કાઠકસંહિતા · શ્લોક 4-2

અથ ચતુર્થં સ્થાનકમ્
ગ્રહાઃ ॥
વાચસ્પતયે પવસ્વ ॥ વાજિન્ વૃષ્ણો અઁશુભ્યાં ગભસ્તિપૂતો દેવો દેવાનાં પવિત્રમસિ યેષાં ભાગોઽસિ મધુમતીર્ન ઇષસ્કૃધિ સ્વંકૃતોઽસ્યુર્વન્તરિક્ષં વીહિ વિશ્વેભ્ય ઇન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યો મનસ્ત્વાષ્ટુ સ્વાહા ત્વા સુભો સૂર્યાય દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્યઃ પ્રાણાય ત્વા વ્યાનાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ ॥
અન્તર્યચ્છ મઘવન્ પાહિ સોમમુરુષ્ય રાયસ્સમિષો યજસ્વ ।
અન્તસ્તે દ્યાવાપૃથિવી દધામ્યન્તર્દધામ્યુર્વન્તરિક્ષમ્ ॥
સજોષા દેવૈરવરૈઃ પરૈશ્ચાન્તર્યામે મઘવન્ માદયસ્વ ॥
મધુમતીર્ન ઈષસ્કૃધિ સ્વંકૃતોઽસ્યુર્વન્તરિક્ષં વીહિ વિશ્વેભ્ય ઇન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યો મનસ્ત્વાષ્ટુ સ્વાહા ત્વા સુભો સૂર્યાય દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્યોઽપાનાય ત્વા

આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપ નસ્સહસ્રં તે નિયુતો વિશ્વવાર ।
ઉપો તે અન્ધો મદ્યમયામિ યતો દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ વાયવે ત્વા ॥
ઇન્દ્રવાયૂ ઇમે સુતા ઉપ પ્રયોભિરાગતમ્ ॥
ઇન્દવો વાગ્મુશન્તિ હિ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ વાયવ ઇન્દ્રવાયુભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિસ્સજોષોભ્યાં ત્વા ॥
અયં વાં મિત્રાવરુણા સુતસ્સોમ ઋતાવૃધા । મમેદિહ શ્રુતં હવમ્ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિરૃતાયુભ્યાં ત્વા ।
યા વાં કશા મધુમત્યશ્વિના સૂનૃતાવતી । તયા યજ્ઞં મિમિક્ષતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસ્યશ્વિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્માધ્વીભ્યાં ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ વાયવ ઇન્દ્રવાયુભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્વિષ્ણોરુરુક્રમ ઉપયામગૃહીતોઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્વિષ્ણોરુરુક્રમ ઉપયામગૃહીતોઽસ્યશ્વિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્વિષ્ણોરુરુક્રમ તં રક્ષસ્વ મા ત્વા દભન્ દુશ્ચક્ષાસ્તે માવક્ષત્

અયં વેનશ્ચોદયત્ પૃશ્નિગર્ભા જ્યોતિર્જરાયૂ રજસો વિમાનઃ ।
ઇમમપાઁ સંગમે સૂર્યસ્ય શિશું ન વિપ્રા મતિભી રિહન્તિ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ શણ્ડાયેન્દ્રાય ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિર્વીરતાયૈ ત્વા ।
તં પ્રત્નથા પૂર્વથા વિશ્વથેમથા જ્યેષ્ઠતાતિં બર્હિષદઁ સ્વર્વિદમ્ ।
પ્રતીચીનં વૃજનં દોહસે ગિરા યા સંજયન્તમધિ યાસુ વર્ધસે ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ મર્કાય સૂર્યાય ત્વા જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિઃ પ્રજાભ્યસ્ત્વા

અપનુત્તા શણ્ડામર્કૌ સહ તેન યં દ્વિષ્મસ્તુથોઽસિ જનધાયા દેવાસ્ત્વા શુક્રપાઃ પ્રણયન્તુ તુથોઽસિ જનધાયા દેવાસ્ત્વા મન્થિપાઃ પ્રણયન્ત્વાયુસ્સંધત્તં પ્રાણઁ સંધત્તં ચક્ષુસ્સંધત્તઁ શ્રોત્રઁ સંધત્તં વાચઁ સંધત્તમનાધૃષ્ટાસિ જિન્વેથાઁ સ્વપત્યા મધ્વા વીતઁ સુવીરાઃ પ્રજાઃ પ્રજનયન્ પરીહિ સુપ્રજાઃ પ્રજાઃ પ્રજનયન્ પરીહિ ॥
ઇન્દ્રેણ મન્યુના યુજા સાસહ્યામ પૃતન્યતઃ । ઘ્નન્તો વૃત્રાણ્યપ્રતિ ।
સંજગ્માના દિવા પૃથિવ્યા શુક્રશ્શુક્રશોચિષા મન્થી મન્થિશોચિષા શુક્રોઽસિ શુક્રશોચિર્મન્થ્યસિ મન્થિશોચિરચ્છિન્નસ્ય તે દેવ સોમ સુવીર્યસ્ય રાયસ્પોષસ્ય દદિતારસ્સ્યામ નિરસ્તા શણ્ડામર્કૌ સહ તેન યં દ્વિષ્મશ્શુક્રસ્યાધિષ્ઠાનમસિ મન્થિનોઽધિષ્ઠાનમસિ ॥
યા સઁસ્કૃતિઃ પ્રથમા વિશ્વકર્મા યો મધ્યમો બૃહસ્પતિશ્ચિકિત્વાન્ ।
યઃ પરમો વરુણો મિત્રો અગ્નિસ્તસ્મા ઇન્દ્રાય સુતમાજુહોત તસ્મૈ સૂર્યાય સુતમાજુહોત ॥
સ્વાહા ત્વા સુભો સૂર્યાય દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્યઃ

યે દેવા દિવ્યૈકાદશ સ્થ પૃથિવ્યામધ્યેકાદશ સ્થ ।
અપ્સુષદો મહિનૈકાદશ સ્થ તે દેવાસો યજ્ઞમિમં જુષધ્વમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસ્યાગ્રાયણો જિન્વ યજ્ઞં જિન્વ યજ્ઞપતિમભિ સંવનાનિ પાહિ વિષ્ણુસ્ત્વાં પાતુ વિશં ત્વં પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો ઽસીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વતે વયસ્વત ઉક્થાવ્યં યત્ત ઇન્દ્ર બૃહદ્વયસ્તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વૈષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥
મૂર્ધાનં દિવો અરતિં પૃથિવ્યા વૈશ્વાનરમૃત આ જાતમગ્નિમ્ ।
કવિં સમ્રાજમતિથિં જનાનામાસન્ના પાત્રં જનયન્તુ દેવાઃ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ વૈશ્વાનરો ધ્રુવોઽસિ ધુવક્ષિતિર્રુયસવાણાં ધ્રુવતમોઽચ્યુતાનામચ્યુતક્ષિત્તમ એષ તે યોનિર્વૈશ્વાનરીય ત્વા

ઉપયામગૃહીતોઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વોક્થેભ્યસ્ત્વોક્થાવ્યં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિર્મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વા પુનર્હવિરસિ દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં પૃણચ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વોક્થેભ્યસ્ત્વોક્થાવ્યં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા પુનર્હવિરસિ દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં પૃણચ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વોક્થેભ્યસ્ત્વોક્થાવ્યં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વા દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં પૃણચ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વેન્દ્રાય ત્વોક્થેભ્યસ્ત્વોક્થાવ્ય ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં પૃણચ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાવરુણાભ્યાં ત્વોક્થેભ્યસ્ત્વોક્થાવ્યં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાવરુણાભ્યાં ત્વા પુનર્હવિરસિ દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં પૃણચ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાબૃહસ્પતિભ્યાં ત્વોક્થેભ્યસ્ત્વોક્થાવ્યં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાબૃહસ્પતિભ્યાં ત્વા પુનર્હવિરસિ દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં પૃણચ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાવિષ્ણુભ્યાં ત્વોક્થેભ્યસ્ત્વોક્થાવ્યં ગૃહ્રામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાવિષ્ણુભ્યાં ત્વા પુનર્હવિરસિ દેવેભ્યસ્ત્વા દેવાવ્યં પૃણચ્મિ યજ્ઞસ્યાયુષે

ઉપયામગૃહીતોઽસિ મધવે ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ માધવાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ શુક્રાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ શુચયે ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ નભસે ત્વોપયામગહીતોઽસિ નભસ્યાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસીષાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસ્યૂર્જાય ત્યોપયામગૃહીતોઽસિ સહસે ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ સહસ્યાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ તપસે ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ તપસ્યાય ત્વા ॥
ઇન્દ્રાગ્ની આગતઁ સુતં ગીર્ભિનભો વરેણ્યમ્ । અસ્ય પાતં ધિયેષિતા ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિરિન્દ્રાગ્નિભ્યાં ત્વા ।
ઓમાસશ્ચર્ષણીધૃતો વિશ્વે દેવાસ આગત । દાશ્વાઁસો દાશુષસ્સુતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય એષ તે યોનિર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ

જનિષ્ઠા ઉગ્રસ્સહસે તુરાય મન્દ્રં ઓજિષ્ઠો બહુલાભિમાનઃ । ।
અવર્ધન્નિન્દ્રં મરુતશ્ચિદત્ર માતા યદ્વીરં દધનદ્ધનિષ્ઠા ।
ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
ઇન્દ્ર મરુત્વ ઇહ પાહિ સોમં યથા શાર્યાતે અપિબસ્સુતસ્ય ॥
તવ પ્રણીતી તવ શૂર શર્મન્નાવિવાસન્તિ કવયસ્સુયજ્ઞાઃ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
મરુત્વાઁ ઇન્દ્ર વૃષભો રણાય પિબા સોમમનુષ્વધં મદાય ।
આસિઞ્ચસ્વ જઠરે મધ્વ ઊર્મિં ત્વં રાજાસિ પ્રદિવસ્સુતાનામ્ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
મરુત્વન્તં વૃષભં વાવૃધાનમકવારિં દિવ્યં શાસમિન્દ્રમ્ ॥
વિશ્વાસાહમવસે નૂતનાયોગ્રઁ સહોદામિહ તં હુવેમ ॥
ઉપયાર્મગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥
મહાઁ ઇન્દ્રો ય ઓજસા પર્જન્યો વૃષ્ટિમાઁ ઇવ । સ્તોમૈર્વત્સસ્ય વાવૃધે । ઉપયામગૃહીતોઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિર્મહેન્દ્રાય ત્વા ॥
મહાઁ ઇન્દ્રો નૃવદા ચર્ષણિપ્રા ઉત દ્વિબર્હા અમિનસ્સહોભિઃ ।
અસ્મદ્ર્યગ્વાવૃધે વીર્યાયોરુઃ પૃથુસ્સુકૃતઃ કર્તૃભિર્ભૃત્ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિર્મહેન્દ્રાય ત્વા

ઉદુ ત્યં જાતવેદસં દેવં વહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ ॥
ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણાસ્યાગ્નેઃ ।
આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષઁ સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ ॥
દ્યાં ગચ્છ સ્વર્ગચ્છ રૂપં વો રૂપેણાભ્યાંગાં વયસા વયસ્તુથો વો વિશ્વવેદા વિભજતુ વર્ષિષ્ઠેઽધિ નાક એતત્તે અગ્ને રાધ એતિ સોમચ્યુતં તન્મિત્રસ્ય પથા નયર્તસ્ય પથા પ્રેત ચન્દ્રદક્ષિણા બ્રાહ્મણમદ્યર્ધ્યાસં પિતૃમન્તં પૈતૃમત્યમૃષિમાર્ષેયઁ સુધાતુદક્ષિણમ્ ॥
અયં નો અગ્નિર્વરિવઃ કૃણોત્વયં મૃધઃ પુરએતુ પ્રભિન્દન્ ।
અયઁ શત્રૂઞ્જયતુ જર્હૃષાણોઽયં વાજં જયતુ વાજસાતૌ ॥
વનેષુ વ્યન્તરિક્ષં તતાન વાજમર્વત્સુ પયો અઘ્ન્યાસુ ।
હૃત્સુ ક્રતું વરુણો વિક્ષ્વગ્નિં દિવિ સૂર્યમદધાત્ સોમમદ્રૌ ॥
વિ સ્વઃ પશ્ય વ્યન્તરિક્ષં યતસ્વ સદસ્યૈરસ્મદ્રાતા મધુમતી દેવત્રા ગચ્છ પ્રદાતારમાવિશાનવહાયાસ્માન્ દેવિ દક્ષિણે દેવયાનેન પથા યતી સુકૃતાં લોકે સીદ તન્નૌ સઁસ્કૃતમ્

કદા ચન સ્તરીરસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે ।
ઉપોપેન્નુ મઘવન્ ભૂય ઇન્નુ તે દાનં દેવસ્ય પૃચ્યતે ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વા ॥
કદા ચન પ્રયુચ્છસ્યુભે નિપાસિ જન્મની ।
તુરીયાદિત્ય સવનં ત ઇન્દ્રિયમાતસ્થા અમૃતં દિવિ ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વા ॥
યજ્ઞો દેવાનાં પ્રત્યેતિ સુમ્નમાદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ ॥
આ વોઽર્વાચી સુમતિર્વવૃત્યાદઁહોશ્ચિદ્યા વરિવોવિત્તરાસત્ ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વા ॥ વિવસ્વ આદિત્યૈષ તે સોમપીથસ્તસ્મિન્ મન્દસ્વ ॥ યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્તયા ત્વા શ્રીણામિ ॥
અદબ્ધેભિસ્સવિતઃ પાયુભિષ્ટ્વઁ શિવેભિરદ્ય પરિપાહિ નો ગયમ્ ॥ હિરણ્યજિહ્વસ્સુવિતાય નવ્યસે રક્ષા માકિર્નો અઘશઁસ ઈશત ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્ર ઉપયામગૃહીતોઽસિ સુશર્માસિ સુપ્રતિષ્ઠાનો બૃહદુક્ષે નમ એષ તે યોનિર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ બૃહસ્પતિસુતસ્ય ઇન્દ ઇન્દ્રિયાવતઃ પત્નીવતો ગ્રહમધ્યાસમગ્ના૩ ઇ પત્નીવા૩ન્ત્સજૂસ્ત્વષ્ટ્રા સોમં પિબોપયામગૃહીતોઽસિ હરિરસિ હારિયોજનો હર્યોસ્સ્થાતા હરિભ્યાં ત્વા સ્તુતસ્તોમસ્ય તે દેવ સોમ શસ્તોક્થસ્યેષ્ટયજુષો હરિવતો ગ્રહમૃધ્યાસઁ હયાઁસ્સ્થ હરિવતો ધાનાસ્સહસોમા ઇન્દ્રસ્ય॥
અગ્ન આયૂઁષિ પવસ આસુવોર્જમિષં ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છનામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસ્યગ્નયે ત્વા તેજસ્વત એષ તે યોનિરગ્નયે ત્વા તેજસ્વતે ॥
ઓજસ્તદસ્ય તિત્વિષ ઉભે યત્સમવર્તયત્ । ઇન્દ્રશ્ચર્મેવ રોદસી ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વૌજસ્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વૌજસ્વતે ॥
અદૃશ્રન્નસ્ય કેતવો વિ રશ્મયો જનાઁ અનુ । ભ્રાજન્તો અગ્નયો યથા ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસિ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વત એષ તે યોનિસ્સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે ॥
ઇન્દ્રમિદ્ધરી વહતોઽપ્રતિધૃષ્ટશવસમ્ । ઋષીણાં ચ સ્તુતીરુપ યજ્ઞં ચ માનુષાણામ્ ॥ ઉપયામાહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા હરિવત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા હરિવતે

ધાતા રાતિસ્સવિતેદં જુષન્તાં પ્રજાપતિર્વરુણો મિત્રો અગ્નિઃ ।
ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પ્રજયા સંરરાણા યજમાનાય દ્રવિણં દધાતુ ॥
સમિન્દ્ર નો મનસા નેષિ ગોભિસ્સઁ સૂરિભિર્હરિવસ્સઁ સ્વસ્ત્યા ।
સં બ્રહ્મણા દેવકૃતં યદસ્તિ સં દેવાનાઁ સુમત્યા યજ્ઞિયાનામ્ ॥
સં વર્ચસા પયસા સં તનૂભિરગન્મહિ મનસા સઁ શિવેન ।
ત્વષ્ટા સુદત્રો વિદધાતુ રાયોઽનુ નો માર્ષ્ટુ તન્વો યદ્વિલિષ્ટમ્ ॥
સુગા વો દેવાસ્સદનેદમસ્તુ ય આજગ્મ સવનેદં જુષાણાઃ ।
જક્ષિવાઁસઃ પપિવાઁસશ્ચ વિશ્વેઽસ્મે ધત્ત વસવો વસૂનિ ॥
યાનાવહ ઉશતો દેવ દેવાઁસ્તાન્ પ્રેરય સ્વે અગ્ને સધસ્થે ।
વહમાના ભરમાણા હવીઁષ્યસું ઘર્મં દિવમાતિષ્ઠતાનુ ॥
યદદ્ય ત્વા પ્રયતિ યજ્ઞે અસ્મિનગ્ને હોતારમવૃણીમહીહ ॥
ઋધગયાડૃધગુતાશમિષ્ટ વિદ્વાન્ પ્રજાનન્નુપયાહિ યજ્ઞમ્ ॥
યજ્ઞ યજ્ઞં ગચ્છ યજ્ઞપતિં ગચ્છ સ્વં યોનિં ગચ્છ સ્વાહૈષ તે યજ્ઞો યજ્ઞપતે સહસૂક્તવાકસ્સુવોરસ્સ્વાહા દેવા ગાતુવિદો ગાતું વિત્ત્વા ગાતુમિત મનસસ્પત ઇમં દેવયજ્ઞઁ સ્વાહા વાચિ સ્વાહા વાતે ધાઃ

ઉરુઁ હિ રાજા વરુણશ્ચકાર સૂર્યાય પન્થામન્વેતવા ઉ ॥
અપદે પાદા પ્રતિધાતવેઽકરુતાપવક્તા હૃદયાવિધશ્ચિત્ ॥
શતં તે રાજન્ ભિષજસ્સહસ્રમુર્વી ગભીરા સુમતિષ્ટે અસ્તુ ।
આરે બાધસ્વ નિરૃતિં પરાચૈઃ કૃતં ચિદેનઃ પ્રમુમુગ્ધ્યસ્માત્ ॥
અગ્નેરનીકમપ આવિવેશાપાં નપાત્ પ્રતિરક્ષન્નસુર્યમ્ ।
દમે દમે સમિધં યક્ષ્યગ્ને પ્રતિ તે જિહ્વા ઘૃતમુચ્ચરણ્યત્ ॥
સમુદ્રે તે હૃદયમપ્સ્વન્તસ્સં ત્વા વિશન્ત્વોષધીરુતાપઃ ।
યજ્ઞસ્ય ત્વા યજ્ઞપતે સહ સૂક્તવાકે નમોવાકે વિધેમ ॥
સ્વાહાવભૃથ નિચુઙ્કુણ નિચેરુરસિ નિચુઙ્કુણોઽવ નો દેવૈર્દેવકૃતમેનો યક્ષ્યવ મર્ત્યૈર્મર્ત્યકૃતમુરોરા નો દેવ રિષસ્પાહિ દેવીરાપ એષ વો ગર્ભસ્તં વસ્સુપ્રીતં સુભૃતમભાર્ષં દેવેષુ નસ્સુકૃતો બ્રૂતાભિષ્ઠિતો વરુણસ્ય પાશોઽવહતો વરુણસ્ય પાશોઽપ્સુ ધૌતસ્ય તે દેવ સોમ નૃભિસ્સ્તુતસ્ય યો ભક્ષો ગોસનિર્યોઽશ્વસનિસ્તસ્ય ત ઉપહૂત ઉપહૂતસ્ય ભક્ષં કૃણોમિ પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશો નમો વરુણસ્ય પાશાય ॥
ઉદેત પ્રજામાયુર્વર્ચો દધાના અધ સ્યામ સુરભયો ગૃહેષુ ॥
ગાયત્રી છન્દાઁસ્યનુ સઁરભન્તામસ્માન્ રાય ઉર્ત યજ્ઞસ્સચન્તામ્ ॥
સુપ્રીતશ્શિશુર આવિવેશ । ઉન્નેતર્વસ્યોઽભ્યુન્નયા નઃ ॥ એધોઽસ્યેધિષીમહિ સમિદસિ સમેધિષીમહિ તેજોઽસિ તેજો મયિ ધેહિ ॥।
અપો અદ્યાન્વચારિષં રસેન સમગન્મહિ । પયસ્વાનગ્ન આગમં તં મા સઁસૃજ વર્ચસા ॥ સં માગ્ને વર્ચસા સૃજ પ્રજયા ચ ધનેન ચ ।
વિદ્યુર્મે અસ્ય દેવા ઇન્દ્રો વિદ્યાદ સહર્ષિભિઃ

મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્તુ વયં ત્વેન્ધાનાસ્તન્વં પુષેમ ।
મહ્યં નમન્તાં પ્રદિશશ્ચતસ્રસ્ત્વયાધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ ॥
અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમાલભે તત્તે પ્રબ્રવીમિ તચ્છકેયં તેનર્ધ્યાસમ્ ॥
અગ્નિર્હોતોપ તઁ હુવે દેવાન્ યજ્ઞિયાનિહ યાન્ યજામહૈ ।
આ દેવા યન્તુ સુમનસ્યમાના વ્યન્તુ દેવા હવિષો મે અસ્ય ॥
યુનજ્મિ ત્વા બ્રહ્મણા દૈવ્યેન હવ્યાયાસ્મૈ વોઢવૈ જાતવેદઃ ॥
ઇન્ધાનાત્વા સુપ્રજસસ્સુવીરા જ્યોગ્જીવેમ બલિહૃતો વયં તે ॥
અઙ્ગિરસો માસ્ય યજ્ઞસ્ય પ્રથમાનુવાકૈરવન્તુ ॥ સમિદ્ધો અગ્નિરાહુતસ્સ્વાહાકૃતઃ પિપર્તુ નઃ ॥ મનોઽસિ પ્રાજાપત્યં મનસા મા ભૂતેનાવિશ વાગસ્યૈન્દ્રી સપત્નક્ષયણી વાચામિન્દ્રિયેણાવિશ દેવાઃ પિતરઃ પિતરો દેવા યોઽસ્મિ સ સન્યજે તદ્વઃ પ્રબ્રવીમિ તસ્ય મે વિત્ત સ્વં મ ઇષ્ટમસ્તુ શુનઁ શાન્તઁ સ્વં કૃતં વસન્તમૃતૂનાં પ્રીણામિ સ મા પ્રીતઃ પ્રીણાતુ વસન્તસ્યાહં દેવયજ્યયોર્જસ્વાન્ પયસ્વાન્ ભૂયાસં ગ્રીષ્મમૃતૂનાં પ્રીણામિ સ મા પ્રીતઃ પ્રીણાતુ ગ્રીષ્મસ્યાહં દેવયજ્યયૌજસ્વૉસ્તેજસ્વાન ભૂયાસં વર્ષાઋતૂનાં પ્રીણામિ તા મા પ્રીતાઃ પ્રીણન્તુ વર્ષાણામહં દેવયજ્યયા પુષ્ટિમાન્ પશુમાન્ ભૂયાસઁ શરદમૃતૂનાં પ્રીણામિ સા મા પ્રીતા પ્રીણાતુ શરદોઽહં દેવયજ્યયાન્નવાન્ વર્ચસ્વાન્ ભૂયાસઁ હેમન્તમૃતૂનાં પ્રીણામિ સ મા પ્રીતઃ પ્રીણાતુ હેમન્તસ્યાહં દેવયજ્યયા સહસ્વાન્ વીર્યાવાન્ ભૂયાસમ્

ઇન્દ્રાગ્ની રોચના દિવઃ પરિ વાજેષુ ભૂષથઃ । તદ્વાં ચેતિ પ્ર વીર્યમ્ ॥
શ્નથદ્વૃત્રમુત સનોતિ વાજમિન્દ્રા યો અગ્ની સહુરી સપર્યાત્ ।
ઇરજ્યન્તા વસવ્યસ્ય ભૂરેસ્સહસ્તમા સહસા વાજયન્તા ॥
યા વાઁ સન્તિ પુરુસ્પૃહો નિયુતો દાશુષે નરા । ઇન્દ્રાગ્ની તાભિરાગતમ્ ॥
તા યોધિષ્ટમભિ ગા ઇન્દ્ર નૂનમપસ્સ્વરુષસો અગ્ન ઊઢાઃ ॥
દિશસ્સ્વરુષસ ઇન્દ્ર ચિત્રા અપો ગા અગ્ને યુવસે નિયુત્વાન્ ॥
તા વામેષે રથાનામિન્દ્રાગ્ની હવામહે । પતી તુરસ્ય રાધસો વિદ્વાઁસા ગિર્વણસ્તમા ॥
અશ્રવઁ હિ ભૂરિદાવત્તરા વાં વિજામાતુરુત વા ઘા સ્યાલાત્ ।
અધા સોમસ્ય પ્રયતી યુવાભ્યામિન્દ્રાગ્ની સ્તોમં જનયામિ નવ્યમ્ ॥
ઇન્દ્રાગ્ની નવતિં પુરો દાસપત્નીરધૂનુતમ્ । સાકમેકેન કર્મણા ॥
આ વૃત્રહણા વૃત્રહભિશ્શુષ્મૈરિન્દ્ર યાતં નમોભિરગ્ને અર્વાક્ ॥
યુવં રાધોભિરકવેભિરિન્દ્રાગ્ને અસ્મે ભવતમુત્તમેભિઃ ॥
ઉગ્રા વિઘનિના મૃધ ઇન્દ્રાગ્રી હવામહે । તા નો મૃડાત ઈદૃશે ॥
પ્ર ચર્ષણિભ્યઃ પૃતનાહવેષુ પ્ર પૃથિવ્યા રિરિચાથે દિવશ્ચ ।
પ્ર સિન્ધુભ્યઃ પ્ર ગિરિભ્યો મહિત્વા પ્રેન્દ્રાગ્ની વિશ્વા ભુવનાત્યન્યા ॥
ગોમદ્ધિરણ્યવદ્વસુ યદ્વામશ્વાવદીમહે । ઇન્દ્રાગ્ની તદ્વનેમહિ ॥
ગીર્ભિર્વિપ્રઃ પ્રમતિમિચ્છમાન ઈટ્ટે રયિં યશસં પૂર્વભાજમ્ ॥
ઇન્દ્રાગ્ની વૃત્રહણા સુવજ્રા પ્ર નો નવ્યેભિસ્તિરતં દેષ્ણૈઃ ॥
પૂષા ગા અન્વેતુ નઃ પૂષા રક્ષત્વર્વતઃ । પૂષા વાજં સનોતુ નઃ ॥
શુક્રં તે અન્યદ્યજતં તે અન્યદ્વિષુરૂપે અહની દ્યૌરિવાસિ ।
વિશ્વા હિ માયા અવસિ સ્વધાવો ભદ્રા તે પૂષન્નિહ રાતિરસ્તુ ।
ક્ષેત્રસ્ય પતિના વયઁ હિતેનેવ જયામસિ । ગામશ્વં પોષયિત્ન્વા સ નો મૃડાતીદૃશે ॥
ક્ષેત્રસ્ય પતે મધુમન્તમૂર્મિં ધેનુરિવ પયો અસ્માસુ ધુક્ષ્વ ।
મધુશ્ચ્યુતં ઘૃતમિવ સુપૂતમૃતસ્ય નઃ પતયો મૃડયન્તુ

અગ્નાવિષ્ણૂ મહિ તદ્વાં મહિત્વં પાથો ઘૃતસ્ય ગુહ્યાનિ નામ ।
દમે દમે સપ્ત રત્ના દધાના પ્રતિ વાં જિહ્વા ઘૃતમુચ્ચરણ્યત્ ॥
અગ્નાવિષ્ણૂ મહિ ધામ પ્રિયં વાં વીથો ઘૃતસ્ય ગુહ્યા જુષાણા ।
દમે દમે સુષ્ટુત્યા વાવૃધાનાનુ વાં જિહ્વા ઘૃતમાચરણ્યત્ ॥
અગ્નિર્મુખં પ્રથમો દેવતાનાઁ સંગતાનામુત્તમો વિષ્ણુરાસીત્ ।
યજમાનાય પરિગૃહ્ય દેવાન્ દીક્ષાયેદં હવિરાગચ્છતં નઃ ॥
ઇયમદદાદ્રભસમૃણચ્યુતં દિવોદાસં વધ્ર્યશ્વાય દાશુષે ॥
યા શશ્વન્તમાચખાદાવસં પણિં તા તે દાત્રાણિ તવિષા સરસ્વતિ ॥
ઇયં શુષ્મેભિર્વિસખા ઇવારુજત્ સાનુ ગિરીણાં તવિષેભિરૂર્મિભિઃ ।
પારાવતઘ્નીમવસે સુવૃક્તિભિસ્સરસ્વતીમાવિવાસેમ ધીતિભિઃ ।
જનાય ચિદ્ય ઈવત ઉ લોકં બૃહસ્પતિર્દેવહૂતૌ ચકાર ।
ઘ્નન્ વૃત્રાણિ વિ પુરો દર્દરીતિ જયઞ્છત્રૂઁરમિત્રાન્ પૃત્સુ સાહન્ ।
બૃહસ્પતિસ્સમજયદ્વસૂનિ મહો વ્રજાન્ ગોમતો દેવ એષઃ ।
અપઃ સિષાસન્ સ્વરપ્રતીતો બૃહસ્પતિર્હન્ત્યમિત્રમર્કૈઃ ॥
પાવકા નસ્સરસ્વતી વાજેભિર્વાજિનીવતી । યજ્ઞં વષ્ટુ ધિયાવસુઃ ॥
ઇમા જુહ્વાના યુષ્મદા નમોભિઃ પ્રતિ સ્તોમઁ સરસ્વતિ જુષસ્વ ।
તવ શર્મન્ પ્રિયતમે દધાના ઉપ સ્થેયામ શરણં ન વૃક્ષમ્ ॥
આ નો દિવો બૃહતઃ પર્વતાદા સરસ્વતી યજતા ગન્તુ યજ્ઞમ્ ।
હવં દેવી જુજુષાણા ઘૃતાચી શગ્માં નો વાચમુશતી શૃણોતુ ॥
વૃષભં ચર્ષણીનાં વિશ્વરૂપમદાભ્યમ્ । બૃહસ્પતિં વરેણ્યમ્ ॥
અંદેવેન મનસા યો રિષણ્યતિ શાસામુગ્રો મન્યમાનો જિઘાઁસતિ ।
બૃહસ્પતે મા પ્રણક્તસ્ય નો વધો નિકર્મ મન્યું દુરેવસ્ય શર્ધતઃ ॥
બૃહસ્પતે જુષસ્વ નો હવ્યાનિ વિશ્વદેવ્ય । રાસ્વ રત્નાનિ દાશુષે ॥
બૃહસ્પતે અતિ યદર્યો અર્હાદ્ દ્યુમદ્વિભાતિ ક્રતુમજ્જનેષુ ।
યદ્દીદયચ્છવસર્તપ્રજાત તદસ્માસુ દ્રવિણં ધેહિ ચિત્રમ્ ॥
આ નો મિત્રાવરુણા ઘૃતૈર્ગવ્યૂતિમુક્ષતમ્ । મધ્વા રજાઁસિ સુક્રતૂ ॥
પ્ર બાહવા સિસૃતં જીવસે ન આ નો ગવ્યૂતિમુક્ષતં ઘૃતેન ।
આ નો જને શ્રવયતં યુવાના શ્રુતં મે મિત્રાવરુણા હવેમા ।
હિરણ્યગર્ભઃ ॥
યઃ પ્રાણતો નિમિષતશ્ચ રાજા પતિર્વિશ્વસ્ય જગતો બભૂવ ॥
ય ઈશે અસ્ય દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥
અગ્નીષોમા ઇમેં સુ મે શૃણુતં વૃષણા હવમ્ । પ્રતિ સૂક્તાનિ હર્યતં ભવતં દાશુષે મયઃ॥
અગ્નીષોમા સવેદસા સહૂતી વનતં ગિરઃ । સં દેવત્રા બભૂવથુઃ ॥
યુવમેતાનિ દિવિ રોચનાન્યગ્નિશ્ચ સોમ સક્રતૂ અધત્તમ્ ।
યુવઁ સિન્ધૂંરભિશસ્તેરવદ્યાદગ્નીષોમા અમુઞ્ચતં ગૃભીતાન્ ॥
આન્યં દિવો માતરિશ્વા જભારામથ્નાદન્યં પરિ શ્યેનો અદ્રેઃ ।
અગ્નીષોમા બ્રહ્મણા વાવૃધાનોરું યજ્ઞાય ચક્રથુરુ લોકમ્ ॥
વૈશ્વાનરો ન ઊતય આ પ્રયાતુ પરાવતઃ । અગ્નિરુક્થેન વાહસા ॥
ત્વદ્વિપ્રો જાયતે વાજ્યગ્ને ત્વદ્વીરાસો અભિમાતિષાહઃ ।
વૈશ્વાનર ત્વમસ્માસુ ધેહિ વસૂનિ રાજન્ સ્પૃહયાય્યાણિ ।
ઋતાવાનં વૈશ્વાનરમૃતસ્ય જ્યોતિષસ્પતિમ્ । અજસ્રં ઘર્મમીમહે ॥
વૈશ્વાનરસ્ય સુમતૌ સ્યામ રાજા હિ કં ભુવનાનામભિશ્રીઃ ।
ઇતો જાતો વિશ્વમિદં વિચષ્ટે વૈશ્વાનરો યતતે સૂર્યેણ ॥
પૃષ્ટો દિવિ પૃષ્ટો અગ્નિઃ પૃથિવ્યાં પૃષ્ટો વિશ્વા ઔષધીરાવિવેશ ।
વૈશ્વાનરસ્સહસા પૃષ્ટો અગ્નિસ્સ નો દિવા સ રિષઃ પાતુ નક્તમ્ ॥
અસ્માકમગ્ને મઘવત્સુ ધારયાનામિ ક્ષત્રમજરં સુવીરમ્ ॥
વયં જયેમ શતિનઁ સહસ્રિણં વૈશ્વાનર વાજમગ્ને તવોતિભિઃ ॥
ઇમં મે વરુણ શ્રુધી હવમદ્યા ચ મૃડય । ત્વામવસ્યુરાચકે ॥
તત્ત્વા યામિ બ્રહ્મણા વન્દમાનસ્તદાશાસ્તે યજમાનો હવિર્ભિઃ ।
અહેડમાનો વરુણેહ બોધ્યુરુશઁસ મા ન આયુઃ પ્રમોષીઃ ॥
શતેન પાશૈર્વરુણાભિધેહિ મા તે મોચ્યનૃતવાઙ્ નૃચક્ષઃ ॥
આસ્તાં જલ્મ ઉદરઁ સ્રઁસયિત્વા કોશ ઇવાબન્ધ્રઃ પરિકૃત્યમાનઃ ॥
ધીરા ત્વસ્ય મહિના જનૂઁષિ વિ યસ્તસ્તમ્ભ રોદસી ચિદુર્વી ।
પ્ર નાકમૃષ્વં નુનુદે બૃહન્તં દ્વિતા નક્ષત્રં પપ્રથચ્ચ ભૂમ

॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયાં ગ્રહો નામ ચતુર્થં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્