કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 27

અથ સપ્તવિંશં સ્થાનકમ્ ।
વાચસ્પતિઃ।
વાચસ્પતયે પવસ્વેતિ વાચ આધિપત્યાય પવસ્વેત્યેવૈતદાહ તસ્માદેતયા કામં વદામશ્ચ પ્ર ચાનિમઃ પ્રજાપતિર્વા ઇદમાસીત્ તસ્ય વાગ્દ્વિતીયાસીત્ તાં મિથુનઁ સમભવત્ સા ગર્ભમધત્ત સાસ્માદપાક્રામત્ સેમાઃ પ્રજા અસૃજત સા પ્રજાપતિમેવ પુનઃ પ્રાવિશદ્વાચસ્પતયે પવસ્વેત્યેતસ્માદેવ મિથુનાત્ પ્રજયા ચ પશુભિશ્ચ પ્રજાયતે વાચસ્પતયે પવસ્વેતિ બ્રહ્મ વૈ વાચસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનં પાવયતિ વૃષ્ણો અઁશુભ્યાં ગભસ્તિપૂત ઇતીન્દ્રો વૈ વૃષા તસ્ય હસ્તૌ ગભસ્તી તાભ્યામેવૈનં પાવયતિ ॥ દેવો દેવાનાં પવિત્રમસીતિ દેવતાભ્ય એવૈનં નિદિશતિ મધુમતીર્ન ઇષસ્સોમેન હિ સોમં પુનન્તિ યેષાં ભાગોઽસીતિ દેવતાભ્ય એવૈનં નિદિશતિ મધુમતીર્ન ઇષસ્કૃધીતિ દેવતા વા ઇષો દેવેભ્ય એવૈનં મધુમન્તં કરોતિ સ્વંકૃતોઽસીતિ પ્રાણમેવ સ્વં કુરુત ઉર્વન્તરિક્ષં વીહીત્યન્તરિક્ષદેવત્યો હ્યેષ એતર્હિ વિશ્વેભ્ય ઇન્દ્રિયેભ્ય ઇતિ દેવેષુ ચૈવ મનુષ્યેષુ ચ પ્રાણં દધાતિ મનસ્ત્વાષ્ટ્વિતિ મનસા હિ પ્રાણો ધૃતસ્સ્વાહા ત્વા સુભો સૂર્યાયેતિ સોમો વૈ સુભૂરમુષ્મિન્નાદિત્યે દેવાનાં પ્રિયાસ્તન્વસ્તા એવ તર્પયત્યથો સ્વાહાકારેણૈવાસ્મિન્નાહુતીશ્શ્રીણાતિ ॥ સર્વહુતં જુહોતિ તસ્માત્ પરાઙ્ પ્રાણ ઋજુસ્તિષ્ઠઞ્જુહોતિ પુરુષેણૈવ યજ્ઞસ્સંમિતઃ પ્રાણાપાનાભ્યાં પુરુષસ્સંતતઃ પ્રાણાપાનયોરસઁશરાય નાધ્વર્યુર્વિહૂર્છતિ ય એવં વેદોત્તરાદુપાઁશું જુહુયાદક્ષિણતોઽન્તર્યામં દેવરથો વા એષ યદ્યજ્ઞસ્તસ્યૈતૌ રશ્મી યદુપાઁશ્વન્તર્યામૌ દેવરથસ્યૈવ પુરસ્તાદ્રશ્મી વિહરતિ સંવત્સરસ્ય ક્લૃપ્ત્યૈ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ તામનુકૃતિં મનુષ્યરથસ્ય રશ્મી વિહ્રિયેતે ઋજૂ હોતવ્યૌ પ્રાણાનામવ્યતિહારાયોર્ધ્વમુન્મૃજ્યાદ્યદિ કામયેત ન વર્ષેદિત્યમુત્રૈવ વૃષ્ટિં પરિગૃહ્ણાત્યવાચીનમવમૃજ્યાદ્યદિ કામયેત વર્ષેદિતિ યા વા ઇતરાહુતિરુદયતે સામુતો વૃષ્ટિં ચ્યાવયતિ સૌમ્યૈવાહુત્યા દિવો વૃષ્ટિં નિનયતિ ॥ દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્ય ઇતિ પરિધૌ નિમાર્ષ્ટિ પ્રાણા વૈ દેવા મરીચિપાસ્તાનેવ પ્રીણાત્યથો પરિધીનામેવૈષ સોમપીથોઽન્તરતો નિમાર્ષ્ટિ તસ્માત્ પ્રાણા અન્તરતો વિ વા એતદ્યજ્ઞં છિનત્તિ યત્ પુરાભિષોતોસ્સઁસ્થાં ગમયતિ યદઁશૂનનભિષુતાનપિસૃજતિ યજ્ઞસ્ય સંતત્યા અવિચ્છેદાય પશૂનપિસૃજતિ તસ્માત્ ષટ્ પ્રાણા દ્વન્દ્વં તસ્માત્ પ્રાણા દ્વન્દ્વમાર્દ્રાસ્સન્તોઽસઁશ્લિષ્ટા ભવન્તિ તસ્માત્ પ્રાણા આર્દ્રાસ્સન્તોઽસઁશ્લિષ્ટા યો હ વૈ સોમસ્ય સોમપીથં વેદ ન સોમપીથાચ્છિદ્યતે નાસ્ય પ્રજા યત્ તે સોમાદાભ્યં નામ જાગૃવિ તસ્મૈ તે સોમ સોમાય સ્વાહેત્યેષ વૈ સોમસ્ય સોમપીથસ્સોમમેવૈતત્ સોમસ્ય તર્પયતિ ન સોમપીથાચ્છિદ્યત નાસ્ય પ્રજા ય એવં વેદ યદ્યભિચરેત્ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામાદદ ઇત્યાદદીત પ્રહર્ષિણો મદિરસ્ય મદે મૃષાસો અસ્ત્વથ ત્વા હોષ્યામીતિ મૃષૈવૈનં કરોતિ સર્વદેવત્યો વૈ સોમસ્સર્વા વા એતર્હ્યેતસ્મિન્ દેવતા આશઁસન્તે મહ્યઁ હોષ્યતિ મહ્યઁ હોષ્યતીતિ દેવતા એવૈનમાહુતિમભીપ્સન્તીરુદ્દહન્ત્યા તમિતોસ્તિષ્ઠતિ પ્રાણસ્યૈવાસ્યાન્તં ગચ્છતિ યદ્યજુર્વદતિ દેવેભ્ય એવૈનમાવૃશ્ચત્યુપાઁશુનાભિચરતિ પ્રાણો વા ઉપાઁશુઃ પ્રાણેનૈવાસ્ય પ્રાણમભિચરતિ તાજક્ પ્રધન્વતિ

દેવા વૈ સોમાયાભિષુતાય પાત્રં નાવિન્દન્ત યેનેમં વિગૃહ્ણીમહીતિ ત ઇમામેવ દેવપાત્રમપશ્યઁસ્તમનયૈવ વ્યગૃહ્ણતેયં વાવ દેવપાત્રમસ્યાસ્સ્થાલીઃ કુર્વન્ત્યસ્યા વાયવ્યાનિ પ્ર શ્રેયસઃ પાત્રમાપ્નોતિ ય એવં વેદ બ્રાહ્મણં પાત્રેણ મીમાઁસેત તદ્વ્રતમુપયામગૃહીતોઽસીતીયં વા ઉપયામો યદત્ર સ્કન્દત્યનયા તદ્યતં નાસ્ય સોમસ્સ્કન્દતિ ય એવં વેદોપયામગૃહીતોઽસીત્યુપયામગૃહીતા હ્યતસ્સોમા ભવન્તિ પવિત્રં વિતન્વન્તિ પવિત્રપૂતા હ્યતસ્સોમા ભવન્તિ સ્વર્ભાનુર્વા આસુરસ્સૂર્ય તમસાવિધ્યત્ સ ન વ્યરોચત તસ્માદ્દેવાસ્તમોઽપાલુમ્પન્ યત્ પ્રથમમપાલુમ્પન્ સાવિષ્કૃષ્ણાભવદ્યદ્ દ્વિતીયઁ સા ફલ્ગુર્યત્ તૃતીયઁ મા બલક્ષી ॥ તસ્માત્ તસ્યાઃ પવિત્રં કુર્વન્ત્યાદિત્યસ્યૈવૈનં તન્વા પાવયત્યન્તર્યચ્છ મઘવન્ પાહિ સોમમિત્યેભ્ય એવ લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યમન્તર્ધત્તે મધુમતીર્ન ઇષસ્કૃધીતિ દેવતા વા ઇષો દેવેભ્ય એવૈનં મધુ મન્તં કરોતિ સ્વંકૃતોઽસીત્યપાનમેવ સ્વં કુરુત ઉર્વન્તરિક્ષં વીહીત્યન્તરિક્ષદેવત્યો હ્યેષ એતર્હિ વિશ્વેભ્ય ઇન્દ્રિયેભ્ય ઇતિ દેવેષુ ચૈવ મનુષ્યેષુ ચાપાનં દધાતિ મનસ્ત્વાષ્ટ્વિતિ મનસા હ્યપાનો ધૃતસ્સ્વાહા ત્વા સુભો સૂર્યાયેતિ સોમો વૈ સુભૂરમુષ્મિન્નાદિત્યે દેવાનાં પ્રિયાસ્તન્વસ્તા એવ તર્પયત્યથો સ્વાહાકારેણૈવાસ્મિન્નાહુતીશ્શ્રીણાતિ ॥ સૂદિ કુર્યાદન્તર્યામપાત્રમૂર્ગ્વૈ સોમોઽન્તરિક્ષમન્તર્યામોઽન્તરિક્ષ એવ રસં દધાત્યૂર્જં પશુષૂપાઁશ્વન્તર્યામૌ વૈ પશવોઽનુપ્રજાયન્ત ઇતરાન્ ગ્રહાનન્વન્યાઃ પ્રજાસ્તા અસન્નૌ જુહોતિ તસ્માદસન્નાઃ પશવસ્સદદિ પ્રજાયન્તે તસ્માત્ સદ્યો જાતાઃ પશવઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ સંવત્સરે પુરુષઃ પ્રાણાય ત્વેત્યુપાઁશુપાત્રઁ સાદયતિ વ્યાનાય ત્વેત્યુપાઁશુસવનમપાનાય ત્વેત્યન્તર્યામપાત્રં વ્યાનેન વા ઇમૌ પ્રાણાપાનૌ વિધૃતૌ પ્રાઙ્ ચ પ્રત્યઙ્ ચ ન ક્ષીયેતે નાયમૂર્ધ્વ ઉત્ક્રામતિ નેતરોઽવાઙ્ સંક્રામતિ વ્યાનમેવ મધ્યતો દધાતિ પ્રાણાપાનયોર્વિધૃત્યૈ ॥ શૃઙ્ગમુ પાઁશુરેતોઽન્તર્યામ ઇન્દ્રિયં પ્રજાસ્સોમપીથ એતૌ હ સ્મ વૈ તદ્રજનઃ કૌણેયો ગ્રહૌ ધયન્મન્યતે યચ્છૃઙ્ગં ધયતિ યદેતૌ પૂર્વાર્ધે યજ્ઞસ્ય ક્રિયેતે મિથુનમેવ યજ્ઞમુખે દધાતિ પ્રજનનાય તસ્માદાહુઃ પ્રાણાપાનૌ વૈ પ્રજા અનુપ્રજાયન્ત ઇતિ પુરુષેણ વૈ યજ્ઞસ્સંમિતઃ પ્રાણાપાનાભ્યાં પુરુષસ્સંતતો યદેતે પ્રાતસ્સન્ને આ તૃતીયસવનાચ્છયાતે પ્રાણાપાનાભ્યામેવ યજ્ઞઁ સંતનોતિ તસ્માત્ પુરુષાત્ સુપ્તાત્ પ્રાણાપાનૌ નાપક્રમતસ્તે પુનસ્તૃતીયસવને પ્રયુજ્યેતે તસ્માત્ સુપ્ત્વા પ્રબુધ્યતે તસ્માદ્વા અવાઞ્ચૌ પ્રાણૌ

પ્રાણ ઉપાઁશુરપાનોઽન્તર્યામો વાગૈન્દ્રવાયવો યદુપાઁશ્વન્તર્યામા ઐન્દ્રવાયવોઽનુગૃહ્યતે પ્રાણાપાનયોરેવ વાચમુપરિષ્ટાદ્દધાતિ તસ્માત્ પ્રાણ્યાપાન્ય પુરુષો વાચં વદતિ દેવા વૈ પ્રાતસ્સવનમુદ્યમં નાશક્નુવઁસ્તૃતીયસવને તર્હિ વાયુરાસીત્ તં દેવાઃ પ્રાઞ્ચં પર્યહરન્ પ્રાણો વાયુરૈન્દ્રો યજ્ઞો યદૈન્દ્રવાયવઃ પ્રાતસ્સવને ગૃહ્યતે પ્રાણેનૈવ યજ્ઞં પરિગૃહ્ય પુરસ્તાદુદ્યચ્છન્તે વાયવ્યો વા એષ પુરાસીત્ સા વાક્ સૃષ્ટા ન વ્યાવર્તતધ્વનદેવ સ ઇન્દ્રોઽબ્રવીન્મહ્યમત્રાપિગૃહ્યતામહમેતાં વ્યાવર્તયિષ્યામીતિ તત એતમૈન્દ્રવાયવમગૃહ્ણન્ સેયં વાગિન્દ્રિયેણ વ્યાવૃત્તા વદતિ સ એષ સોમો વાચો વ્યાવૃત્ત્યૈ ગૃહ્યતે વ્યાવૃત્તં પાપીયસા વદતિ ય એવં વેદ પ્રજાનાઁ સૃષ્ટાનાં તૌ સમભિદ્યેતાં તા ન પ્રાણ્યાપાનમશક્નુવન્નાપાન્ય પ્રાણિતુઁ સ ઇન્દ્રોઽબ્રવીન્મહ્યમત્રાપિ ગૃહ્યતામહમેતૌ પ્રાણાપાનૌ વિદદિષ્ય ઇતિ તત એતમૈન્દ્રવાયવમગૃહ્ણન્ વાયવ ઇન્દ્રવાયુભ્યામનુબ્રૂહીતીન્દ્રં મધ્યે કરોતિ વાયુમભિતઃ પ્રાણાપાનયોર્વિધૃત્યા ઇન્દ્રિયં વૈ વ્યાનો વ્યાનેન વા ઇમૌ પ્રાણાપાનૌ વિધૃતૌ પ્રાઙ્ ચ પ્રત્યઙ્ ચ ન ક્ષીયેતે નાયમૂર્ધ્વ ઉત્ક્રામતિ નેતરોઽવાક્ સંક્રામતિ વ્યાનમેવ મધ્યતો દધાતિ પ્રાણાપાનયોર્વિધૃત્યૈ ॥ ત્રિર્વિગૃહ્ણાતિ તસ્માત્ ત્રિર્વાગ્વદતિ શનકૈરુચ્ચૈરથ સૂચ્ચૈર્દેવા વૈ વાયુમબ્રુવઁસ્ત્વયા મુખેન વૃત્રઁ હનામેતિ સોઽબ્રવીદ્વાર્યં વૃણૈ મદગ્રા એવ ગ્રહા ગૃહ્યાન્તા ઇતિ તસ્માદ્વાય્વગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે વાર્યવૃતો હ્યસ્ય સ ઇન્દ્રોઽબ્રવીન્મહ્યમત્રાપિ ગૃહ્યતામથ ત્વૈ સ્તરિષ્યામહ ઇતિ ત એતમૈન્દ્રવાયવમગૃહ્ણઁસ્તતો વૃત્રમઘ્નન્ સ એષ સોમો વાર્ત્રઘ્નો વિજિત્યૈ ગૃહ્યતે સોમો વૈ વૃત્રસ્સ હતોઽપૂયત્ તે દેવા વાયુમબ્રુવન્નિમં નો વિવાહીતિ સોઽબ્રવીદ્વાર્યં વૃણૈ મદ્દેવત્યાન્યેવ પાત્રાણ્યુચ્યાન્તા ઇતિ તં વ્યવાત્ તસ્માદ્ગન્ધમપાહન્ સ એષ પશૌ પ્રમીતે તસ્માત્ તસ્માન્નાપિગૃહ્યઁ સોમસ્ય હિ સ રાજ્ઞો ગન્ધો નૈનં રાજયક્ષ્મો વિન્દતિ ય એવં વેદ તસ્માચ્છુક્તં વિષજન્તિ તસ્માદપિ તૃતીયં વાયોઃ પાત્રમથ વાયવ્યાન્યુચ્યન્તે વાર્યવૃતાનિ હ્યસ્ય

નાના વા એતૌ પુરા સોમા અગૃહ્ણન્ મિત્રાય વરુણાય ચ તા: પ્રજા અશાન્તા અવિધૃતા અન્યાન્યાં ઘ્નતીરચરઁસ્તે દેવા અબ્રુવન્ સહેમં ગૃહ્ણામ મિત્રેણ વરુણઁ શમયામ વરુણેન મિત્રમિતિ તતો વા એતઁ સહાગૃહ્ણઁસ્તે મિત્રેણૈવ વરુણમશમયન્ વરુણેન મિત્રં તા ઇમાઃ પ્રજા મિત્રેણ શાન્તા વરુણેન વિધૃતા યન્મૈત્રાવરુણો ગૃહ્યતે ક્લૃપ્ત્યા એવ વિધૃત્યૈ દેવા વૈ મિત્રમબ્રુવન્ વૃત્રઁ હનામેતિ નેત્યબ્રવીન્મિત્રોઽહમસ્મિ ન હિનસ્મીતિ હનામૈવેત્યબ્રુવન્ સોઽબ્રવીદ્વાર્યં વૃણૈ પયસા મે સોમઁ શ્રીણાનિતિ તસ્માત્ પયસા મૈત્રાવરુણઁ શ્રીણન્તિ વાર્યવૃતઁ હ્યસ્ય તતો વૃત્રમઘ્નઁસ્માદ્રાજન્યેનાધ્યક્ષેણ વૈશ્યં ઘ્નન્તિ તં મિત્રસ્સન્નનૃતમકરિતિ વરુણોઽગૃહ્ણાદપ પશવોઽક્રામન્ સ મિત્રો વરુણ એવાનાથત સોઽબ્રવીત્ સહ ના એષ સોમો ગૃહ્યતામથ ત્વાતો મોક્ષ્યામીતિ તતો વા એતઁ સહાગૃહ્ણઁસ્તેનૈનં વરુણાદમુઞ્ચદ્યન્મૈત્રાવરુણો ગૃહ્યતે નિર્વરુણત્વાય પશવો વૈ પયઃ પશૂનાઁ હિ પયો યત્ પયસા મૈત્રાવરુણઁ શ્રીણાતિ પશુભિરેવૈનઁ સમર્ધયત્યસોમો વા એષ ઇત્યાહુરોષધય એતાઃ પય એવ સોમ ઇતિ યત્ પયસા મૈત્રાવરુણઁ શ્રીણાતિ સોમમેવૈનં કરોત્યથો યદેવાસ્યાભિષુણ્વન્તો ઘ્નન્તિ યત્ ક્રૂરં કુર્વન્તિ તચ્છમયતિ ॥ શૃતેન શ્રીણાતિ મૈત્રં વૈ શૃતં વારુણં પ્રતિધુક્ સ્વેનૈવૈનૌ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ મૈત્રો બ્રાહ્મણો વારુણો રાજન્યો યદેષ મૈત્રાવરુણો ગૃહ્યતે તસ્માદ્બ્રહ્મપુરોહિતં ક્ષત્રં યજ્ઞસ્ય વૈ શિરોઽચ્છિદ્યતાય તર્હ્યશ્વિના અસોમપૌ ભિષજૌ દેવાનામાસ્તાં તૌ દેવા અબ્રુવન્ ભિષજૌ વૈ સ્થ ઇદં યજ્ઞસ્ય શિરઃ પરિધત્તમિતિ તા અબ્રુવતાં વાર્યં વૃણાવહૈ સોમપીથો નૌ દેવેષ્વસ્તુ ગ્રહો નૌ ગૃહાતામિતિ તૌ દેવા બહિષ્પવમાનેન પાવયિત્વા તાભ્યાઁ શુચિભ્યાં મેધ્યાભ્યાં ભૂતાભ્યાં ગ્રહમગૃહ્ણઁસ્તસ્માત્ સ્તુતે બહિષ્પવમાન આશ્વિનો ગૃહ્યતે તસ્માદ્બ્રાહ્મણો બહિષ્પવમાનમાસીત પવિત્રઁ હિ તત્ તસ્માદ્યં દ્વિષ્યાત્ તં બહિષ્પવમાનાત્ પરિબાધેત પવિત્રાદેવૈનં પરિબાધતે તૌ દેવાનુપાવર્તમાનૌ તયોર્યા ભિષજ્યા તનૂરાસીદ તાં ત્રેધા વિન્યદધાતામગ્નૌ તૃતીયં બ્રાહ્મણે તૃતીયમપ્સુ તૃતીયં યં કામયેતામયાવિનં જીવેદિત્યગ્નેરન્તે બ્રાહ્મણાય પ્રોચ્યાપઃ પરિબ્રૂયાદેતાવદ્વૈ ભેષજં યાવદેવ ભેષજં તદસ્મૈ કરોતિ જીવતિ સર્વમાયુરેતિ ન પુરાયુષઃ પ્રમીયતે

પ્રાણા વૈ દ્વિદેવત્યા એકપાત્રા ગૃહ્યન્તે તસ્માત્ પ્રાણા એકનામાનસ્તે દ્વિપાત્રા હૂયન્તે તસ્માત્ પ્રાણા દ્વન્દ્વં યેન યજુષા પ્રયચ્છતિ તેન પ્રતિગૃહ્ણાતિ પ્રાણાનાઁ સંતત્યૈ પ્રતિજ્ઞાત્યૈ નાનુવષટ્ કરોતિ યદનુવષટ્ કુર્યાત્ પ્રાણાન્ સઁસ્થાપયેત્ પ્રમીયેત યન્નાનુયજતિ તસ્માત્ પ્રાણા અસઁસ્થિતા આ ચ પરા ચ ચરન્તિ દ્વિદેવત્યાઃ પૂર્વે ભક્ષયિતવ્યા૩ ઇડોપહૂયા૩ ઇતિ મીમાઁસન્તે ॥ ઇડૈવ પૂર્વોપહૂયા યજ્ઞસ્ય યથાપૂર્વત્વાય પ્રાણા વૈ દ્વિદેવત્યાઃ પશવ ઇડા યદેવં કુર્યાત્ પશુભિઃ પ્રાણાનન્તરિયાત્ પ્રમીયેત દ્વિદેવત્યા એવ પૂર્વે ભક્ષયિતવ્યા અન્તરે વૈ પ્રાણાઃ પરે પશવઃ પ્રાણાનેવાત્મન્ ધિત્વા પશૂનુપહૂતે ॥ યે વા ઇમે પુરુષે પ્રાણાસ્તે દ્વિદેવત્યા વાક્ ચ પ્રાણાશ્ચૈન્દ્રવાયવશ્ચક્ષુશ્ચ મનશ્ચ મૈત્રાવરુણશ્શ્રોત્રં ચાત્મા ચાશ્વિનોઽગ્નિર્હોતાસીત્ સ વષટ્કૃત્યાતામ્યદાહિતાસ્યેડાસીત્ તસ્ય દેવા દ્વિદેવત્યૈરન્વૌન્દન્ પ્રાણા વૈ દ્વિદેવત્યાઃ પ્રાણરેવૈનં તદભ્યધિન્વન્ સ ઇડોપહૂતેતિ પ્રત્યપદ્યત પ્રાણા વૈ દ્વિદેવત્યા યદ્ દ્વિદેવત્યાન્ ભક્ષયતિ પ્રાણૈરેવાત્માનમભિધિનોતિ તસ્માદ્ દ્વિદેવત્યા એવ પૂર્વે ભક્ષયિતવ્યાસ્તે હિ પૂર્વે ભક્ષિતા આશ્વિનો દશમો ગૃહ્યતે ॥ દશ હિ પ્રાણાસ્તં તૃતીયં જુહોતિ શિર એવ પ્રાણાનભિસઁહરતિ સમન્તં પરિહૃત્ય ભક્ષયતિ શ્રોત્રં વા આશ્વિનસ્તસ્માત્પુરુષસ્સર્વતશ્શૃણોતિ રક્ષાઁસિ વા એતત્ પાત્રઁ સચન્તે યદ્યજ્ઞે રિક્તમવિમુક્તં ભવતિ પુરોડાશમૈન્દ્રવાયવસ્ય પાત્રેઽવદધાતિ પયસ્યાં મૈત્રાવરુણસ્ય ધાનામાશ્વિનસ્ય રક્ષસામપહત્યૈ તસ્માત્ પ્રાણા અદસ્તા અરિક્તા દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાત્ સાદયત્યેતદ્વા એતયોરગ્નિમદ્વીર્યાવદ્યદેવાગ્નિમદ્વીર્યાવત્ તસ્મિન્ સાદયતિ પુરુષેણ વૈ યજ્ઞસ્સંમિતઃ પ્રાણાપાનૈઃ પુરુષસ્સંતતો યદેતાનિ પ્રાતસ્સન્નાન્યા તૃતીયસવનાચ્છેરે પ્રાણાપાનૈરેવં યજ્ઞઁ સંતનોત્યેકયા ચ દશભિશ્ચેત્યેતાં પ્રતિવિમુઞ્ચતિ યદર્વાગ્વિમુઞ્ચેત્ પ્રાણાન્ વિચ્છિન્દ્યાદ્યત્ પરઃ પ્રાણાનતિરેચયેત્ પ્રમીયેત પ્રાણો ચૈ વાયુઃ પ્રાણા દ્વિદેવત્યાઃ પ્રાણેનૈવ પ્રાણાન્ વિમુઞ્ચતિ બહુ વાયવ્યં પ્રાતસ્સવને શસ્યત એકૈવ તૃતીયસવને તસ્માદ્બહવો મુખપ્રાણા એકોઽવાઙયદિ કામયેતાવગતમપરુન્ધ્યુરપરુદ્ધોઽવગચ્છેદિતીદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રમમુષ્યા વિશ ઉદૂહામીત્યધ્વર્યોઃ પાત્રમુદૂહેદિદમહમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રમમુષ્યાં વિશ્યધ્યૂહામીતિ પ્રતિપ્રસ્થાતુઃ પાત્રમધ્યૂહેદધ્વયુર્વૈ શ્રેયાન્ પાપીયાનપરુદ્ધોઽવગતમેવાપરુણદ્ય્હમપરુદ્ધમવગમયતિ તાજગ્વ્યવગચ્છેતે વ્યત્યૂહેત્ પાત્રાણિ યદિ કામયેત પાપવસીયસઁ સ્યાદિત્યધ્વર્યોઃ પાત્રાણાં લોકે પ્રતિપ્રસ્થાતુઃ પાત્રાણિ સાદયેત્ પ્રતિપ્રસ્થાતુઃ પાત્રાણાં લોકેઽધ્વર્યોઃ પાત્રાણિ સાદયેદધ્વયુર્વૈ શ્રેયાન્ પાપીયાન પ્રતિપ્રસ્થાતા પાપીયાઁસમેવ વસીયસો લોકે સાદયતિ વસીયાસં પાપીયસઃ પાપવસીયસં કરોત્યેતદ્ધ વૈ વિષૂજનસ્સૌરાકિઃ પાપવસીયસં વિદાંચકાર

યદિ કામયેત યજમાનાદયજમાનં ભ્રાતૃવ્યં પૂર્વં કુર્યામિતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા પૂર્વો ગૃહીત્વા સ પૂર્વો નિરૂહેદ્યજમાનો વૈ શ્રેયાન્ પાપીયાનસ્માદ્ભ્રાતૃવ્યોઽયજમાનો ભ્રાતૃવ્યમેવાસ્માત્ પૂર્વં કરોત્યધ્વર્યોર્લોકે તિષ્ઠઞ્જુહોત્યધ્વર્યુર્વૈ શ્રેયાન્ પાપીયાન્ પ્રતિપ્રસ્થાતા ભ્રાતૃવ્યમેવાસ્ય લોકમભ્યારોહયત્યલોકમેનં કરોતિ નયન્નાશ્રાવયેદધ્વર્યુરપ્રતિષ્ઠાનસ્સ્યાન્નાનાલભ્ય પાત્રમાશ્રાવયેદેતદ્વા અધ્વર્યોસ્સ્વમસ્વસ્સ્યાદ્યત્રાગ્ર આહુતિં જુહોતિ તદુત્તરા જુહુયાદ્યત્ર વા અગ્ર આહુતિં જુહોતિ તદ્દેવતાઃ પરિવિશન્તિ યદન્યત્રા જુહુયાદ્દેવતાભ્યસ્સમદં કુર્યાત્ સાક્ષાદેવ દેવેભ્યો ભાગધેયઁ સંપ્રયચ્છતિ ॥ નાના વા એતૌ પુરાગ્ની આસ્તાં પશોશ્ચાહવનીયશ્ચ તસ્માત્ પુરા રુદ્રઃ પશૂનઘાતુક આસીત્ પશવો વૈ પશવઃ પશવોઁઽશવો રુદ્રોઽગ્નિર્યદાહુતીસ્સંસૃજતિ રુદ્રાય પશૂનપિદધાત્યપશુર્ભવતિ તસ્માદિદાનીં રુદ્રઃ પશૂન્ ઘાતુકો મધ્યેઽગ્નેર્જુહુયાદાજ્યાહુતીશ્ચ પશ્ચાહુતીશ્ચાભિતસ્સોમાહુતી રુદ્રમેવ પશુભિઃ પરિવૃણક્ત્યઘાતુકસ્તત્ર રુદ્રઃ પશૂન્ ભવતિ યત્રૈવંવિદધ્વર્યુર્ભવતિ

આયુસ્સંધત્તં પ્રાણઁ સંધત્તમિતિ પ્રાણાનેવ સંધત્તસ્તસ્માત્ પ્રાણા દ્વન્દ્વઁ સંજગ્માના દિવા પૃથિવ્યેતીમાનેવ લોકાન્ સમર્ધયતો નિરસ્તા શણ્ડામર્કૌ સહ તેન યં દ્વિષ્મ ઇત્યેતાવાન્ વૈ યજ્ઞો યાવચ્છુક્રામન્થિના એતાવતી પૃથિવી યાવત્યુત્તરવેદિરનૃતઁ શણ્ડામર્કા અનૃતં ભ્રાતૃવ્યોઽનૃતમેવ ભ્રાતૃવ્યમેતાવતા યજ્ઞાચ્ચ પૃથિવ્યાશ્ચ નિર્ભજતશ્શુક્રસ્યાધિષ્ઠાનમસિ મન્થિનોઽધિષ્ઠાનમસીતિ સમિદ્ધ એવ જુહુતોઽગ્નિર્વા આહુત્યા અતિદ્રવાદબિભેદ્યચ્છલ્કૌ પ્રાસ્યત આહુત્યા અનતિદ્રવાય ॥ ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યચ્છુક્રામન્થિનૌ યચ્છલ્કૌ પ્રાસ્યતશ્ચક્ષુષોરેવાન્તર્ધત્તોઽપ્રદાહાય તસ્મા ઇન્દ્રાય સુતમાજુહોત તસ્મૈ સૂર્યાય સુતમાજુહોતેતિ ચક્ષુષોર્વ્યાવૃત્ત્યૈ તસ્માત્ સમાનઁ સચ્ચક્ષુર્દ્વેધા સર્વહુતૌ જુહુતસ્સર્વમેવ પ્રજાસુ ચક્ષુર્ધત્તો યઃ પાત્રાણાં ગ્રહાણાઁ સોમાનાં મિથુનં વેદ તસ્માદેવ મિથુનાત્ પ્રજાયતે સ્થાલીભિરન્યાન્ ગ્રહાન્ ગૃહ્ણન્તિ વાયવ્યૈરન્યાઁસ્તત્પાત્રાણાં મિથુનઁ શ્રીણન્ત્યન્યાન્ ગ્રહાન્નાન્યાઁસ્તદ્ગ્રહાણાં મિથુનમાશીર્વન્તોઽન્યે સોમા ભવન્તિ નાન્યે તત્ સોમાનાં મિથુનં તસ્માદેવ મિથુનાત્ પ્રજાયતે

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસન્ બૃહસ્પતિર્દેવાનાં પુરોહિત આસીચ્છણ્ડામર્કા અસુરાણાં તે ન વ્યજયન્ત સ ઇન્દ્રોઽવેદુભયે હિ વૈ બ્રહ્મણ્વન્તસ્સ્મસ્તન્ન વિજયામહ ઇતિ તા ઉપામન્ત્રયત અબ્રુવતાં વાર્યં વૃણાવહૈ સોમપીથો નૌ દેવેષ્વસ્તુ ગ્રહૌ નૌ ગૃહ્યેતામિતિ તાભ્યામેતા ઇન્દ્રશ્શુક્રામન્થિનૌ પ્રાયચ્છદાત્મનસ્સન્તૌ તદ્ભાગધેયમભ્યૈતાં તસ્માદ્રાષ્ટ્રમપુરોહિતં પરાભાવુકં તસ્માદ્ભ્રાતૃવ્યાયાનૃતં વદેત્ સોઽમન્યત યદિમા આભ્યામસુરબ્રહ્માભ્યાઁ હોષ્યામિ તદન્વસુરા આભવિષ્યન્તિ યન્ન હોષ્યામિ તદન્વાભવિષ્યન્તીતિ તા આદદાનોઽપાનુદતાપનુત્તા શણ્ડામર્કૌ સહ તેન યં દ્વિષ્મ ઇતિ તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ યસ્યૈવં વિદુષશ્શુક્રામન્થિનૌ જુહ્વતિ યસ્યૈવં વિદ્વાઁસૌ જુહુતો ભ્રાતૃવ્યસ્યાપનુત્ત્યૈ ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ પ્રજાપતેર્વા અક્ષ્યશ્વયત્ તસ્ય કનીનિકા પરાપતત્ સા વિકઙ્કતં પ્રાવિશત્ તસ્મિન્નાધ્રિયત સા યવં પ્રાવિશત્ તસ્મિન્નધ્રિયત વૈકઙ્કતં મન્થિનઃ પાત્રં ભવતિ સક્તુભિશ્શ્રીણાતિ પ્રજાપતેરેવ ચક્ષુસંભરતિ યજમાનદેવત્યો વૈ શુક્રો ભ્રાતૃવ્યદેવત્યો મન્થી હિરણ્યેન શુક્રઁ શ્રીણાતિ તેજો વૈ હિરણ્યં તેજસૈવ યજમાનઁ સમર્ધયતિ તસ્માદન્યતરચ્ચક્ષુષોસ્તેજસ્વિતરં તસ્માદહરેકરૂપઁ સક્તુભિર્મન્થિનઁ શ્રીણાતિ તેજ એવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વિનયતિ તસ્માદ્રાત્રી બહુરૂપાનભિધ્વઁસયન્નિતરાણિ પાત્રાણિ શ્રીણીયાદ્યદભિધ્વઁસયેદક્ષ્યામયઃ પ્રજા વિન્દેદન્ધમ્ભાવુકો યજમાનસ્સ્યાત્ પ્રજાપતેર્વા એતે ચક્ષુષી યચ્છુક્રામન્થિનૌ યજ્ઞઃ પ્રજાપતિર્યત્ પ્રાઞ્ચા ઉદ્દ્રુત્ય જુહુતસ્સવનમુખયોરેવ ચક્ષુષી ધત્તસ્તસ્માદ્ દ્વે સવને શુક્રવતી અસૌ વા આદિત્યશ્શુક્રશ્ચન્દ્રમા મન્થી યદપિગૃહ્ય પ્રાઞ્ચા ઉદ્ભવતસ્તસ્માદેતૌ પ્રાઞ્ચૌ યન્તૌ ન પશ્યન્તિ યદનપિગૃહ્ય પુરસ્તાત્ પ્રત્યઞ્ચૌ તિષ્ઠન્તૌ જુહુતસ્તસ્માત્ પ્રત્યઞ્ચૌ યન્તૌ પશ્યન્તિ ॥ પ્રાચીભિર્વા આહુતિભિર્દેવા અન્યાનસુરાન્ પ્રાણુદન્ત પ્રતીચીભિરન્યાન્ પ્રત્યઞ્ચૌ તિષ્ઠન્તૌ શુક્રામન્થિનૌ જુહુતઃ પ્રાચીરિતરા આહુતયો હૂયન્તે ભ્રાતૃવ્યસ્ય વિનુત્ત્યૈ ન વા એતૌ મનુષ્યાઃ પ્રચ્યવમર્હન્તિ તુથોઽસિ જનધાયા દેવાસ્ત્વા શુક્રપાઃ પ્રણયન્તુ તુથોઽસિ જનધાયા દેવાસ્ત્વા મન્થિપાઃ પ્રણયન્ત્વિતિ સ્વયૈવૈનૌ દેવતયા પ્રણયતિ સુવીરાઃ પ્રજાઃ પ્રજનયન્ પરીહિ સુપ્રજાઃ પ્રજાઃ પ્રજનયન્ પરીહીતિ વીરમેવાત્રીષુ પ્રજાસુ ધત્તો ભૂમાનમાદ્યાસુ તસ્માદેતાસુ વીર આજાયતે તસ્માદિતરા અદ્યમાના ન ક્ષીયન્તે । શુક્રં વા અન્વત્રીઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે મન્થિનમાદ્યા અગ્નિઃ પ્રજનયિતા યદભિતોઽગ્નિં વિપરિદ્રુત્યજુહુત ઉભયીરેવૈતદત્રીશ્ચાદ્યાશ્ચ પ્રજાઃ પ્રજનયતોઽવરિફન્તા ઇવોત્તરવેદિં પરીયાતાઁ સપર્વાસ્ય સૂપકાશો જાયતે પ્રજાપતેર્વા એષા નાસિકા યદુત્તરવેદિશ્ચક્ષુષી શુક્રામન્થિનૌ યજ્ઞઃ પ્રજાપતિર્યત્ પ્રાઞ્ચા ઉદ્દ્રુત્ય જુહુતો નાસિકાયા એવ પુરસ્તાચ્ચક્ષુષી ધત્ત એતદ્ધ્યેતસ્યાઃ પૂર્વમભિતસ્તિષ્ઠન્તૌ જુહુતસ્તસ્માન્નાસિકામભિતશ્ચક્ષુષી અનાધૃષ્ટાસીતિ નિગૃહ્ણીતસ્તસ્માદક્ષિ ધાને નીપતમમ્

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સમાવદેવ યજ્ઞેઽકુર્વત યદેવ દેવા અકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તેઽસુરા ભૂયાઁસશ્શ્રેયાઁસ આસન્ કનીયાઁસઃ પાપીયાઁસ આનુજાવરતરા ઇવ દેવાસ્તે દેવા એતમાગ્રાયણમપશ્યઁસ્તમગૃહ્ણત તેનાગ્રં પર્યાયન્ યદગ્રં પર્યાયઁસ્તદાગ્રાયણસ્યાગ્રાયણત્વં ય આનુજાવરસ્સ્યાત્ ॥
વિદદ્યદી સરમા રુગ્ણમદ્રેર્મહિ પાથઃ પૂર્વ્યઁ સધ્ર્યક્કઃ ।
અગ્રં નયત્સુપદ્યક્ષરાણામચ્છા રવં પ્રથમા જાનતી ગાત્ ॥
ઇત્યેતયા પુરોરુચાગ્રાયણં ગૃહીતં ભ્રાતૃવ્યમેવ વૃક્ત્વાગ્રં પર્યેતિ ॥ વાગ્વૈ દેવેભ્યોઽપાકામદ્યજ્ઞે ભાગધેયમિચ્છમાના તે દેવા એતાવદ્યજ્ઞસ્ય મનસાતન્વત સાન્તર્યન્તિ મેત્યાગ્રાયણં પ્રતિન્યાગચ્છદ્યદાગ્રાયણં ગૃહીત્વા વાચં વિસૃજતે વાચમેવ યજ્ઞ આગતાં યુનક્તિ મૃગસ્યેવ વૈ યજ્ઞસ્યાભિત્સાર આત્મા યજ્ઞસ્યાગ્રાયણો યદ્વાચં યચ્છતિ યજ્ઞમેવાભિત્સરતિ યદ્વિસૃજતે યજ્ઞમેવ યત્વા વાચં વિસૃજતે પ્રજાપતિર્વા આગ્રાયણઃ પ્રાજાપત્યા એત ઋત્વિજસ્ત્રયો વૃતા યુક્તા યજ્ઞે ભવન્તિ પ્રસ્તોતોદ્ગાતા પ્રતિહર્તા યદ્ધિઙ્કરોત્યુગાતૄનેવ વૃણીતે તેઽસ્ય વૃતા યુક્તા યજ્ઞે ભવન્તિ ॥ દ્વયોર્ઘારયોઃ પ્રાતસ્સવને ગૃહ્ણાતિ તિસૃણાં મધ્યન્દિને ચતસૃણાં તૃતીયસવને નવ વૈ પુરુષે પ્રાણા આત્મા યજ્ઞસ્યાગ્રાયણઃ પ્રાણાનેવાસ્માનમભિસંપાદયતે વિ વા એતદ્યજ્ઞં છિન્દન્તિ યન્નાના સવનાનિ સઁસ્થાપયન્ત્યાત્મા યજ્ઞસ્યાગ્રાયણો યદાગ્રાયણઁ સવને સવનેઽભિગૃહ્ણાત્યાત્મનૈવ યજ્ઞઁ સંતનોતિ યે દેવા દિવ્યેકાદશ સ્થેતિ ત્રયસ્ત્રિઁશદ્દેવતાભિરેવ યજ્ઞઁ સંતનોતિ પ્રજાપતિર્વા આગ્રાયણો યત્ પ્રસ્કન્દયતિ રેત એવ દધાતિ યદુપગ્રહ્ણાતિ પ્રૈવ જનયતિ સ્થાલ્યા ગૃહ્ણાતિ સોઽવિજ્ઞાતો ભવતિ યેન હોષ્યન્તીતિ તસ્માદ્ગર્ભેણાવિજ્ઞાતેન ભ્રૂણહા સ્થાલ્યા ગૃહ્ણાતિ વાયવ્યેન જુહોતિ તસ્માત્ સ્ત્રી નિવીર્યાનિવીર્યઃ પુમાન્ પરા સ્થાલીમસ્યન્તિ ન વાયવ્યં તસ્માત્ સ્ત્રિયં જાતાં પરાસ્યન્તિ ન પુમાઁસં યદિ ગ્રહ ઉપદસ્યેદાગ્રાયણાદ્ગૃહીયાદ્યદ્યાગ્રાયણ ઉપદસ્યેદ્ગૃહેભ્યો ગૃહ્ણીયાત્ પિતા વા આગ્રાયણઃ પુત્રા ગ્રહા યદ્વૈ પુત્રસ્યોપદસ્યતિ પિતરઁ સ ઉપધાવતિ સ એષ પ્રાયશ્ચિત્ત્યા એવ સોમો ગૃહ્યતે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્માદ્ગાયત્ર્યયાતયામ્ન્યભિનિવર્તઁ સર્વાણિ સવનાનિ વહતીતિ વત્સો વા એષ ગાયત્ર્યા યદાગ્રાયણો યદાગ્રાયણઁ સવને સવનેઽભિગૃહ્ણાતિ તસ્માદ્ગાયત્ર્યયાતયામ્ન્યભિનિવર્તઁ સર્વાણિ સવનાપિ વહતિ તસ્માદ્ગૌર્વત્સાદપક્રિયમાણા પુનરભિનિવર્તતે પ્રજાપતિઃ પ્રજાસ્સૃષ્ટ્વા તા અભિહિઙ્ક્યરોત્ પ્રજાપતિરાગ્રાયણો યદાગ્રાયણં ગૃહીત્વા હિઙ્કરોતિ તસ્માદ્ગૌર્વત્સં જાતમભિહિઙ્કરોતિ

ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રાય વજ્રમુદયચ્છત સોઽબ્રવીદ્વીર્યં વા ઇદં મય્યસ્તિ તત્ તે પ્રદાસ્યામિ મા મે પ્રહારિતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ સોઽવેદસ્તિ વાવાસ્મિન્ વીર્યમિતિ તસ્મૈ દ્વિતીયં તસ્મૈ તૃતીયમુદયચ્છત સોઽબ્રવીદ્વીર્યં વા ઇદં મય્યસ્તિ તત્ તે પ્રદાસ્યામિ મા મે પ્રહારિતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છદ્યજ્ઞં વાવાસ્મૈ તત્ પ્રાયચ્છદુક્થ્યમેવૈતાવાન્ યજ્ઞો યાવાનુક્થ્યોઽન્તશ્શ્લેષણાય ત્વા ઇતરે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે ત્રિઃ પ્રાયચ્છત્ તસ્માદેતં ત્રિર્વિગૃહ્ણન્તિ યદેકઁ સન્તં બહુધા વિગૃહ્ણન્તિ તસ્માદેકો બહૂનાં ગ્રામણીશ્શિરો વૈ યજ્ઞસ્યોક્થ્યોઽઙ્ગાન્યુક્થાનિ ચક્ષુષી શુક્રામન્થિનૌ યદેતૌ ભૂયિષ્ઠાસ્સોમા અનુહૂયન્તે તસ્માઞ્ચક્ષુસ્સર્વાણ્યઙ્ગાનિ પ્રતિ યદુક્થ્યપાત્રં ભૂયિષ્ઠાસ્સોમા અન્વાયન્તિ તસ્માદેકં પુણ્યં યન્તં બહવોઽનુયન્તિ । વિ વા એતદ્યજ્ઞં છિન્દન્તિ યન્નાના સવનાનિ સઁસ્થાપયન્ત્યાત્મા યજ્ઞસ્યોક્થ્યો યદુક્થ્યં સવને સવને વિગૃહ્ણાતિ તેનૈવ યજ્ઞઁ સંતનોતીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વત ઇત્યૈન્દ્રો વૈ યજ્ઞસ્તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વેતિ વિષ્ણુર્વૈ યજ્ઞો વિષ્ણુનૈવ યજ્ઞેન યજ્ઞઁ સંતનોતિ યથા વા ઉભયતોયુક્તં યથોભયતોવીવધમેવં પુરોરુક્ ચ ગ્રહશ્ચાથૈષોઽપુરોરુક્ કો ગૃહ્યત ઈશ્વરો યજ્ઞો વિવૃહો યદુક્થ્યં વિગૃહ્ણાતિ તેનૈષ સયુક્તેન સવીવધઁ શિરો વૈ યજ્ઞસ્યોક્થ્યોઽઙ્ગાન્યુક્થાનિ પશ્ચાદ્વૈ પ્રાઙ્ યજ્ઞ ઉક્થ્યૈશ્શિરોઽભિસંતતો યદુક્થ્યમવનયતિ પશ્ચાદેવ પ્રાઞ્ચં યજ્ઞમુક્થૈશ્શિરોઽભિસંતનોતિ તસ્માત્ પશ્ચાત્ પશ્ચાત્ પ્રાઙ્ પુરુષસ્સ્નાવભિશ્શિરોઽભિસંતતસ્ત્વચા છન્નશ્શ્રીર્વૈ સોમો યદિ કામયેતાધ્વર્યુરાત્માનં યશસાર્પયેયમિત્યન્તરાહવનીયં ચ હવિર્ધાનં ચાવનયેદેષ વા અધ્વર્યોર્લોકસ્સ્વ એવ લોકેઽધ્વર્યુરાત્માનં યશસાર્પયતિ યદિ કામયેત યજમાનં યશસાર્પયેયમિત્યન્તરા સદોહવિર્ધાને અવનયેદેષ વૈ યજમાનસ્ય લોકસ્સ્વ એવ લોકે યજમાનં યશસાર્પયતિ યદિ કામયેત સદસ્યાન્ યશસાર્પયેયમિતિ સદ આલભ્યાવનયેદેષ વૈ સદસ્યાનાં લોકસ્સ્વ એવ લોકે સદસ્યાન્ યશસાર્પયત્યાત્મા વૈ યજ્ઞસ્યાગ્રાયણોઽઙ્ગાન્યુક્થ્યો યદાગ્રાયણમુક્થ્યોઽનુગૃહ્યત આત્મન્નેવ યજ્ઞસ્યાઙ્ગાનિ પ્રતિદધાતિ તસ્માદાત્મન્નઙ્ગાનિ પ્રતિહિતાનિ

॥
ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયાં મધ્યમિકાયાં વાચસ્પતિર્નામ સપ્તવિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્