કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 33

અથ ત્રયસ્ત્રિંશં સ્થાનકમ્।
સત્ત્રાણિ।
ગાવો વૈ સત્ત્રમાસત શૃઙ્ગાણિ સિષાસન્તીસ્તાસાં દશમે માસિ શૃઙ્ગાણ્યજાયન્ત તા અબ્રુવન્નરાત્ સ્મોત્તિષ્ઠામાવ તં કામમરુત્ સ્મહિ યસ્મૈ કામાય ન્યસદામેતિ તાસામુ ત્વા અબ્રુવન્નર્ધા વા યાવતીર્વાસામહા એવ દ્વાદશૌ માસૌ સંવત્સરઁ સંપાદ્યોત્તિષ્ઠામેત્યુત્તિષ્ઠન્તીરુ ત્વા અબ્રુવન્નેવાસ્માસુ શ્રદ્ધાભૂદિતિ તાસાં યા દ્વાદશૌ માસા આસત તાસાઁ શૃઙ્ગાણિ પ્રાવર્તન્ત શ્રદ્ધયા વાશ્રદ્ધયા વા તા ઇમા યાસ્તૂપરાસ્તસ્માદ્ દ્વાદશ માસાસ્તૂપરાઃ પ્રેત્વરીશ્ચરન્તિ દશ શૃઙ્ગિણીરુભયીર્વાવ તા આર્ધ્નુવન્ યાશ્શૃઙ્ગાણ્યસન્વન્યાશ્ચોર્જમવારુન્ધતર્ધ્નુવન્તિ દશસુ માસ્સૂત્તિષ્ઠન્ત ઋધ્નુવન્તિ દ્વાદશસુ ય એવં વિદુસ્તદેતદૃદ્ધમયનં તસ્માદેતેન યન્તિ પદેન વા એતદ્યન્તિ વિન્દતિ હ ખલુ વૈ પદેન યઁસ્તસ્માદેતદ્ગોસનિ

અતિરાત્રઃ પરમો યજ્ઞક્રતૂનામિત્યાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ કસ્માત્ તં પ્રથમમુપયન્તીતિ યદ્વા અતિરાત્રમુપયન્ત્યગ્નિષ્ટોમં પ્રથમમુપયન્ત્યથોક્થ્યમથ ષોડશિનમથાતિરાત્રં યથાપૂર્વમેવ યજ્ઞક્રતૂનુપેત્યૈતાનાલભ્ય પરિગૃહ્ય સોમં પિબન્ત આસતે જ્યોતિષ્ટોમં પ્રથમમુપયન્તિ જ્યોતિષ્ટોમો વૈ સ્તોમાનાં મુખં મુખત એવ તત્ સ્તોમાન્ પ્રયુઞ્જતે વિરાજં જ્યોતિષ્ટોમોઽભિસંપન્ન એકયા ગૌરતિરિક્ત એકયાયુરૂનસ્તે સઁસ્તુતા વિરાજમભિસંપદ્યન્તે દ્વે ચર્ચા અતિરિચ્યેતે સ્વર્ગો વૈ લોકો વિરાડ્ દ્વિપાદો યજમાનાસ્સ્વર્ગ એવ તલ્લોકે વિરાજિ દ્વિપાદો યજમાનાઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ ॥ રથન્તરં પૃષ્ઠં ભવતીયં વૈ પૃથિવી રથન્તરમિમામેવ તદાલભ્યાસતે રથન્તરં દિવા ભવતિ રથન્તરં નક્તમિત્યાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ કેન તદજામીતિ સૌભરં તૃતીયસવને બ્રહ્મસામં બૃહદ્ભવતિ તન્મધ્યતો દધાતિ રથન્તરસ્ય વિધૃત્યૈ તેનાજામ્યતિરાત્રાચ્ચતુર્વિઁશમહરુપયન્તિ ચતુર્વિઁશતિસ્સંવત્સરસ્યાર્ધમાસા અર્ધમાસશસ્સંવત્સર આપ્યતેઽર્ધમાસશ એવ તત્ સંવત્સરમાપ્નુવન્તિ તસ્ય ષષ્ટિશ્ચ ત્રીણિ ચ શતાનિ સ્તોત્રીયાષ્ષષ્ટિશ્ચ વૈ ત્રીણિ ચ શતાનિ સંવત્સરસ્યાહાન્યહશ્શસ્સંવત્સર આપ્યતેઽહશ્શ એવ તત્ સંવત્સરમાપ્નુવન્ત્યુક્થ્યો ભવતિ પશવો વા ઉક્થાનિ પશૂનેવાવરુન્ધતે બૃહત્ પૃષ્ઠં ભવતિ સ્વર્ગો વૈ લોકો બૃહત્ સ્વર્ગમેવ તેન લોકમાપ્નુવન્તિ ત્રયસ્ત્રિઁશો નામ સામ માધ્યન્દિને પવમાને ભવતિ ત્રયસ્ત્રિઁશદ્દેવાસ્તદ્દેવા નાપ્નુવન્ત્યેતસ્મૈ વૈ સંવત્સરમુપયન્ત્યાપન દેવાનાપન્ સ્વર્ગં લોકમવપશૂનરુત્સતાપન્ સંવત્સરમર્ધમાસશ આપન્નહશ્શસ્તચ્ચતુર્વિઁશેઽહન્ સર્વા દેવતાઃ પરિગૃહ્ય સોમં પિબન્ત આસતે યે વા ઇતઃ પરાઞ્ચં સંવત્સરમુપયન્તિ નૈનં તે સ્વસ્તિ સમશ્નુવતેઽથો યેઽમુતોઽર્વાઞ્ચમુપયન્તિ તે હૈનઁ સ્વસ્તિ સંતરન્ત્યેતદ્વા અમુતોઽર્વાઞ્ચમુપયન્તિ યદેવમ્

જ્યોતિષ્ટોમં પ્રથમમુપયન્ત્યસ્મિઁસ્તેન લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ ગોષ્ટોમં દ્વિતીયમુપયન્ત્યન્તરિક્ષે તેન પ્રતિતિષ્ઠન્ત્યાયુષ્ટોમમુત્તમમુપયન્ત્યસ્મિઁસ્તેન લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્ત્યયં વૈ લોકો જ્યોતિરન્તરિક્ષં ગૌરસા એવાયુર્યદેતાન્ સ્તોમાનુપયન્ત્યેષ્વેવ તલ્લોકેષુ સત્રિણઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ વિરાજં જ્યોતિષ્ટોમોઽભિસંપન્ન એકયા ગૌરતિરિક્ત એકયાયુરૂનસ્તે સઁસ્તુતા વિરાજમભિસંપદ્યન્ત ઊર્ગ્વૈ વિરાડ્ યદેતૈસ્સ્તોમૈર્યન્ત્યૂર્જમેવૈતત્ સત્ત્રિણોઽવરુન્ધાના યન્તિ તે ન ક્ષુધાર્તિમાર્છન્ત્યક્ષોધુકા ભવન્તિ ક્ષુત્સંબાધમાના ઇવ હિ સત્રિણોઽગ્નિષ્ટોમા અભિતઃ પ્રધી તા ઉક્થ્યા મધ્યે નભ્યં તદેતદ્વૈ પરિયદ્દેવચક્રં યદેતેન ષડહેન યન્તિ દેવચક્રમેવ તત્ સમારોહન્ત્યરિષ્ટ્યૈ તે સ્વસ્તિ સમશ્નુવત ઉભયતોજ્યોતિષા યન્તિ સ્વર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિરુભયત એવ તત્ સ્વર્ગે લોકે સત્ત્રિણઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ ષડહેન યન્તિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ તત્ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ દ્વૌ ષડહૌ ભવતસ્તાનિ દ્વાદશાહાનિ સંપદ્યન્તે દશ વૈ પુરુષે પ્રાણાસ્સ્તનૌ દ્વાદશૌ તત્ પુરુષમનુપર્યાવર્તન્તે ત્રયષ્ષડહા ભવન્તિ તાન્યષ્ટાદશાહાનિ સંપદ્યન્તે નવાન્યાનિ નવ પ્રાણાસ્તત્ પ્રાણાનનુપર્યાવર્તન્તે ચત્વારષ્ષડહા ભવન્તિ તાનિ ચતુર્વિઁશતિરહાનિ સંપદ્યન્તે ચતુર્વિઁશતિસ્સંવત્સરસ્યાર્ધમાસા અર્ધમાસશસ્સંવત્સર આપ્યતે તત્ સંવત્સરમનુપર્યાવર્તન્તે પઞ્ચ ષડહા ભવન્તિ તાનિ ત્રિઁશદહાનિ સંપદ્યન્તે દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યા દશ પ્રાણાસ્તત્ ત્રિઁશત્ ત્રિઁશદક્ષરા વિરાડ્વૈરાજઃ પુરુષસ્તત્ પુરુષમનુપર્યાવર્તન્તેઽપ્રતિષ્ઠિતસ્સંવત્સર ઇતિ ખલુ વા આહુર્વર્ષીયાન્ પ્રતિષ્ઠાયા ઇત્યેતાવદ્વૈ સંવત્સરસ્ય બ્રાહ્મણં યાવન્માસો માસિ માસ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ ય એવં વિદુઃ

નવૈતાન્યહાનિ નવ વૈ સ્વર્ગા લોકાશ્ચતસ્રો દિશશ્ચત્વારોઽન્તર્દેશા ઊર્ધ્વા નવમી યદેતાન્યહાન્યુપયન્તિ નવસ્વેવ તત્ સ્વર્ગેષુ લોકેષુ સત્ત્રિણઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્ત્યગ્નિષ્ટોમાઃ પરસામાનઃ કર્તવ્યા ઇત્યાહુરગ્નિષ્ટોમસંમિતો વૈ સ્વર્ગો લોક ઇતિ દ્વાદશાગ્નિષ્ટોમસ્તોત્રાણિ દ્વાદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરસ્સ્વર્ગો લોકસ્તસ્માત્ તદાહુસ્તન્ન સૂર્ક્ષ્યમુક્થ્યા એવ પરસામાનઃ કર્તવ્યા ઇતિ પશવો વા ઉક્થાનિ પશૂનામવરુદ્ધ્યૈ વિશ્વજિદભિજિતા અગ્નિષ્ટોમા ઉક્થ્યાસ્સપ્તદશાઃ પરસામાન એકવિઁશં દિવાકીર્ત્યં તે સઁસ્તુતા વિરાજમભિસંપદ્યન્તે દ્વે ચર્ચા અતિરિચ્યેતે સ્વર્ગો વૈ લોકો વિરાડ્ દ્વિપાદો યજમાનાસ્સ્વર્ગ એવ તલ્લોકે વિરાજિ દ્વિપાદો યજમાનાઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ ॥ યત્ પરો રથન્તરં તત્ પ્રથમેઽહન્ કર્તવ્યં બૃહદ્ દ્વિતીયે વૈરૂપં તૃતીયે વૈરાજં ચતુર્થે શાક્કરં પઞ્ચમે રૈવતઁ ષષ્ઠે તદુ પૃષ્ઠેભ્યો ન યન્તિ સંતતય એતે ગ્રહા ગૃહ્યન્તેઽતિગ્રાહ્યાઃ પરસામસુ યદેતે ગૃહ્યન્ત ઇમાનેવૈતલ્લોકાન્ સંતત્ય સ્વર્ગં લોકં યજમાના આરોહન્તિ મિથુના એતે ગ્રહા ગૃહ્યન્તેઽતિગ્રાહ્યાઃ પરસામસુ યદેતે ગૃહ્યન્તે મિથુનમેવૈતૈરવરુન્ધતે સૌર્ય એષ ગ્રહો ગૃહ્યતેઽતિગ્રાહ્ય એકવિઁશેઽહઁસ્તસ્ય પ્રત્યક્ષં નામ ન ગ્રહીતવૈ તેજસ્વિતર ઇવ વાશ્રતરઃ પ્રદાહાદ્વા ભય્યં કિલાસંભાવાદ્વાયા વિષ્ઠા જનયન્ કર્વરાણીત્યેષ પ્રાજાપત્યોઽનિરુક્તો ગ્રહો ગૃહ્યતેઽતિગ્રાહ્ય એકવિઁશેઽહન્ સમન્ત આયુષ્યઃ પશવ્યો યો હ ખલુ વાવ પ્રજાપતિસ્સ એવેન્દ્રસ્તદુ દેવેભ્યો ન યન્તિ

પ્રથમે માસિ પૃષ્ઠાન્યુપયન્તિ મધ્યમ ઉપયન્ત્યુત્તમ ઉપયન્તિ યત્ પ્રથમે માસિ પૃષ્ઠાન્યુપયન્ત્યસ્મિઁસ્તેન લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ યન્મધ્યમ ઉપયન્ત્યન્તરિક્ષે તેન પ્રતિતિષ્ઠન્તિ યદુત્તમ ઉપયન્ત્યમુષ્મિઁસ્તેન લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ માસિ માસિ પૃષ્ઠાન્યુપેત્યાનીત્યાહુઃ પૃષ્ઠાનિ વૈ યજ્ઞસ્ય દોહ ઇતિ તદાહુરેકં વા એતદ્દેવાનામહર્યત્ સંવત્સરો યાં વૈ ત્રિરેકસ્યાહ્ન ઉપસીદન્તિ દહ્રઁ સાપરાભ્યાં દોહાભ્યાં દુહે તત્ કુતસ્સા ધોક્ષ્યતિ યાં દ્વાદશ કૃત્વ ઉપસીદેયુરિતિ સકૃત્ પૃષ્ઠાન્યુપેયુરુત્તમે માસિ સમુદ્રં ખલુ વા એતેઽનવારમપારં પ્રસ્નાન્તિ યે સંવત્સરમુપયન્તિ બૃહદ્રથન્તરાભ્યામેતવ્યં બૃહદ્રથન્તરે વૈ દેવાનાં પ્લવસ્તદ્દેવાનાં પ્લવેન સમુદ્રમર્ણવં તરન્તિ યથા મધ્યે સમુદ્રસ્ય પ્લવમન્વર્જેયુરેવં તદ્યત્ પુરા સંવત્સરાદ્બૃહદ્રથન્તરે ઉત્સૃજેયુરનુત્સર્ગં બૃહદ્રથન્તરાભ્યાં ગત્વા પ્રતિષ્ઠાં ગત્વા સકૃત્ પૃષ્ઠાન્યુપેયુરુત્તમે માસિ સર્વેભ્યો વૈ કામેભ્યસ્સંધિર્દુહે તત્ સર્વાન્ કામાન્ યજ્ઞં પૃષ્ઠાનિ સંવત્સરાદ્દુહ્રે

એકવિઁશ એષ એતેન વૈ દેવા એકવિંશેનાદિત્યમિતસ્સ્વર્ગં લોકમારોહયન્ સ એષ ઇત એકવિઁશસ્તસ્ય દશાવસ્તાદહાનિ દશ પરસ્તાત્ સ એષ ઉભયતો વિરાજિ પ્રતિષ્ઠિત ઉભયતો હિ વા એષ વિરાજિ પ્રતિષ્ઠિતસ્તસ્માદન્તરેમૌ લોકૌ યત્ સર્વેષુ સ્વર્ગેષુ લોકેષુ પ્રતિતિષ્ઠન્નેતિ દેવા વા આદિત્યસ્ય સ્વર્ગાલ્લોકાદવપાદાદબિભયુસ્તં ત્રિષુ સ્વર્ગેષુ લોકેષ્વાદધુસ્તસ્ય પરાચોઽતિપાદાદબિભયુસ્તં પરસ્તાત્ ત્રિભિસ્સ્વર્ગૈર્લોકૈઃ પ્રત્યસ્તભ્નુવન્ સ એષ ઉભયતષ્ષટ્સુ સ્વર્ગેષુ લોકેષુ પ્રતિષ્ઠિતો ધૃત્યૈ પ્રતિષ્ઠાયા અનવપાદાયાનતિપાદાય ॥ દેવા વૈ સપ્તદશાનાં પ્રવ્લયાદબિભયુસ્તાન્ સર્વૈસ્સ્તોમૈરવસ્તાત્ પર્યાર્ષન સર્વૈસ્સ્તોમૈઃ પરસ્તાત્ તસ્માદભિજિત્ સર્વસ્તોમોઽવસ્તાત્ સપ્તદશાનાં વિશ્વજિત્ સર્વસ્તોમઃ
પરસ્તાત્ સપ્તદશાનાં ધૃત્યા અપ્રવ્લયાય દેવા વા આદિત્યસ્ય સ્વર્ગાલ્લોકાદવપાદાદબિભયુસ્તં યે વર્ષ્મ સ્વર્ગાણાં લોકાનામધિપતયસ્તેષ્વાદધુશ્ચતુસ્ત્રિંશા વૈ સ્તોમા વર્ષ્મ સ્વર્ગાણાં લોકાનામધિપતયસ્તદ્યદેકવિઁશસ્યાહ્નસ્ત્રયોઽવસ્તાત્ સપ્તદશાસ્ત્રયઃ પરસ્તાત્ તે ત્રયશ્ચતુસ્ત્રિઁશા દ્વૌ દ્વૌ તેષુ વા એષ આહિતો ધૃત્યૈ પ્રતિષ્ઠાયા અનવપાદાયાનતિપાદાય ॥ વર્ષ્મન્ હિ વા એષ સ્વર્ગાણાં લોકાનામાહિતસ્તસ્માદ્ભૂતેભ્યો ભૂતેભ્ય ઉત્તરો વર્ષ્મ સ્વાનામાધિપત્યં પર્યેતિ ય એવં વેદ દેવા વા આદિત્યસ્ય સ્વર્ગાલ્લોકાદવપાદાદબિભયુસ્તં પઞ્ચભી રશ્મિભિરુદવયન્ રશ્મયો દિવાકીર્ત્યાનિ તસ્માદેકવિઁશેઽહન્ પઞ્ચ દિવાકીર્ત્યાનિ ક્રિયન્તે યે ગાયત્રે તે ગાયત્રીષૂત્તરયોઃ પવમાનયોર્મહાદિવાકીર્ત્યઁ હોતુઃ પૃષ્ઠં વિકર્ણં બ્રહ્મસામં ભાસમગ્નિષ્ટોમસ્તદ્યદેકવિઁશેઽહન્ પઞ્ચ દિવાકીર્ત્યાનિ ક્રિયન્ત આદિત્યમેવ તત્ પઞ્ચભી રશ્મિભિરુદ્વયન્તિ ધૃત્યૈ પ્રતિષ્ઠાયા અનવપાદાયાનતિપાદાય ॥ અથૈતાનિ સ્પરાણિ સ્પરૈર્વૈ દેવા આદિત્યાય સ્વર્ગં લોકમસ્પૃણ્વન્ યદસ્પૃણ્વઁસ્તત્ સ્પરાણાં સ્પરત્વઁ સ્પૃણ્વન્ત્યસ્મૈ સ્પરાણિ સ્વર્ગં લોકં ય એવં વિદ્વાનેતૈસ્સ્તુતેઽથૈતાનિ પરાણિ પરૈર્વૈ દેવા આદિત્યઁ સ્વર્ગં લોકમપારયન્ યદપારયઁસ્તત્ પરાણાં પરત્વં પારયન્ત્યેનં પરાણિ સ્વર્ગં લોકં ય એવં વિદ્વાનેતૈસ્સ્તુતેઽનુષ્ટુભો વૈ યદયાતયામરૂપં તાનિ પરાણિ તસ્માદનુષ્ટુપ્સુ પરાણિ ક્રિયન્તે યદનુષ્ટુપ્સુ પરાણિ ક્રિયન્તેઽનુષ્ટુભમેવ તત્ સવીર્યાં કુર્વન્તિ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ

ઉત્સૃજ્યા૩ન્નોત્સૃજ્યા૩મિતિ મીમાઁસન્તે તદાહુરુત્સૃજ્યમેવ પ્રાણાપાના વા એતે સંવત્સરસ્ય યત્ પૂર્ણમાસા યન્નોત્સૃજેયુસ્સંવત્સરમપિનહ્યેયુરમેહેન સત્ત્રિણો મ્રિયેરન્ પૌર્ણમાસ્યાં ચામાવસ્યાયાં ચોત્સૃજ્યમિત્યાહુરેતે હિ યજ્ઞં વહત ઇતિ તદાહુરેતયોસ્ત્વાવ નોત્સૃજ્યં યે અવાન્તરા યજ્ઞં ભેજાતે ઇતિ યા પ્રથમા વ્યષ્ટકા તસ્યામુત્સૃજ્યમિત્યાહુરેષ હિ માસો વિશર ઇતિ નાદિષ્ટમુત્સૃજેયુર્યદાદિષ્ટમુત્સૃજેયુર્યાદૃશે પુનઃ પર્યાપ્લાવે મધ્યે ષડહસ્ય સંપદ્યત ઇતિ ષડહૈર્માસઁ સંપાદ્ય યત્ સપ્તમમહસ્તદુત્સૃજેયુસ્સઁ ષડહં તન્વન્ત્યુત્સંવત્સરઁ શ્વાસયન્તિ યદહસ્તૂત્સૃજેયુસ્તદગ્નયે વસુમતેઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં પ્રાતર્નિર્વપેયુરૈન્દ્રં દધીન્દ્રાય મરુત્વત એકાદશકપાલં મધ્યન્દિને વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય ઋતુમદ્ભ્યો દ્વાદશકપાલમપરાહ્ણે પ્રાજાપત્યઃ પશુસ્સ્યાદગ્નેર્વૈ વસુમતઃ પ્રાતસ્સવનં યદગ્નયે વસુમતેઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં પ્રાતર્નિર્વપન્તિ દેવતામેવ તદ્ભાગિનીં કુર્વન્ત્યનનુસર્ગાય સોમો વા એષ ઓષધીષુ પ્રવિષ્ટો યદૈન્દ્રં દધિ ભવતીન્દ્રમેવ તદ્ભાગધેયાન્ન ચ્યાવયન્તિ સવનમષ્ટાભિરુપયન્તિ યે ખલુ વાવ પ્રાતઃ પશવ ઉપાક્રિયન્તે તે વસવ ઇન્દ્રસ્ય વૈ મરુત્વતો માધ્યન્દિનઁ સવનં યદિન્દ્રાય મરુત્વત એકાદશકપાલં પુરોડાશં મધ્યન્દિને નિર્વપન્તિ દેવતામેવ તદ્ભાગિની કુર્વન્ત્યનનુસર્ગાય ॥ સવનમેકાદશભિરુપયન્તિ વિશ્વેષાં વૈ દેવાનામૃતુમતાં તૃતીયસવનં યદ્વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય ઋતુમદ્ભ્યો દ્વાદશકપાલં પુરોડાશમપરાહ્ણે નિર્વપન્તિ દેવતામેવ તદ્ભાગિનીં કુર્વન્ત્યનનુસર્ગાય સવનં દ્વાદશભિરુપયન્તિ પ્રાજાપત્યઃ પશુર્ભવતિ યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્યાનનુસર્ગાયાભીવર્ત ઇતષ્ષણ્માસો બ્રહ્મસામં ભવતિ બ્રહ્મ વા અભીવર્તો બ્રહ્મણૈવ તત્ સ્વર્ગં લોકમભિવર્તયન્તો યન્તિ ॥ પ્રતિકૂલમિવ હીતસ્સ્વર્ગો લોકસ્સમાનાઃ પ્રગાથા ભવન્ત્યન્યાન્યન્યાનિ સામાનિ લોકા વૈ સામાનિ સ્વર્ગા ઋચો લોકૈરેવ તત્ સ્વર્ગાલ્લોકાનભ્યારોહન્તો યન્તિ સમાનઁ સામ ભવત્યન્યા અન્યા ઋચસ્સ્વર્ગા વૈ સામાનિ લોકા ઋચો લોકૈરેવ તત્ સ્વર્ગાંલ્લોકાનભ્યારોહન્ત આયન્તિ ॥
ઇન્દ્ર ક્રતું ન આભર પિતા પુત્રેભ્યા યથા ।
શિક્ષા ણો અસ્મિન્ પુરુહૂત યામનિ જીવા જ્યોતિરશીમહિ ॥
ઇત્યમુત આયતાઁ ષણ્માસો બ્રહ્મસામં ભવત્યયં ચૈ લોકો જ્યોતિઃ પ્રજા જ્યોતિરિમમેવ તલ્લોકં પશ્યન્તોઽભિવદન્ત આયન્ત્યયઁ હિ લોકો લોકાનાં પ્રતિષ્ઠા

અથૈતે પરસામાનસ્તેષાં પરસામ્નાં યત્ પ્રથમં તદુત્તમં યદુત્તમં તત્ પ્રથમ યન્મધ્યે મધ્ય એવ તત્ તદ્યેનૈવૈતે યન્તિ તેનામુતઃ પુનરાયન્ત્યેષાં લોકાનાઁ સંતત્યૈ પ્રતિજ્ઞાત્યૈ તે વિશ્વજિત ઉપરિષ્ટાત્ પ્રત્યવરોહિણસ્સ્તોમાનુપયન્તિ તદાહુર્જિતં વા એતે પરાજયન્તે નિર્વૃત્તાન્ પ્રત્યવરોહિણસ્સ્તોમાનુપયન્તિ નિવર્તન્તે સ્વર્ગાલ્લોકાત્ પ્રત્યઞ્ચમુ યજ્ઞં તન્વત ઇતિ તે તથા પઞ્ચ માસો યન્તિ ષષ્ઠસ્ય ચ માસસ્ત્રીનભિપ્રવાન્ દ્વે ચાહની ગોઆયુષી તે પૃષ્ઠાન્યુપયન્તિ પૃષ્ઠાનિ વૈ યજ્ઞસ્ય દોહો યજ્ઞં દોહામહૈ પશૂઁચામૃતં ચ પ્રાઞ્ચમુ યજ્ઞં તનવામહા ઇત્યૃતવો વૈ પૃષ્ઠાન્યૃતુષ્વેવ તત્ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ સ્વર્ગો વૈ લોકઃ પૃષ્ઠાનિ સ્વર્ગ એવ તલ્લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ ॥ દેવક્ષત્રં વા આયુષસ્સ્તોમા દેવક્ષત્રમેવ તદભ્યારોહન્તો યન્તિ તે છન્દોમાનુપયન્તિ પશવો વૈ છન્દોમાઃ પશૂનેવાવરુન્ધતે તે દશમમહરુપયન્તિ પ્રજનનં પ્રાજાપત્યં પ્રતિષ્ઠાં પ્રજનનમેવ તત્ પ્રજાં પ્રતિષ્ઠામવરુન્ધતે તે મહાવ્રતીયમહરુપયન્તિ તદાહુર્વિષુવાન્ વા એતદહર્યન્મહાવ્રતીયં વિષુવત્યુપેત્યમિત્યથાહુઃ પ્રાજાપત્યં વા એતદહર્યન્મહાવ્રતીયં તદુત્તમાર્ધે સંવત્સરસ્યોપેત્યમિતિ યો વૈ ષણ્માસ્યો જાયતે યસ્સપ્તમાસ્યઃ પ્ર વૈ સ મીયતે ન તેન ભોગમશ્નુતે ॥ સંવત્સરે ખલુ વાવ રેતો હિતં પ્રજાયતે તદ્યદુત્તમાર્ધે સંવત્સરસ્ય મહાવ્રતીયમહરુપયન્તિ સંવત્સર એતદ્રેતો હિતં પ્રજનયન્તિ યથર્ત્વેવર્તૂન્ કલ્પયન્તિ યથાપૂર્વં પ્રજાં પ્રજનયન્તિ તે પઞ્ચવિઁશઁ સ્તોમમુપયન્તિ પુરુષસ્તોમં દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યા દ્વૌ બાહૂ દ્વે સક્થ્યા આત્મા પઞ્ચવિઁશો યદેતઁ સ્તોમમુપયન્તિ સ્વાદેવ તત્ સ્તોમાત્ સત્ત્રિણ આત્માનં પ્રજનયન્તિ ભૂત્યૈ તદાહુઃ પ્રાજાપત્યં વા એતદહર્યન્મહાવ્રતીયં તસ્મિન્ સર્વે ગ્રહા ગ્રહીતવ્યાસ્સર્વમિવ હિ પ્રજાપતિર્વિવ્યાચેત્યેકો ગ્રહીતવ્ય એકો હિ પ્રજાપતિસ્ત્રયો ગ્રહીતવ્યાસ્ત્રય ઇમે લોકા એષ્વેવ લોકેષ્વૃધ્નુવન્તિ ॥ પઞ્ચ ગ્રહીતવ્યાઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવરુન્ધતે સપ્ત ગ્રહીતવ્યાસ્સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવસ્તાનેવાવરુન્ધતે નવ ગ્રહીતવ્યા નવ પ્રાણાઃ પ્રાણેષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ પઞ્ચદશ ગ્રહીતવ્યાઃ પઞ્ચદશાર્ધમાસસ્ય રાત્રયોઽર્ધમાસશસ્સંવત્સર આપ્યતેઽર્ધમાસશ એવ તત્ સંવત્સરમાપ્નુવન્તિ સપ્તદશ ગ્રહીતવ્યાઃ પ્રજાપતિસ્સપ્તદશઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નુવન્ત્યેકવિઁશતિર્ગ્રહીતવ્યા અસા આદિત્ય એકવિઁશોઽમુમેવાદિત્યમાપ્નુવન્તિ સપ્તવિઁશતિર્ગ્રહીતવ્યાસ્ત્રિણવા ઇમે લોકા એષ્વેવ લોકેષ્વૃધ્નુવન્તિ ત્રયસ્ત્રિઁશદ્ગ્રહીતવ્યાસ્ત્રયસ્ત્રિઁશદ્દેવતા દેવતાસ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ

॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરક શાખાયામોરિમિકાયાં સત્ત્રાણિ નામ ત્રયસ્ત્રિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્