કાઠકસંહિતા · શ્લોક 5-2

અથ પઞ્ચમં સ્થાનકમ્ ॥
યજમાનમ્ ।
અગ્નીષોમાભ્યાં યજ્ઞશ્ચક્ષુષ્માઁસ્તયોરહં દેવયજ્યયા ચક્ષુષા ચક્ષુષ્માન્ ભૂયાસમગ્નિરન્નસ્યાન્નપતિસ્તસ્યાહં દેવયજ્યયાન્નસ્યાન્નપતિર્ભૂયાસં દબ્ધિરસ્યદબ્ધો ભૂયાસમમું દભેયમગ્નીષોમૌ વૃત્રહણૌ તયોરહં દેવયજ્યયા વૃત્રહા ભૂયાસમિન્દ્રાગ્ન્યોરહં દેવયજ્યયૌજસ્વાન્ વીર્યાવાન્ ભૂયાસમિન્દ્રસ્યાહં દેવયજ્યયેન્દ્રિયાવાન્ ભૂયાસં મહેન્દ્રસ્યાહં દેવયજ્યયા જેહમાનં ભૂમાનં ગમેયમિન્દ્રસ્યાહં વિમૃધસ્ય દેવયજ્યયાસપત્નો ભૂયાસમિન્દ્રસ્યાહમિન્દ્રિયાવતો દેવયજ્યયા પશુમાન્ ભૂયાસમ્॥ સરસ્વત્યા અહં દેવયજ્યયા વાચમન્નાદ્યં પુષેયં પૂષ્ણોઽહં દેવયજ્યયા પુષ્ટિમાન્ પશુમાન્ ભૂયાસમદિત્યા અહં દેવયજ્યયા પ્રતિષ્ઠાં ગમેયં વિશ્વેષામહં દેવાનાં દેવયજ્યયા પ્રાણાનાઁ સાયુજ્યં ગમેયં દ્યાવાપૃથિવ્યોરહં દેવયજ્યયા પ્રજનિષેયં પ્રજયા પશુભિરગ્નેરહઁ સ્વિષ્ટકૃતો દેવયજ્યયાયુઃ પ્રતિષ્ઠાં ગમેયમ્ ॥
અતીતપદ્યજ્ઞે યજ્ઞમયાડ્ દેવાઁ અરંકૃતઃ । સોમસ્તે મિત્રો અર્યમા રાયસ્પોષં દધાતન

બૃહતો મા વાજેન વાજય વામદેવસ્ય મા વાજેન વાજય રથન્તરસ્ય મા વાજેય વાજય જુષ્ટે જુષ્ટિં તે ગમેયમુપહૂત ઉપહવં તેઽશીય સુહવામેહિ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણ ॥
અસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિયં દધાત્વસ્માન્ રાયો મઘવાનસ્સચન્તામ્ ॥
અસ્માકઁ સન્ત્વાશિષઃ ॥
આશીર્મ ઊર્જમુત સુપ્રજાસ્ત્વમિષં દધાતુ દ્રવિણેઁ સવર્ચસમ્ ।
સંજયન્ ક્ષેત્રાણિ સહસાહમિન્દ્ર કુર્વાણો અન્યાઁ અધરાન્ સપત્નાન્ ॥
બ્રહ્મ તેજો મે પિન્વસ્વ ક્ષત્રમોજો મે પિન્વસ્વ પ્રજાં વૃષ્ટિં મે પિન્વસ્વ પશૂન્ વિશં મે પિન્વસ્વેષમૂર્જં મે પિન્વસ્વ ॥
મયિ ત્યદિન્દ્રિયં મહન્મયિ દ્યુમ્ન ઉત ક્રતુઃ ॥
ત્રિશુગ્ઘર્મસ્સદમિન્મે વિભાતિ વિરાડ જ્યોતિષા સહ ॥
તસ્ય દોહમશીય બ્રધ્ન પિન્વસ્વ કલ્પન્તાં દિશો યજમાનસ્યાયુષે દદતો મે મા ક્ષાયિ કુર્વતો મે મોપદસદ્ભજતાં ભાગી માભાગો ભક્ત યે બ્રાહ્મણાસ્સોમ્યાસ્તેષામિદઁ હવિર્નાસોમ્યસ્યાપ્યસ્તિ નિર્ભક્તો યં દ્વિષ્મઃ

દેવસ્યાહં બર્હિષો દેવયજ્યયા પ્રજાવાન્ ભૂયાસં દેવસ્યાહં નરાશઁસસ્ય દેવયજ્યયા પશુમાન્ ભૂયાસં દેવસ્યાહમગ્નેસ્સ્વિષ્ટકૃતો દેવયજ્યયાયુઃ પ્રતિષ્ઠાં ગમેયમ્ ॥
આ માશિષઃ દોહકામા ઇન્દ્રવન્તો હવામહે । ધુક્ષીમહિ પ્રજામિષમ્ ॥
સા મે સત્યાશીર્દેવાન્ ગમ્યાજ્જુષ્ટાજ્જુષ્ટતરા પન્યાત્ પન્યતરાહેડતા મનસા દેવાન્ ગચ્છ યો દેવયાનઃ પન્થાસ્તેન દેવાન્ ગચ્છ યજ્ઞો દેવાન્ ગચ્છતુ યજ્ઞો દેવાન્ ગમ્યાદદો મા ગચ્છતુ ॥ રોહિતેન ત્વાગ્નિર્દેવતાં ગમયતુ હરિભ્યાં ત્વેન્દ્રો દેવતાં ગમયત્વેતશેન ત્વા સૂર્યો દેવતાં ગમયતુ યજ્ઞ યજ્ઞં ગચ્છ યજ્ઞપતિં ગચ્છ યજ્ઞસ્યાયુરસિ યજ્ઞો મ આયુર્દધાતુ ॥
વિ તે મુઞ્ચામિ રશનાં વિ રશ્મીન્ વિ યોક્ત્રાણિ પરિચર્તનાનિ ॥
દત્ત્વાયાસ્મભ્યં દ્રવિણેહ ભદ્રં પ્ર મા બ્રૂતાદ્ધવિર્દા દેવતાભ્યઃ ॥
વિષ્ણોશ્ચ યજ્ઞસ્યાન્તસ્તયોરહં દેવયજ્યયાયુઃ પ્રતિષ્ઠાં ગમેયમ્

ઇષ્ટો યજ્ઞો ભૃગુભિર્દ્રવિણોદા યતિભિરાશીર્વાઁ અથર્વભિઃ॥ તસ્ય યજ્ઞસ્યેષ્ટસ્ય સ્વિષ્ટસ્ય દ્રવિણમાગચ્છત્વઙ્ગિરસો મેઽસ્ય યજ્ઞસ્ય પ્રાતરનુવાકૈરહૌષુર્વસુર્યજ્ઞો વસુમાન્ યજ્ઞો વસુ વસીય વસુમન્તો ભૂયાસ્મ તસ્ય યજ્ઞસ્ય વસોર્વસુમતો વસુ માગચ્છતુ સોમો રેતોધાસ્તસ્યાહં દેવયજ્યયા સુરેતોધા રેતો ધિષીય ત્વષ્ટા રૂપાણાં વિકર્તા તસ્યાહં દેવયજ્યયા વિશ્વરૂપં પ્રિયં પુષેયં દેવાનાં પત્નીરગ્નિર્ગૃહપતિર્મિથુનં યજમાનસ્ય તયોરહં દેવયજ્યયા મિથુનેન પ્રજનિષીયાયુષે વર્ચસે રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય॥
સં પત્ની પત્યા સુકૃતેષુ ગચ્છતાં યજ્ઞસ્ય યુક્તૌ ધુર્યા અભૂતામ્ ।
આપ્રીણાનો વિજહતા અરાતિં દિવે જ્યોતિરુત્તમમારભેથામ્ ॥
સ્વાહા સ્વાહેષ્ટિભ્યો વષડનિષ્ટેભ્યો ભિષજૌ સ્વિષ્ટ્યૈ સ્વાહા નિષ્કૃતિર્દુરિષ્ટયૈ સ્વાહા ॥ દેવેભ્યસ્તનૂભ્યસ્સ્વાહા ॥
અયાશ્ચાગ્નેઽસ્યનભિશસ્તિશ્ચ સત્યમિત્ત્વમયા અસિ ॥
અયાસ્સન્મનસા કૃતોઽયાસ્સન્હવ્યમૂહિષેઽયા નો ધેહિ ભેષજમ્ ॥
સ્વાહા સરસ્વત્યૈ વેશભગિન્યૈ સ્વાહા ॥ યા સરસ્વતી વેશભગિની તસ્યા નો રાસ્વ તસ્યાસ્તે ભક્તિવાનો ભૂયાસ્મ યજ્ઞસ્ય ત્વા પ્રમયાભિમયોન્મયા પ્રતિમયા પરિગૃહ્ણામિ વેદોઽસિ વિત્તિરસિ વેદસે ત્વા વેદો મે વિન્દ વિદેય ॥।
ઘૃતવન્તં કુલાયિનં રાયસ્પોષઁ સહસ્રિણમ્ । વેદો વાજં દદાતુ મે વેદો વીરં દદાતુ મે ॥ વૃષા વૃષણ્વતીભ્યો વેદપત્નીભ્યો ભવ

પ્રજાપતેર્ભાગોઽસ્યૂર્જસ્વાન્ પયસ્વાનક્ષિતોઽસ્યક્ષિત્યૈ ત્વક્ષિતો નામાસિ મા મે ક્ષેષ્ઠાઃ પ્રાણાપાનૌ મે પાહિ સમાનવ્યાનૌ મે પાહ્યુદાનરૂપે મે પાહ્યૂર્ગસ્યૂર્જં મયિ ધેહ્યા મા ગમ્યાઃ પૂર્ણમસિ પૂર્ણં મે ભૂયાસ્સદસિ સન્મે ભૂયાસ્સર્વમસિ સર્વં મે ભૂયા અક્ષિતિરસિ મા મે ક્ષેષ્ઠાઃ પ્રાચ્યા દિશા દેવા ઋત્વિજો માર્જયન્તાં દક્ષિણયા દિશા માસાઃ પિતરો માર્જયન્તાં પ્રતીચ્યા દિશા ગૃહાઃ પશવો માર્જયન્તામુદીચ્યા દિશાપ ઓષધયો વનસ્પતયો માર્જયન્તામૂર્ધ્વયા દિશા યજ્ઞસ્સંવત્સરો માર્જયન્તામ્ ॥ પૃથિવીં વિષ્ણુર્વ્યક્રઁસ્ત ગાયત્રેણ ચ્છન્દસા નિર્ભક્તો યં દ્વિષ્મોઽન્તરિક્ષં વિષ્ણુર્વ્યક્રઁસ્ત ત્રૈષ્ટુભેન ચ્છન્દસા નિર્ભક્તો યં દ્વિષ્મો દિવં વિષ્ણુર્વ્યક્રઁસ્ત જાગતેન ચ્છન્દસા નિર્ભક્તો યં દ્વિષ્મો દિશો વિષ્ણુર્વ્યક્રઁસ્તાનુષ્ટુભેન ચ્છન્દસા નિર્ભક્તો યં દ્વિષ્મોઽગન્મ સ્વસ્સં જ્યોતિષાભૂમ સૂર્યસ્યાવૃતમન્વાવર્ત ઇદમહં યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મસ્તસ્ય પ્રાણં નિવેષ્ટયામિ તેજોઽસિ તેજો મયિ ધેહિ સમહં પ્રજયા સં મયા પ્રજા સમહં રાયસ્પોષેણ સં મયા રાયસ્પોષોઽગ્નેસ્તેજસા તેજસ્વી ભૂયાસં વાયોરાયુષાયુષ્માન્ ભૂયાસઁ સૂર્યસ્ય વર્ચસા વર્ચસ્વી ભૂયાસમિન્દ્રસ્યેન્દ્રિયેણેન્દ્રિયાવાન્ ભૂયાસં ધાતા મે ધામ્ના સુધાં દધાતુ પ્રજાપતેઃ પ્રજયા પ્રજાવાન્ ભૂયાસમગ્ને ગૃહપતે સુગૃહપતિરહં ત્વયા ગૃહપતિના ભૂયાસઁ સુગૃહપતિર્મયા ત્વં ગૃહપતિના ભૂયા અસ્થૂરિ ણૌ ગાર્હપત્યં દીદાયચ્છતઁ હિમાદ્વાયૂ

દેવાઞ્જનમગન્ યજ્ઞસ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ પિતૄન્ સર્પાન્ ગન્ધર્વાનપ ઓષધીઃ પઞ્ચ જનાઞ્જનમગન્ યજ્ઞસ્તતો મા યજ્ઞસ્યાશીરાગચ્છતુ પઞ્ચાનાં ત્વા વાતાનાં ધર્ત્રાયાગૃહ્ણામિ પઞ્ચાનાં ત્વા સલિલાનાં ધર્ત્રાયાગૃહ્ણામિ પઞ્ચાનાં ત્વા પૃષ્ઠાનાં ધર્ત્રાયાગૃહ્ણામિ પઞ્ચાનાં ત્વા દિશાં ધર્ત્રાયાગૃહ્ણામિ પઞ્ચાનાં ત્વા પઞ્ચજનાનાં ધર્ત્રાયાગૃહ્ણામિ, ભૂરસ્માકઁ હવ્યં દેવાનામાશિષો યજમાનસ્ય ચરોસ્ત્વા પઞ્ચબિલસ્ય ધર્ત્રાયાગૃહ્ણામિ ધામાસિ પ્રિયં દેવાનામનાધૃષ્ટં દેવયજનં દેવતાભિસ્ત્વા દેવતાભ્યો ગૃહ્ણામિ ॥
યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષઃ પૃથિવ્યામધ્યાસતે ।
અગ્નિર્મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥
યાસ્તે રાત્રયસ્સવિતર્દેવયાનીસ્સહસ્રયજ્ઞમભિસંબભૂવુઃ ॥
ગૃહૈશ્ચ સર્વૈઃ પ્રજયા ન્વગ્રે સ્વો રુહાણાસ્તરતા રજાઁસિ ।
યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષોઽન્તરિક્ષેઽધ્યાસતે ॥
વાયુર્મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥
આગન્મ મિત્રાવરુણા વરેણ્યં રાત્રીણાં ભાગો યુવયોર્યો અસ્તિ ॥
નાકં ગૃહ્ણાનાસ્સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥
યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષો દિવ્યધ્યાસતે ॥
સૂર્યો મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥
યેનેન્દ્રાય સમભરન્ પયાઁસ્યુત્તમેન હવિષા જાતવેદઃ ।
તેનાગ્ને ત્વમુત વર્ધયેમઁ સુજાતાનાઁ શ્રેષ્ઠ્ય આધેહ્યેનમ્ ॥
ગોમાઁ અગ્નેઽવિમાઁ અશ્વી યજ્ઞો નૃવત્સખા સદમિદપ્રમૃષ્યઃ ।
ઇડાવાઁ એષો અસુર પ્રજાવાન્ દીર્ઘો રયિઃ પૃથુબુધ્નસ્સભાવાન્ ।
અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષં તદશકં તત્તે પ્રબૂમસ્તન્નો ગોપાય

ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાંયા યજમાનં નામ પઞ્ચમં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્