કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 36

અથ ષટ્ત્રિંશં સ્થાનકમ્।
ચાતુર્માસ્યાનિ।
ઇન્દ્રસ્ય વૈ વૃત્રં જઘ્નુષ ઇન્દ્રિયં વીર્યમપાક્રામત્ તદિદઁ સર્વમનુપ્રાવિશદપ ઓષધીર્વનસ્પતીઁસ્તેન દેવા અશ્રામ્યઁસ્ત ઇદઁ સમનયન્ યત્ સાન્નાય્યં મિથુનં વૈ દધિ ચ પયશ્ચ યત્ સઁસૃષ્ટં મણ્ડમિવ મસ્ત્વિવ પરીવ દદૃશે ગર્ભ એવ સ તપસો વૈ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે તપસ્ત્વમેતદ્ગચ્છતિ યચ્છૃતત્વં ગચ્છતિ તત એવ પ્રજાયતે યદ્વૈશ્વદેવ્યામિક્ષયા પ્રજા અસૃજત તસ્માદિમા વૈશ્વદેવીઃ પ્રજાસ્સ્તોકા વૈ વિશ્વે દેવાસ્તાનેવૈતદ્યજત્યમુતઃપ્રદાનાદ્ધિ પ્રજા ઉપજીવન્તિ ॥ યોનિર્વા એષ પ્રજાનાં તં મરુતોઽભ્યકામયન્ત તેઁઽહોગૃહીતા અસૃજ્યન્ત યત્ સ્વતવદ્ભ્યસ્સ્વત્વાયૈવ નિષ્કૃત્યૈ પશવો વૈ મરુતઃ પ્રજનનાયૈષ પશૂનાઁ સપ્તકપાલો ભવતિ સપ્ત હિ મરુતો નિરવત્ત્યા એવ મારુતોઽથો ગ્રામ્યમેવૈતેનાન્નાદ્યમવરુન્દ્ધે તા વૈશ્વદેવેન સૃષ્ટા વિષૂચીર્વ્યુદાયઁસ્તા દ્યાવાપૃથિવ્યેન પર્યગૃહ્ણાત્ પ્રજાનામેવૈષ સૃષ્ટાનાં પરિગૃહીત્યૈ યદેકકપાલસ્તેન પ્રાજાપત્યઃ પ્રજાપતિમેવૈતદ્દેવતા અભિ પ્રતિતિષ્ઠતિ યજમાનો વા એકકપાલ આહવનીયસ્સ્વર્ગો લોકસ્સર્વહુતં જુહોતિ હવિર્ભૂતમેવૈનઁ સ્વર્ગં લોકં ગમયત્યાત્મા વા એકકપાલ: પશવો ઘૃતં યદ્ ઘૃતેનાભિપૂરયતિ પશુભિરેવૈનઁ સમર્ધયતિ યદાભિપૂરયેદ ભુઞ્જન્ત એનં પશવ ઉપતિષ્ઠેરન્નધરઁ હ્યેનં પશુભ્યઃ કરોત્યાવિઃપૃષ્ઠઃ કાર્ય ઉત્તરમેવૈનં પશુભ્યઃ કરોતિ ભુઞ્જન્ત એનં પશવ ઉપતિષ્ઠન્તે તત તન્ન સૂર્ક્ષ્યમભ્યેવ પૂરયેન્ન હિ પશવો ન ભુઞ્જન્તિ બર્હિષદં કરોતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યજમાનં વૈ હૂર્છન્તં પ્રજા અનુહૂર્છન્તિ યજમાનં પ્રતિતિષ્ઠન્તમનુ પ્રતિતિષ્ઠન્ત્યૃજુઃ પ્રતિષ્ઠિતો હોતવ્યો યજમાનસ્ય પ્રતિષ્ઠિત્યૈ

ત્રેધાસંનદ્ધસ્તર્હિ ભવતિ ત્રેધાસંનદ્ધ ઇધ્મસ્ત્રેધાવિહિતાનિ હિ સંવત્સરેણ ચાતુર્માસ્યાનિ વસન્તા યજેત પ્રજનનાય પ્રવણે યજેત પ્રજનનાય પ્રસ્વો ભવન્તિ પ્ર મા જનયાનીતિ નોત્તરવેદિમુપવપન્તિ પ્રજનનાયાગ્નિં મન્થત્યગ્નિં વૈ પશવોઽનુપ્રજાયન્તે પ્રજનનાયાથો વૃષાણમેવૈતં યજમાનાય જનયતિ પશવો વૈ પૃષદાજ્યં નાનારૂપાઃ પશવસ્તસ્માન્નાનારૂપમાગ્નેયં ઘૃતમૈન્દ્રં દધ્યૈન્દ્રાગ્નં પૃષદાજ્યં દેવતયા પ્રાણાપાનૌ વા ઇન્દ્રાગ્ની મિથુનં પ્રાણાપાનૌ મિથુનયોનયઃ પ્રજાસ્તસ્માદેવ મિથુનાત્ પ્રજાયતે ॥ યદિ વસન્તા યજેત દ્વિરુપસ્તૃણીયાત્ સકૃદભિઘારયેદોષધીરેવ પ્રતિષ્ઠાપયતિ યદિ પ્રાવૃષિ યજેત સકૃદુપસ્તૃણીયાદ્ દ્વિરભિઘારયેદ્વૃષ્ટ્યૈવ પશૂનભિજિઘર્તિ પ્રાણેભ્યો વૈ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે પ્રાણા એતાનિ નવ હવીઁષિ નવ પ્રાણા આત્મા દેવતા તત એવ પ્રજાયતે નવ પ્રયાજા નવાનુયાજા દ્વા આજ્યભાગા અષ્ટૌ હવીઁષ્યગ્નયે સમવદ્યતિ વાજિનો યજતિ તત્ ત્રિંશત્ ત્રિંશદક્ષરા વિરાડન્નં વિરાડ્ વિરાજ્યેવાન્નાદ્યે પ્રતિતિષ્ઠતિ ત્રિઁશદક્ષરા વૈ વિરાડ્ વિરાજો યોનેઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે વિરાજ એવૈના યોનેઃ પ્રજનયતિ॥ ત્રિઁશત્ ત્રિઁશદ્વૈ રાત્રયો માસો યો વૈ માસસ્સ સંવત્સરસ્સંવત્સરઃ પ્રજાપતિસ્તદેતત્ પ્રજાપતેશ્ચૈવ વિરાજશ્ચાધિ મિથુનાત્ પ્રજાયત એકૈકયા વા આહુત્યા દ્વાદશ દ્વાદશ રાત્રીરયુવન્ત તા યાવતીસ્સંવત્સરસ્ય રાત્રયસ્તાવતીસ્સંખ્યાને સંવત્સરમેવ ભ્રાતૃવ્યાદ્યુવતે વૈશ્વદેવેન વૈ તે ચતુરો માસોઽયુવન્ત વરુણપ્રઘાસૈઃ પરાઁશ્ચતુરસ્સાકમેધૈઃ પરાઁશ્ચતુરસ્તાનેવ ભ્રાતૃવ્યાદ્યુવતે યચ્ચતુરશ્ચતુરો માસોઽયુવન્ત તચ્ચાતુર્માસ્યાનાં ચાતુર્માસ્યત્વમ્

વૈશ્વદેવેન યજતે પ્રજાકામો વા પશુકામો વા ન વરુણપ્રઘાસૈર્ન સાકમેધૈસ્સર્વો વૈ પુરુષસ્સાહસ્રો જાયતે યાવત્તરસં ત્વૈ ગચ્છતિ પ્રજનનમેતદ્ધવિર્યદ્વૈશ્વદેવં પ્રજનનમેવ યજતે સ્વાં માત્રાં ગચ્છાનીતિ યદા સહસ્રં પશૂન્ ગચ્છેદથ વરુણપ્રઘાસૈર્યજેત યદેવ તત્ સહસ્રમગઁસ્તસ્યાઁહોઽવયજત ઋતુયાજી વા અન્યશ્ચાતુર્માસ્યયાજ્યન્યો યો વસન્તોઽભૂત્ પ્રાવૃડભૂચ્છરદભૂદિતિ યજતે સ ઋતુયાજી યસ્ત્રયોદશં માસં સંપાદયતિ સ ત્રયોદશં માસમભિયજતે સ ચાતુર્માસ્યયાજી ત્રીન્ ઋજૂનિષ્ટ્વા ચતુર્થમુત્સૃજેદ્ દ્વૌ પરા ઋજૂ ઇષ્ટ્વા તૃતીયમુત્સૃજેદ્યે વૈ ત્રયસ્સંવત્સરાસ્તેષાઁ ષટ્ત્રિઁશત્ પૂર્ણમાસા યૌ દ્વૌ તયોશ્ચતુર્વિઁશતિર્યે ષટ્ત્રિઁશત્યધિ તે ચતુર્વિઁશતિમુપયન્ત્યેષ વાવ સ ત્રયોદશો માસસ્તમેવૈતત્ સંપાદયતિ તમભિયજતે । યદ્બર્હિઃ પ્રયાજેષુ યજત્યોષધીસ્તદ્યજતિ યદ્બર્હિરનુયાજેષુ ફલં તદ્યજતિ યદ્બર્હિર્વારિતીનાં યદેવ ફલાદધિ પ્રજાયતે તત્ તદ્યજતિ યદ્દુરો યજત્યુપસ્થં તદ્યજતિ યદુષાસાનક્તા વ્યુષ્ટિં ચૈવ નિમ્રુક્તિં ચ તદ્યજતિ યજ્જોષ્ટ્રી યદેવ જાતં યજ્જનિષ્યમાનં તદ્યજતિ યદૂર્જાહુતી યદેવાત્તિ ચ પિબતિ ચ તત્ તદ્યજતિ યદ્દૈવ્યા હોતારેમે વૈ દૈવ્યા હોતારેમે એવ તદ્યજતિ યત્ તિસ્રો દેવીર્વાગ્વૈ તિસ્રો દેવીર્વાચમેવ તદ્યજતિ ચ્છન્દાઁસિ વૈ વાક્ છન્દાઁસ્યેવ તદ્યજતિ નરાશઁસં યજતિ તનૂનપાદ્વૈ યજ્ઞઃ પ્રસૃતો નરાશઁસોઽપ્રસૃતઃ પ્રસૃતો વા એતર્હિ યજ્ઞસ્તસ્માન્નરાશઁસમનુયાજેષુ યજતિ ત્વષ્ટારં યજતિ સ હિ રૂપાણિ વિકરોતિ વનસ્પતિં યજત્યૂર્ગ્વૈ સોમો વનસ્પતિસ્સૌમીરિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાસ્વેવોર્જં દધાતિ

વાજિનો યજતિ પશવો વૈ વાજિનસ્તાનેવ તદ્યજતિ ન વા એષ સુયજ્ઞ ઇવ સઁસ્થિતે હિ યજ્ઞે પ્રહૃતેષુ પરિધિષુ જુહોતિ યદનવાનઁ હોતા યજતિ તેન યજ્ઞઃ ક્રિયતેઽનુયજત્યગ્નિસ્સમિષ્ટિરગ્નિઃ પ્રતિષ્ઠિતિસ્સમિષ્ટ્યા એવ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પશવો વૈ વાજિનો યત્ સઁસ્થાપયેત્ તાન્ સઁસ્થાપયેદસઁસ્થિતા હ્યેતે સદદિ પ્રજાયન્તે બર્હિરનુનિષિઞ્ચન્ ગૃહ્ણાત્યૃષભેષ્વેવ રેતો દધાતિ પ્રજા વૈ બર્હી રેતો વાજિનં પ્રજાસ્વેવ રેતો દધાત્યૂર્ધ્વજ્ઞુરાસીનો યજત્યૂર્ધ્વજ્ઞુર્હિ પશુઃ પશૌ રેતો દધાતિ સમુપહૂય ભક્ષયન્તિ સોમપીથ ઇવ હ્યેષ સર્વ ઋત્વિજઃ પ્રાશ્નન્તિ વાજિનો મે યજ્ઞં વહાનિત્યાત્મના પ્રાશ્નીયાદાત્મન્નેવ વાજં ધત્તે

તા વૈશ્વદેવેન સૃષ્ટાસ્તસ્મિઁસ્તરુણિમન્વરુણોઽગૃહ્ણાદથો આહરતિ વૈ તાસ્તમચરઁસ્તા અતિચરન્તીર્વરુણેનાગ્રાહયદિતિ તસ્માત્ પિતા નાતિચરિતવૈ વૈશ્વદેવેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તસ્ય મરુતો હવ્યં વ્યમથ્નત તતોઁઽહોગૃહીતા અસૃજ્યન્ત તાભ્યો ભેષજમૈચ્છત્ તદાત્મન્નેવૈચ્છત્ સ એતદાત્મનોઽધિ પયો નિરમિમીત તેનાભ્યોઁઽહોઽવાયજદઁહસો વા એષાવેષ્ટિર્યદ્વરુણપ્રઘાસા જગ્ધાદ્વૈ વરુણો ગૃહ્ણાતિ તસ્માદ્વરુણપ્રઘાસા યાવદ્વૈ કુમારેઽમ્નો જાત એનસ્તાવદેતસ્મિન્નેનો ભવતિ યો વરુણપ્રઘાસૈર્યજતેઽથૈતાનિ પઞ્ચ હવીંષિ સંતત્યૈ ॥ સાવિત્રોઽષ્ટાકપાલો ગાયત્રો હિ દેવાનાઁ સવિતૈન્દ્રાગ્નો દ્વાદશકપાલો વૈશ્વદેવત્વાય યદ્વૈ તત્ પ્રજા વરુણગૃહીતા અવેવ્લીયન્તેવ તદાસ્વિન્દ્રાગ્ની બલમધત્તાં ન વૈ તાઃ પ્રાણઁસ્તા અપ્રાણન્તીર્વરુણોઽગૃહ્ણાત્ પ્રાણાપાનૌ વા ઇન્દ્રાગ્ની પ્રાણાપાના એવૈતન્મધ્યતો ધીયેતે શિથિલા વૈ તાઃ પ્રજા વરુણોઽગૃહ્ણાદોજો વીર્યમિન્દ્રાગ્ની ઓજ એવૈતદ્વીર્યં મધ્યતો ધીયતે નિરવત્ત્યા એવ મારુતી નિર્વરુણત્વાય વારુણી કન્વાય કાયો યદ્વા આભ્યસ્તદ્વરુણગૃહીતાભ્યઃ કમભવત્ તસ્માત્ કાયઃ પ્રજાપતિર્વૈ તાઃ પ્રજા વરુણેનાગ્રાહયત્ પ્રજાપતિઃ ક આત્મનૈવૈના વરુણાન્મુઞ્ચત્યૃતં વૈ સત્યં યજ્ઞોઽનૃત સ્ત્ર્યનૃતમેષા કરોતિ યા પત્યુઃ ક્રીતા સત્યથાન્યૈશ્ચરત્યનૃતમેવ નિરવદાયર્તઁ સત્યમુપૈતિ યદ્વાચયતિ મેધ્યામેવૈનાં યજ્ઞિયાં કરોતિ ન મિથુ બ્રૂયાદ્યન્મિથુ બ્રૂયાત્ પ્રિયતમેન યાતયેત્

આમપેષા ભવન્તિ સર્વસ્યાઁહસોઽવેષ્ટ્યૈ યદ્ભૃજ્જ્યેયુર્વિત્ત્વકમઁહોઽવેષ્ટઁ સ્યાત્ પાત્રેભ્યો વૈ તાઃ પ્રજા વરુણોઽગૃહ્ણાદ્યત્ પાત્રાણિ પાત્રેભ્ય એવૈના વરુણાન્મુઞ્ચતિ પ્રતિપુરુષં ભવન્તિ પ્રતિપુરુષમેવાઁહોઽવયજત એકમધિ ભવતિ ગર્ભેમ્ય એવ તેનાઁહોઽવયજતેઽન્નાદ્વૈ તાઃ પ્રજા વરુણોઽગૃહ્ણાચ્છૂર્પેણાન્નં બિભ્રતિ તસ્માચ્છૂર્પેણ હૂયતે સ્ત્રીપુઁસૌ જુહુતો મિથુના એવ પ્રજા વરુણાન્મુઞ્ચતઃ પુરસ્તાત્ પ્રત્યઞ્ચૌ તિષ્ઠન્તૌ જુહુતઃ પુરસ્તાદેવાગ્રેઁઽહોઽવયજતો યત્ પાત્રાણિ ય એવ દ્વિપાદઃ પશવો મિથુનાસ્તેષાં તેન પુરસ્તાદઁહોઽવયજતો યન્મેષશ્ચ મેષી ચ ય એવ ચતુષ્પાદઃ પશવો મિથુનાસ્તેષાં તેનોપરિષ્ટાદઁહોઽવયજત ઉભયત એવાઁહોઽવયજતઃ પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ ॥ પાત્રાણિ હુત્વાગ્નિઁ સંમાર્ષ્ટિ યત્રાઁહોઽવાયાક્ષુસ્તસ્મિન્નુત્પૂતે દેવતા યજાનિતિ યદ્વૈ પ્રજા વરુણો ગૃહ્ણાતિ શમીં ચ યવં ચ ન ગૃહ્ણાતિ હેમન્તૌ હિ વરુણસ્તસ્માદેતૌ હેમન્ન શુષ્યતો યા એવાવરુણગૃહીતૌ તાભ્યામેના વરુણાન્મુઞ્ચતિ વરુણ્યો વૈ યવો વરુણદેવત્યસ્સ્વેનૈવ ભાગધેયેન વરુણં નિરવદયતેઽથૈતા અનૃતપશૂ અનૃતાદ્વૈ તાઃ પ્રજા વરુણોઽગૃહ્ણાદ્યદેતા અનૃતપશૂ અનૃતાદેવૈના વરુણાન્મુઞ્ચતિ સ્ત્રીપુઁસૌ ભવતો મિથુના એવ પ્રજા વરુણાન્મુઞ્ચતિ લોમશૌ ભવતો મેધ્યત્વાય યાવન્તો હિ પશવો લોમ જગૃહુસ્તે મેધં પ્રાપુશ્શમીપર્ણાનિ ભવન્તિ શન્ત્વાય ભૂર્જો વૈ નામેષ વૃક્ષઃ કાર્યા વા એતસ્ય સ્રુચઃ પ્રજાપતિર્વા અન્નાદ્યં નાવારુન્દ્ધ તચ્છતેધ્મેનાવારુન્દ્ધ પરશ્શતાનિ કાર્યાણ્યન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ સહસ્રેધ્મો હ ત્વા અઁહસોઽવેષ્ટિં વિવ્યાચ પરસ્સહસ્રાણિ કાર્યાણ્યઁહસોઽવેષ્ટ્યૈ

યતીન્ વૈ સાલાવૃકેયા આદઁસ્તેષામેતાનિ શીર્ષાણિ યત્ ખર્જૂરાસ્સોમપીથ એષ ઉદીષતિ યત્ કરીરાણિ યત્ કરીરાણિ ભવન્તિ સોમપીથમેવાવરુન્દ્ધે પ્રજાપતેર્વા એતજ્જ્યેષ્ઠં તોકં યત્ પર્વતાસ્તે પક્ષિણ આસઁસ્તે યત્ર યત્રાકામયન્ત તત્ પરાપાતમાસતાથ વા ઇયં તર્હિ શિથિલાસીત્ તેષામિન્દ્રઃ પક્ષાનચ્છિનત્ તૈરિમામદૃઁહદ્યે પક્ષા આસઁસ્તે જીમૂતા અભવઁસ્તસ્માત્ તે ગિરિમુપપ્લવન્તે યોનિર્હ્યેષામેષ તસ્માદ્ગિરૌ ભૂયિષ્ઠં વર્ષતિ યત્ પ્રાક્ષરત્ તાનિ કરીરાણિ તદેતત્ પ્રાવૃષ્યુજ્જીમૂતાઃ પ્લવન્તે યજન્તે વરુણપ્રઘાસૈર્વૃષ્ટિમેવ સંતનોતિ તસ્માત્ તર્હિ ભૂયિષ્ઠં વર્ષતિ વૃષ્ટિઁ હિ સંતનોતિ ન વૈશ્વદેવ ઉત્તરવેદિમુપવપન્ત્યુપાત્ર વપન્તિ પ્રજાતા એવ પ્રજાઃ પરિગૃહ્ણાતિ યોત્તરા વેદિર્યા અત્રીઃ પ્રજાસ્તાસાઁ સા યોનિસ્તાસ્તામનુપ્રજાયન્તે યા દક્ષિણા વેદિર્યા આદ્યાઃ પ્રજાસ્તાસાઁ સા યોનિસ્તાસ્તામનુપ્રજાયન્ત ઉભયીરેવૈતદત્રીશ્ચાદ્યાશ્ચ પ્રજાઃ પ્રજનયત્યયં વાવ હસ્ત આસીન્નાયં યૈષા દ્વિતીયા વેદિસ્તયેમં દ્વિતીયઁ હસ્તમવિન્દઁસ્તસ્માદેષ એતસ્ય પરિવેષ્ટાપરજો હિ તસ્માત્ કનીયાઞ્જ્યાયાઁસં પરિવેવેષ્ટિ સમે કાર્યે સમૌ હીમો હસ્તા અસંભિન્ને ભવતોઁઽહસોઽવેષ્ટ્યૈ યત્ સંભિન્દ્યુરનવેષ્ટમઁહસ્સ્યાદેકસ્ફ્યામનુ સંભિન્દન્ત્યનુસંતત્યા ઉપોત્તરાં વપન્તિ ન દક્ષિણામનભ્યારોહાય ॥ ક્ષત્રં વૈ વરુણો વિણ્મરુતો નાના યજન્તિ પાપવસીયસસ્ય વ્યાવૃત્ત્યૈ યદધ્વર્યુઃ કરોતિ તત્ પ્રતિપ્રસ્થાતા કરોતિ તસ્માદ્યદ્રાજા કરોતિ તદ્વિટ્કરોતિ ન વૈશ્વદેવે ત્રિઁશદાહુતયસ્સન્તિ ન સાકમેધેષુ વરુણપ્રઘાસેષુ વાવ ત્રિઁશદાહુતયો વૈરાજઃ પુરુષો દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યા દશ પ્રાણાસ્તત્ ત્રિઁશત્ ત્રિંશદક્ષરા વિરાઙ્વૈરાજઃ પુરુષો યદેતર્હ્યવભૃથમવૈત્યાત્માનમેવાઁહોઽવયજતે યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય સ્વગાકૃતિં ન પ્રાપ્નોતિ વરુણસ્તદ્ગૃહ્ણાતિ યન્નિષ્કાષેણાવભૃથમવૈતિ યદેવ વરુણગૃહીતં તેન વરુણં નિરવદયતેઽથો યદેવાત્ર વરુણસ્ય ન્યક્તં તસ્ય નિરવત્ત્યા અનપેક્ષમાણા આયાન્તિ વરુણસ્યાનન્વવાયાયૈધોઽસ્યેધિષીમહીતિ વરુણમેવ નિરવદાયૈધતુમુપયન્તિ સમિદસિ સમેધિષીમહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે તેજોઽસિ તેજો મયિ ધેહીતિ તેજ એવાત્મન્ ધત્તે

પ્રજાસ્સૃષ્ટ્વાઁહોઽવેજ્ય સોઽકામયત વૃત્રઁ હન્યામિતિ સ એતાભિર્દેવતાભિસ્સયુગ્ભૂત્વોપપ્લાયત મરુદ્ભિર્વિશાગ્નિનાનીકેન સ વૃત્રમભીત્ય વૃત્રં દૃષ્ટ્વોરુસ્તમ્ભગૃહીતોઽતિષ્ઠદનભિધૃષ્ણુવઁસ્તં મરુત ઐષીકૈર્વાતરથૈરધ્યૈયન્ત તેઽત્યૈષઁસ્તેઽસ્ય યત્ર મર્માગચ્છઁસ્તદચેષ્ટત્ સં વા એનં તદતપઁસ્તસ્માત્ સાંતપના વાર્ત્રઘ્ના વૈ સાકમેધા અગ્નિના વા અનીકેનેન્દ્રો વૃત્રમહન્નનીકત્વાયૈવૈષોઽગ્નિર્દેવાનાઁ સેનાનીસ્સેનોત્થાપનીયમેવૈતદિન્દ્રો વૈ વૃત્રાય વજ્રમુદ્યમં નાશક્નોત્ સ એતં મરુદ્ભ્યો ભાગં નિરવપત્ તં મરુતો વીર્યાય સમતપન્ સ તેન વીર્યેણ વજ્રમુદયચ્છત્ સં વા એનં તદતપઁસ્તસ્માત્ સાંતપના મધ્યંદિને નિરુપ્યસ્તર્હિ હ્યુભા અન્તૌ તપતિ ચરુર્ભવતિ તઁ હિ સર્વતસ્તપતિ દેવા વૈ વૃત્રસ્ય મર્મ નાવિન્દઁસ્તં મરુતઃ ક્ષુરપવિના વ્યયુસ્સં વા એનં તદતપઁસ્તસ્માત્ સાંતપનાઃ

તે શ્વો વૃત્રઁ હનિષ્યન્ત ઉપાવસઁસ્તેઽબ્રુવન્ કસ્ય વાહેદઁ શ્વો ભવિતા કસ્ય વા પચતેતિ ત એતમોદનમપચન્ત તે પશૂનચિકયુર્યતરાન્ વા ઇમે શ્વઃ કમિતારસ્તે જેતાર ઇતિ તેભ્ય એતેન પ્રાતિષ્ઠઁસ્તાનેતેનાયચ્છન્ પશૂનામેવૈષા યતિસ્તે શ્વોવિજયિનોઽવસઁસ્તેઽબ્રુવન્ કસ્ય વાહેદઁ શ્વો ભવિતા કસ્ય વા પચતેતિ ત એતમોદનમપચન્ત તેઽબ્રુવન્ માહુતમશિષ્મેતિ તે મરુદ્ભ્યો ગહમેધેભ્યોઽજુહવુઃ પશવો વૈ મરુતો ગૃહમેધાસ્તેભ્ય એવ તદજુહવુસ્તે સંયત્તા આસઁસ્તેઽસુરા દેવેભ્યઃ ક્ષુધં પ્રાહિણ્વઁસ્તાં દેવાઃ પ્રતિશ્રુત્યૈતમોદનમપચન્ત સા દેવેષુ લોકમવિત્ત્વા પુનરસુરાન્ પ્રાવિશત્ સૈનાન્નિરદહદપિ પ્રતિવેશ ઓદનં પચેત ભ્રાતૃવ્યાયૈવ ક્ષુધં પ્રહિણોતિ સૈનં નિર્દહતિ ॥ યદ્વૈ ચાતુર્માસ્યાનાં પાકયજ્ઞસ્યૈવ તદેષાં પશવ્યં ગૃહમેધ્યો વૈ પાકયજ્ઞો ન પ્રયાજા ઇજ્યન્તે નાનુયાજા ન સામિધેનીરન્વાહાજ્યભાગૌ યજતિ તેન યજ્ઞઃ ક્રિયતેઽગ્નયે સમવદ્યત્યનિસ્સમિષ્ટિરગ્નિઃ પ્રતિષ્ઠિતિસ્સમિષ્ટ્યા એવં પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પશવો વૈ ગૃહમેધાઃ પશવ ઇડા તસ્માદિડામુપહ્વયન્તે નિષ્કાષો નિધીયતે સંતત્યૈ તેષાં વા ઉભયેષામિન્દ્રઃ પ્રાવસત્ તે દેવા એતમિન્દ્રાય ભાગં ન્યદધુરસ્માઞ્છ્વો નિહિતભાગો વૃણાતા ઇતિ રુવથો વષટ્કારોઽથો અસુરાણામેવ તદ્વૃષભમત્યાહ્વયન્નસ્માન્ પ્રજનયાદિત્યૃષભમાહ્વયતીન્દ્રમેવ તન્નિહ્વયતેઽથો પુષ્ટિમેવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે

સવત્સા ગાવો વસન્તિ સાકમેધત્વાય યત્ પત્ની નાશ્નીયાદસાકમેધાસ્સ્યુર્યત્ પત્ન્યશ્નાતિ સાકમેધત્વાય નિરૃતિર્વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ગૃહ્ણાતિ યત્ સ્ત્ર્યશ્નાતિ નિરૃતિર્વૈ સ્ત્રી સ્ત્રિયા એષ હસ્તો યદ્દર્વિર્યદ્દર્વ્યા જુહોતિ નિરૃત્યૈવ નિરૃતિં નિરવદયતે યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય સ્વગાકૃતિં ન પ્રાપ્નોતિ નિરૃતિસ્તદ્ગૃહ્ણાતિ નિરૃતિગૃહીતા વૈ દર્વિસ્તપ્તઁ હ્યેષાવચરતિ યદ્દર્વ્યા જુહોતિ નિરૃતિગૃહીતયેવ નિ઱ઋતિં નિરવદયતે સ શ્વો વૃત્રઁ હન્તુમુપપ્લાયત તં મરુતઃ પરિક્રીડન્ત આયઁસ્તેઽસ્યાપ્ત્વા વ્યનયઁસ્ત એનમભ્યધર્ષયઁસ્તસ્માત્ ક્રીડયસ્તે સંયત્તા આસઁસ્તે દેવા અસુરાણાં પરમન્તં ન પરાપશ્યઁસ્તે મરુતઃ ક્રીડીન્ ક્રીડતોઽપશ્યઁસ્તેઽવિદુર્જિતમનસો વા ઇમ ઇતિ તેભ્ય એતં ભાગં નિરવપઁસ્તતોઽજયન્ વિજિત્યા એવૈષોઽસૌ વા આદિત્ય ઇન્દ્રો રશ્મયઃ ક્રીડયસ્સાકં રશ્મિભિઃ પ્રચરન્તિ વિજિત્યૈ ॥ દેવા વૈ વૃત્રઁ હતં ન વ્યજાનઁસ્તં મરુતો ઽધ્યક્રીડૅઁસ્તસ્માત્ ક્રીડયોઽથૈતાનિ પઞ્ચ હવીઁષિ સંતત્યા અથૈન્દ્રાગ્ન ઇન્દ્રાગ્ની વૈ તં વજ્રેણાભ્યૌહતામથો આહુરિન્દ્રાગ્ની અસ્મૈ વજ્રમનુબિભૃતામિત્યથૈન્દ્ર એતેન વા ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્ સ એતમુદ્ધારમુદહરતોદ્ધાર એવાસ્યૈષ ભાગ એવાથ વૈશ્વકર્મણો વિશ્વા મે કર્મ કૃતાનીતિ વિશ્વકર્મા હ્યભવદ્વૃત્રઁ હત્વાગ્ને વેર્હોત્રં વેર્દૂત્યમિત્યાઘારમાઘારયત્યાહુતીનાઁ સંપત્ત્યૈ ત્રિઁશત્ત્વાય

પ્રજાસ્સૃષ્ટ્વાઁહોઽવેજ્ય વૃત્રઁ હત્વા તેઽમૃતત્વમકામયન્ત સ્વર્ગો વૈ લોકોઽમૃતત્વં દ્વાદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સ્વર્ગોં લોકો યદ્ દ્વાદશાહુતયોઽમૃતત્વમેવ તેન સ્પૃણોતિ સં વા એતત્ સંવત્સરમકૃક્ષદાપદ્વા એતત્ સંવત્સરં યત્ ષટ્ ષટ્ સંપાદયતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતૂનેવૈતત્ પુનરપિપાદયતિ તાનપિપદ્યમાનાનન્વપિપદ્યતે તતઃ પ્રજાયતેઽતિ વા એતત્ સંવત્સરમગાદ્યદ્ દ્વાદશાહુતયસ્સંવત્સરમેવાભિપર્યાવર્તત આપદ્વા એતત્ સંવત્સરં પિતર ઋતવસ્તમેવ પ્રજનયતિ તં પ્રજાયમાનમનુપ્રજાયત એતદ્વા અસ્ય સંવત્સરોઽભીષ્ટોઽભૂદીષ્ટા ઋતવોઽથાસ્ય પિતરોઽનભીષ્ટા યદેષ પિતૃયજ્ઞસ્તેનાસ્ય પિતરોઽભીષ્ટાઃ પ્રીતા ભવન્તિ ॥ દક્ષિણતો નિરુપ્યં દક્ષિણા હિ પિતૄણામુભયતો નિરુપ્યમુભયે હીજ્યન્તે તત્ તન્ન સૂર્ક્ષ્યં દક્ષિણત એવ નિરુપ્યં દક્ષિણા હિ પિતૄણાઁ ષટ્કપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતવ એવાસ્ય તેનાભીષ્ટાઃ પ્રીતા ભવન્તિ ન વૈ ધાનાભિર્ન મન્થેન યજ્ઞો યદેષ પુરોડાશસ્તેન યજ્ઞઃ ક્રિયતેઽથૈતા ધાનાસ્સુધા વા એતા અમુષ્મિંલ્લોકેઽપરિમિતાસ્સંવત્સરસ્ય રાત્રયસ્તા એવાસ્યૈતાભિરભીષ્ટાઃ પ્રીતા ભવન્તિ ન વૈ ધાનાભિર્ન પુરોડાશેન પિતૃયજ્ઞો યદેષ મન્થસ્તેન પિતૃયજ્ઞોઽભિવાન્યવત્સાયા દુગ્ધે ભવતિ સા હિ પિતૄણાં નેદિષ્ઠમેકયોપમન્થત્યેકલોકા હિ પિતરો દક્ષિણોપમન્થતિ દાક્ષિણા હિ પિતૄણામનારભ્યોપમન્થતિ તદ્ધિ પિતૄન્ ગચ્છતિ

ન પ્રાચ્યુદ્ધત્યા પિતૃયજ્ઞો હિ ન દક્ષિણા યજ્ઞો હ્યુભે દિશા અન્તરોદ્ધન્ત્યુભયે હીજ્યન્ત ઉભયાનેવ વ્યશ્નોતિ દેવાઁશ્ચ પિતૄઁશ્ચ ચતુસ્સ્રક્તિર્વેદિર્ભવતિ સર્વાસુ હિ દિક્ષુ પિતરઃ પરિશ્રિતે યાજયન્ત્યન્તર્હિતા હ્યમુષ્માદાદિત્યાત્ પિતરોઽથો અન્તર્હિતા હિ દેવેભ્યશ્ચ મનુષ્યેભ્યશ્ચ પિતર ઉપમૂલં બર્હિર્દાતિ તેન પિતૄણાં યદૃતેમૂલં તેન દેવાનામુભયે હીજ્યન્તે સમન્તં બર્હિસ્સ્તૃણન્ પર્યેતિ સમન્તઁ હીમ ઋતવઃ પરિવિષ્ટા એતિ વા એષોઽસ્માલ્લોકાદ્યઃ પિતૃયજ્ઞં પર્યેતિ યદસ્તૃણન્ પુનઃ પર્યેતીમમેવ લોકમુપાવર્તતેઽમુષ્મિન્ વૈ પૂર્વસ્મિન્ દેવતા યજન્તિ યત્ તત્ર યજેદાહુતીસ્સઁસૃજેત્ સમદં કુર્યાદ્ગાર્હપત્યે શૃતં કુર્વન્તિ તેન યજ્ઞઃ ક્રિયત ઓદનપચનાદગ્નિમાહરન્તિ તદુ સ્વિન્નાન્યત આહ્રિયત ઉશન્તસ્ત્વા હવામહ ઇત્યન્વાહોશન્તો હિ પિતરોઽનુષ્ટુભમન્વાહાન્તો વા અનુષ્ટુબન્તઃ પિતરોઽથો અનુષ્ટુબ્ભિ સર્વાણિ ચ્છન્દાઁસ્યેકામન્વાહૈકલોકા હિ પિતરસ્ત્રિરન્વાહ તૃતીયે હિ લોકે પિતરો યદેકામન્વાહ તેન પિતૄણાં યત્ ત્રિરન્વાહ તેન દેવાનામુભયે હીજ્યન્તે નાર્ષેયં વૃણીતે ન હોતારં મૃત્યોરેવૈના ઉત્સૃજત્યપબર્હિષઃ પ્રયાજાન્ યજતિ પ્રજા વૈ બર્હિઃ પ્રજા એવં મૃત્યોરુત્સૃજતિ સંવ્યયતે વૈ મનુષ્યેભ્યઃ કરિષ્યન્ દક્ષિણતો દેવેભ્ય ઉપવ્યયતેઽથાત્ર પ્રાચીનાવીતેન ભવ્યં વ્યાવૃત્ત્યૈ દક્ષિણતોઽવદાયોદઙ્ઙતિક્રમ્ય દક્ષિણાવૃત્ય જુહોતિ દક્ષિણા હિ પિતૄણામ્

સોમમગ્રે યજતિ સોમો વૈ પિતૄણાં દેવતા પિતૃદેવત્યો હિ સોમો યત્ સોમં પિતૃમન્તં યજતિ સોમપાઁસ્તત્ પિતૄન્ યજતિ યદ્બર્હિષદો યજ્વનસ્તદ્યદગ્નિષ્વાત્તાન્ ગૃહમેધિનસ્તદ્યદગ્નિં કવ્યવાહનં દ્વે વા અગ્નેસ્તન્વૌ હવ્યવાહન્યા દેવેભ્યો હવ્યં વહતિ કવ્યવાહન્યા પિતૃભ્યોઽગ્નિસ્સમિષ્ટિરગ્નિઃ પ્રતિષ્ઠિતિસ્સમિષ્ટ્યા એવ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પઞ્ચ પઞ્ચ કૃત્વોઽવદ્યતિ પઞ્ચ હ્યૃતવસ્સ્વધા નમ ઇતિ વષટ્કરોતિ સ્વધા હિ પિતૄણાં નમસ્કારો દેવાનાં દ્વે વૈ દેવાનાં યાજ્યાનુવાક્યે પ્રાન્યયા યચ્છતિ ગમયત્યન્યયાથાત્ર તિસ્રઃ કાર્યા વ્યાવૃત્ત્યૈ દ્વે અનુવાક્યે એકા યાજ્યા પરે વૈ દેવેભ્યઃ પિતરો યૈષા તૃતીયાભ્યેવૈતયા પ્રયચ્છતિ ॥ દેવાન્ વૈ પિતૄન્ મનુષ્યાઃ પિતરોઽનુપ્રપિબન્તે દેવાનેવૈતત્ પિતૄનયાડ્યત્ સ્રક્તિષુ નિદધાતિ તેન મનુષ્યાન્ પિતૄન્ યજતિ ત્રિર્નિદધાતિ ત્રીન્ હીદં પુરુષાનભિસ્મસ્ત્રીન્ પરાનન્વાચષ્ટે ત્રયો વૈ પિતા પુત્રઃ પૌત્રોઽનુસંતત્યૈ સર્વાસુ સ્રક્તિષુ નિદધાતિ સર્વા એવ દિશો ગમયતિ સર્વાસુ હિ દિક્ષુ પિતરો નાસ્યાં નિદધ્યાદ્યદસ્યાં નિદધ્યાન્મૃત્યુનૈનાન્ પરિગૃહ્ણીયાત્ તામેવાનૂદ્યન્તિ યત્ તસ્યાં નિમાર્ષ્ટિ તેનૈવ તાન્ પ્રીણાત્યત્ર પિતરો માદયધ્વમિતિ નિષ્ક્રામન્તિ ત આહવનીયમુપાયન્તિ સુસંદૃશં ત્વા વયમિતિ ત આ તમિતોસ્તિષ્ઠન્ત્યન્તં વા એતે પ્રાણસ્ય ગચ્છન્તિ યે પિતૃયજ્ઞમુપયન્ત્યગ્નિમેવોપદ્રષ્ટારં કૃત્વાન્તં પ્રાણસ્ય ગચ્છન્તિ પરેત પિતરસ્સોમ્યાસ ઇતિ પુનરાયન્ત્યનુષક્તા વા એતાન્ પિતરો વ્યાવૃત્ત્યા અમીમદન્ત પિતર ઇતિ પ્રપદ્યન્તે ત ઊર્ણાં વા દશાં વા ન્યસ્યન્તિ યદેવ તત્ર નિગચ્છન્તિ તસ્ય નિરવત્ત્યા અપઃ પરિષિઞ્ચતિ માર્જયત્યેવ પુનરપરિષિઞ્ચન્ પર્યેત્યમું વા એતે લોકં નિગચ્છન્તિ યે પિતૃયજ્ઞમુપયન્તિ પ્રજાપતિસ્ત્વા એનાનત ઉન્નેતુમર્હતિ યદેતામનિરુક્તાં પ્રાજાપત્યામન્વાહાયા વિષ્ઠા જનયન્ કર્વરાણીતિ પ્રજાપતિરેવૈનાઁસ્તત ઉન્નયતિ પિતૄન્ વા એતદ્યજ્ઞોઽગન્ પઙ્ક્ત્યા પુનરાયન્તિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞસ્સહૈવ યજ્ઞેનાયાન્તિ પિતૄન્ વા એતસ્ય મનો ગચ્છતિ મનો ન્વહુવામહ ઇતિ તદેવ પુનરુપહ્વયતે

એતદ્વા અસ્ય સંવત્સરોઽભીષ્ટોઽભૂદભીષ્ટાઃ પિતરોઽથાસ્ય રુદ્રા અનભીષ્ટા રુદ્રાસ્ત્ર્યમ્બકા યદેતે ત્ર્યમ્બકાસ્તેનાસ્ય રુદ્રા અભીષ્ટાઃ પ્રીતા ભવન્તિ પ્રતિપુરુષં ભવન્તિ પ્રતિપુરુષમેવ રુદ્રં નિરવદયત એકોઽધિ ભવતિ ગર્ભેભ્ય એવ તેન રુદ્રં નિરવદયત એકકપાલા ભવન્તિ ન વૈ પુરુષં કપાલૈરાપ્તુમર્હત્યેકધૈવૈનમાપ્નોત્યભિઘાર્યા૩ નાભિઘાર્યા૩ ઇતિ મીમાઁસન્તે અભિઘાર્યા એવ ન હિ હવિરનભિઘૃતં યદભિધારયેદ્રુદ્રં પશૂનન્વવનયેત્ તસ્માન્નાભિઘાર્યા એકોલ્મુકઁ હરન્ત્યેકોલ્મુકઁ હિ રુદ્રાણાં ધૂપાયદ્ધરન્તિ ધૂપાયદ્ધિ રુદ્રાણાં પરાચીનઁ હરન્તિ પરાઞ્ચમેવ રુદ્રઁ હરન્તીમાં દિશઁ હરન્ત્યેતસ્યાં વૈ દિશિ રુદ્રાણાં ગૃહા ગૃહેષ્વેવ રુદ્રં નિરવયજતે ॥ રુદ્રાખું તે પશું કરોમીત્યાખુકિરા એકમુપવપતિ પશુભ્ય એવ રુદ્રં નિરવદયતે તસ્માત્ તાન્ પશુપતિર્ઘાતુકશ્ચતુષ્પથે યાજયન્તિ ચતુષ્પથે વૈ રુદ્રાણાં ગૃહા ગૃહેષ્વેવ રુદ્રં નિરવયજત એષ તે રુદ્ર ભાગસ્સહ સ્વસ્રામ્બિકયા તં જુષસ્વ સ્વાહેતિ શરદ્વૈ રુદ્રસ્ય સ્વસામ્બિકા તામેષોઽન્વવચરતિ તસ્માદેષ શરદિ ભૂયિષ્ઠઁ હન્તિ તયૈવૈનઁ સહ નિરવદયતે મધ્યમેન પર્ણેન જુહોતિ તદ્ધ્યરક્ષોહતં યદ્ગ્રામ્યેણ જુહુયાદ્રુદ્રઃ પશૂનન્વવનયેત્ તસ્માદારણ્યેન હૂયતેઽવામ્બ રુદ્રમદિમહીત્યનૃણા એવાભૂવન ભેષજં ગવેઽશ્વાય પુરુષાય ચેત્યનૃણા એવ ભૂત્વા ભેષજમક્રત ॥ ત્ર્યમ્બકં યજામહ ઇતિ પરિયન્તિ યા પતિકામા સ્યાત્ સાપિ પરીયાત્ પતિવેદનમેવાસ્યૈ કુર્વન્તિ તાનુદસ્ય પ્રતિલભન્તેઽનૃણા એવ ભૂત્વા ભગં પ્રતિલભન્તે તાન્ યજમાનાય સમાવપન્તિ ભગમેવાસ્મૈ સમાવપન્તિ યા પતિકામા સ્યાત્ તસ્યૈ સમાવપેયુર્ભગમેવાસ્યૈ સમાવપન્તિ તાન્ મૂતે કૃત્વા વૃક્ષ આસચન્ત્યેષ તે રુદ્ર ભાગસ્તેનાવસેન પરો મૂજવતોઽતીહીતિ ગિરિર્વૈ રુદ્રસ્ય યોનિસ્તત એષોઽભ્યવચરતિ સ્વેનૈવૈનં ભાગધેયેન સ્વં યોનિં ગમયત્યનપેક્ષમાણા આયાન્તિ રુદ્રસ્યાનન્વવાયાયૈધોઽસ્યેધિષીમહીતિ રુદ્રમેવ નિરવદાયૈધતુમુપયન્તિ સમિદસિ સમેધિષીમહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે તેજોઽસિ તેજો મયિ ધેહીતિ તેજ એવાત્મન્ ધત્તેઽમ્બી વૈ સ્ત્રી ભગાનામ્ની તસ્માત્ ત્ર્યમ્બકા અપ્રતિષ્ઠિતો વા એષ યસ્યાપ્રતિષ્ઠિતઁ હવિરપ્રતિષ્ઠિતાસ્ત્ર્યમ્બકા ન પ્રયાજા ઇજ્યન્તે નાનુયાજા ન સામિધેનીરન્વાહાદિત્યૈ ચરું નિર્વપતીયં વા અદિતિરિયં પ્રતિષ્ઠાસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ

અપાં યો દ્રવણે રસસ્તમહમસ્મા અમુષ્મા આમુષ્યાયણાય તેજસે વર્ચસે ગૃહ્ણામ્યપાં ય ઊર્મૌ રસસ્તમહમસ્મા અમુષ્મા આમુષ્યાયણાયૌજસે ક્ષત્રાય ગૃહ્ણામ્યપાં યો મધ્યે રસસ્તમહમસ્મા અમુષ્મા આમુષ્યાયણાય પ્રજાયૈ પુષ્ટ્યૈ ગૃહ્ણામ્યપાં યો યજ્ઞિયા તનૂસ્તામહમસ્મા અમુષ્મા આમુષ્યાયણાયાયુષે દીર્ઘાયુત્વાય ગૃહ્ણામિ ॥
રથે અક્ષેષુ વૃષભસ્ય વાજે વાતે પર્જન્યે વરુણસ્ય શુષ્મે ।
ઇન્દ્રં યા દેવી સુભગા જજાન સેયમાગાદ્વર્ચસા સંવિદાના ॥
યા હસ્તિનિ દ્વીપિનિ યો હિરણ્યે ગોષ્વશ્વેષુ પુરુષેષ્વન્તઃ ।
ઇન્દ્રં યા દેવી સુભગા જજાન સેયમાગાદ્વર્ચસા સંવિદાના ॥
સિઁહે વ્યાઘ્ર ઉત યો પૃદાકૌ ત્વિષિરગ્નૌ બ્રાહ્મણે સૂર્યે યા।
ઇન્દ્રં યા દેવી સુભગા જજાન સેયમાગાદ્વર્ચસા સંવિદાના ॥
યા રાજન્યે દુન્દુભા આયતાયામશ્વસ્ય ક્રન્દે પુરુષસ્ય માયૌ ।
ઇન્દ્રં યા દેવી સુભગા જજાન સેયાગાદ્વર્ચસા સંવિદાના ॥
રાડસિ વિરાડસિ સમ્રાડસિ સ્વરાડસીન્દ્રાય ત્વા મધુમતે મધુમન્તઁ શ્રીણામીન્દ્રાય ત્વૌજસ્વત ઓજસ્વન્તઁ શ્રીણામીન્દ્રાય ત્વા પયસ્વતે પયસ્વન્તઁ શ્રીણામીન્દ્રાય ત્વાયુષ્મત આયુષ્મન્તઁ શ્રીણામિ વર્ચોઽસિ તન્મે નિયચ્છ તત્ તે નિયચ્છામ્યોજોઽસિ તન્મે નિયચ્છ તત્ તે નિયચ્છામિ પયોઽસિ તન્મે નિયચ્છ તત્ તે નિયચ્છામ્યાયુરસિ તન્મે નિયચ્છ તત્ તે નિયચ્છામિ ॥
વર્ચસ્વદસ્તુ મે મુખં વર્ચસ્વચ્છિરો અસ્તુ મે ।
વર્ચસ્વાન્ વિશ્વતઃ પ્રત્યઙ્ વર્ચસા સંપિપૃગ્ધિ મા ॥
ઓજસ્વદસ્તુ મે મુખમોજસ્વચ્છિરો અસ્તુ મે ।
ઓજસ્વાન્ વિશ્વતઃ પ્રત્યઙ્ડોજસા સંપિપૃગ્ધિ મા ॥
પયસ્વદસ્તુ મે મુખં પયસ્વચ્છિરો અસ્તુ મે ।
પયસ્વાન્ વિશ્વતઃ પ્રત્યઙ્ પયસા સંપિપૃગ્ધિ મા ।
આયુષ્મદસ્તુ મે મુખમાયુષ્મચ્છિરો અસ્તુ મે ।
આયુષ્માન્ વિશ્વતઃ પ્રત્યઙ્ઙાયુષા સંપિપૃગ્ધિ મા ॥
ઇદમહં ગાયત્રેણ ચ્છન્દસા ત્રિવૃતા સ્તોમેન રથંતરેણ સામ્નાગ્નિના દેવતયા તેજસ્તે વર્ચ આદદેઽસા ઇદમહં ત્રૈષ્ટુભેન ચ્છન્દસા પઞ્ચદશેન સ્તોમેન બૃહતા સામ્નેન્દ્રેણ દેવતયૌજસ્તે ક્ષત્રમાદદેઽસા ઇદમહં જાગતેન ચ્છન્દસા સપ્તદશેન સ્તોમેન વૈરૂપેણ સામ્ના વિશ્વૈર્દેવૈર્દેવતયા પ્રજાઁ તે પુષ્ટિમાદદેઽસા ઇદમહમાનુષ્ટુભેન ચ્છન્દસૈકવિઁશેન સ્તોમેન વૈરાજૈન સામ્ના પ્રજાપતિના દેવતયાયુસ્તે દીર્ઘાયુત્વમાદદેઽસૌ ॥
ઇમમગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધિ તિગ્મમોજો વરુણ સંશિશાધિ ।
માતેવાસ્મા અદિતે શર્મ યચ્છ વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિર્યથાસત્ ॥
વિશ્વકર્મા વિશ્વદેવો વિશ્વજિદ્વિશ્વદર્શતઃ । તે ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયા શ્રેષ્ઠ્યાય સમસૂષત ॥
યતો વાતો મનોજવા યતઃ ક્ષરન્તિ સિન્ધવઃ ।
તાસાં ત્વા સર્વાસાં રુચાભિષિઞ્ચામિ વર્ચસા ॥
અભિ ત્વા વર્ચસાસિચં યજ્ઞેન પયસા સહ ।
યથાસો મિત્રવર્ધનસ્તથા ત્વા સવિતા કરત્ ॥
ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ ।
રથીતમં રથીનાં વાજાનાઁ સત્પતિં પતિમ્ ॥
અપાં યો દ્રવણે રસસ્તેનાહમિમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રં તેજસે બ્રહ્મવર્ચસાયાભિષિઞ્ચામ્યપાં યં ઊર્મૌ રસસ્તેનાહમિમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રમોજસે ક્ષત્રાયાભિષિઞ્ચામ્યપાં યો મધ્યે રસસ્તેનાહમિમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રં પ્રજાયૈ પુષ્ટ્યા અભિષિઞ્ચામ્યપાં યા યજ્ઞિયા તનૂસ્તયાહમિમમમુમામુષ્યાયમમુષ્યાઃ પુત્રમાયુષે દીર્ઘાયુત્વાયાભિષિઞ્ચામિ

૨૩૨૧]
॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામોરિમિકાયાં ચાતુર્માસ્યાનિ નામ ષટ્ત્રિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્