કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 5

અથ પઞ્ચમં વચનમ્ ।
મિતાનુવચનમ્ ।
સિતાય સ્વાહાસિતાય સ્વાહાભિહિતાય સ્વાહાનભિહિતાય સ્વાહા યુક્તાય સ્વાહાયુક્તાય સ્વાહાયુક્તાય સ્વાહોદ્યુક્તાય સ્વાહા વિમુક્તાય સ્વાહા પ્રમુક્તાય સ્વાહા વઞ્ચતે સ્વાહા પરિવઞ્ચતે સ્વાહા સંવઞ્ચતે સ્વાહાનુવઞ્ચતે સ્વાહોદ્વઞ્ચતે સ્વાહા યતે સ્વાહા ધાવતે સ્વાહા તિષ્ઠતે સ્વાહોપરતાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા

પૃથિવ્યૈ સ્વાહાન્તરિક્ષાય સ્વાહા દિવે સ્વાહા સંપ્લોષ્યતે સ્વાહા સંપ્લવમાનાય સ્વાહા સંપ્લુતાય સ્વાહા મેઘાયિષ્યતે સ્વાહા મેઘાયતે સ્વાહા મેઘાયિતાય સ્વાહા મેઘિતાય સ્વાહા મેઘાય સ્વાહા નીહારાય સ્વાહા નિહાકાયૈ સ્વાહા પ્રાસચાય સ્વાહા પ્રચલાકાયૈ સ્વાહા વિદ્યોતિષ્યતે સ્વાહા વિદ્યોતમાનાય સ્વાહા સંવિદ્યોતમાનાય સ્વાહા સ્તનયિષ્યતે સ્વાહા સ્તનયતે સ્વાહોગ્રઁ સ્તનયતે સ્વાહા વર્ષિષ્યતે સ્વાહા વર્ષતે સ્વાહાભિવર્ષતે સ્વાહા પરિવર્ષતે સ્વાહા સંવર્ષતે સ્વાહાનુવર્ષતે સ્વાહા પ્રોષિષ્યતે સ્વાહા પ્રુષ્ણતે સ્વાહા પરિપ્રુષ્ણતે સ્વાહા શીકાયિષ્યતે સ્વાહા શીકાયતે સ્વાહા શીતિકાય સ્વાહોદ્ગ્રહીષ્યતે સ્વાહોદ્ગૃહ્ણતે સ્વાહોદ્ગૃહીતાય સ્વાહા વિપ્લોષ્યતે સ્વાહા વિપ્લવમાનાય સ્વાહા વિપ્લુતાય સ્વાહાતપ્સ્યતે સ્વાહાતપતે સ્વાહોગ્રમાતપતે સ્વાહર્ગ્ભ્યસ્સ્વાહા યજુર્ભ્યસ્વાહા સામભ્યસ્સ્વાહાઙ્ગિરોભ્યસ્સ્વાહા વેદેભ્યસ્સ્વાહા ગાથાભ્યસ્સ્વાહા નારાશઁસીભ્યસ્સ્વાહા રૈભીભ્યસ્સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા

દત્વતે સ્વાહાદન્તકાય સ્વાહા પ્રાણિને સ્વાહાપ્રાણકાય સ્વાહા નાસિકાવતે સ્વાહાનાસિકાય સ્વાહા મુખવતે સ્વાહામુખકાય સ્વાહાક્ષણ્વતે સ્વાહાનક્ષકાય સ્વાહા કર્ણવતે સ્વાહાકર્ણકાય સ્વાહા શીર્ષણ્વતે સ્વાહાશીર્ષકાય સ્વાહા પાદવતે સ્વાહાપાદકાય સ્વાહા પ્રાણતે સ્વાહાપ્રાણતે સ્વાહા વદતે સ્વાહાવદતે સ્વાહા પશ્યતે સ્વાહાપશ્યતે સ્વાહા શૃણ્વતે સ્વાહાશૃણ્વતે સ્વાહા મનસ્વિને સ્વાહામનસ્કાય સ્વાહા રેતસ્વિને સ્વાહારેતસ્કાય સ્વાહા પ્રજાભ્યસ્સ્વાહાપ્રજનનાય સ્વાહા લોમવતે સ્વાહાલોમકાય સ્વાહા ત્વચે સ્વાહાત્વક્કાય સ્વાહા ચર્મવતે સ્વાહાચર્મકાય સ્વાહા લોહિતવતે સ્વાહાલોહિતાય સ્વાહા માઁસન્વતે સ્વાહામાઁસકાય સ્વાહા સ્નાવભ્યસ્સ્વાહાસ્નાવકાય સ્વાહાસ્થન્વતે સ્વાહાનસ્થકાય સ્વાહા મજ્જન્વતે સ્વાહામજ્જકાય સ્વાહાઙ્ગવતે સ્વાહાનઙ્ગકાય સ્વાહાત્મન્વતે સ્વાહાનાત્મકાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા

અગ્નિઃ પશુરાસીત્ તેનાયજત સ એતં લોકમજયદ્યસ્મિન્નગ્નિસ્સ તે લોકસ્તં જેષ્યસ્યથાવજિઘ્ર વાયુઃ પશુરાસીત્ તેનાયજત સ એતં લોકમજયદ્યસ્મિન્ વાયુસ્સ તે લોકસ્તં જેષ્યસ્યથાવજિઘ્રાદિત્યઃ પશુરાસીત્ તેનાયજત સ એતં લોકમજયદ્યસ્મિન્નાદિત્યસ્સ તે લોકસ્તં જેષ્યસ્યથાવજિઘ્ર

દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠં પૃથિવી સધસ્થમાત્માન્તરિક્ષઁ સમુદ્રો યોનિસ્સૂર્યસ્તે ચક્ષુર્વાતઃ પ્રાણશ્ચન્દ્રમાશ્શ્રોત્રં દિશઃ પાદા અવાન્તરદિશાઃ પશવો નક્ષત્રાણિ રૂપં માસાશ્ચાર્ધમાસાશ્ચ પરૂઁષ્યૃતવોઽઙ્ગાનિ સંવત્સરો મહિમા

આયાસાય સ્વાહાવયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહા પ્રયાસાય સ્વાહા સંયાસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહા શોકાય સ્વાહા શુચે સ્વાહા શુચયે સ્વાહા તપસે સ્વાહા તપ્યત્યૈ સ્વાહા ક્ષુધે સ્વાહા ભ્રૂણહત્યાયૈ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા

જુમ્બકાય સ્વાહાવભૃથાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા

મૃત્યવે સ્વાહાવભૃથાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા

કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા યુનક્તુ વિષ્ણુસ્ત્વા યુનક્ત્વસ્ય યજ્ઞસ્યર્યૈધ્યત મહ્યઁ સંનત્યા અમુષ્મૈ કામાયાયુષે ત્યા પ્રાણાય ત્વા વ્યાનાય ત્વાપાનાય ત્વા વ્યુષ્ટ્યૈ ત્વા રય્યૈ ત્વા રાધસે ત્વા પોષાય ત્વા ઘોષાય ત્વારાદ્ઘોષાય ત્વા પ્રચ્યુત્યૈ ત્વા કસ્ત્વા વિમુઞ્ચતિ સ ત્વા વિમુઞ્ચતુ વિષ્ણુસ્ત્વા વિમુઞ્ચત્વસ્ય યજ્ઞસ્યર્યૈધુત મહ્યઁ સંનત્યા અમુષ્મૈ કામાયાયુષે ત્વા પ્રાણાય ત્વા વ્યાનાય ત્વાપાનાય ત્વા વ્યુષ્ટ્યૈ ત્વા રય્યૈ ત્વા રાધસે ત્વા પોષાય ત્વા ઘોષાય ત્વારાદ્ઘોષાય ત્વા પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ત્વા

અગ્નયે ગાયત્રાય ત્રિવૃતે રાથન્તરાય વાસન્તાયાષ્ટાકપાલ ઇન્દ્રાય ત્રૈષ્ટુભાય પઞ્ચદશાય બાર્હતાય ગ્રૈષ્માયૈકાદશકપાલો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો જાગતેભ્યસ્સપ્તદશેભ્યો વૈરૂપેભ્યો વાર્ષિકેભ્યો દ્વાદશકપાલો મિત્રાવરુણાભ્યામાનુષ્ટુભાભ્યામેકવિઁશાભ્યાં વૈરાજાભ્યાઁ શારદાભ્યાં પયસ્યા બૃહસ્પતયે પાઙ્ક્તાય ત્રિણવાય શાક્વરાય હૈમન્તિકાય ચરુસ્સવિત્ર આતિચ્છન્દસાય ત્રયસ્ત્રિઁશાય રૈવતાય શૈશિરાય દ્વાદશકપાલોઽદિત્યૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલોઽનુમત્યૈ ચરુ: કાય એકકપાલ:

હિરણ્યગર્ભસ્સમવર્તતાગ્રે ભૂતસ્ય જાતઃ પતિરેક આસીત્ ।
સ દાધાર પૃથિવીં દ્યામુતેમાં કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામિ તસ્ય તે દ્યૌર્મહિમા નક્ષત્રાણિ રૂપમાદિત્યસ્તે તેજસ્તસ્મૈ ત્વા મહિમ્ને પ્રજાપતયે સ્વાહા

અયા વિષ્ઠા જનયન્ કર્વરાણિ સ હિ ઘૃણિરુરુર્વરાય ગાતુઃ।
સ પ્રત્યુદૈદ્ધરુણં મધ્વો અગ્રઁ સ્વા યત્ તનૂ તન્વમૈરયત ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામિ તસ્ય તેઽન્તરિક્ષં મહિમાપો વયાઁસિ રૂપં વાયુષ્ટે તેજસ્તસ્મૈ ત્વા મહિમ્ને પ્રજાપતયે સ્વાહા

યઃ પ્રાણતો નિમિષતો મહિત્વૈક ઇદ્રાજા જગતો બભૂવ ।
ઈશે યો અસ્ય દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામિ તસ્ય તે પૃથિવી મહિમૌષધયો વનસ્પતયો રૂપમગ્નિસ્તે તેજસ્તસ્મૈ ત્વા મહિમ્ને પ્રજાપતયે સ્વાહા

આ બ્રહ્મન્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસી જાયતામાસ્મિન્ રાષ્ટ્રે રાજન્ય ઇષવ્યશ્શૂરો મહારથો જાયતાં દોગ્ધ્રી ધેનુર્વોઢાનડ્વાનાશુસ્સપ્તિર્જિષ્ણૂ રથેષ્ઠાઃ પુરંધિર્યોષા સભેયો યુવાસ્ય યજમાનસ્ય વીરો જાયતાં નિકામે નિકામે નઃ પર્જન્યો વર્ષતુ ફલવતીર્ન ઓષધયઃ પચ્યન્તાં યોગક્ષેમો નઃ કલ્પતામ્

આક્રાન્ વાજી પૃથિવીમગ્નિં યુજમકૃત વાજ્યર્વાક્રાન્ વાજ્યન્તરિક્ષં વાયું યુજમકૃત વાજ્યાર્વા દ્યાં વાજ્યાક્રઁસ્ત સૂર્યં યુજમકૃત વાજ્યર્વાયુષ્ટે વાજિન્યુઙ્ઙનુ ત્વારભે સ્વસ્તિ મા સંપારય વાયુષ્ટે વાજિન્યુઙ્ઙનુ ત્વારભે ખસ્તિ મા સંપારયાદિત્યસ્તે વાજિન્યુઙ્ઙનુ ત્વારભે સ્વસ્તિ મા સંપારય પ્રાણધૃગસિ પ્રાણં મે દૃઁહ વ્યાનધૃગસિ વ્યાનં મે દૃઁહાપાનધૃગસ્યપાનં મે દૃઁહ ચક્ષુરસિ ચક્ષુર્મે ધેહિ શ્રોત્રમસિ શ્રોત્રં મયિ ધેહ્યાયુરસ્યાયુર્મે ધેહિ સર્વમાયુર્ગેષમ્

ક્રમૈરભ્યક્રમીદ્વાજી વિશ્વૈર્દેવૈર્યજ્ઞિયૈસ્સંવિદાનસ્સ નો નય સુકૃતસ્ય લોકં તસ્ય તે વયઁ સ્વધયા મદેમ

જજ્ઞિ બીજં વર્ષ્ટા પર્જન્યઃ પન્થા સસ્યઁ સુપિપ્પલા ઓષધયસ્સ્વધિચરણેયઁ સૂપસદનોઽગ્નિસ્સ્વધ્યક્ષમન્તરિક્ષઁ સૂપવાઃ પવમાનસ્સૂપસ્થાના દ્યૌશ્શિવમસૌ તપન્ યથાપૂર્વમહોરાત્રે પઞ્ચદશિનોઽર્ધમાસાસ્ત્રિઁશિનો માસાઃ ક્લૃપ્તા ઋતવશ્શાન્તસ્સંવત્સરઃ

આગ્નેયોઽષ્ટાકપાલસ્સૌમ્યશ્ચરુસ્સાવિત્રોઽષ્ટાકપાલસ્સારસ્વતશ્ચરુઃ પૌષ્ણશ્ચરૂ રૌદ્રો ગાવીધુકશ્ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો મૃગાખરે યદિ નાગચ્છેદગ્નયેઁઽહોમુચેઽષ્ટાકપાલસ્સૌર્યં પયો વાયવ્ય આજ્યભાગઃ

અગ્નયેઁઽહોમુચેઽષ્ટાકપાલ ઇન્દ્રાયાઁહોમુચ એકાદશકપાલો વાયોસાવિત્ર આગોમુગ્ભ્યાં ચરુર્મિત્રાવરુણાભ્યામાગોમુગ્ભ્યાં પયસ્યાશ્વિભ્યામાગોમુગ્ભ્યાં ધાના મરુદ્ભ્ય એનોમુગ્ભ્યસ્સપ્તકપાલો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય એનોમુગ્ભ્યો દ્વાદશકપાલોઽનુમત્યૈ ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો દ્યાવાપૃથિવીભ્યામઁહોમુગ્ભ્યાં દ્વિકપાલઃ

અગ્નયે સમનમત્ પૃથિવ્યૈ સમનમદ્યથાગ્નિઃ પૃથિવ્યા સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ વાયવે સમનમદન્તરિક્ષાય સમનમદ્યથા વાયુરન્તરિક્ષેણ સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ સૂર્યાય સમનમદ્દિવે સમનમદ્યથા સૂર્યો દિવા સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ વરુણાય સમનમદદ્ભ્ય
સ્સમનમદ્યથા વરુણોઽદ્ભિસ્સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ સામ્ને સમનમદૃચે સમનમદ્યથા સામર્ચા સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ બ્રહ્મણે સમનમત્ ક્ષત્રાય સમનમદ્યથા બ્રહ્મ ક્ષત્રેણ સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ રાજ્ઞે સમનમદ્વિશે સમનમદ્યથા રાજા વિશા સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ રથાય સમનમદશ્વેભ્યસમનમદ્યથા રથોઽશ્વૈસ્સમનમદેવં મહ્યં ભદ્રાસ્સંનતયસ્સંનમન્તુ

સમિદ્દિશાં કયા નઃ॥
કો અદ્ય યુઙ્ક્તે ધુરિ ગા ઋતસ્ય શિમીવતો ભામિનો દુર્હૃણાયૂન્ ।
આસન્નિષૂન્ હૃત્સ્વસો મયોભૂન્ ય એષાં ભૃત્યામૃણધત્ સ જીવાત્

ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામશ્વમેધનામનિ પચમે ગ્રન્થે મિતાનુવચનં નામ પઞ્ચમં વચનં સંપૂર્ણમ્॥૫