કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 31

અથ ઓરિમિકા।
અથૈકત્રિંશં સ્થાનકમ્।
પુરોડાશ-બ્રાહ્મણમ્ ।
પ્રજાપતિર્વા ઓષધીઃ પરુશ્શો વેદ પ્રાજાપત્યોઽશ્વો યદશ્વપર્શ્વા બર્હિર્દાત્યોષધીનામહિંસાયૈ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનાં દેવતાભિરાદત્તે ગોષદસીતિ રયિમેવ યજમાને દધાતિ પ્રત્યુષ્ટં રક્ષ ઇતિ યજ્ઞમુખાદેવ રક્ષાઁસ્યપહન્તિ પ્રેયમગાદ્ધિષણા બર્હિરચ્છેતિ વિદ્યા વૈ ધિષણા વિદ્યયૈવૈનદચ્છૈતિ મનુના કૃતા સ્વધયા વિતષ્ટેતિ મનુના હ્યેષા કૃતા સ્વધયા વિતષ્ટોર્વન્તરિક્ષં વીહીતિ સમષ્ટ્યા ઇન્દ્રસ્ય પરિષૂતમસીતિ યદ્વા ઇદં કિંચ તદિન્દ્રસ્ય પરિષૂતં યથા શ્રેયસે પ્રોચ્ય કર્મ કરોત્યેવમેવૈતદિન્દ્રાય પ્રોચ્ય બર્હિર્દાતિ યાવત્ પરિદિશતિ યત્ તત્ સર્વં ન દાતિ યજ્ઞસ્ય તદતિરિચ્યતે યદ્વૈ યજ્ઞસ્યાતિરિચ્યતે ભ્રાતૃવ્યં તેન વર્ધયત્યેકઁ સ્તમ્બં પરિદિશેત્ તઁ સર્વં દાયાદ્યજ્ઞસ્યાનતિરેકાય યત્ સર્વં દાયાન્ન પશુભ્યો જીવનમુચ્છિઁષેદેકાં વા શ્નુષ્ટિં દ્વે વોચ્છિઁષેન્ન યજ્ઞસ્યાતિરેચયત્યુત્પશુભ્યો જીવનઁ શિઁષતિ માધો મોપરિ પરુસ્ત ઋધ્યાસમિત્યૃદ્ધ્યા આચ્છેત્ તા તે મા રિષદિતિ યાવદ્યાવદ્વા અવિદ્વાનધ્વર્યુર્બર્હિષો દાતિ તાવદસ્યાત્મનો મીયતે નાસ્યાત્મનો મીયતે ય એવં વેદ દેવ બર્હિશ્શતવલ્શં વિરોહેત્યોષધિષ્વેવ ભૂમાનં દધાતિ સહસ્રવલ્શા વિ વયં રુહેમેત્યાશિષમેવાશાસ્તેઽદિત્યા રાસ્નાસીતીયમદિતિરસ્યા એવૈનદ્રાસ્નાં કરોતીન્દ્રાણ્યાસ્સંનહનમિતીન્દ્રાણી વા અગ્રે દેવતાનાઁ સમનહ્યત સાર્ધ્નોદૃદ્ધ્યૈ બર્હિસ્સંનહ્યતિ પ્રજા વૈ બર્હિઃ પ્રજાનામપરાવાપાય તસ્માત્ સ્નાવ્ના પ્રજાસ્સંતતાઃ ॥ પૂષા તે ગ્રન્થિં ગ્રથ્નાત્વિતિ પુષ્ટિર્વૈ પૂષા પુષ્ટિમેવ યજમાને દધાતિ સ તે માસ્થાદિત્યહિઁસાયા ઇન્દ્રસ્ય ત્વા બાહુભ્યામુદ્યચ્છ ઇતીન્દ્રસ્યૈવૈનદ્બાહુભ્યામુદ્યચ્છતે બૃહસ્પતેસ્ત્વા મૂર્ધ્નાહરામીતિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણેવૈનદ્ધરતિ દેવંગમમસીતિ બહુ વા એતસ્ય પૂર્વેદ્યુરાહ્રિયમાણસ્ય સ્કન્દત્યસ્કન્નમેવૈનદ્દેવેભ્યસ્સંપ્રયચ્છતિ તદાહરન્તિ કવયઃ પુરસ્તાદિતિ બ્રાહ્મણા વૈ કવયો બ્રાહ્મણા હ્યેતદાહરન્તિ દેવેભ્યો જુષ્ટમિહ બર્હિરાસદ ઇતિ દેવેભ્ય એવૈનજ્જુષ્ટં કરોતિ

વસોઃ પવિત્રમસિ શતધારં વસૂનાં પવિત્રમસિ સહસ્રધારમિતિ વસૂનાં વા એતદ્ભાગધેયં યત્ પવિત્રં તેભ્ય એવૈનં કરોતિ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તસ્યોખે અસ્રઁસેતાઁ સ એતે ઉખે અપશ્યત્ તાભ્યામાદત્ત યદેતે ઉખે ભવતઃ પ્રજાપતેરેવોખે પ્રતિદધાત્યયક્ષ્મા વઃ પ્રજયા સઁસૃજામીત્યયક્ષ્મા એવૈનાઃ કરોતિ રાયસ્પોષેણ બહુલા ભવન્તીરિતિ ભૂમાનમેવૈના ગમયતિ મધુમદ્ ઘૃતવત્ પિન્વમાના ઇતિ મધુમદેવ ઘૃતવદ્દેવેભ્યો હવ્યં કરોતિ જીવા જીવન્તીરુપ વસ્સદેમેત્યાશિષમેવાશાસ્તે ॥ માતરિશ્વનો ઘર્મોઽસીત્યન્તરિક્ષં વૈ માતરિશ્વનો ઘર્મો દ્યૌરસિ પૃથિવ્યસીતિ દિવમેવૈનાં પૃથિવીમકર્વિશ્વધાયાઃ પરેણ ધામ્નાહ્રુતાસિ મા હ્વારિતિ દૃઁહત્યેવૈનાં પવિત્રમપિદધાત્યોષધીનાં ચૈવ પશૂનાં ચ પયસ્સઁસૃજતિ સા વિશ્વાયુસ્સા વિશ્વવ્યચાસ્સા વિશ્વધાયા ઇત્યસૌ વૈ વિશ્વાયુરન્તરિક્ષં વિશ્વવ્યચા ઇયં વિશ્વધાયા ઇમાનેવ લોકાન્ યથાપૂર્વં પ્રદાપયતીમેઽસ્મૈ લોકા યથાપૂર્વં પ્રત્તા દુહ્રે તિસ્રો યજુષાભિમન્ત્રયતે ત્રય ઇમે લોકા એષ્વેવ લોકેષુ રસં દધાતિ તસ્માદિમાંલ્લોકાન્ પ્રજા ઉપજીવન્ત્યુપજીવનીયો ભવતિ ય એવં વેદ ॥ હુતસ્સ્તોકો હુતો દ્રપ્સ ઇત્યનુમન્ત્રયતેઽસ્કન્દાયાગ્નયે બૃહતે નાકાય સ્વાહેતીયં વા અગ્નિર્બૃહન્નાકો બહુ વા એતસ્ય દુહ્યમાનસ્ય સ્કન્દત્યસ્યામેવૈનત્ પ્રતિષ્ઠાપયત્યસ્કન્દાય ન દારુપાત્રેણ દુહ્યાદગ્નિમદ્વૈ દારુપાત્રં યાતયામેન હવિષા યજેત તદુ હ સ્માહુર્દાર્તેયાઃ પુરોડાશમુખં વૈ હવિર્ન વા ઇત ઇતઃ પુરોડાશઁ હવિષો યામોઽસ્તિ દોગ્ધવ્યમેવેતિ ન શૂદ્રો દુહ્યાદસતો વા એષ સંભૂતોઽસત્ સ્યાદ્યદ્વાવ પવિત્રમત્યેતિ તદ્ધવિરગ્નિહોત્રમેવ શૂદ્રો ન દુહ્યાત્ તદ્ધિ નોત્પુનન્તિ સંપૃચ્યધ્વમૃતાવરીરિતિ પ્રત્યાનયતિ શૃતત્વાય શૃતકામા હિ દેવાઃ ॥ ઇન્દ્રસ્ય ત્વા ભાગઁ સોમેનાતનચ્મીતિ સોમમેવૈનં કરોતિ સોમો વૈ દેવાનાં પરોક્ષઁ સાન્નાય્યં તસ્ય હ વૈ સોમપીથસ્સંતતો ય એવં વિદ્વાન્ સાન્નાય્યેન યજતેઽદસ્તમસિ વિષ્ણવ ઇતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞાયૈવૈનદદસ્તં કરોતિ ન મૃત્પાત્રેણાપિદધ્યાદ્યન્મૃત્પાત્રેણાપિદધ્યાત્ પિતૃદેવત્યઁ હવિસ્સ્યાદ્દારુપાત્રેણાપિદધાત્યગ્નિમદ્વૈ દારુપાત્રમગ્નિરેવ હવ્યં રક્ષત ઉદન્વત્ કુર્યાદાપો રક્ષોઘ્ની રક્ષસામપહત્યૈ વિષ્ણો હવ્યં રક્ષસ્વેતિ વિષ્ણુરેવ હવ્યં રક્ષત આપો જાગૃતેત્યાપો વૈ યજ્ઞસ્ય ગોપ્ત્રીસ્તાભ્ય એવૈનત્ પરિદદાતિ

અપઃ પ્રણયત્યાપો વૈ યજ્ઞો યજ્ઞમેવ તત્વા પ્રચરત્યાપો દેવાનાં પ્રિયં ધામ દેવાનામેવ પ્રિયં ધામ પ્રણીય પ્રચરત્યાપો રક્ષોઘ્ની રક્ષસામપહત્યા આપો વજ્રો વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરત્યાપશ્શ્રદ્ધા શ્રદ્ધ વા અસ્મૈ દેવાશ્શ્રન્મનુષ્યા દધતે યસ્યૈવં વિદુષો યસ્યૈવં વિદ્વાનપઃ પ્રણયતિ કર્મણે વામિતિ હસ્તા અવનેનિક્તે કર્મ હ્યેતત્ ક્રિયતે વાનસ્પત્યમસિ પ્રત્યુષ્ટં રક્ષ ઇતિ યજ્ઞમુખાદેવ રક્ષાઁસ્યપહન્ત્યુર્વન્તરિક્ષં વીહીતિ સમષ્ટ્યૈ ધૂરસિ ધૂર્વ ધૂર્વન્તમિતિ ધુર્યો વા એષોઽગ્નિર્યદનાલભ્યાતીયાદ્યજમાનઁ શુચાર્પયેદ્ દ્વૌ વૈ પુરુષસ્ય ભ્રાતૃવ્યૌ યં ચ દ્વેષ્ટિ યશ્ચૈનં દ્વેષ્ટિ તા એવાસ્ય શુચાર્પયતિ ॥ દેવાનામસિ વહ્નિતમમિતિ દેવેભ્ય એવૈનદ્વહ્નિ કરોતિ વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસ્યહ્રુતમસિ હવિર્ધાનં દૃઁહસ્વ મા હ્વારિતિ દૃઁહત્યેવૈનન્મિત્રસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રેક્ષ ઇતિ મિત્રમેવૈનત્ કુરુત ઉરુ ત્વા વાતાયેતિ યદ્વૈ કિં ચ વાતો નાભિવાતિ તદ્વરુણસ્યાવરુણ્યમેવૈનત્ દેવસ્ય ત્યા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્દેવતાભ્યો નિર્વપત્યમુષ્મૈ જુષ્ટમિતિ યસ્યા એવ દેવતાયૈ નિર્વપતિ તસ્યા એનજ્જુષ્ટં કરોતિ યચ્છન્તુ ત્વા પઞ્ચેતિ પઞ્ચ વા ઋતવ ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ તેઽસ્મૈ પ્રીતાઃ કલ્પન્તે કલ્પન્તેઽસ્મા ઋતવો ય એવં વેદ ॥ રક્ષાયૈ ત્વા નારાત્યા ઇતિ રક્ષસામપહત્યા ઇદં દેવાનામિદં નસ્સહેતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ સ્વરભિવ્યખ્યમિતિ તમ ઇવ વા એષ પ્રપદ્યતે પરીણહઁ સ્વરેવાભિવિપશ્યતીમે વૈ લોકા હવિષો ગૃહીતાદુદવેપન્ત તાન્ દેવા એતેન યજુષાદૃઁન્ દૃઁહન્તાં દુર્યા ઇતીમાનેવ લોકાન્ દૃઁહત્યુર્વન્તરિક્ષં વીહીતિ બ્રૂયાદ્વ્યાયુકોઽધ્વર્યુસ્સ્યાદુર્વન્તરિક્ષં પ્રેહીત્યવ્યાયુકોઽધ્વર્યુર્ભવતિ ય એવં વેદાગ્ને હવ્યં રક્ષસ્વેત્યુપસાદયત્યગ્નિરેવ હવ્યં રક્ષતે

વિષ્ણોર્મનસા પૂતે સ્થ ઇતિ પુનાત્યેવૈને દેવો વસ્સવિતોત્પુનાત્વિતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈના દેવતાભિરુત્પુનાતિ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્દેવતાભ્યઃ પ્રોક્ષત્યમુષ્મૈ જુષ્ટમિતિ યસ્યા એવ દેવતાયૈ પ્રોક્ષતિ તસ્યા એનજ્જુષ્ટં કરોતિ શુન્ધન્તાં પાત્રાણિ દેવયજ્યાયા ઇતિ દેવેભ્ય એવૈતાનિ શુન્ધત્યવધૂતં રક્ષોઽવધૂતારાતિરિતિ રક્ષસામપહત્યા અદિત્યાસ્ત્વગસીતીયમદિતિરસ્યા એવૈનત્ ત્વચં કરોત્યધિષવણમસિ વાનસ્પત્યમિત્યધિષવણમેવૈનત્ કરોત્યગ્નેસ્તનૂરસિ વાચો વિસર્જનમિત્યગ્નેર્હ્યેષા તનૂર્વાચો વિસર્જનં યદા હિ પશવ ઓષધીરશ્નન્ત્યથ વાચં વિસૃજન્તે બૃહદ્ગ્રાવાસિ વાનસ્પત્ય ઇતિ ગ્રાવાણમેવ કૃત્વા હવિષ્કરોતિ હવિષ્કૃદેહીતિ ય એવ દેવાનાઁ હવિષ્કૃત્તઁ હ્વયતિ ત્રિર્હ્વયતિ ત્રિસત્યા હિ દેવા અદ્રિરસિ શ્લોકકૃદપહતં રક્ષોઽપહતારાતિરિતિ રક્ષસામપહત્યૈ વયઁ સંઘાતઁ સંઘાતં જયેમેતિ સંઘાતઁ સંઘાતમેવ ભ્રાતૃવ્યં જયતિ ॥ મનોર્વૈ શ્રદ્ધાદેવસ્ય યજમાનસ્યાસુરઘ્ની વાગ્યજ્ઞાયુધાનિ પ્રવિષ્ટાસીત્ તેષાં યાવન્તોઽસુરા ઉપાશૃણ્વઁસ્તે પરાભવન્ ય એવં વિદ્વાન્ ભ્રાતૃવ્યાણાં મધ્યેઽવસાય યજેત યાવન્તોઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યા યજ્ઞાયુધાનામુપશૃણ્વન્તિ તેષામિન્દ્રિયં વીર્યં વૃઙ્ક્તે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ વર્ષવૃદ્ધમસિ પ્રતિ ત્વા વર્ષવૃદ્ધં વેત્ત્વિતિ મિથુનમેવ કરોત્યસ્ના વૈ દેવાઃ પશુભ્યો રક્ષાઁસિ નિરવાદયન્ત તુષૈરોષધિભ્યઃ પરાપૂતં રક્ષઃ પરાપૂતારાતિરિત્યેતાવતૈવ યજ્ઞાદ્રક્ષાઁસિ નિરવદયતે નિરસ્તો અઘશઁસ ઇતિ ભ્રાતૃવ્યો વા અઘશઁસો ભ્રાતૃવ્યમેવ નિરસ્યતિ વાયુર્વ ઇષ ઊર્જે વિવિનક્ત્વિતિ વાયુર્વૈ દેવાનાં પવિત્રં પુનાત્યેવૈનાન્ સુફલીકૃતાન્ કરોતિ મેધ્યાનેવૈનાન્ યજ્ઞિયાન્ કરોતિ ત્રિઃ ફલીકરોતિ ત્રિસત્યા હિ દેવાઃ

અવધૂતં રક્ષોઽવધૂતારાતિરિતિ રક્ષસામપહત્યા અદિત્યાસ્ત્વગસીતીયમદિતિરસ્યા એવૈનં ત્વચં કરોતિ ધિષણાસિ પાર્વતી પ્રતિ ત્વાદિત્યાસ્ત્વગ્વેત્તુ પૃથિવીં દૃઁહેતિ પૃથિવીમેવ દૃઁહતિ ધિષણાસિ પાર્વતેયી પ્રતિ ત્વા પાર્વતી વેત્તુ દિવં દૃઁહેતિ દિવમેવ દૃઁહતિ દિવસ્સ્કમ્ભન્યસીતિ શમ્યામુપદધાતીમે વૈ સહાસ્તાં તે શમ્યામાત્રઁ શમ્યામાત્રં વ્યૈતાં વજ્રશ્શમ્યા યચ્છમ્યામુપદધાત્યનયોરેવ વિધૃત્યૈ ॥ ધાન્યમસિ ધિનુહિ દેવાનિત્યેતસ્ય વૈ યજુષો વીર્યેણ યાવદેકા દેવતા કામયેત યાવદેકા તાવદસ્યા આહુતેઃ પ્રથતે પ્રાણાય ત્વા વ્યાનાય ત્વાપાનાય ત્વેતિ પ્રાણં વ્યાનમપાનં તાનેવ યજમાને દધાતિ દીર્ઘામનુ પ્રસૃતિમાયુષે ત્વેત્યાયુરેવાસ્મિન્ દધાતિ દેવો વસ્સવિતા હિરણ્યપાણિઃ પ્રતિગૃહ્ણાત્વિતિ પ્રેવ વા એતે સ્કન્દન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અદબ્ધેન વશ્ચક્ષુષાવપશ્યામીતિ ચક્ષુષો ગોપીથાય રાયસ્પોષાય સુપ્રજસ્ત્વાયેત્યાશિષમેવાશાસ્તે

નિર્દગ્ધં રક્ષો નિર્દગ્ધારાતિરિતિ રક્ષસામપહત્યા અપાગ્ને અગ્નિમામાદં જહીતિ ય આમાત્ ક્રવ્યાત્ તમપહત્ય યજ્ઞિયે દેવયજન ઉપદધાતિ યદધસ્તાદઙ્ગારમુપવર્તયત્યસ્મિઁસ્તેન લોકે જ્યોતિર્ધત્તે યદુપરિષ્ટાદધિવર્તયત્યન્તરિક્ષે તેન જ્યોતિર્ધત્તેઽસા એવાસ્યાદિત્યોઽમુષ્મિંલ્લોકે જ્યોતિર્ભવતિ સર્વેઽસ્મા ઇમે લોકા જ્યોતિષ્મન્તો ભવન્તિ ત્રીણિ સમીચીનાન્યુપદધાતિ ત્રયઃ પ્રાણાઃ પ્રાણો વ્યાનોઽપાનસ્તાનેવ યજમાને દધાતિ ત્રય ઇમે લોકા એષ્વેવ લોકેષ્વૃધ્નોતિ ॥ ધ્રુવમસિ પૃથિવીં દૃઁહેતિ પૃથિવીમેવ દૃઁહત્યાયુર્દેહિ પ્રાણં દેહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે ધરુણમસ્યન્તરિક્ષં દૃઁહેત્યન્તરિક્ષમેવ દૃઁહતિ ચક્ષુર્દેહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે ધર્ત્રમસિ દિવં દૃઁહેતિ દિવમેવ દૃઁહત્યોજો દેહિ બલં દેહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે ધર્માસિ દિશો દૃઁહેતિ દિશ એવ દૃઁહતિ રયિં દેહિ પોષં દેહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે યન્ત્રમસ્યાશા દૃઁહેત્યાશા એવ દૃઁહતિ રૂપં દેહિ વર્ણં દેહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે ॥ પ્રજાપતિર્વૈ યદગ્રે સમભવત્ સ એતાવચ્છ એવ સમભવદેકં વા અગ્રે શીર્ષ્ણઃ કપાલઁ સંભવત્યથ દ્વિતીયમથ તૃતીયમથ ચતુર્થમથ પઞ્ચમમથ ષષ્ઠમથ સપ્તમમથાષ્ટમં યદષ્ટૌ સમીચીનાન્યુપદધાત્યાત્માનમેવૈતદ્યજમાનસ્સઁસ્કુરુતે તઁ સઁસ્કૃતમમુષ્મિંલ્લોકેઽનુપરૈતિ યદષ્ટા ઉપદધાતિ ગાયત્રીં તચ્છન્દ આપ્નોતિ ॥ યદેકાદશ ત્રિષ્ટુભં તદ્યદ્ દ્વાદશ જગતીં તચ્છન્દસ્સંમિતાન્યેવોપદધાતિ ચિતસ્સ્થ પરિચિત ઇતિ સર્વાણ્યેવ યજુષ્મન્તિ કરોતિ ભૃગૂણામઙ્ગિરસાં તપસા તપ્યધ્વમિત્યેતાસામેવૈનાનિ દેવતાનાં તપસા તપતિ યાનિ ઘર્મે કપાલાન્યુપચિન્વન્તિ વેધસ ઇત્યસૌ વા આદિત્યો ઘર્મસ્તસ્ય દિશઃ કપાલાનિ તા એવૈતદ્વિમુઞ્ચતિ યથાયતનં પૂષ્ણસ્તાન્યપિ વ્રત ઇન્દ્રવાયૂ વિમુઞ્ચતામિતીન્દ્રવાયૂ એવૈષાં વિમોક્તારૌ કરોતિ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્દેવતાભ્યસ્સંવપત્યમુષ્મૈ જુષ્ટમિતિ યસ્યા એવ દેવતાયૈ સંવપતિ હવિરેવ કરોત્યપિ તસ્યા એનજ્જુષ્ટં કરોતિ પવિત્રવતિ સંવપતિ હવિરેવ કરોત્યપ ઉપસૃજત્યમૃતં વા આપોઽમૃતમેવ હવ્યં કરોતિ સમાપ ઓષધીભિસ્સમોષધયો રસેનેત્યન્યા વા એતાસામન્યા જિન્વન્ત્યોષધયો યદ્વો રેવતી રેવત્યં યદ્વો હવિષ્યા હવિષ્યં યદ્વો જગતીર્જગત્યમિત્યાપો વૈ રેવતીરોષધયો મધુમતીઃ પશવો જગતીરપ ઓષધીઃ પશૂઁસ્તાનેવાસ્મા એકધા સઁસૃજ્ય મધુમતઃ કરોતિ ॥ જનયત્યૈ ત્વેતિ સંયૌતિ મિથુનમેવ કરોતિ મખસ્ય શિરોઽસીતિ યજ્ઞો વૈ મખો યજ્ઞસ્યૈવ શિરઃ કરોતિ ઘર્મો વિશ્વાયુરુરુ પ્રથસ્વોરુ તે યજ્ઞપતિઃ પ્રથતામિતિ પ્રથયત્યેવ પ્રત્યુષ્ટં રક્ષ ઇતિ યજ્ઞમુખાદેવ રક્ષાઁસ્યપહન્તિ ઘર્મો વા એષોઽર્ધમાસેઽર્ધમાસે પ્રવૃજ્યતે યત્ પુરોડાશસ્સ ઈશ્વરોઽશાન્તો યજમાનસ્ય પશૂન્નિર્દહો યત્ પર્યગ્નિં કરોતિ પશુમેવ કરોતિ શાન્ત્યા અનિર્દાહાય ત્રિઃ પરિહરતિ ત્રય ઇમે લોકા એભ્ય એવૈનલ્લોકેભ્યશ્શમયતિ પુરોડાશં વા અધિશ્રિતં રક્ષાઁસ્યજિઘાઁસન્ સ નાકો નામ દિવિ રક્ષોહાગ્નિસ્સ્સોઽસ્માદ્રક્ષાઁસ્યપાહન્ દેવસ્ત્વા સવિતા શ્રપયતુ વર્ષિષ્ઠેઽધિ નાક ઇતિ રક્ષસામપહત્યા અગ્નિસ્તે તન્વં મા હિઁસીદિત્યહિંસાયૈ ત્વચં ગ્રાહયતિ ॥ તસ્માન્મસ્તિષ્કઃ પરિતતો યાનિ વા ઇમાનિ શીર્ષ્ણઃ કપાલાનિ તાનિ કપાલાનિ યો મસ્તિષ્કસ્સ પુરોડાશો યન્નાભિવાસયેદાવિર્મસ્તિષ્કસ્સ્યાદ્યદભિવાસયતિ તસ્માદ્ગુહા મસ્તિષ્કો ભસ્મનાભિવાસયતિ તસ્માદસ્થિ માઁસેન ચ્છન્નં વેદેનાભ્યૂહતિ તસ્માચ્છિરઃ કેશૈશ્છન્નં તે દેવાસ્તન્નાવિન્દન્ત યસ્મિન્ યજ્ઞસ્ય ક્રૂરં માર્ક્ષ્યામહ ઇતિ સોઽગ્નિરબ્રવીદહં વસ્તં જનયિષ્યામિ યસ્મિન્ યજ્ઞસ્ય ક્રૂરં માર્ક્ષ્યધ્ય ઇતિ સોઽપોઽઙ્ગારેણાભ્યપાતયત્ તત એકતોઽજાયત દ્વિતીયં તતો દ્વિતસ્તૃતીયં તતસ્ત્રિતો યદાત્મનો નિરમિમીત તદાત્મીયાનામાત્મીયત્વં યદદ્ભ્યો નિરમિમીત તદાપીયાનામાપીયત્વમન્તર્વેદિ નિનયતિ તદેવાવરુન્દ્ધ ઉલ્મુકેનાભિઘારયતિ શૃતત્વાય શૃતકામા હિ દેવાસ્તેઽતિમૃજાના આયન્ સૂર્યાભ્યુદિતે તેઽમૃજત સૂર્યાભ્યુદિતસ્સૂર્યાભિનિમ્રુક્તે સૂર્યાભિનિમ્રુક્તઃ કુનખિનિ કુનખી શ્યાવદતિ શ્યાવદન્ પરિવિત્તે પરિવિત્તઃ પરિવિવિદાને પરિવિવિદાનોઽગ્રેદિધિષા અગ્રેદિધિષુર્દિધિષૂપતૌ દિધિષૂપતિર્વીરહણિ વીરહા બ્રહ્મહણિ બ્રહ્મહા ભ્રૂણહનિ ભ્રૂણહનમેનો નાત્યેતિ

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સ્ફ્યમાદત્તે સવિતૃપ્રસૂત એવૈનં દેવતાભિરાદત્ત ઇન્દ્રસ્ય બાહુરસિ દક્ષિણસ્સહસ્રભૃષ્ટિશ્શતતેજા ઇતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રમેવ સઁશ્યતિ ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરિષ્યન્ પૃથિવિ દેવયજન્યોષધ્યાસ્તે મૂલં મા હિઁસિષમિત્યોષધીનામહિઁસાયૈ વ્રજં ગચ્છ ગોસ્થાનમિતિ ચ્છન્દાઁસિ વૈ વ્રજો ગોસ્થાનશ્છન્દાઁસ્યેવાસ્મૈ વ્રજં ગોસ્થાનં કરોતિ વર્ષતુ તે દ્યૌરિતિ વૃષ્ટિમેવ નિનયતિ બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યાં પૃથિવ્યાઁ શતેન પાશૈરિતિ દ્વૌ વૈ પુરુષસ્ય ભ્રાતૃવ્યૌ યં ચ દ્વેષ્ટિ યશ્ચૈનં દ્વેષ્ટિ તા એવાસ્ય બધ્નાતિ પરમસ્યાં પૃથિવ્યાઁ શતેન પાશૈર્દ્રપ્સસ્તે દ્યાં મા સ્કાનિતિ યો વા અસ્યા રસસ્સ દ્રપ્સસ્તમિમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ તમેવાસ્યાં યચ્છતિ તસ્યાસ્કન્દાયારરુર્દ્યાં મા પપ્તદિતિ ભ્રાતૃવ્યો વા અરરુર્ભ્રાતૃવ્યમેવ સ્વર્ગાલ્લોકાત્ પ્રતિનુદતેઽરરુર્વૈ નામાસુર આસીત્ સોઽબિભેદ્યજ્ઞેન નો દેવા અભિભવિષ્યન્તીતિ સ પૃથિવીં વિષેણાલિમ્પદમેધ્યાં કુર્વન્નિન્દ્રો વૈ વૃત્રમહઁસ્તસ્યેમાં લોહિતમનુવ્યધાવત્ તદમેધ્યાભવદ્યદુદ્ધન્તિ યદેવાસ્યા અમેધ્યમયજ્ઞિયં તદપહન્ત્યરરુર્વૈ નામાસુર આસીત્ સોઽબિભેદ્દેવા મા પૃથિવ્યા નોત્સ્યન્ત ઇતિ સ પૃથિવીમુપમ્રુચ્યાશયત્ તમિન્દ્રોઽચાયત્ તમપારરુમદેવયજનં પૃથિવ્યા દેવયજનાજ્જહીતિ પૃથિવ્યા અપાહન્ સ દિવમપતદરરુર્દ્યાં મા પપ્તદિતિ તં દિવઃ પ્રત્યનુદત તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ યસ્યૈવં વિદુષસ્સ્તમ્બયજુર્હ્રિયતે યસ્યૈવં વિદ્વાન હરત્યેભ્ય એવ લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યં નિર્ભજતિ ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યસુરાણાં વા ઇયં પૃથિવ્યાસીત્ તે દેવા અબ્રુવન્ દત્ત નોઽસ્યા ઇતિ તે વૈ સ્વયં બ્રૂધ્વમિત્યબ્રુવન્ સોઽગ્નિરેવ પ્રાચીં દિશમુદજયદ્વસવો દક્ષિણાં રુદ્રાઃ પ્રતીચીમાદિત્યા ઉદીચીં તે દેવા ઇમામસુરાણામવિન્દન્ત તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ ય એવં વિદ્વાનેતાભિર્દેવતાભિર્વેદિં પરિગૃહ્ણાતીમામેવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વિન્દતે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ॥ પૃથિવ્યા વૈ મેધ્યં ચામેધ્યં ચ વ્યુદક્રામત્ પ્રાચીનમુદીચીનં મેધ્યમુદક્રામત્ પ્રતીચીનં દક્ષિણામેધ્યં પ્રાચીમુદીચીં વેદિં પ્રવણાં કુર્યાન્મધ્યામેવૈનાં યજ્ઞિયાં કરોત્યથો મેધ્યસ્ય ચામેધ્યસ્ય ચ વ્યાવૃત્ત્યૈ પ્રાઞ્ચૌ બાહૂ ઉન્નયત્યાહવનીયમેવ પરિગૃહ્ણાતિ પ્રતીચી શ્રોણી ગાર્હપત્યમેવ પરિગૃહ્ણાતિ મૂલં વૈ રક્ષાઁસ્યનૂત્પિબન્તિ ન નખેન ચ્છિન્દ્યાદ્યન્નખેન ચ્છિન્દ્યાત્ કુનખી સ્યાત્ સ્ફ્યેન ચ્છિનત્તિ વજ્રો વૈ સ્ફ્યો વજ્રેણૈવ રક્ષાઁસિ હન્તિ

ઘૃતં ચ વૈ મધુ ચ પ્રજાપતિરાસીદ્યતો મધ્વાસીત્ તતઃ પ્રજા અસૃજત તસ્માન્મધોઃ પ્રજનનમિવાસ્તિ તસ્માન્મધુના ન પ્રચરન્તિ યાતયામઁ હિં તદ્ ઘૃતેન પ્રચરન્ત્યયાતયામઁ હ્યેતત્ પ્રાજાપત્યં યદાજ્યમયાતયામા દેવાનાં પ્રજાપતિર્ગાર્હપત્યેઽધિશ્રયતિ પત્ન્યવેક્ષતે પત્ન્યા એવૈષ યજ્ઞસ્યાન્વારમ્ભોઽથો મિથુનમેવ યજ્ઞમુખે દધાતિ પ્રજનનાય યદ્વૈ પત્ની યજ્ઞે કરોતિ તન્મિથુનં યત્ પત્ન્યવેક્ષતે મિથુનમેવ કરોત્યમેધ્યં વા એતદયજ્ઞિયં યત્ પત્ન્યવેક્ષત આહવનીયેઽધિશ્રયતિ મેધ્યમેવૈનદ્યજ્ઞિયં કરોતિ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સમાવદેવ યજ્ઞેઽકુર્વત યદેવ દેવા અકુર્વત તદસુરા અકુર્વત સ ઇન્દ્ર એતમવકાશમપશ્યત્ તેનાવૈક્ષત તેનાસુરાનભ્યભવત્ તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ ય એવં વિદ્વાનેતેનાજ્યમવેક્ષતેઽભ્યેવ ભ્રાતૃવ્યં ભવતિ ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ પ્રત્યુષ્ટં રક્ષ ઇતિ યજ્ઞમુખાદેવ રક્ષાઁસ્યપહન્ત્યનિશિતાસ્સ્થ સપત્નક્ષયણીરિત્યનિશિતા એવૈનાઃ કરોતિ સ્રુચસ્સંમાર્ષ્ટિ પુનાત્યેવૈનાસ્સ્રુવમગ્રે સંમાર્ષ્ટિ પુમાઁસમેવાસામગ્રે સઁશ્યત્યથ જુહૂમથોપભૃતમથ ધ્રુવામસૌ વૈ જુહૂરન્તરિક્ષમુપભૃદિયં ધ્રુવેમાનેવ લોકાન્ યથાપૂર્વઁ સંમાર્ષ્ટિ યજમાનદેવત્યા વૈ જુહૂર્ભ્રાતૃવ્યદેવત્યોપભૃચ્ચતુર્જુહ્વાઁ ગૃહ્ણન્ ભૂય આજ્યં ગૃહ્ણાત્યષ્ટૌ ગૃહ્ણન્નુપભૃતિ કનીયો ભ્રાતૃવ્યમેવાસ્મા ઉપસ્તિં કરોતિ

દેવીરાપો અગ્રેગુવ ઇતિ યજ્ઞમેવ પ્રણયતિ પ્રેમં યજ્ઞં નયત પ્ર યજ્ઞપતિં તિરતેત્યાશિષમેવાશાસ્તેઽગ્નેર્વૈ મેધોઽપાક્રામત્ કૃષ્ણો ભૂત્વા સ વનસ્પતીન્ પ્રાવિશત્ પ્રોક્ષિતાસ્સ્થ કૃષ્ણોઽસ્યાખરેષ્ઠા અગ્નયે ત્વા જુષ્ટં પ્રોક્ષામીતિ તમેવ મેધમવરુન્દ્ધેઽથો યસ્યા એવ દેવતાયૈ પ્રોક્ષતિ તસ્યા એનં જુષ્ટં કરોતિ વેદિરસિ બર્હિષે ત્વા જુષ્ટં પ્રોક્ષામિ બર્હિરસિ સ્રુગ્ભ્યસ્ત્વા જુષ્ટં પ્રોક્ષામીતિ પ્રજા ચૈ બર્હિઃ પૃથિવી વેદિઃ પ્રજા એવ પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયત્યૂર્જા પૃથિવીં ગચ્છતેતિ પૃથિવ્યામેવોર્જં દધાતિ તસ્માત્ પૃથિવીં પ્રજા ઉપજીવન્ત્યુપજીવનીયો ભવતિ ય એવં વેદ ॥ બહ્વીરાસાદયેદ્યાવતીર્વૈ પ્રોક્ષણીરાસાદયતિ તાવતીરસ્યામુષ્મિંલ્લોક આપસ્તસ્માદ્બહ્વીરાસાદ્યાઃ પુરસ્તાત્ પ્રસ્તરં ગૃહ્ણાતિ મુખ્યમેવ યજમાનં કરોતિ યાવદ્ધસ્તેન પર્યાપ્નુયાત્ તાવન્તં ગૃહ્ણીયાદક્ષોધુકો યજમાનો ભવત્યનગ્નંભાવુકોઽધ્વર્યુર્ન વિધૂનુયાદ્યદ્વિધૂનુયાત્ પ્રજાં ચાસ્ય પશૂઁશ્ચ વિધૂનુયાન્ન પ્રમૃજ્યાદ્યદેવાસ્ય સ્વં યદ્વિત્તં યદ્વેદ્યં તત્ પ્રમાર્ષ્ટિ ન પ્રમૃજ્યાદ્યદેવૈનમાગમિષ્યદ્ભવતિ તત્ પ્રતિનુદતે ॥ દક્ષિણતસ્સંનહનઁ સ્તૃણાતિ તસ્માદ્દક્ષિણતો નીવિઃ પ્રસ્તરં ધારયન્ પરિધીન્ પરિદધાતિ યજમાનો વૈ પ્રસ્તરસ્સ્વયમેવૈતદ્યજમાન આત્માનં પરિદધાતિ રક્ષસામપહત્યૈ સઁહિતાન્ પરિધીન્ પરિદધાતિ રક્ષસામનન્વવાયાય ને પુરસ્તાત્ પરિદધાત્યસા એવાસ્માદાદિત્ય ઉદ્યન્ પુરસ્તાદ્રક્ષાઁસ્યપહન્ત્યૂર્ધ્વે સમિધા આદધાત્યુપરિષ્ટાદેવ રક્ષાઁસિ હન્તિ દ્વે આદધાતિ મિથુનમેવ કરોતિ ॥ સવિતુર્બાહૂ સ્થો દેવજનાનાં વિધરણિરિતિ સવિતુર્હ્યેતૌ બાહૂ દેવજનાનાં વિધરણિર્વસૂનાં રુદ્રાણામાદિત્યાનાઁ સદનમસીતિ યા એવ દેવતા અભ્યજયઁસ્તાભ્ય એનત્ સદનં કરોતિ જુહ્વેહિ ઘૃતાચીત્યેતદ્વા આસાં પ્રિયં ધામ યદ્ઘૃતવત્ પ્રિયેણૈવૈના ધામ્ના સમર્ધયતિ ધ્રુવા અસદન્નૃતસ્ય યોનૌ તા વિષ્ણો પાહીતિ યથાહૈષ તે ભાગસ્તં ગોપાયસ્વેત્યેવમેવૈતદ્વિષ્ણુમાહૈતત્ ત આજ્યં તદ્ગોપાયસ્વેતિ

ભુવનમસિ વિપ્રથસ્વેતિ પ્રથયત્યેવાગ્નિર્યષ્ટેદં નમ ઇતિ નમસ્કૃત્ય હિ શ્રેયાઁસમુપચરન્તિ જુહ્વેહ્યગ્નિસ્ત્વાહ્વયતિ દેવયજ્યાયા ઇત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતાસ્સર્વા એવ દેવતા અવરુન્દ્ધ ઉપભૃદેહિ દેવસ્ત્વા સવિતાહ્વયતિ દેવયજ્યાયા ઇતિ સવિતૃપ્રસૂત એવ પ્રચરતિ નાર્તિમાર્છત્યઙ્ઘ્રિણા વિષ્ણૂ મા વામવક્રમિષમિતિ યથાયજુઃ પાહિ માગ્ને દુશ્ચરિતાદા મા સુચરિતે ભજેતિ પાપ્માનમેવાપહતે વિજિહાથાં મા મા સંતાપ્તમિત્યાત્મનોઽહિઁસાયૈ લોકં મે લોકકૃતૌ કૃણુતમિત્યાશિષમેવાશાસ્તે વિષ્ણોસ્સ્થામ્ન ઇતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઊર્ધ્વો અધ્વરો દિવિસ્પૃગિતિ યજ્ઞો વા અધ્વરો યજ્ઞસ્યોર્ધ્વત્વાયાહ્રુતો યજ્ઞો યજ્ઞપતેરિતિ સમૃદ્ધ્યા ઇન્દ્રવાન્ બૃહદ્ભાસ્સ્વાહેત્યૈન્દ્રો વૈ યજ્ઞો મુખત એવેન્દ્રાય યજ્ઞઁ સંપ્રયચ્છતિ સેન્દ્રોઽસ્ય યજ્ઞો ભવતિ સં જ્યોતિષા જ્યોતિરિતિ જ્યોતિર્વૈ યજ્ઞો યજ્ઞ એવ યજ્ઞમનુસંતનોતિ વાજસ્યાહં પ્રસવેનાગ્નીષોમાભ્યાં દેવતયોજ્જયામીતિ ય એવૈનં પૂર્વોઽતિક્રાન્તો ભ્રાતૃવ્યસ્તં તેન પ્રણુદતે વાજસ્યાહં પ્રસવેનાગ્નીષોમાભ્યાં દેવતયામું પ્રતિનુદ ઇતિ ય એવાસ્ય પશ્ચાદ્ભ્રાતૃવ્યસ્તં તેનાપનુદતે પ્ર શ્રેયાઁસં ભ્રાતૃવ્યં નુદતે પ્રતિ પાપીયાઁસં નુદતે ॥ પૃથિવ્યૈ ત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વેતીમાનેવૈનં લોકાન્ ગમયત્યક્તં રિહાણા વ્યન્તુ વય ઇતિ સ્વદયત્યેવ મરુતાં પૃષતી વશા પૃશ્નિર્ભૂત્વા દિવં ગચ્છેતિ યજમાનો વૈ પ્રસ્તરો હવિર્ભૂતમેવૈનઁ સ્વર્ગ લોકં ગમયતિ તતો નો વૃષ્ટિમેરયેતિ વૃષ્ટિમેવાવરુન્દ્ધેઽહીનઃ પ્રાણ ઇતિ પ્રાણાનેવૈતદધ્વર્યુર્મુખતઃ કલ્પયતિ ચક્ષુષ્પા અસિ ચક્ષુર્મે પાહીતિ ચક્ષુષો ગોપીથાય યં પરિધિં પર્યધત્થા અગ્ને દેવ પણિભિરિધ્યમાન ઇત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતાસ્સર્વા એવ દેવતા અવરુન્દ્ધે યજમાનં પ્રથતેતિ પ્રથયત્યેવાથો ભૂમાનં ગમયતિ સઁસ્રાવભાગાસ્સ્થેતિ પરિધીનભિજુહોતિ સ્વેનૈવૈનાન્ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ

અગ્નેઽદબ્ધાયોઽશીર્તતન ઇતિ યદેવાન્તર્યન્તિ યત્ ક્રૂરં કુર્વન્તિ તચ્છમયત્યવિષં નઃ પિતું કૃધીત્યન્નમેવાસ્મૈ સ્વદયતિ સુધીન્યોનીન્ સુષદાં પૃથિવીમિતિ સુષદેવૈનઁ સાદયતિ વેદિર્વૈ દેવેભ્યોઽપાક્રામત્ તાં વેદેનાન્વવિન્દઁસ્તદ્વેદસ્ય વેદત્વં યદ્વેદો ભવતિ વેદ્યા અનુવિત્ત્યૈ સ્ત્રી વૈ વેદિઃ પુમાન્ વેદો યદ્વેદેન વેદિઁ સંમાર્ષ્ટિ મિથુનમેવ કરોતિ પ્રજાપતેર્વા એતાનિ શ્મશ્રૂણિ યદ્વેદો યાં પત્નીં કામયેત પુત્રં વિન્દેતેતિ તસ્યા ઉપસ્થ આસ્યેન્મિથુનમેવ કરોતિ વિ વા એતદ્યજ્ઞં છિનત્તિ યદર્ધમાસે સઁસ્થાં ગમયતિ યદ્વેદઁ સંતતમાહવનીયાત્ સ્તૃણાતિ તેનૈવ યજ્ઞઁ સંતનોતિ તઁ સંતતમુત્તરેઽર્ધમાસ આલભતે ॥ એષ વૈ વનસ્પતીનાં પરિવેષ્ટા યદુપવેષો ય એવં વેદાદબ્ધા અસ્ય વેશા ભવન્તિ પુરસ્તાત્ પ્રત્યઞ્ચમુપહન્તિ તસ્માત્ પ્રતીચીનાવસિતા વેશા ભવન્તિ સ્થવિમત ઉપહન્ત્યનતિવાદના એનં વેશા ભવન્તિ સર્પેભ્યો વૈ યજ્ઞે ક્રિયતે સર્પ ઉપવેષો વલ્મીક ઉત્કરો યદુપવેષમુત્કર ઉપહન્તિ તસ્માત્ સર્પાણાં વલ્મીકો ગૃહાઃ

યો હ વૈ સ્રુચાં યોગમવિદ્વાનધ્વર્યુરધ્વર્ય ઇતિ હૂતઃ પ્રતિશૃણોત્યા દેવતાભ્યો વૃશ્ચ્યતેઽપ્રજા અપશુર્ભવત્યથ યસ્સ્રુચાં યોગં વિદ્વાનધ્વર્યુરધ્વર્ય ઇતિ હૂતઃ પ્રતિશૃણોતિ ન દેવતાભ્ય આવૃશ્ચ્યતે પ્રજાવાન્ પશુમાન્ ભવત્યાશ્રાવયેતિ જુહૂં તેન યુનક્ત્યસ્તુ શ્રૌષડિત્યુપભૃતં તેન યજેતિ ધ્રુવાં તેન યે યજામહ ઇત્યાજ્યધાનીં તેન વષટ્કારેણ સ્રુવમસૌ વૈ જુહૂરન્તરિક્ષમુપભૃદિયં ધ્રુવા દિશ આજ્યધાન્યસા આદિત્યસ્રુ જવોઽસૌ વા અસ્યૈ પ્રયચ્છતીયમમુષ્યૈ તસ્માદ્યજ્જુહ્વાં તેન ધ્રુવામાપ્યાયયતિ યદ્ ધ્રુવાયાં તેન જુહૂમસૌ હ્યસ્યૈ પ્રયચ્છતીયમમુષ્ય સંતતમસ્મા અવિચ્છિન્નં પ્રદીયતે ય એવં વેદ

સ્યોનો મે સીદ સુષદઃ પૃથિવ્યામુરુઃ પૃથુઃ પ્રથમાનસ્સ્વર્ગે ।
સ્રુવોઽસિ ઘૃતાદનિશિતસ્સપત્નક્ષયણો દિવિ સીદાન્તરિક્ષે પૃથિવ્યામુત્તમોઽહં ભૂયાસમધરે મત્સપત્નાઃ ॥
આરોહ પથો જુહુ દેવયાનાન્ યત્રર્ષયો જગ્મુઃ પ્રથમાઃ પુરાણાઃ ।
હિરણ્યપક્ષાજિરા સંભૃતાઙ્ગા વહાઁસિ સા સુકૃતાં યત્ર લોક ઉત્તમોઽહં ભૂયાસમધરે મત્સપત્નાઃ॥
અવાહં બાધ ઉપભૃતા દ્વિષન્તં જાતાન્ ભ્રાતૃવ્યાન્ યે ચ જનિષ્યમાણાઃ ।
દુહે યજ્ઞઁ સુદુઘામિવ ધેનુમુત્તમોઽહં ભૂયાસમધરે મત્સપત્નાઃ ॥
યો નો વાચા મનસા દુર્હૃણાયુર્હૃદારાતીયન્નભિદાસદગ્ને ।
ઇદમસ્ય ચિત્તમધરં ધ્રુવાયા ઉત્તમોઽહં ભૂયાસમધરે મત્સપત્નાઃ ॥
યન્મે અગ્ને અસ્ય યજ્ઞસ્ય રિષ્યાદ્યદ્વા સ્કન્દાદાજ્યસ્યોત વિષ્ણો ।
તેન હન્મિ સપત્નં દુર્હૃણાયુમૈનં દધામિ નિરૃત્યા ઉપસ્થે ।
યો નઃ કનિષ્ઠમિહ કામયાતા અસ્મિન્ યજ્ઞે યજમાનાય મહ્યમ્ ।
અપ તમિન્દ્રાની ભુવનાન્નુદેતાં પ્રજાં વિદેય વાજવતીઁ સુવીરામ્ ॥
અયં વેદઃ પૃથિવીમન્વવિન્દદ્ગુહા હિતાં ગહ્વરેષુ ।
સ મહ્યં લોકં યજમાનાય વિન્દત્વચ્છિદ્રં યજ્ઞં ભૂરિરેતાઃ કૃણોતુ ॥
સ્તૃણીત બર્હિઃ પરિધત્ત વેદિં ચમિ મા હિઁસીરમુયા શયાનામ્ ।
દર્ભૈસ્સ્તૃણીત હરિતૈસ્સુવર્ણૈર્નિષ્કા એતે યજમાનસ્ય સન્તુ ॥
અસ્મિન્ મે યજ્ઞ ઉપ ભૂયો અસ્ત્વવિક્ષોધાય પરિધીન્ દધામિ ।
ધર્તા વિધર્તા ધરુણો ધરીયાન્ વિશ્વા દ્વેષાઁસિ વીતો નુદન્તામ્ ॥
ચતુશ્શિખણ્ડા યુવતિસ્સુપત્ની વિનીયમાના મહતે સૌભગાય ।
ઘૃતં દુહાનાદિતિર્જનાય સા મે ધુક્ષ્વ સર્વાન્ ભૂતિકામાન્ ॥
વેદેન વેદિં વિવિદુઃ પૃથિવ્યાઁ સા પપ્રથે પૃથિવી પાર્થિવાય ।
ગર્ભં બિભર્તિ ભુવનેષ્વન્તસ્તતો યજ્ઞસ્તાયતે વિશ્વદાનીમ્ ॥
વિશો યન્ત્રી નુદમાને અરાતિં વિશ્વં જાતમરણં દુર્હૃણાયુમ્ ।
સીદન્તી દેવી સુકૃતસ્ય લોકે વિશ્વા દ્વેષાઁસિ વીતો નુદેતામ્ ॥
આપ્યાયતાં ધ્રુવા ઘૃતેન યજ્ઞિયા યજ્ઞં પ્રતિ દેવયડ્ભ્યઃ ।
સૂર્યાયા ઊધો અદિતેરુપસ્થ ઉરુધારેવ દોહતાં યજ્ઞે અસ્મિન્ ॥
પયઃ પૃથિવ્યાં પય ઓષધીષુ પયો દિવ્યન્તરિક્ષે પયો ધાઃ ।
પયસ્વતીઃ પ્રદિશસ્સન્તુ મહ્યમ્

સમૃતયજ્ઞો વા એષ યદ્દર્શપૂર્ણમાસૌ કસ્ય વા હ દેવતા યજ્ઞમાગચ્છન્તિ કસ્ય વા ન બહૂનાઁ સમાનમહર્યજમાનાનાં યો વૈ દેવતાઃ પૂર્વેદ્યુર્ગૃહ્ણાતિ તસ્ય શ્વો ભૂતે યજ્ઞમાગચ્છન્તિ મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્ત્વિતિ પૂર્વમગ્નિં ગૃહ્ણાત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતા દેવતા એવ પૂર્વેદ્યુર્ગૃહ્ણાતિ તાશ્શ્વો ભૂતેઽભિયજતે બર્હિષા વૈ પૂર્ણમાસે વ્રતમુપયન્તિ વત્સૈરમાવસ્યાયાં પુરા વત્સાનામપાકર્તોર્દમ્પતી અશ્નીતો હસ્તા અવનિજ્ય દક્ષિણતોઽગ્નેસ્તિષ્ઠન્ બ્રૂયાદગ્ને વ્રતપતે વ્રતમાલભ ઇત્યગ્નિર્વૈ વ્રતપતિર્બ્રાહ્મણો વ્રતભૃદ્વ્રતપતય એવ પ્રોચ્ય વ્રતમાલભતે સમસ્મૈ વ્રતમૃધ્યતે યદિ નિમ્રુક્તે સૂર્યે વ્રતમાલભેતાગ્નિમુપસ્થાયૈતદ્યજુર્વદેદગ્નિઁ હિ સ તર્હિ પ્રવિષ્ટોઽગ્નિર્હોતોપ તઁ હુવ ઇતિ પાત્રમભિમૃશતિ યેન હવિર્નિર્વપ્સ્યન્ ભવતિ દુર્ગ્રહા વૈ દેવતા દુર્ગ્રહો યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવૈતદ્યજ્ઞં ચ ગૃહ્ણાત્યા દેવા યન્તુ સુમનસ્યમાના ઇતિ એતા વૈ દેવાનાં દેવહૂતયો યન્ત્યસ્ય દેવા દેવહૂતિં ન યજ્ઞાચ્છિદ્યતે ય એવં વેદ વ્યન્તુ દેવા હવિષો મે અસ્યેત્યાશિષમેવાશાસ્તે ॥ યુનજ્મિ ત્વા બ્રહ્મણા દૈવેનેતિ પરિધિષુ પરિધીયમાનેષુ વદત્યગ્નેર્વા એષ યાગો બ્રહ્મણૈવાગ્નિં યુનક્તિ યુક્તોઽસ્ય હવ્યં દેવેભ્યો વહત્યઙ્ગિરસો માસ્ય યજ્ઞસ્ય પ્રથમાનુવાકૈરવન્ત્વિતિ સામિધેનીનામેવૈષ યોગસ્તાસાં યુક્તાનાં યાં કામયત આશિષં તામવરુન્દ્ધે સમિદ્ધો અગ્નિરાહુત ઇતિ સમિદ્ધિરેવૈષા મનોઽસિ પ્રાજાપત્યં મનસા મા ભૂતેનાવિશેતિ મન ઇવ વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાપત્યો યજ્ઞો યજ્ઞમેવ સંતનોતિ વાગસ્યૈન્દ્રી સપત્નક્ષયણી વાચા મેન્દ્રિયેણાવિશેતીન્દ્રિયં વૈ વાગિન્દ્રિયમેવાવરુન્દ્ધે॥ ન વૈ તદ્વિદુર્યદિ બ્રાહ્મણા વસન્તા યજન્તિ બ્રાહ્મણા વા યદિ તસ્ય વર્ષેરન્ યસ્ય વા યસ્ય બ્રુવતે યસ્યૈવર્ષેર્બ્રુવાણો યજતે તં તદિષ્ટં ગચ્છતિ નેતરમુપનમતિ તત્ પ્રવરં પ્રવૃણાને બ્રૂયાદ્દેવાઃ પિતરો દેવા યોઽસ્મિ સ સન્ યજ ઇતિ ય એવ કશ્ચ સન્ યજતે તં તદિષ્ટમાગચ્છતિ નેતરમુપનમતિ દેવેભ્ય એવ પિતૃભ્યો યજ્ઞં પરિદદાતિ તમસ્ય તે ગોપયન્તિ સમિષ્ટાપૂર્તેન ગચ્છતિ સ્વર્ગે લોકે તદસ્યાક્ષય્યમપરિમિતં ભવતિ વસન્તમૃતૂનાં પ્રીણામીતિ પઞ્ચ વા ઋતવ ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ તેઽસ્મૈ પ્રીતાઃ કલ્પન્તેઽસ્મા ઋતવો ય એવં વેદ

॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામોરિમિકાયાં પુરોડાશ-બ્રાહ્મણં નામૈકત્રિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્