન્વત્ર પિતરો માદયધ્વમ્ ॥
સુસંદૃશં ત્વા વયં મઘવન્ મન્દિષીમહિ ।
પ્ર નૂનં પૂર્ણવન્ધુર સ્તુતો યાસિ વશાઁ અનુ યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી ॥
પરેત પિતરસ્સોમ્યાસો ગમ્ભીરેભિઃ પથિભિઃ પૂર્વિણેભિઃ ॥
દત્ત્વાયાસ્મભ્યં દ્રવિણેહ ભદ્રં રયિં ચ નસ્સર્વવીરં નિયચ્છત ॥
અમીમદન્ત પિતરઃ ॥
અયા વિષ્ઠા જનયન્ કર્વરાણિ સ હિ ઘૃણિરુરુર્વરાય ગાતુઃ ।
સ પ્રત્યુદૈદ્ધરુણં મધ્વો અગ્રઁ સ્વા યત્ તનૂ તન્વમૈરયત ॥
અક્ષન્નમીમદન્ત હ્યવ પ્રિયા અધૂષત ॥
અસ્તોષત સ્વભાનવો વિપ્રા નવિષ્ઠયા મતી યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી ॥
નમો વઃ પિતરો મન્યવે નમો વઃ પિતરશ્શુષ્માય નમો વઃ પિતરો જીવાય નમો વઃ પિતરો રસાય નમો વઃ પિતરઃ ક્રૂરાય નમો વઃ પિતરો બલાય નમો નમો વઃ પિતરસ્સ્વધા વઃ પિતરો યાત્ર પિતરસ્સ્વધા યત્ર યૂયઁ સ્થ સા યુષ્માસુ તયા યૂયં યથાભાગં માદયધ્વં યેહ પિતર ઊર્ગ્યત્ર વયઁ સ્મસ્સાસ્માસુ તસ્યૈ વયં જ્યોગ્જીવન્તો ભૂયાસ્મ ॥।
મનો ન્વાહુવામહે નારાશઁસેન સ્તોમેન । પિતૄણાં ચ મન્મભિઃ ॥
આ ન એતુ મનઃ પુનઃ ક્રત્વે દક્ષાય જીવસે । જ્યોક્ચ સૂર્યં દૃશે ॥
પુનર્નઃ પિતરો મનો દદાતુ દૈવ્યો જનઃ । જીવં વ્રાતઁ સચેમહિ ॥
આ તે અગ્ન ઇધીમહિ દ્યુમન્તં દેવાજરમ્ । યદ્ધ સ્યા તે પનીયસી સમિદ્દીદયતિ દ્યવિ ।
ઇષઁ સ્તોતૃભ્ય આભર ॥
યદન્તરિક્ષં પૃથિવીમુત દ્યાં યત્ પિતરં માતરં વા જિહિઁસિમ્ ॥
અગ્નિર્નસ્તસ્માદેનસો ગાર્હપત્યઃ પ્રમુઞ્ચતુ ચકૃમ યાનિ દુષ્કૃતા

રુદ્રાખું તે પશું કરોમિ તેન ત્વા પશુભ્યો નિરવદય એષ તે રુદ્ર ભાગસ્સહ સ્વસ્રામ્બિકયા તં જુષસ્વ સ્વાહા ॥
અવામ્બ રુદ્રમદિમહ્યવ દેવં ત્ર્યમ્બકમ્ ।
યથા નો વસ્યસસ્કરદ્યથા નશ્શ્રેયસસ્કરદ્યથા નો વ્યવસાયયાત્ ॥
ભેષજં ગવેઽશ્વાય પુરુષાય સુગં મેષાય મેષ્યૈ ॥
અથો અસ્મભ્યં ભેષજં સુભેષજં યથાસતિ ॥
ત્ર્યમ્બકં યજામહે સુગન્ધિં રયિપોષણમ્ ॥
ઉર્વારુકમિવ બન્ધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીય મામૃતાત્ ॥
ભગસ્સ્થ ભગસ્ય વો લપ્સીયૈષ તે રુદ્ર ભાગસ્તેનાવસેન પરો મૂજવતોઽતીહિ કૃત્તિવાસાઃ પિનાકહસ્તોઽવતતધન્વા । એધોઽસ્યેધિષીમહિ સમિદસિ સમેધિષીમહિ તેજોઽસિ તેજો મયિ ધેહિ

ચિત્તિસ્સ્રુક્ ચિત્તમાજ્યં વાગ્વેદિરાધીતં બર્હિઃ કેતો અગ્નિર્વિજ્ઞાતમગ્નિદ્વાચસ્પતિર્હોતા મન ઉપવક્તા પ્રાણો હવિસ્સામાધ્વર્યુરિન્દ્રં ગચ્છ સ્વાહા પૃથિવી હોતા દ્યૌરધ્વર્યુસ્ત્વષ્ટાગ્નિન્મિત્ર ઉપવક્તા વાચસ્પતે વાચો વીર્યેણ સંભૃતતમેનાયક્ષસે યજ્ઞપતયે વાર્યમા સ્વસ્કરો વાચસ્પતિસ્સોમં પિબતુ જજનદિન્દ્રમિન્દ્રિયાય સ્વાહા સોમસ્સોમસ્ય પુરોગાશ્શુક્રશ્શુક્રસ્ય પુરોગાશ્શ્રાતસ્ત ઇન્દ્ર સોમા વાતાપે હવનશ્રુતસ્સ્વાહાગ્નિર્હોતાશ્વિનાધ્વર્યૂ રુદ્રોઽગ્નિદ્બૃહસ્પતિરુપવક્તા વાચસ્પતે હૃદ્વિધે નામન્ વાચસ્પતિસ્સોમમપાદાસ્માસુ નૃમ્ણં ધાત્ સ્વાહા સોમસ્સોમસ્ય પુરોગાશ્શુક્રશ્શુક્રસ્ય પુરોગાશ્શ્રાતાસ્ત ઇન્દ્ર સોમા વાતાપે હવનશ્રુતસ્સ્વાહા

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણામિ વરુણસ્ત્વા નયતુ દેવિ દક્ષિણે યમાયાશ્વં તેનામૃતત્વમશીય વયો દાત્રે ભૂયાન્મયો મહ્યં પ્રતિગ્રહીત્રે દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણામિ વરુણસ્ત્વા નયતુ દેવિ દક્ષિણેઽગ્નયે હિરણ્યં તેનામૃતત્વમશીય વયો દાત્રે ભૂયાન્મયો મહ્યં પ્રતિગ્રહીત્રે દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણામિ વરુણસ્ત્વા નયતુ દેવિ દક્ષિણે રુદ્રાય ગાં તેનામૃતત્વમશીય વયો દાત્રે ભૂયાન્મયો મહ્યં પ્રતિગ્રહીત્રે ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણામિ ગ્નાસ્ત્વાકૃન્તન્નપસોઽતન્વત વરુત્રીરવયન્ વરુણસ્ત્વા નયતુ દેવિ દક્ષિણે બૃહસ્પતયે વાસસ્તેનામૃતત્વમશીય વયો દાત્રે ભૂયાન્મયો મહ્યં પ્રતિગ્રહીત્રે દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણામિ વરુણસ્ત્વા નયતુ દેવિ દક્ષિણ ઉત્તાનાયાઙ્ગિરસાયાપ્રાણત્ તેનામૃતત્વમશીય વયો દાત્રે ભૂયન્મયો મહ્યં પ્રતિગ્રહીત્રે દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ણામિ વરુણસ્ત્વશ્વા નયતુ દેવિ દક્ષિણે પ્રજાપતયે પુરુષં તેનામૃતત્વમશીય વયો દાત્રે ભૂયાન્મયો મહ્યં પ્રતિગ્રહીત્રે ક ઇદં કસ્મા અદાત્ કામઃ કામાય કામો દાતા કામઃ પ્રતિગ્રહીતા કામસ્સમુદ્રમાવિશત્ કામેન ત્વા પ્રતિગૃહ્ણામિ કામૈતત્ તે મહાહવિર્હોતા સત્યહવિરધ્વર્યુરચિત્તપાજા અગ્નિદચિત્તમના ઉપવક્તાનાધૃષ્યશ્ચાપ્રતિધૃષ્યશ્ચાભિગરા અયાસ્ય ઉદ્ગાતા વાચસ્પતે વિધે નામન્ વિધેમ તે નામ વિધેસ્ત્વમસ્માકં નામ મા દેવાનાં તન્તુશ્છેદિ મા મનુષ્યાણામ્

અગ્નિર્યજુર્ભિસ્સવિતા સ્તોમૈરિન્દ્ર ઉક્થામદૈર્બૃહસ્પતિશ્છન્દોભિર્વિષ્ણુર્દીક્ષાતપોભ્યામદિતિસ્સદોહવિર્ધાનાભ્યામાદિત્યા આજ્યૈર્મિત્રાવરુણૌ ધિષ્ણ્યેભિરગ્નિભિર્મરુતોઽપશ્ચ બર્હિશ્ચ ત્વષ્ટા સમિધાશ્વિના આશિરા પૂષા સ્વગાકારૈઃ પૃથિવ્યગ્નેર્વાગ્વાતસ્ય સેનેન્દ્રસ્ય ધેના બૃહસ્પતેઃ પથ્યા પૂષ્ણો ગાયત્રી વસૂનાં ત્રિષ્ટુબ્રુદ્રાણાં જગત્યાદિત્યાનામનુષ્ટુમ્મિત્રસ્ય વિરાડ્વરુણસ્ય પઙક્તિર્વિષ્ણોર્દીક્ષા સોમસ્ય

પ્રજાપતિરકામયત સ્યાત્ પ્રજાયેયેતિ સ દશધાત્માનં વ્યધત્ત તસ્ય ચિત્તિસ્સ્રુગાસીચ્ચિત્તમાજ્યં વાગ્વેદિરાધીતં બર્હિઃ કેતો અગ્નિર્વિજ્ઞાતમગ્નિદ્વાચસ્પતિર્હોતા મન ઉપવક્તા પ્રાણો હવિસ્સામાધ્વર્યુસ્સ દશધાત્માનં વિધાય મિથુનં કૃત્વા સ આયતનમૈચ્છત્ સ ત્રિવૃતમેવાયતનમચાયત પ્રાણાઁસ્તતઃ પ્રજા અસૃજત તત ઊર્ધ્વોઽન્ય ઉદતૃણત્ પઞ્ચદશોઽવાઙ્ન્યોઽવાતૃણત્ પઞ્ચદશો ય ઊર્ધ્વ ઉદતૃણત્ સ પૂર્વપક્ષસ્તેન દેવાનસૃજત તમૂર્ધ્વમાપ્યાયમાનં દેવા ઊર્ધ્વા અન્વાપ્યાયન્ત યોઽવાઙવાતૃણત્ સોઽપરપક્ષસ્તેનાસુરાનસૃજત તમપધ્વઁસમાનમસુરા અવાઞ્ચોઽનુપ્રાધ્વઁસન્ત દક્ષિણઁ હસ્તમનુ દેવાનસૃજત તે વીર્યાવન્તોઽભવન્ સવ્યઁ હસ્તમન્વસુરાઁસ્તે મૃદ્ધા અભવઁસ્તસ્માદ્દક્ષિણોઽર્ધ આત્મનો વીર્યાવત્તરસ્સત્યેન દેવાનસૃજત તે સત્યમભવન્નનૃતેનાસુરાઁસ્તેઽનૃતમભવન્નહ્ના દેવાનસૃજત તે શુક્લં બર્ણમપુષ્યન્ રાત્ર્યાસુરાઁસ્તે કૃષ્ણા અભવન્ સ વૈ તદેવૈચ્છદ્યસ્મિન્ હોષ્યામીતિ સ ઇન્દ્રમેવ વીર્યમન્તરાત્મન્નપશ્યત્ સર્વમન્યજાતમાસીત્ સ ઇન્દ્રં ગચ્છ સ્વાહેત્યપાનીદ્વીર્યં વૈ પ્રાણો વીર્યમિન્દ્રો વીર્ય એવ વીર્યમાદધાત્ તે ચતુર્હોત્રા સોમગૃહપતયો ન્યસીદન્નિન્દ્રં જનયામેતિ તેષાં પૃથિવી હોતાસીદ્ દ્યૌરધ્વર્યુસ્ત્વષ્ટાગ્નિન્મિત્ર ઉપવક્તા ત એતૌ ગ્રહા અગૃહ્ણત ત આયતનમૈચ્છઁસ્ત એકવિંશમેવાયતનમચાયઁસ્ત ઇન્દ્રમજનયઁસ્તે પઞ્ચહોત્રા વરુણગૃહપતયો ન્યસીદન્ સ્વરયામેતિ તેષામગ્નિર્હોતાસીદશ્વિનાધ્વર્યૂ યદશ્વિના તેન પઞ્ચહોત્રા રુદ્રોઽગ્નિદ્બૃહસ્પતિરુપવક્તા ત એતૌ ગ્રહા અગૃહ્ણત ત આયતનમૈચ્છઁસ્તે ત્રિણવમેવાયતનમચાયઁસ્તે સ્વરાયઁસ્તઁ સેતું કૃત્વા તત્ પશવોઽસૃજ્યન્ત તાન્ દેવતાભ્યોઽનયન્ યમાયાશ્વમગ્નયે હિરણ્યં રુદ્રાય ગાં બૃહસ્પતયે વાસ ઉત્તાનાયાઙ્ગિરસાયાપ્રાણત્ પ્રજાપતયે પુરુષમ્

તસ્ય યમસ્યાશ્વં પ્રતિજગૃહુષોઽર્ધમિન્દ્રિયસ્યાપાક્રામત્ સ એતેન પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સોઽર્ધમિન્દ્રિયસ્યોપાધત્ત ય એતદ્વિદ્વાનશ્વં પ્રતિગૃહ્ણાત્યર્ધમિન્દ્રિયસ્યોપધત્તે ય એતદવિદ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણાત્યર્ધમસ્યેન્દ્રિયસ્યપક્રામતિ તસ્યાગ્નેર્હિરણ્યં પ્રતિજગૃહુષસ્તૃતીયમિન્દ્રિયસ્યાપાક્રામત્ સ એતેન પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ તૃતીયમિન્દ્રિયસ્યોપાધત્ત ય એતદ્વિદ્વાન્ હિરણ્યં પ્રતિગૃહ્ણાતિ તૃતીયમિન્દ્રિયસ્યોપધત્તે ય એતદવિદ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ તૃતીયમસ્યેન્દ્રિયસ્યાપક્રામતિ તસ્ય રુદ્રસ્ય ગાં પ્રતિજગૃહુષશ્ચતુર્થમિન્દ્રિયસ્યાપાક્રામત્ સ એતેન પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ ચતુર્થમિન્દ્રિયસ્યોપાધત્ત ય એતદ્વિદ્વાન્ ગાં પ્રતિગૃહ્ણાતિ ચતુર્થમિન્દ્રિયસ્યપધત્તે ય એતદવિદ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ચતુર્થમસ્યેન્દ્રિયસ્યોપક્રામતિ ॥ તસ્ય બૃહસ્પતેર્વાસઃ પ્રતિજગૃહુષઃ પઞ્ચમમિન્દ્રિયસ્યાપાક્રામત્ સ એતેન પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ પઞ્ચમમિન્દ્રિયસ્યોપાધત્ત ય એતદ્વિદ્વાન્ વાસઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ પઞ્ચમમિન્દ્રિયસ્યોપધત્તે ય એતદવિદ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ પઞ્ચમમસ્યેન્દ્રિયસ્યાપક્રામતિ તસ્યોત્તાનસ્યાઙ્ગિરસસ્યાપ્રાણત્ પ્રતિજગૃહુષઃ ષષ્ઠમિન્દ્રિયસ્યાપાક્રામત્ સ એતેન પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ ષષ્ઠમિન્દ્રિયસ્યોપાધત્ત ય એતદ્વિદ્વાનપ્રાણત્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ષષ્ઠમિન્દ્રિયસ્યોપધત્તે ય એતદવિદ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ષષ્ઠમસ્યેન્દ્રિયસ્યાપક્રામતિ તસ્ય પ્રજાપતેઃ પુરુષં પ્રતિજગૃહુષસ્સપ્તમમિન્દ્રિયસ્યાપાક્રામત્ સ એતેન પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ સપ્તમમિન્દ્રિયસ્યોપાધત્ત ય એતદ્વિદ્વાન્ પુરુષં પ્રતિગૃહ્ણાતિ સપ્તમમિન્દ્રિયસ્યોપધત્તે ય એતદવિદ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ સપ્તમમસ્યેન્દ્રિયસ્યોપક્રામતિ ॥ ક ઇદં કસ્મા અદાત્ કામઃ કામાયેતિ કામો હિ દાતા કામઃ પ્રતિગ્રહીતા કામસમુદ્રમાવિશદિતિ સમુદ્ર ઇવ હિ કામોઽપરિમિતઃ કામેન ત્વા પ્રતિગૃહ્ણામિ કામૈતત્ ત ઇતિ કામેનૈવ પ્રતિગૃહ્ણાતિ કામે પ્રતિષ્ઠાપયતિ ન હ વૈ તસ્મિન્નમુષ્મિઁલ્લોકે દક્ષિણામિચ્છન્તિ ય એવં વિદ્વાન્ દક્ષિણાં પ્રતિગૃહ્ણાતિ યસ્તં દેવં વેદ યોઽગ્રે દક્ષિણા અનયત્ પ્ર તાવદાપ્નોતિ યાવદ્દક્ષિણાનાં નેત્રં ય ઉ તાન્ વેદ યેભ્યસ્સ તદનયદ્દક્ષિણીયો ભવતિ યસ્તં પ્રતિગ્રહં વેદ યેન તે પ્રત્યગૃહ્ણન્ વસીયાન્ ભવતિ પ્રતિગૃહ્ય વસીયાઁસો હિ તે પ્રતિગૃહ્યાભવઁસ્તે દેવાસ્સ્વરિત્વા વ્યતૃષ્યઁસ્તેઽવિદુરમુતઃ પ્રદાનાદ્વા ઇહાજગામેતિ ॥ તે ઋષીનબ્રુવન્નતો નો યૂયં પ્રયચ્છતેતિ સપ્તહોતૄન્ કેનાયતનેનેત્યત્રૈવ વેત્સ્યથેતિ તે સપ્તહોત્રાર્યમગૃહપતયો ન્યસીદન્ સંતનવામેતિ તેષાં મહાહવિર્હોતાસીત્ સત્યહવિરધ્વર્યુરચિત્તપાજા અગ્નિદચિત્તમના ઉપવક્તાનાધૃષ્યશ્ચાપ્રતિધૃષ્યશ્ચાભિગરા અયાસ્ય ઉદ્ગાતા ત એતં ગ્રહમગૃહ્ણત ત આયતનમૈચ્છઁસ્તે ત્રયસ્ત્રિંશમેવાયતનમચાયઁસ્તેનેદં સમતન્વઁસ્ત્રયસ્ત્રિઁશેન ચ હ વા ઇદઁ સપ્તહોત્રા ચ સંતતં યદિદં દેવમનુષ્યા અન્યોઽન્યસ્મૈ પ્રદદતિ સંતતમસ્મા અવિચ્છિન્નં પ્રદીયતે ય એવં વેદ

પ્રજાપતિર્દશહોતા દર્શપૂર્ણમાસૌ ચતુર્હોતા ચાતુર્માસ્યાનિ પઞ્ચહોતા સૌમ્યોઽધ્વરસ્સપ્તહોતાગ્નિહોત્રં દશહોતા દર્શપૂર્ણમાસૌ ચતુર્હોતા પશુયજ્ઞષ્ષડ્ઢોતા સૌમ્યોઽધ્વરસ્સપ્તહોતા પ્રાણો દશહોતા ચક્ષુશ્ચતુર્હોતા શ્રોત્રં પઞ્ચહોતા વાક્ચાત્મા ચ સપ્તહોતાયુષે કમગ્નિહોત્રઁ હૂયતે સર્વમાયુરેતિ ય એવં વેદ ચક્ષુષે કં પૂર્ણમા ઇજ્યતે ન ચક્ષુષો ગૃહયે ય એવં વેદ શ્રોત્રાય કમમાવસ્યેજ્યતે ન શ્રોત્રસ્ય ગૃહયે ય એવં વેદ । વાચે ચાત્મને ચ કઁ સૌમ્યોઽધ્વર ઇજ્યતે ન વાચો નાત્મનો ગૃહયે ય એવં વેદ પ્રજાપતિર્દશહોતૈકસ્સન્ ભૂયિષ્ઠભાગ્વ્યાહૃતીનામુતૈકસ્સન્ બહુર્ભવતિ ય એવં વેદ તેજસે કં પૂર્ણમા ઇજ્યત આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણો ગાયત્રોઽગ્નિર્ગાયત્રચ્છન્દાસ્સ્વે એવ દેવતે સપ્રસ્થે અકર્નાસ્યાન્યો યોગક્ષેમસ્યેશે ય એવં વેદાયુષે કમમાવસ્યેજ્યતે સર્વમાયુરેતિ ય એવં વેદ સ્વર્ગાય કૅઁ સૌમ્યોઽધ્વર ઇજ્યતે સ્વર્ગમેવ તેનૈતિ

યઃ પ્રજયા પશુભિરેવ પ્રભવેદ્વરાસીં પરિધાય તપ્તં પિબન્ દ્વાદશ રાત્રીરધશ્શયીત દ્વાદશ્યાઃ પ્રાતઃ પ્રાઙુદ્દ્રુત્ય દશહોતારં વ્યાચક્ષીતામિથુનો હિ વા એષોઽથ ન પ્રભવતિ પ્રજાપતિર્દશહોતા દશધૈવાત્માનં વિધાય મિથુનં કૃત્વા પ્ર પ્રજયા પ્ર પશુભિર્જાયતે ચતુર્હોત્રા યાજયેત્ પુત્રકામં ચતુર્હોત્રા વૈ દેવા ઇન્દ્રમજનયન્નિન્દ્રિયં પુત્રઃ પુત્રમેવાસ્મૈ જનયતિ ન ત્વેનમપરોઽનુજાયતે સર્વેણ હીન્દ્રિયેણ સર્વેણ વીર્યેણ જાયતે વરો દક્ષિણા વરો હિ પુત્રશ્ચતુર્હોત્રા યાજયેદ્રાજાનઁ સંગ્રામે સંયત્તે ચતુર્હોત્રા વૈ દેવા ઇન્દ્રમજનયન્યતરેષામિન્દ્રો ભવતિ તે સંગ્રામં જયન્તીન્દ્રમેવાસ્મૈ જનયતિ જયતિ સંગ્રામં યત્ તત્ર વિન્દતે તતો દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ પઞ્ચહોત્રા યાજયેત્ પશુકામં પઞ્ચહોત્રા વૈ દેવાઃ પશૂનસૃજન્ત સર્વાનેવાસ્મૈ પશૂઞ્જનયતિ તસ્યૈતાશ્ચતસ્રો દક્ષિણા અશ્વો હિરણ્યં ગૌર્વાસસ્સપ્તહોત્રા યાજયેદ્યો યજ્ઞસ્ય સઁસ્થામનુ પાપીયાન્ સ્યાદ્વિ વા એષ ચ્છિનત્તિ યો યજ્ઞસ્ય સઁસ્થામનુ પાપીયાન્ ભવતિ પરાઙેવ સંક્રામતિ સપ્તહોત્રા વૈ દેવાસ્સ્વરાયન્ સપ્તહોત્રેદઁ સમતન્વન્ સમેવ તનોતિ ન તતઃ પાપીયાન્ ભવતિ યાદૃક્તન્યજતે યચ્ચતુર્હોતૄનનુસવનં તર્પયિતવ્યાન્ વેદ તૃપ્યતિ પ્રજયા પશુભિરુપૈનઁ સોમપીથો નમતિ॥ દશહોતારં વ્યાખ્યાય બહિષ્પવમાનેનોદ્ગાયેત્ પ્રજાપતિર્દશહોતા પ્રૈવ જનયતિ ચતુર્હોતારં વ્યાખ્યાયાજ્યૈરુદ્ગાયેચ્ચતુહોત્રા વૈ દેવા ઇન્દ્રમજનયન્નિન્દ્રમેવાસ્મૈ જનયતિ સેન્દ્રં તત્ સવનં કરોતિ પઞ્ચહોતારં વ્યાખ્યાય માધ્યંદિનેન પવમાનેનોદ્ગાયેત્ પઞ્ચહોત્રા વૈ દેવા અસુરાન્ પ્રાણુદન્ત પઞ્ચહોત્રા પશૂનસૃજન્ત ભ્રાતૃવ્યમેવ પરાણુદ્ય પશૂન્ સૃજતે સપ્તહોતારં વ્યાખ્યાયાર્ભવેણ પવમાનેનોદ્ગાયેત્ સપ્તહોત્રા વૈ દેવાસ્સ્વરાયન્ સપ્તહોત્રેદઁ સમતન્વન્ સમેવ તનોતિ ॥ દશહોતારઁ સામિધેનીષ્વનૂચ્યમાનાસુ વ્યાચક્ષીત પ્રજાપતિર્દશહોતા પ્રૈવ જનયતિ ચતુર્હોતારં પ્રયાજાનાં પુરસ્તાદ્વ્યાચક્ષીત ચતુર્હોત્રા વૈ દેવા ઇન્દ્રમજનયન્નિન્દ્રમેવાસ્મૈ જનયતિ સેન્દ્રં યજ્ઞં કરોતિ પઞ્ચહોતારઁ હવિષામવદીયમાને વ્યાચક્ષીત પઞ્ચહોત્રા વૈ દેવા અસુરાન્ પ્રાણુદન્ત પઞ્ચહોત્રા પશૂનસૃજન્ત ભ્રાતૃવ્યમેવ પરાણુદ્ય પશૂન્ સૃજતે સપ્તહોતારમનુયાજાનામુપરિષ્ટાદ્વ્યાચક્ષીત સપ્તહોત્રા વૈ દેવાસ્સ્વરાયન્ સપ્તહોત્રેદઁ સમતન્વન્ સમેવ તનોતિ ચતુર્હોત્રા પૂર્ણમાસે હવીઁષ્યાસન્નાન્યભિમૃશેચ્ચતુર્હોત્રા વૈ દેવા ઇન્દ્રમજનયન્ પ્રજનનં પૂર્ણમાઃ પ્રૈવ જનયતિ પઞ્ચહોત્રામાવસ્યાયાઁ હવીઁષ્યાસન્નાન્યભિમૃશેત્ પઞ્ચહોત્રા વૈ દેવાસ્સ્વરાયન્ સ્વર્ગ્યામાવસ્યા સ્વર્ગસ્યૈવેષ લોકસ્ય પરિગ્રહઃ

અન્નં વૈ ચતુર્હોતારોઽન્નવાન્ ભવતિ ય એવં વેદ યદેક એવ ચતુર્હોતેત્યાહુઃ કસ્માત્ સર્વે ચતુર્હોતાર ઉચ્યન્ત ઇતિ ચત્વારો વા એતે યજ્ઞાસ્તેષાં ચત્વારો હોતારસ્તદેષાં ચતુર્હોતૃત્વઁ સંવત્સરં ચતુર્ણામેકો નાશ્નીયાત્ તદેષાં વ્રતમેષા વા અનાહિતાગ્નેરિષ્ટિર્યચ્ચતુર્હોતારોઽન્નાદ્યાયૈવૈતાં વિદુસ્તેજસે વીર્યાય સર્પરાજ્ઞ્યા ઋગ્ભિર્દશમેઽહન્નુદ્ગાતોદ્ગાયેદિયં વૈ સર્પરાજ્ઞ્યન્નં ચતુર્હોતારોઽન્નમેવાપ્ત્વાન્નમવરુન્દ્ધેઽપ્રયુક્તા વા એતેઽનવરુદ્ધા યચ્ચતુર્હોતારો યચ્ચતુર્હોતૄન્ હોતા વદતિ તાનેવ પ્રયુઙ્ક્તે તાનવરુન્દ્ધ એતદ્વૈ દેવાનાઁ સ્તોત્રમનિરુક્તં યત્ સર્પરાજ્ઞ્યા ઋચસ્તસ્યૈ તદુક્થમનિરુક્તં યચ્ચતુર્હોતારો મનસા પ્રસ્તૌતિ મનસોદ્ગાયતિ મનસા પ્રતિહરતિ રેત એવૈતદુદ્ગાતારઃ પ્રસિઞ્ચન્તિ યચ્ચતુર્હોતૄન્ હોતા વદતિ રેત એવ પ્રસિક્તઁ હોતા પ્રજનયત્યગ્ન્યાધેયે વ્યાચક્ષીત બ્રહ્મણો વા એતદુદરણં યદગ્ન્યાધેયં બ્રહ્મણ એતદુદરણં યચ્ચતુર્હોતારો બ્રહ્મણ એતદુદરણં યદસા આદિત્ય ઉદેતિ સર્વમેવ બ્રહ્મ સૃજતેઽથૈતે સંભારાસ્સહ વૈ દેવાનાં ચાસુરાણાં ચ યજ્ઞૌ પ્રતતા આસ્તાં યદેવ દેવા અકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા યજ્ઞમાદાય વ્યક્રામઁસ્તમુપરિ સમભરઁસ્તેનાસુરાન્ પરાભાવયન્ યત્ સમભરઁસ્તત્ સંભારાણાઁ સંભારત્વઁ સમૃતસોમ એતેષાં ચતુર્ભિશ્ચતુર્ભિઃ પ્રચરિષ્યઞ્જુહુયાત્ પૂર્વ એવ યજ્ઞં પૂર્વો દેવતા ગૃહ્ણાતિ સયજ્ઞો ભવત્યયજ્ઞ ઇતરો દીક્ષાયાં વાચયેદેતાવાન્ વૈ યજ્ઞો યાવાનેવ યજ્ઞસ્તં ગૃહીત્વા દીક્ષતે દ્વાદશાહે વાચયેદેતાવાન્ વૈ યજ્ઞો યાવાન્ દ્વાદશાહો યાવાનેવ યજ્ઞો યાવાન્ દ્વાદશાહસ્તં ગૃહીત્વા દીક્ષતેઽથૈતાઃ પત્ન્યો દક્ષિણતો વૈ દેવાનામસુરા યજ્ઞમભ્યજયઁસ્તેષામાગ્નીધ્રમનભિજિતમાસીત્ તદ્દેવાઃ પત્નીભિસ્સં પ્રાપદ્યન્ત તેઽસુરા હ્લીકાઃ પત્નીઃ પ્રખ્યાય પુનરાવર્તન્ત તાન્ દેવાસ્તતોઽનૂત્થાય માધ્યંદિનેન પવમાનેનાભ્યજયન્ યસ્ય પત્નીર્વિદ્વાનગ્નિદ્ભવત્યભિ ભ્રાતૃવ્યસ્ય ગૃહાનભિ પશૂનારોહતિ નાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ગૃહાન્ન પશૂનભ્યારોહતિ યસ્ય પત્નીર્વિદ્વાનગ્નિત્પાત્નીવતસ્ય યજતિ વિદ્વાન્ પત્નીં તર્પયતિ તૃપ્તા પત્ની રેતો ધત્તે રેતસઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે પ્રજનિષ્ણુઃ પ્રજયા ચ પશુભિશ્ચ ભવતિ

પ્રજાસ્સૃષ્ટ્વા સોઽકામયત યજ્ઞઁ સૃજેયેતિ સ એતઁ સપ્તહોતારમપશ્યત્ તં મનસાનૂદ્દ્રુત્યાજુહોત્ તેન યજ્ઞમસૃજત સોઽસ્માદ્યજ્ઞસ્સૃષ્ટઃ પરાઙૈત્ તં ગ્રહેણાનૂદ્દ્રુત્યાગૃહ્ણાત્ તદ્ગ્રહસ્ય ગ્રહત્વં દીક્ષિષ્યમાણસ્સપ્તહોત્રા પુરસ્તાજ્જુહુયાદ્યજ્ઞમેવ સૃષ્ટ્વાલભ્ય પ્રતનુતે ગ્રહો ભવતિ યજ્ઞસ્ય સૃષ્ટસ્ય ધૃત્યૈ યજ્ઞઁ સૃષ્ટ્વા સોઽકામયત દર્શપૂર્ણમાસૌ સૃજેયેતિ સ એતઁ ચતુર્હોતારમપશ્યત્ તં મનસાનૂદ્દ્રુત્યાજુહોત્ તેન દર્શપૂર્ણમાસા અસૃજત તા અસ્માદ્દર્શપૂર્ણમાસૌ સૃષ્ટૌ પરાઞ્ચા ઐતાં તૌ ગ્રહેણાનૂદ્દ્રુત્યાગૃહ્ણાત્ તદ્ગ્રહસ્ય ગ્રહત્વં દશપૂર્ણમાસા આલપ્સ્યમાનશ્ચતુર્હોત્રા પુરસ્તાજ્જુહુયાદ્દર્શપૂર્ણ માસા એવ સષ્ટ્વાલભ્ય પ્રતનુતે ગ્રહો ભવતિ દર્શપૂર્ણમાસયોસ્સૃષ્ટયોર્ધૃત્યૈ દર્શપૂર્ણમાસૌ સૃષ્ટ્વા સોઽકામયત ચાતુર્માસ્યાનિ સૃજેયેતિ સ એતં પઞ્ચહોતારમપશ્યત્ તં મનસાનૂદ્દ્રુત્યાજુહોત્ તેન ચાતુર્માસ્યાન્યસૃજત તાન્યસ્માચ્ચાતુર્માસ્યાનિ સૃષ્ટાનિ પરાઞ્ચ્યાયઁસ્તાનિ ગ્રહેણાનૂદ્દ્રુત્યાગૃહ્ણાત્ તદ્ગ્રહસ્ય ગ્રહત્વં ચાતુર્માસ્યાન્યાલપ્સ્યમાનઃ પઞ્ચહોત્રા પુરસ્તાજ્જુહુયાચ્ચાતુર્માસ્યાન્યેવ સૃષ્ટ્વાલભ્ય પ્રતનુતે ગ્રહો ભવતિ ચાતુર્માસ્યાનાઁ સૃષ્ટાનાં ધૃત્યા અભિચરન્ દશહોત્રા જુહુયાન્નવ વૈ પુરુષે પ્રાણા નાભિર્દશમી પ્રાણાનેવાસ્યોપદાસયતિ સ્વકૃત ઇરિણે પ્રદરે વા જુહુયાદેતદ્વા અસ્યા નિરૃતિગૃહીતં નિરૃત્યૈવૈનં ગ્રાહયતિ વષટ્કરોત્યેતદ્વૈ વાચઃ ક્રૂરં વાચ એવૈનં ક્રૂરેણ પ્રવૃશ્ચત્યાઙ્ગિરસશ્ચ વા આદિત્યાશ્ચ સ્વર્ગે લોકેઽસ્પર્ધન્ત ત આદિત્યા એતં પઞ્ચહોતારમપશ્યઁસ્તં મનસાનૂદ્દ્રુત્યાજુહવુસ્તત આદિત્યાસ્સ્વર્ગં લોકમાયન્નપાઙ્ગિરસોઽભ્રઁશન્ત તેઽઙ્ગિરસ આદિત્યનબ્રુવન્ ક્વ સ્થ કથં વો હવ્યં વક્ષ્યામ ઇતિ ચ્છન્દસ્સ્વિત્યબ્રુવન્ ગાયત્ર્યાં વસવસ્ત્રિષ્ટુભિ રુદ્રા જગત્યામાદિત્ય ઇત્યત્ર વૈ દેવેભ્યસ્સદ્ભ્યો હવ્યમુહ્યતે ય એવં દેવાનુપદેશનાદ્વેદોપદેશનવાન્ ભવતિ યસ્સ્વર્ગકામસ્સ્યાત્ સ એત પઞ્ચહોતારં મનસાનૂદ્દ્રુત્ય જુહુયાત્ પઞ્ચ વા ઋતવ ઋતવસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરસ્સ્વર્ગો લોક ઋતુષ્વેવ સંવત્સરે પ્રતિષ્ઠાય સ્વર્ગં લોકમેતિ ॥ યોઽબ્રાહ્મણો વિદ્યામનૂચ્ય નેવ રોચેત સે એતાઁશ્ચતુર્હોતૄનરણ્યં પરૈત્ય દર્ભસ્તમ્બમુદ્ગ્રથ્ય બ્રાહ્મણં દક્ષિણતો નિષાદ્ય વ્યાચક્ષીતૈતદ્વૈ દેવાનાં બ્રહ્માનિરુક્તં યચ્ચતુર્હોતારસ્તદેનં નિરુચ્યમાનં પ્રકાશં ગમયતિ દર્ભસ્તમ્બમુદ્ગ્રથ્ય વ્યાચષ્ટેઽગ્નિર્વૈ દર્ભસ્તમ્બોઽગ્નિમત્યેવ વ્યાચષ્ટે બ્રાહ્મણો દક્ષિણત આસ્તે બ્રાહ્મણો વૈ પ્રજાનામુપદ્રષ્ટોપદ્રષ્ટૃમત્યેવ વ્યાચષ્ટ ઈશ્વરં વા એતા ઉભૌ યશોઽર્તોર્યો વ્યાચષ્ટે યશ્ચ દક્ષિણત આસ્તે યો દક્ષિણત આસ્તે તસ્મૈ વરં દદ્યાદ્યદેવ તત્ર યશ ઋચ્છતિ તદ્વરેણાવરુન્દ્રે

ઐન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેદ્ભ્રાતૃવ્યવાનોજો વૈ વીર્યમિન્દ્રાગ્ની ઓજસૈવૈનં વીર્યેણાભિભવત્યૈન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સજાતકામ ઓજો વૈ વીર્યમિન્દ્રાગ્ની ઓજસૈવૈનાન્ વીર્યેણાધસ્તાદુપાસ્યતે ન વા એત એનં પ્રયાન્તમકામા અનુપ્રયાન્ત્યોજો વીર્યમિન્દ્રાગ્ની યદૈન્દ્રાગ્ન ઓજ એવૈષાં વીર્યં સંગૃહ્ય પ્રયાતિ તં પ્રયાન્તમકામા અનુપ્રયાન્ત્યૈન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ પ્રજાકામઃ પ્રજાપતેર્વૈ પ્રજાસ્સિસૃક્ષમાનસ્ય તસ્યેન્દ્રાગ્ની પ્રજા અપાગૂહતાઁ સોઽવેદિન્દ્રાગ્ની વૈ મે પ્રજા અપાધુક્ષતામિતિ સ એતમૈન્દ્રાગ્નમપશ્યદેકાદશકપાલં તતો વૈ તસ્મૈ તૌ પ્રજાઃ પુનરદત્તામિન્દ્રાગ્ની એતસ્ય પ્રજામપગૂહતો યોઽલં પ્રજાયૈ સન્ પ્રજાં ન વિન્દતે તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ પ્રીતૌ પ્રજાં પુનર્દત્તઃ પુનર્દાતૃમતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતસ્સમૃદ્ધ્યા ઐન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામમભિપ્રયાનોજો વૈ વીર્યમિન્દ્રાગ્ની ઓજસૈવૈનં વીર્યેણાભિપ્રયાત્યૈન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામમાગત્યૌજો વૈ વીર્યમિન્દ્રાગ્ની ઓજસૈવૈનં વીર્યેણ જયત્યૈન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંગ્રામં જિત્વૌજસા વા એષ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે યસ્સંગ્રામં જયતિ સર્વેણ હીન્દ્રિયેણ સર્વેણ વીર્યેણ જયત્યોજો વીર્યમિન્દ્રાગ્ની યદૈન્દ્રાગ્ન ઇન્દ્રાગ્ની એવૈનમોજસા વીર્યેણ સમર્ધયત ઐન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ પૌષ્ણં ચરુઁ સનિં પ્રયન્નોજો વૈ વીર્યમિન્દ્રાગ્ની ઓજસૈવ વીર્યેણ પ્રૈતિ પૂષા વીર્યસ્યાનુપ્રદાતા યત્ પૌષ્ણઃ પૂષૈવાસ્મૈ વીર્યમનુપ્રયચ્છત્યૈન્દ્રાગ્નમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ પૌષ્ણં ચરું ક્ષેત્રસ્ય પતયે ચરું યઃ કામયેતાસ્યાં મે જનતાયામૃધ્યેતેત્યોજો વૈ વીર્યમિન્દ્રાગ્ની યદૈન્દ્રાગ્ન ઇન્દ્રાગ્ની એવાસ્મા ઓજસા વીર્યેણ લોકં વિન્દતઃ પૂષા વીર્યસ્યાનુપ્રદાતા યત્ પૌષ્ણઃ પૂષૈવાસ્મૈ વીર્યમનુપ્રયચ્છતીયં ક્ષેત્રસ્ય પતિર્યત્ ક્ષેત્રપત્યોઽસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ॥૧૭।
કયા શુભા સંવયસસ્સનીડાસ્સમાન્યા મરુતસ્સંમિમિક્ષુઃ ।
કયા મતી કુત એતાસ એતેઽર્ચન્તિ શુષ્મં વૃષણો વસૂયા ॥
કસ્ય બ્રહ્માણિ જુજુષુર્યુવાનઃ કો અધ્વરે મરુત આવવર્ત ।
શ્યેન ઇવ ધ્રજતો અન્તરિક્ષે કેન મહા મનસા રીરમામ ॥
કુતસ્ત્વમિન્દ્ર મહિનસ્સન્નેકો યાસિ સત્પતે કિં ત ઇત્થા ।
સંપૃચ્છસે સમરાણશ્શુભાનૈર્વોચેસ્તન્નો હરિવો યત્ તે અસ્મે ॥
બ્રહ્માણિ મે મતયશ્શઁ સુતાસશ્શુષ્મ ઇયર્તિ પ્રભૃતો મે અદ્રિઃ ।
આશાસતે પ્રતિહર્યન્ત્યુક્થેમા હરી વહતસ્તા નો અચ્છ ।
અતો વયમન્તમેભિર્યુજાનાસ્સ્વક્ષત્રેભિસ્તન્વશ્શુમ્ભમાનાઃ ॥
મહોભિરેતાઁ ઉપયુજ્મહે ન્વિન્દ્ર સ્વધામનુ હિ નો બભૂથ ॥
ક્વ સ્યા વો મરુતસ્સ્વધાસદ્યન્મામેકઁ સમધત્તાહિહત્યે ।
અહઁ હ્યુગ્રસ્તવિષસ્તુવિષ્માન્ વિશ્વસ્ય શત્રોરનમં વધસ્નૈઃ ॥
ભૂરિ ચકર્થ યુજ્યેભિરસ્મે સમાનેભિર્વૃષભ પૌઁસ્યેભિઃ ॥
ભૂરીણિ હિં કૃણવામા શવિષ્ઠેન્દ્ર ક્રત્વા મરુતો યદ્વશામ ॥
વધીં વૃત્રં મરુત ઇન્દ્રિયેણ સ્વેન ભામેન તવિષોં બભૂવાન્ ।
અહમેતા મનવે વિશ્વશ્ચન્દ્રાસ્સુગા અપશ્ચકર વજ્રબાહુઃ ॥
અનુત્તમા તે મઘવન્નકિર્નુ ન ત્વાવાઁ અસ્તિ દેવતા વિદાનઃ ॥
ન જાયમાનો નશતે ન જાતો યાનિ કરિષ્યા કૃણુહિ પ્રવૃદ્ધ ॥
એકસ્ય ચિન્મે વિભ્વસ્ત્વોજો યા નુ દધૃષ્વાન્ કૃણવૈ મનીષા ।
અહઁ હ્યુગ્રો મરુતો વિદાનો યાનિ ચ્યવમિન્દ્ર ઇદીશ એષામ્ ॥
અમન્દન્મા મરુતસ્સ્તોમો અત્ર યન્મે નરશ્શ્રુત્યં બ્રહ્મ ચક્ર ।
ઇન્દ્રાય વૃષ્ણે સુમખાય મહ્યઁ સખ્યે સખાયસ્તન્વે તનૂભિઃ ।
એવેદેતે પ્રતિ મા રોચમાના અનેદ્યશ્શ્રવ એષો દધાનાઃ ॥
સંચક્ષ્યા મરુતશ્ચન્દ્રવર્ણા અચ્છાન્ત મે છદયાથા ચ નૂનમ્ ॥
કો ન્વત્ર મરુતો મામહે વઃ પ્રયાતન સખીઁરચ્છા સખાયઃ ॥
મન્માનિ ચિત્રા અપિવાતયન્ત એષાં ભૂત નવેદા મ ઋતાનામ્ ॥
આ યદ્દુવસ્યાદ્દુવસે મે કારુરસ્માઞ્ચક્રે માન્યસ્ય મેધા ॥
ઓ ષુ વર્ત મરુતો વિપ્રમચ્છેમા બ્રહ્માણિ જરિતા વો અર્ચત્ ॥
એષ વસ્સ્તોમો મરુત ઇયં ગીર્માન્દાર્યસ્ય માન્યસ્ય કારોઃ ॥
એષાયાસીષ્ટ તન્વે વયાં વિદ્યામેષં વૃજનં જીરદાનુમ્

મરુતો યદ્ધ વો દિવો યૂયમસ્માનિન્દ્રં વઃ ॥
આ તે શુષ્મો વૃષભ એતુ પશ્ચાદોત્તરાદધરાદા પુરસ્તાત્ ॥
આ વિશ્વતો અભિ સમેત્વર્વાઙિન્દ્ર દ્યુમ્નઁ સ્વર્વદ્ધેહ્યસ્મે ॥
ત્વા યુજા તવ તત્ સોમ સખ્ય ઇન્દ્રો અપો મનવે સસ્રુતસ્કઃ ।
અહન્નહિમરિણાત્ સપ્ત સિન્ધૂઁરપાવૃણોદપિહિતેવ ખાનિ ॥
ઋદૂદરેણ સખ્યા સચેય યો મા ન રિષ્યેદ્ધર્યશ્વ પીતઃ ।
અયં યસ્સોમો ન્યધાય્યસ્મે તસ્મા ઇન્દ્રં પ્રતિરમેમ્યાયુઃ ॥
અગ્ને નક્ષત્રમગ્ને બૃહન્નુદુ ત્યં ચિત્રં દેવાનામ્ ॥
અંયુક્ત સપ્ત શુન્ધ્યુવસ્સૂરો રથસ્ય નપ્ત્યુઃ । તાભિર્યાતિ સ્વંયુક્તિભિઃ ।
સપ્ત ત્વા હરિતો રથે વહન્તિ દેવ સૂર્ય । શોચિષ્કેશં વિચક્ષણ ॥
અયં પૂષા રયિર્ભગસ્સોમઃ પુનાનો અર્ષતિ । પતિર્વિશ્વસ્ય ભૂમનો વ્યખ્યદ્રોદસી ઉભે ॥
વયસ્સુપર્ણા ઉપસેદુરિન્દ્રં પ્રિયમેધા ઋષયો નાધમાનાઃ ॥
અપ ધ્વાન્તમૂર્ણુહિ પૂર્ધિ ચક્ષુર્મુમુગ્ધ્યસ્મન્નિધયેવ બદ્ધાન્ ॥
યથા હ ત્યદ્વસવઃ ॥
ચક્ષુર્મે ધેહિ ચક્ષુષે ચક્ષુર્વિખ્યૈ તનૂભ્યઃ । સં ચેદં વિ ચ પશ્યેમ ॥
સુસંદૃશં ત્વા વયં પ્રતિપશ્યેમ સૂર્ય । વિપશ્યેમ નૃચક્ષસઃ ॥
અગ્ને ત્રી તે વાજિના ત્રી ષધસ્થા તિસ્રસ્તે જિહ્વા ઋતજાત પૂર્વીઃ ॥
તિસ્ર ઉ તે તન્વો દેવવાતાસ્તાભિર્નઃ પાહિ ગિરો અપ્રયુચ્છન્ ॥
વિદ્મા તે અગ્ને ત્રેધા ત્રયાણિ વિદ્મા તે સદ્મ વિભૃતં પુરુત્રા ॥
વિદ્મા તે નામ પરમં ગુહા યદ્વિદ્મા તમુત્સં યત આજગન્થ ।
ઇન્દ્ર ત્રિધાતુ શરણં ત્રિવરૂથઁ સ્વસ્તિમત્ ॥
છર્દિર્યચ્છ મઘવદ્ભ્યશ્ચ મહ્યં ચ યાવયા દિદ્યુમેભ્યઃ ॥
અતિવિદ્ધા વિથુરેણા ચિદસ્ત્રા ત્રિસ્સપ્ત સાનુ સઁહિતા ગિરીણામ્ ।
ન તદ્દેવો ન મર્ત્યસ્તુતુર્યાદ્યાનિ પ્રવૃદ્ધો વૃષભશ્ચકાર ॥
યસ્તસ્તમ્ભ સહસા વિ જ્મો અન્તાન્ બૃહસ્પતિસ્ત્રિષધસ્થો રવેણ ।
તં પ્રત્નાસ ઋષયો દીધ્યાનાઃ પુરો વિપ્રા દધિરે મન્દ્રજિહ્વમ્ ॥
વિભિદ્યા પુરઁ શયથેમપાચીં નિસ્ત્રીણિ સાકમુદધેરકૃન્તત્ ॥
બૃહસ્પતિરુષસઁ સૂર્યં ગામર્કં વિવેદ સ્તનયન્નિવ દ્યૌઃ

ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયામુત્સીદનં નામ નવમં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્