કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 26

અથ ષડ્વિંશ સ્થાનકમ્ ।
ધિષ્ણ્યમ્ ।
ધિષ્ણ્યા ન્યુપ્યન્તેઽનયોર્લોકયોર્વિધૃત્યૈ ન્યન્ય ઉપ્યન્તે નાન્યે ન્યુપ્યન્ત ઇમં તૈર્લોકં દાધાર યે ન ન્યુપ્યન્તેઽમું તૈઃ પરાઙ્ હ્યસૌ લોકોઽનિરુક્તોઽગ્નિર્વૈ દેવેભ્યોઽપાક્રામત્ સ પૃથિવીં પ્રાવિશત્ તં જાનુદઘ્નેઽન્વવિન્દઁસ્તસ્માજ્જાનુદઘ્નં ખેયમનુવિદ્યૈવૈતાન્નિવપતિ ચાત્વાલાન્નિવપત્યેષા વા અગ્નેર્યોનિસ્સ્વાદેવૈનાન્યોનેર્નિવપતિ યો વેદ્યાસ્તીર્થં વેદ ન સદસ્યામાર્તિમાર્છતિ પ્રાચીનમાનીધ્રાત્ પ્રતીચીનં ચાત્વાલાત્ તેન સંચરેદેતદ્વૈ વેદ્યાસ્તીર્થં ય એવં વેદ ન સદસ્યામાર્તિમાર્છતિ ન પ્રત્યઙ્ સદોઽતીયાદધ્વર્યુરુદરં વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યત્ સદ ઉદરં યજ્ઞસ્ય સંકર્ષેત્ પ્રમીયેત જનો વા એષોઽધ્વર્યોર્જનમેતિ જનતા જનતામભીત્ય જિનાતિ યદ્યતીયાદૈન્દ્ર્યા સંચરેદૈન્દ્રં વૈ સદસ્સ્વયૈવ દેવતયા સંચરતિ ન પ્રાઙ્ હવિર્ધાનઁ શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાનઁ શિરો યજ્ઞસ્ય સંકર્ષેત્ પ્રમીયેત યદ્યતીયાદ્વૈષ્ણવ્યા સંચરેદ્વૈષ્ણવં વૈ હવિર્ધાનઁ સ્વયૈવ દેવતયા સંચરતિ તદાહુઃ ક્ષેત્રપત્યયૈવ સંચરેદિતીયં ક્ષેત્રસ્ય પતિસ્તેનાસ્યા નૈત્યમુષ્મિન્ વૈ લોકે સોમ આસીત્ તં ધિષ્ણ્યા અગોપાયઁસ્તં ગાયત્ર્યાહરન્નેષ્ટાપોત્રોઃ પ્રતિ ગોપીથં તસ્માદેતે હોત્રે વ્યૃદ્ધે વ્યુદ્ધસોમપીથે તસ્માન્ન નેષ્ટ્રા ન પોત્રા ભવિતવ્યં તસ્માદેતૌ સઁસચન્તા ઇવ યજતસ્તમેતેઽન્વાયન્ દ્વિતીયાનિ નામાનિ કૃત્વા તસ્માદ્બ્રાહ્મણો દ્વિનામાર્ધુકસ્તં પર્યવિશન્ ભાગધેયમિચ્છમાનાસ્તેભ્ય એતદ્ભાગધેયમકલ્પયદ્યદ્ધિષ્ણ્યાન્ વ્યાઘારયતિ સ્વેનૈવૈનાન્ ભાગધેયેન સમર્ધયતિ તેષાં યે નેદિષ્ઠં પર્યવિશઁસ્તે સોમપીથં પ્રાપ્નુવન્નાહવનીય આગ્નીધ્રો હોત્રીયસ્તસ્માદેત ઉપર્યુપરિ વષટ્કુર્વન્તં ન હિઁસન્તિ પ્રીતા હિ ન પ્રત્યઙ્ ધિષ્ણ્યાનતિસર્પેદધ્વર્યુઃ પ્રાણા વૈ ધિષ્ણ્યાઃ પ્રાણાન્ સંકર્ષેન્ન પ્રત્યઙ્ હોતારં નાભિર્વા એષા યજ્ઞસ્ય યદ્ધોતોર્ધ્વં નાભ્યાઃ પ્રાણોઽવાચીનમપાનોઽપાને પ્રાણં દધ્યાત્ પ્રમીયેત ॥ દક્ષિણતો વૈ દેવાનાં યજ્ઞં રક્ષાઁસ્યભ્યજયઁસ્તમાગ્નીધ્રાત્ પુનરપાજયન્ યદાગ્નીધ્રાદ્ધિષ્ણ્યાન્ વિહરન્તિ યજ્ઞસ્યાભિજિત્યૈ રક્ષસામપહત્યૈ જમ્ભો વૈ નામાસુર આસીત્ સ દેવાનાં યજ્ઞમગિરત્ સ આગ્નીધ્રમપિ નાગિરદ્યદાગ્નીધ્રાદ્ધિષ્ણ્યાન્ વિહરન્તિ તેન યજ્ઞો જીવસ્તેન મેધ્યોઽઙ્ગારાન્ પૂર્વયોસ્સવનયોર્વિહરન્તિ શુક્રવતી હિ તે શલાકાન્ દીપ્યમાનાઁસ્તૃતીયસવને તેન તચ્છુક્રવત્ સર્વાણ્યસ્ય સવનાનિ શુક્રવન્તિ ભવન્તિ ય એવં વેદ ॥પ્રાચીભિર્વા આહુતિભિર્દેવા અન્યાનસુરાન્ પ્રાણુદન્ત પ્રતીચીભિરન્યાન્ પ્રત્યઞ્ચો ધિષ્ણ્યા વ્યાઘાર્યન્તે પ્રાચીરન્યા આહુતયો હુયન્તે ભ્રાતૃવ્યસ્ય વિનુત્ત્યા અગ્નેર્વા એતા વૈશ્વાનરસ્ય પ્રિયાસ્તન્વો યદ્ધિષ્ણ્યા યદ્ધિષ્ણ્યાન્ વ્યાઘારયતિ તા એવૈતત્ સમુદ્ધર્ષયત્યગ્નિર્વા એષ વૈશ્વાનર ઉપાવસૃજ્યતે યદગ્નિષ્ટોમસ્સ ઈશ્વરોઽશાન્તો યજમાનં ચ સદસ્યાઁશ્ચાભ્યુષઃ પ્રોર્ણુવીત યજમાન આત્મનોઽનભિદાહાય સવને વૈ યજ્ઞસ્યાશિષ ઈરતે યત્ પ્રોર્ણુવીત તાભ્ય આત્માન મન્તર્દધ્યાન્નાભિં વૈ પિતરોઽભિસંજાનત આવિર્નાભિં કુર્વીતાભીવ કર્ણૌ પ્રોર્ણુવીત નાશીર્ભ્ય આત્માનમન્તર્દધાતિ જાનન્ત્વેનં પિતરો ઘ્નન્તિ વા એતત્ સોમં યદભિષુણ્વન્તિ યાવન્તઃ પ્રસૃપ્તાસ્સ્યુસ્તે સર્વેઽગ્નિષ્ટોમમુપગાયેયુરન્તો વા અગ્નિષ્ટોમોઽન્તમેવૈનમાગત્ય સમીરયન્તીન્દ્રિયાય વૈ કં બ્રાહ્મણસ્સોમં પિબતિ યદુપગાયેદિન્દ્રિયં નિસ્સ્વરેત્ તસ્માન્નોપગેયઁ સંવત્સરો વા અગ્નિષ્ટોમો દ્વાદશાગ્નિષ્ટોમસ્ય સ્તોત્રાણિ દ્વાદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરં પ્રજા અનુપ્રજાયન્તે યદગ્નિષ્ટોમસ્ય સ્તોત્રેઽપ ઉપપ્રવર્તયતિ પ્રજનનાય યદ્વૈ પત્ની યજ્ઞે કરોતિ તન્મિથુનં યત્ પત્ન્યપ ઉપપ્રવર્તયતિ મિથુન એવ રેતઃ પ્રસિઞ્ચત્યુદ્ગાત્રા પત્નીઁ સંખ્યાપયતિ વૃષા વા ઉદ્ગાતા પત્ન્યાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે વૃષાણમેવાસ્યામપિસૃજતિ પ્રજનનાયોરુભ્યાં પ્રવર્તયત્યૂરુભ્યાઁ હિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે પ્રજનનાયાન્તરત ઇવ નુ દેવતાન્તરતો હ્યેષા વીર્યં કરોતિ દૂરમુપર્યુદૂહેતાહ્રીતમુખ્યસ્યા જાયતે ન દક્ષિણા પ્રવર્તયેદ્યદ્દક્ષિણા પ્રવર્તયેત્ પિતૃભ્યઃ પ્રજા નિધૂવેદુદીચીઃ પ્રાચી પ્રવર્તયત્યેષા વૈ મનુષ્યાણાં દિઙ્ મનુષ્યલોક એવૈના ઉપપ્રજનયતિ

ઉપસદ્ભિર્વૈ દેવા ઇમાંલ્લોકાન્ વ્યજયઁસ્તાન્ વૈસર્જનૈરભિવ્યસૃજન્ત યથા ગ્રામસ્સંગ્રામાદ્વિસૃજ્યતે તદ્વૈસર્જનાનાં વૈસર્જનત્વં પ્રાઞ્ચઁ સોમમિમે પ્રણયન્તિ પ્રાચીં પત્નીમુદાનયન્તીમાનેવૈતલ્લોકાનભિપ્રયન્ત્યગ્નિના વૈ મુખેન દેવા ઇમાંલ્લોકાનભ્યજયન્ ગાર્હપત્યેનેમમાગ્નીધ્રેણાન્તરિક્ષમાહવનીયેનામું યદ્ગાર્હપત્ય ઇમં તેન લોકમભિજયતિ યદાગ્નીધ્રોઽન્તરિક્ષં તેન યદાહવનીયોઽમું તેન સ્વર્ગાય વા એષ લોકાય પ્રહ્રિયતે દ્વાભ્યાં ગાર્હપત્યે જુહોતિ દ્વિપાદ્યજમાનોઽસ્યામેવૈનમાક્રમયતિ યદાગ્નેય્યાગ્નીધ્રે જુહોત્યન્તરિક્ષ એવૈનમાક્રમયતિ યદ્વૈષ્ણવ્યાહવનીયે જુહોતિ સ્વર્ગમેવૈનં લોકં ગમયતિ સ્વર્ગો હિ લોક આહવનીયો રક્ષાઁસિ વા એતમેતર્હિ જિઘાઁસન્તિ પ્રચ્યુતમિતોઽપ્રાપ્તમદસ્ત્વઁ સોમેતિ સૌમ્યા ગાર્હપત્યે જુહોતિ સૌમીરિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાભ્ય એવૈનં પ્રાહ જુષાણો અપ્તુરિત્યપ્તુમેવૈનં કૃત્વેમામતિનયતિ યદાગ્નેય્યાગ્નીધ્રે જુહોત્યગ્નિમેવૈનં કૃત્વાન્તરિક્ષમપિનયતિ યદ્વૈષ્ણવ્યાહવનીયે જુહોતિ સ્વર્ગમેવૈનં લોકં ગમયતિ સ્વર્ગો હિ લોક આહવનીયસ્સર્વેભ્યો વા એષ આહ્રિયતે મનુષ્યેભ્યઃ પિતૃભ્યો દેવેભ્યસ્ત્વઁ સોમેતિ સોમ્યા ગાર્હપત્યે જુહોતિ સૌમીરિમા: પ્રજાઃ પ્રજાભ્ય એવૈનં પ્રાહ જુષાણો અપ્તુરિતિ પિતૃભ્ય એવૈનં પ્રાહ યદાગ્નેય્યાગ્નીધ્રે જુહોત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતા દેવતાભ્ય એવૈનં પ્રાહ ॥ વૈષ્ણવો વૈ સોમસ્તં દેવતયા વ્યર્ધયતિ યદન્યામન્યાં દેવતાં કરોતિ યદ્વૈષ્ણવ્યાહવનીયે જુહોતિ સ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયતિ સર્વાન્ વા એતદ્વરુણો ગૃહ્ણાતિ યદ્દીક્ષિતે મનુષ્યાન્ પિતૄન દેવાઁસ્ત્વઁ સોમેતિ સૌમ્યા ગાર્હપત્યે જુહોતિ સૌમીરિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજા એવ વરુણપાશાન્મુઞ્ચતિ જુષાણો અપ્તુરિતિ પિતૄનેવ વરુણપાશાન્મુઞ્ચતિ યદાગ્નેય્યાનીધ્રે જુહોત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતા દેવતા એવ વરુણપાશાન્મુઞ્ચતિ સોઽનૃણ ઇમાંલ્લોકાનભિવિસૃજમાન એતિ તદ્વૈસર્જનાનાં વૈસર્જનત્વમ્ ॥ તસ્માદાહુરપિ વા એતર્હ્યારણ્યેભ્યઃ પશુભ્યો વિસૃજત ઇત્યાગ્નીધ્રે ગ્રાવવાયવ્યાનિ સાદયતિ પ્રાઞ્ચઁ સોમં પ્રણયત્યેતૈર્વા એતં ઘ્નન્તિ હન્તૃભિરેવેનં વ્યાવર્તયતિ ન હન્તૄન્ પ્રતિપદ્યતે ય એવં વેદ પુરસ્તાત્ પ્રતિપદ્યેત રુદ્રો વા અગ્નિઃ પશવોઁઽશવો રુદ્રાય પશૂનપિદધ્યાદપશુસ્સ્યાત્ પશ્ચાત્ પ્રાઞ્ચઃ પ્રપદ્યન્તે શ્રીર્વૈ સોમઃ પશ્ચાદિવ પ્રાઙ્ શ્રિયમાપ્નોતિ તસ્માત્ પશ્ચાત્ પ્રાચી: પ્રજાઃ ક્ષેત્રાણ્યભિજયન્તીર્યન્તિ પુરસ્તાદ્ગતશ્રીઃ પ્રપદ્યેત પુરસ્તાદેવ પ્રત્યઙ્ શ્રિયમાપ્નોતીમમેવ લોકમભિ પ્રતિતિષ્ઠતિ પશ્ચાત્ સોમં પ્રપાદયન્તિ પુરસ્તાદ્યજમાનઃ પ્રપદ્યત ઉભયત એવાસ્મૈ શ્રિયં પરિગૃહ્ણાત્યુર્વન્તરિક્ષં વીહીત્યન્તરિક્ષદેવત્યો હ્યેષ એતર્હ્યદિત્યાસ્ત્વગસ્યદિત્યાસદને સીદેત્યાદિત્યો વૈ સોમઃ પૃથિવ્યદિતિઃ પૃથિવ્યા અનસ્સંભૃતઁ સ્વ એવૈનં યોનૌ દધાતિ ॥ દેવ સવિતરેષ તે સોમ ઇતિ સવિતા વૈ દેવાનામધિપતિર્મનુષ્યા એતમતઃ પ્રાચીનં ગોપાયન્તિ તસ્મા એવૈનઁ સંપ્રયચ્છતિ ગોપીથાયૈતત્ત્વં દેવ સોમ દેવાનુપાગા ઇતિ દેવો હ્યેષ દેવાનુપૈતીદમહં મનષ્યાન્ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્પોષેણેતિ સહૈવ પ્રજયા પશુભિરિમં લોકમુપાવર્તતે નમો દેવેભ્યસ્સ્વધા પિતૃભ્ય ઇતિ નમો હિ દેવાનાઁ સ્વધા પિતૄણાં નિર્દ્રુહો નિર્વરુણસ્ય પાશાન્મુક્ષીયેતિ દ્રુહ એવૈનં વરુણપાશાન્મુઞ્ચતિ સ્વરભિવ્યખ્યમિતીમે વૈ લોકાસ્સ્વરિમાનેવ લોકાનભિવિપશ્યત્યગ્ને વ્રતપા ઇત્યગ્નિના વા એષ તન્વં વિપરિધત્તે તાનૂનપ્ત્રે સૈનમીશ્વરા હિઁસિતોરગ્નિનૈવૈતત્ તન્વં યથાયથં કુરુત એતર્હિ વા એષ દેવૈસ્તન્વં વિસૃજતે તદ્વૈસર્જનાનાં વૈસર્જનત્વં યાત્મનસ્તાં પૂર્વાં બ્રૂયાદ્યદિતરસ્ય પૂર્વાં બ્રૂયાદીશ્વરો નિકમો યં દ્વિષ્યાત્ તસ્યોત્તરં બ્રૂયાદગ્નિર્વૈ રુદ્રો રુદ્રાયૈવૈનમપિદધાતિ તાજક્ પ્રધન્વતિ

ન દીક્ષિતેન હોતવ્યઁ હવિર્વૈ દીક્ષિતો રુદ્રોઽગ્નિર્યજ્જુહુયાદ્ધવિર્ભૂતમાત્માનં રુદ્રાયાપિદધ્ યાદ્યન્ન જુહુયાદ્યજ્ઞપરુરન્તરિયાદ્યદિ ક્રીતસ્સોમસ્સ્યાદ્દીક્ષિતસ્યાગ્નૌ જુહુયાદ્વિસૃષ્ટો હિ તર્હિ યજ્ઞઃ પ્રેતા આહુતયો ભવન્તિ યદ્યક્રીતોઽરણી ચાજ્યં ચાદાય પરેત્યાનિં મથિત્વા વૈષ્ણવ્યર્ચા યૂપસ્યાન્તે જુહુયાદ્વૈષ્ણવો વૈ યૂપસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયાચ્છૈત્યત્યન્યાનગાં નાન્યાનુપાગામિત્યતિ હ્યન્યાનેતિ નાન્યાનુપૈતિ યાન્નાજુજોષં પરિ તાનવૃજમિતિ યાન્ હિ ન જુષતે પરિ તાન્ વૃણક્ત્યર્વાક્ ત્વા પરેભ્યોઽવિદં પરોઽવરેભ્ય ઇત્યર્વાગ્ઘ્યેનં પરેભ્યો વિન્દતિ પરોઽવરેભ્યસ્તં ત્વા જુષામહે વનસ્પતે દેવયજ્યાયા ઇતિ દેવયજ્યાયૈ હ્યેનં જુષતે જુષ્ટં વિષ્ણવ ઇતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞાયૈવૈનં જુષ્ટં કરોતિ દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્વિઇ તિ ઘૃતં વૈ દેવાનાં મધુ મેધ્યમેવૈનં યજ્ઞિયં કરોત્યોષધે ત્રાયસ્વૈનમિતિ વર્મેવ કરોતિ સ્વધિતે મૈનઁ હિંસીરિતિ વજ્રો વૈ સ્વધિતિરહિઁસાયૈ યઃ પ્રથમશ્શકલઃ પરાપતતિ તસ્માહરેદેતં વા એતસ્ય પરાપતન્તં તેજોઽનુપરાપતતિ સતેજસમેવૈનં મિનોતિ ॥ યો દક્ષિણાવૃન્ન તં વૃશ્ચેદ્ગર્ત્યસ્સ ય ઉદઙ્ઙાવૃતો ન તઁ સ્થૂણ્યસ્સ ય ઊર્ધ્વશાખ ઊર્ધ્વશકલસ્તં વૃશ્ચેદેષ વૈ યૂપ્યો ય એવ યૂપ્યસ્તં વૃશ્ચતિ યોઽશુષ્કાગ્રો બહુશાખો બહુપર્ણસ્તં વૃશ્ચેદોષધયો ચૈ વનસ્પતયઃ પશવ ઓષધયઃ પશુભિરેવૈનઁ સમર્ધયતિ યશ્શુષ્કાગ્રોઽશાખોઽપર્ણસ્તં વૃશ્ચેદ્યં દ્વિષ્યાત્ તસ્યૌષધયો વનસ્પતયઃ પશવ ઓષધયઃ પશુભિરેવૈનં વ્યર્ધયતિ ય ઉદઙ્ પ્રાઙુપનતસ્તં વૃશ્ચેદેષ વૈ મેધમભ્યુપનતો ય એવ મેધમભ્યુપનતસ્તં વૃશ્ચતિ દ્યાં મા લેખીરન્તરિક્ષં મા હિંસીઃ પૃથિવ્યા સંભવેતિ વજ્રો વૈ યૂપ એષાં લોકાનામહિઁસાયા ઉદઞ્ચં પ્રાઞ્ચં પ્રશ્રયત્યેષ વૈ દેવલોકો દેવલોકમેવૈનમુપપ્રશ્રયતિ ॥ વનસ્પતે શતવલ્શો વિરોહેત્યાવ્રશ્ચને જુહોતિ વનસ્પતિષ્વેવ ભૂમાનં દધાતિ તસ્માદેત આવ્રશ્ચનાદ્ભૂયાઁસો જાયન્તે સહસ્રવલ્શા વિ વયં રુહેમેત્યાશિષમેવાશાસ્તે યં ત્વાયઁ સ્વધિતિસ્તેતિજાનઃ પ્રણિનાય મહતે સૌભગાયેતિ મહતે હ્યેષ સૌભાગ્યાય પ્રણીયતે યો યજ્ઞાય પ્રણીયતે ય આરોહસ્તં વૃશ્ચેદ્યં દ્વિષ્યાત્ તસ્યાયોનિર્વા એષોઽનાયતનો ય આરોહોઽયોનિમેવૈનમનાયતનં કરોતિ યસ્સ્વારુત્ તં વૃશ્ચેદેષ વૈ યોનિમાનાયતનવાન્ યસ્સ્વારુદ્યોનિમન્તમેવાયતનવન્તં યજમાનં કરોતિ ગુલ્ફદઘ્ને વૃશ્ચેત્ પરુર્હિ ગુલ્ફો યજ્ઞપરુષા સંમિતં જાનુદઘ્ને વૃશ્ચેત્ પરુર્હિ જાનુ યજ્ઞપરુષા સંમિતં યાવત્યનક્ષસઙ્ગસ્યાત્ તાવતિ વૃશ્ચેદ્યજ્ઞપરુષા સંમિતં પશૂનામપ્રતિનોદાય

પશુસંમિતો વ્રષ્ટવ્યો દશારત્નિર્દશ વૈ પશોઃ પ્રાણા આત્મૈકાદશોઽષ્ટા અશ્રયો દ્વે પરુષી આત્મૈકાદશઃ પશુસંમિતમેવ વૃશ્ચતિ સ્તોમસંમિતો વ્રષ્ટવ્યો નવારત્નિસ્તેજસા ત્રિવૃતા સંમિતઃ પઞ્ચદશારત્નિર્વ્રષ્ટવ્યઃ પઞ્ચદશેન સંમિતો વજ્રઃ પઞ્ચદશો વજ્રેણ સંમિતસ્સપ્તદશારત્નિર્વ્રષ્ટવ્યસ્સપ્તદશેન સંમિતઃ પ્રજાપતિસ્સપ્તદશઃ પ્રજાપતિના સંમિત એકવિઁશત્યરત્નિર્વ્રષ્ટવ્ય એકવિઁશેન સંમિતોઽસા આદિત્યઃ એકવિઁશોઽમુનાદિત્યેન સંમિતસ્સપ્તવિઁશત્યરત્નિર્વ્રષ્ટવ્યસ્સપ્તવિઁશેન સંમિતસ્ત્રિણવા ઇમે લોકા એભિર્લોકૈસ્સંમિતસ્ત્રયસ્ત્રિઁશદરનિર્વ્રષ્ટવ્યસ્ત્રયસ્ત્રિઁશેન સંમિતસ્ત્રિઁશદ્દેવતા દેવતાભિસ્સંમિતશ્છન્દસ્સંમિતો વ્રષ્ટવ્યઃ પઞ્ચારત્નિઃ પઙ્ક્ત્યા છન્દસા સંમિતષ્ષડરત્નિરતિચ્છન્દસા સંમિતસ્સપ્તારત્નિશ્શક્વર્યા સંમિતોઽષ્ટારત્નિર્ગાયત્ર્યા સંમિતો નવારત્નિર્વૃહત્યા સંમિતો દશારત્નિર્વિરાજા સંમિત એકાદશારત્નિસ્ત્રિષ્ટુભા સંમિતો દ્વાદશારન્નિજગત્યા સંમિતસ્ત્રયોદશારનિસ્સાધ્યૈર્દેવૈસ્સમિતો વૃહન્નપરિમિતો બ્રષ્ટવ્યો યૂપાદ્વૈ દેવાસ્સ્વર્ગ લોકમાયન સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટયૈ ય એવં કશ્ચ પુરુપાદ્વર્ષીયાન્ સ્યાત્ તં વશ્વેદેષા વૈ યૂપસ્ય માત્રા યાવાનેવ યૂપસ્તં વૃશ્ચતિ ચપાલં ભવતિ ચપાલાદ્વૈ દેવતાસ્સ્વર્ગ લોકમાયન્ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટયા ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રાય વનં પ્રાહરત્ તસ્ય યાવદાલબ્ધમાસીત્ તત્ પ્રાશીર્યત તચપાલં પ્રત્યવૃઞ્જન યચ્ચષાલં ભવતિ દ્રઢિમ્ન એવાલબ્ધ્યા અશિથિલત્વાયેયદ્ભવત્યેતાવદ્ધિ તદાલબ્ધમાસીન યૂપસ્યાતિરેચયેદ્યદતિરેચયેદર્ય દિનીર્જનયસ્સ્યુર્યાવદુત્તમમઙ્ગુલિકાણ્ડં તાવદતિરેચયેદ્યજ્ઞપરુષા સંમિતં પશૂનામપ્રતિનોદાય યદૈ યજ્ઞસ્યાતિરિચ્યતે સાધ્યાન્તદ્દેવાનભ્યતિરિચ્યતે યજ્ઞસ્ય તદતિરિચ્યતે યદ્યૂપસ્યાતિરિચ્યતે સાધ્યાનેવ તેન દેવાન્ પ્રીણાત્યન્યસ્ય વૃક્ષસ્ય ચષાલં કુર્યાદ્યસ્ય ચ યૂપસ્સ્યાયં કામયેત ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ જનયેયમિતિ ભ્રાતૃવ્યા વા એતસ્યાન્યે વનસ્પતયો ભ્રાતૃવ્યમેવાસ્ય લોકમભ્યારોહયત્યલોકમેનં કરોતિ

પૃથિવ્યૈ ત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વેતિ યૂપં પ્રોક્ષત્યેભ્ય એવૈનં લોકેભ્યઃ પ્રોક્ષત્યસ્મૈ વૈ લોકાયૌદુમ્બરી મીયતેઽમુષ્મૈ યૂપસ્તસ્માદિતઃ પરાઞ્ચં યૂપં પ્રોક્ષત્યમુતોઽર્વાચીમૌદુમ્બરીમનયોર્લોકયોર્વિધૃત્યૈ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમાદત્તે સવિતૃપ્રસૂત એવૈનાં દેવતાભિરાદત્ત ઇદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અપિકૃન્તામીતિ ભ્રાતૃવ્યો વૈ રક્ષો ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ ગ્રીવા અપિકૃન્તતિ શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃષદના ઇતિ શુન્ધત્યેવૈનમથો યદેવાસ્ય ખનન્તઃ ક્રૂરં કુર્વન્તિ તચ્છમયતિ યવમતીરવસિઞ્ચત્યન્નં વૈ યવાસ્તેજો યૂપોઽન્ન એવ તેજો દધાત્યન્નં વૈ યવા વજ્રો યૂપોઽન્ન એવ વજ્રં દધાતિ ॥ પિતૃષદનં ત્વા લોકમાસ્તૃણામીતિ યદ્વા એતમપબર્હિષં મિનુયુર્ગર્તમિત્સ્યાદસ્યા ઉત્તરાર્ધ ઓષધયોઽસ્યા એવૈનમુત્તરાર્ધે મિનોત્યગર્તમિતમેવાકસ્સ્વાવેશોઽસ્યગ્રેગા નેતૄણામિતિ યૂપશકલમવાસ્યત્યૃક્ષો વા એષ તષ્ટોઽપશવ્યસ્સત્વચસમેવૈનં મિનોતિ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણેથામિતિ ઘૃતેનૈવ દ્યાવાપૃથિવી વ્યુનત્તિ તસ્માદોષધયોઽનભ્યક્તા રેભન્તે દેવસ્ત્વા સવિતા મધ્વાનક્ત્વિતિ ઘૃતં વૈ દેવાનાં મધુ મેધ્યમેવૈનં યજ્ઞિયં કરોતિ। સુપિપ્પલા ઓષધીસ્કૃધીતિ ચષાલં પ્રતિમુઞ્ચત્યોષધીરેવ ફલં ગ્રાહયતિ તસ્માદેતા અકૃષ્ટપચ્યાઃ પચ્યન્તે ઘૃતેનાનિષ્ઠામનક્તિ તેજો વૈ ઘૃતં યજમાનોઽગ્નિષ્ઠાસ્તેજસૈવ યજમાનઁ સમર્ધયત્યાન્તઁ સંતતમનક્તિ તેજસસ્સંતત્યા અવિચ્છેદાય યં દ્વિષ્યાત્ તસ્ય વિચ્છિન્દ્યાત્ તેજસૈવૈનં વ્યર્ધયતિ સર્વતોઽનક્તિ સર્વત એવૈનં તેજસા સમર્ધયતિ દ્યામગ્રેણાસ્પૃક્ષ આન્તરિક્ષં મધ્યેનાપ્રાઃ પૃથિવીમુપરેણાદૃઁહીરિતિ વજો વૈ યૂપ એષાં લોકાનાં વિધૃત્યૈ ॥તા વાં વાસ્તૂનીતિ વૈષ્ણવ્યાવહરતિ વૈષ્ણવો વૈ યૂપસ્સ્વવૈનં દેવતયાવહરતિ વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યતેતિ વૈષ્ણવ્યા કલ્પયતિ વૈષ્ણવો વૈ યૂપસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયા કલ્પયત્યગ્નિં પ્રત્યગ્નિષ્ઠાં કુર્યાત્ તેજો વા અગ્નિર્યજમાનોઽગ્નિષ્ઠાસ્તેજસૈવ યજમાનઁ સમર્ધયતિ યં દ્વિષ્યાત્ તસ્યેત્થં વેત્થં વા નમયેત્ તેજસૈવૈનં વ્યર્ધયતિ બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિમિત્યાશિષમેવાશાસ્તે બ્રહ્મ દૃઁહ ક્ષત્રં દૃઁહેત્યાશિષમેવાસ્મા આશિષ્ટાં દૃઁહતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમિતિ વૈષ્ણવ્યોદીક્ષતે વૈષ્ણવો વૈ યૂપસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયોદીક્ષતે

અર્ધં વેદ્યાં યૂપાવટસ્ય કુર્યાદર્ધં બહિર્વેદિ પરિમિતસ્ય ચાપરિમિતસ્ય ચાવરુદ્ધ્યૈ નાવિરુપરસ્ય કુર્યાદ્યદાવિરુપરસ્ય કુર્યાદ્ગર્તમિત્સ્યાન્નાપરિવીતમવસૃજેદ્યદપરિવીતમવસૃજેત્ ક્ષોધુકો યજમાનસ્સ્યાન્નગ્નંભાવુકોઽધ્વર્યુરૂર્ગ્વૈ રશના મધ્યં પ્રતિપરિવ્યયત્યૂર્જમેવ મધ્યતો દધાતિ યજમાને ચ પ્રજાસુ ચ તસ્માન્મધ્યતઃ પ્રજા ઊર્ગૂર્જયત્યરશનં મિનુયાદ્યં દ્વિષ્યાત્ તસ્યોર્ગ્વૈ રશનોર્જૈવૈનં વ્યર્ધયત્યૂર્ધ્વામુદુહેદવાચીં યં દ્વિષ્યાત્ તસ્યોર્વૈતમ રશનોર્જૈવૈનં વ્યર્ધયત્યુપરિ દૂરે પરિવ્યયેદ્યદિ કામયેત વર્ષેદિત્યદ્ભ્યો વા એષ ઓષધિભ્યો વર્ષતિ યર્હિ વર્ષત્યોષધયો રશનૌષધીરેવ નેદીયો વૃષ્ટયાઃ કરોતિ તાજક્ પ્રવર્ષત્યધો દૂરે પરિવ્યયેદ્યદિ કામયેત ન વર્ષેદિત્યદ્ભ્યો વા એષ ઓષધિભ્યો વર્ષતિ યર્હિ વર્ષત્યોષધયો રશનૌષધીરેવ દવીયો વૃષ્ટ્યાઃ કરોતિ ચિરં પ્રવર્ષતિ પરિવીરસિ પરિ ત્વા દૈવીર્વિશો વ્યયન્તામિતિ દૈવીર્વા એતા વિશો યદોષધય ઓષધયો રશના યજમાનો યૂપો યજમાનમેવ પ્રજા અભિસંમુખાઃ કરોતિ પરીમં રાયો મનુષ્યમિતિ પશવો વૈ રાયઃ પશુભિરેવૈનઁ સમર્ધયત્યન્તરિક્ષસ્ય સાનૂપેષેતિ સ્વરુમુપોહત્યન્તરિક્ષદેવત્યો હ્યેષ એતર્હ્યુપરીવાસ્માલ્લોકાદધોઽમુષ્માત્ સ્વયૈવૈનં દેવતયાપોહતિ પિતૄણામુપરં મનુષ્યાણામૂર્ધ્વમુપરાદોષધીનાં રશનાં પ્રતિ વિશ્વેષાં દેવાનામૂર્ધ્વં રશનાયા ઇન્દ્રસ્ય ચષાલઁ સાધ્યાનામતિરિક્તમેવમિવ વા એષુ લોકેષુ પિતરો મનુષ્યા દેવાસ્સર્વદેવત્યો યૂપસ્સર્વાભિરેવૈનં દેવતાભિસ્સમર્ધયત્યગ્નેરર્ધાદુપનતં યૂપસ્ય કુર્યાદ્બહિષ્ટાન્નિર્ણતમગ્નેર્વા અર્ધાદુપનતેન યજમાનાય લોકં કરોતિ બહિષ્ટાન્નિર્ણતેન ભ્રાતૃવ્યં યજ્ઞાન્નિર્ણુદતે ॥ યજ્ઞેન વૈ દેવાસ્સ્વર્ગં લોકમાયઁસ્તેઽકામયન્તેમં નો લોકમન્યો નાનુપ્રજાનીયાદિતિ તે દિશોઽયોપયન્ યદ્દિશોઽયોપયઁસ્તદ્યૂપસ્ય યૂપત્વં તેઽમું લોકં ગત્વા વ્યતૃષ્યઁસ્તેઽવિદુરમુતઃપ્રદાનાદ્વા ઇહાજગામેતિ ત એતં પુનઃ પ્રાયચ્છઁસ્તેનાર્ધ્નુવન્નેષ વૈ યજ્ઞસ્ય તન્તુરેષ ઉત્તમપદી યથા વૈ મયૂખાત્ તન્ત્રં તાયત એવમતો યજ્ઞસ્તાયતે તઁ હ સ્મ વા એતં પુરાવૃહ્યૈવ જુહ્વતિ યત્ સ્વરું જુહોત્યેતસ્યૈવ નિષ્ક્રીત્યૈ સોઽસ્ય નિષ્ક્રીતઃ પ્રીતસ્સ્વગાકૃત ઇમાંલ્લોકાનુપતિષ્ઠતે દ્યાં તે ધૂમો ગચ્છત્વન્તરિક્ષમર્ચિઃ પૃથિવીં ભસ્મ સ્વાહેતીમાનેવૈનં લોકાન્ ગમયતિ

સાધ્યા વૈ નામ દેવા આસન્ પૂર્વે દેવેભ્યસ્તેષાં ન કિંચન સ્વમાસીત્ તેઽગ્નિં મથિત્વાગ્નૌ જુહ્વત આસત તસ્માદ્બન્ધોઃ પશવોઽજાયન્ત તસ્માદાગ્નેયાસ્સર્વે પશવ ઉચ્યન્તે યદગ્નિં મથિત્વા પશુમાલભતે પ્રજાતમેવૈનમાલભતેઽથો યથાપૂર્વમેવ કરોતિ તદાહુઃ પશુમાલભ્યાગ્નિર્મથિતવ્ય ઇત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતાસ્સર્વા એવ દેવતાઃ પશવ આલબ્ધાય જનયતિ પશુના સર્વાણિ સવનાનિ પશુમન્તિ વીર્યાવન્તિ કર્તવ્યાનિ યદ્વપયા પ્રાતસ્સવને ચરન્તિ તેન તત્ પશુમદ્વીર્યાવદ્યદ્દક્ષિણાભિર્મધ્યન્દિને તેન તત્ પશુમદ્વીર્યાવદ્યદિતરેણ પશુના તૃતીયસવને તેન તત્ પશુમદ્વીર્યાવત્ સર્વાણ્યસ્ય સવનાનિ પશુમન્તિ વીર્યાવન્તિ ભવન્તિ ય એવં વેદ ॥ સર્વાભ્યો વા એષ દિગ્ભ્ય ઋદ્ધ્યા આલભ્યતે યત્ પશુર્યત્ પ્રાઞ્ચમાપ્રીણન્તિ દેવલોકં તેનાભિજયતિ યદુદઞ્ચમાપ્રીતં નયન્તિ મનુષ્યલોકં તેનાભિજયતિ યદક્ષિણતઃ પરિહૃત્યાવદ્યન્તિ પિતૃલોકં તેનાભિજયન્તિ યત્ પ્રતીચીનઁ સમવત્તઁ હરન્ત્યેતાં તેન દિશમભિજયતિ યદૂર્ધ્વસ્તિષ્ઠઞ્જુહોતિ સ્વર્ગં તેન લોકમભિજયતિ પશુના વૈ દેવાસ્સ્વર્ગં લોકમાયઁસ્તે શરીરમધૂન્વત સ્વર્ગો વપા યદ્વપયા પ્રાતસ્સવને ચરન્તિ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ યદિતરેણ પશુના તૃતીયસવને શરીરસ્ય નિષ્ક્રીત્યૈ યાર્દ્રા બહુપર્ણા તયોપાકુર્યાદોષધયો વૈ વનસ્પતયઃ પશવ ઓષધયઃ પશુભિરેવૈનઁ સમર્ધયતિ યા શુષ્કાપર્ણા તયોપાકુર્યાદ્યં દ્વિષ્યાત્ તસ્યૌષધયો વૈ વનસ્પતયઃ પશવ ઓષધયઃ પશુભિરેવૈનઁ વ્યર્ધયતિ ॥ ઘોરો વા અન્યો વજ્રશ્શિવોઽન્યો યશ્શુષ્કસ્સ ઘોરો ય આર્દ્રસ્સ શિવો ય એવ શિવસ્તેનોપાકરોતિ બર્હિષોપાકરોતિ પશવો વૈ બર્હિઃ પશુભિરેવાસ્મૈ પશૂનુપાકરોત્યુપાવીરસીત્યુપ હ્યેષોઽવત્યુપ દેવાન્ દૈવીર્વિશઃ પ્રાગુરિતિ દૈવીર્વા એતા વિશો યત્ પશવઃ પશૂનેવાસ્મા ઉપાકરોતિ વહ્નીનુશિજ ઇત્યૃત્વિજો વૈ વહ્નય ઉશિજ ઋત્વિગ્ભ્ય એવૈનાનુપાકરોતિ બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનીતિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણા પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે બ્રહ્મણૈવૈનાઃ પ્રજનયતિ દેવ ત્વષ્ટર્વસુ રણેતિ ત્વષ્ટા વૈ રૂપાણાં વિકર્તા સોઽસ્મૈ રૂપાણિ વિકરોતિ રેવતી રમધ્વમિતિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિઃ પશવો રેવતીર્રાહ્મણૈવાસ્મૈ પશૂન્ યચ્છત્યગ્નેર્જનિત્રમસીત્યગ્નેર્હ્યેતજ્જનિત્રં વૃષણૌ સ્થ ઇતિ ન હ્યમુષ્કાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે પ્રજનનાયોર્વશ્યસ્યાયુરસિ પુરૂરવા અસીતિ માતા વા ઉર્વશ્યાયુર્ગર્ભઃ પિતા પુરૂરવા રેતો ઘૃતં યદ્ ઘૃતેનારણી સમનક્તિ મિથુન એવ રેતો દધાતિ ગાયત્રં છન્દોઽનુપ્રજાયસ્વ ત્રૈષ્ટુભં જાગતમિત્યેતાવન્તિ વૈ છન્દાઁસિ ચ્છન્દોભી રેતો હિતં પ્રજાયતે છન્દોભિરેવાસ્મૈ રેતો હિતં પ્રજનયતિ ॥ દક્ષિણા વર્તયત્યેષા વા આદિત્યસ્ય પ્રજનિષ્ણુસ્તનૂસ્તામેવાનુપ્રજાયતેઽગ્ની વા એતર્હિ યજમાનમભિસંધત્તો ભવતં નસ્સમનસા ઇતિ સમનસા એવૈનૌ કરોતિ મા હિઁસિષ્ટં યજ્ઞપતિં મા યજ્ઞં જાતવેદસ ઇત્યાત્મનોઽહિઁસાયૈ શિવૌ ભવતમદ્ય ન ઇતિ શિવા એવૈનૌ કુરુતે રક્ષસાં વા એતેઽનવજયાય પરિધીયન્તે યત્ પરિધયો યદુપર્યુપરિ પ્રહરેદ્રક્ષોભ્યસ્તીર્થં કુર્યાત્ સંધિના વા પ્રહરત્યગ્રેણ વા તીર્થેનૈવ સ્રુવેણ જુહોતિ સંજગ્માનાભ્યામેવાભ્યાં ભાગધેયમપિદધાતિ

સાવિત્રીમન્વાહ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનં પ્રજનયત્યેકદેવત્યામન્વાહૈકધૈવૈનં પ્રજનયતિ યદ્ દ્વિદેવત્યામનુબ્રૂયાદ્ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ દ્વિતીયં જનયેદ્ દ્યાવાપૃથિવ્યામન્વાહ પ્રજાનાં પ્રજાતાનાં પરિગૃહીત્યૈ ન ધૂમવતીમનુબ્રૂયાદિન્દ્રો વૈ યદ્વૃત્રમહંસ્તસ્ય યત્ર યત્ર વ્યૃદ્ધમાસીત્ તતો ધૂમ ઉદાયત વ્યૃદ્ધાદ્વા એષ જાતો વ્યર્ધુકમસ્મૈ ભવતિ યદિ મથ્યમાનો ન જાયેત રક્ષોઘ્નીમનુબ્રૂયાદ્રક્ષસામપહત્યા અનવાનમનુબ્રૂયાદવાનં વા અનુ યજ્ઞં રક્ષાઁસિ જિઘાઁસન્તિ રક્ષોભ્ય એવાતીર્થં કરોતિ ગાયત્રીં બ્રાહ્મણસ્યાનુબ્રૂયાદ્ગાયત્રો હિ બ્રાહ્મણસ્ત્રિષ્ટુભં રાજન્યસ્ય ત્રૈષ્ટુભો હિ રાજન્યો જગતીં વૈશ્યસ્ય જાગતો હિ વૈશ્યો યથાછન્દસમેવ । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ રશનામાદત્તે સવિતૃપ્રસૂત એવૈનાં દેવતાભિરાદત્ત ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેન પ્રતિમુઞ્ચામીતિ યો વૈ યજ્ઞિયો મેધ્યસ્સ ઋતસ્ય પાશસ્તેનૈવૈનમાલભતેઽમુષ્મૈ જુષ્ટમિતિ યસ્યા એવ દેવતાયા આલભતે તસ્યા એવ જુષ્ટં કરોતિ ધર્ષા માનુષઁ ઇતિ વજ્રો વૈ યૂપઃ પશવો માનુષા વજ્રેણૈવાસ્મૈ પશૂન્ યચ્છત્યૃક્ષો વા એષ તષ્ટોઽમેધ્યો યત્ પશું નિયુનક્તિ મેધ્યમેવૈનં યજ્ઞિયં કરોતિ ॥ પુરસ્તાદ્વૈ પશવો મેધમુપતિષ્ઠન્તે દેવતા એતસ્મિન્ પ્રાણા યત્ પુરસ્તાત્ પ્રત્યઞ્ચમાપ્રીણન્તિ દેવતાનામેવૈનમર્ધમાપ્રીણન્ત્યદ્ભ્યસ્ત્વૌષધીભ્ય ઇત્યદ્ભ્યો વા એષ ઓષધિભ્ય આલભ્યતે યત્ પશુરદ્ભ્ય એવૈનમોષધિભ્યઃ પ્રોક્ષત્યનુ ત્વા માતા મન્યતામનુ પિતેતિ પિતા ચ હ્યેતસ્ય માતા ચાનુમન્તારા આપો વૈ સર્વા દેવતાસ્સર્વદેવત્યઃ પશુસ્સર્વાભિરેવૈનં દેવતાભિસ્સમર્ધયતિ બહ વા એષોઽમેધ્યમયજ્ઞિયં નિગચ્છતિ યત્ પશુરાપો મેધ્યા યજ્ઞિયા યદદ્ભિઃ પ્રોક્ષતિ મેધ્યમેવૈનં યજ્ઞિયં કરોત્યપાં પેરુરસીત્યપ ઉપગૃહ્ણાતિ યાન્યન્તરતોઽવદાનાનિ તાનિ તન્મેધ્યાનિ કરોતિ સ્વાત્તઁ હવ્યં દેવેભ્યો ઘૃતવદિત્યુરઃ પ્રત્યુપોક્ષતિ યાન્યધસ્તાદવદાનાનિ તાનિ તન્મેધ્યાનિ કરોતિ સર્વત ઉપોક્ષતિ સર્વત એવૈનં મેધેન સમર્ધયતિ શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યદાઘાર આત્મા પશુર્યદાઘારમાઘાર્ય પશુઁ સમનક્તિ શિર એવ યજ્ઞસ્યાત્મન્ પ્રતિદધાતિ સં તે વાયુઃ પ્રાણેન ગચ્છતામિતિ વાયુમેવાસ્ય પ્રાણં ગમયતિ સં યજત્રૈરઙ્ગાનીતિ દેવતા વૈ યજત્રા દેવતા એવાસ્યાઙ્ગાનિ ગમયતિ સં યજ્ઞપતિરાશિષેત્યાશિષૈવ યજમાનઁ સમર્ધયતિ

ઋત્વિજો વૃણીતે છન્દાઁસિ વા ઋત્વિજશ્છન્દાઁસ્યેવ તદ્વૃણીતે તૈરસ્ય વૃતૈર્યુક્તૈર્વષટ્કારાઃ પુરો યુજ્યન્તે હોતારં વૃણીતે જગતીં તચ્છન્દસાં વૃણીતેઽગ્નિધં વૃણીતે પઙ્ક્તિં તચ્છન્દસાં વૃણીતેઽધ્વર્યૂ વૃણીતેઽતિચ્છન્દસં તચ્છન્દસાં વૃણીતેઽન્તરા હોતારં ચાધ્વર્યૂ ચાગ્નિધં વૃણીતે તસ્માદગ્નિર્મધ્યત ઓષધીઃ પ્રવિષ્ટો યદુત્તમસ્સંયજતિ તસ્માદુપરિષ્ટાન્મથ્યમાનો જાયતે મૈત્રાવરુણં વૃણીતે ગાયત્રીં તચ્છન્દસાં વૃણીતે બ્રાહ્મણાચ્છઁસિનં વૃણીતે ત્રિષ્ટુભં તચ્છન્દસાં વૃણીતે પોતારં વૃણીત ઉષ્ણિહં તચ્છન્દસાં વૃણીતે નેષ્ટારં વૃણીતે કકુભં તચ્છન્દસાં વૃણીતે ॥ પશ્ચાજમિવ વા એતચ્છન્દો યદનુષ્ટુપ્ પશ્ચાજેવૈષા હોત્રા યદચ્છાવાક્યા તસ્માદચ્છાવાકમુપૈવ હ્વયન્તે ન વૃણતેઽથૈતા આપ્રિયઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાસ્સૃષ્ટ્વા સ રિરિચાન ઇવામન્યત સ એતા આપ્રીરપશ્યત્ તાભિરાત્માનમાપ્રીણીત યજ્ઞઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞાત્મા યજમાનો યદેતાઃ પૂર્વાર્ધે યજ્ઞસ્ય ક્રિયન્તે મુખત એવ યજમાનમાપ્રીણાતિ પ્રયાજાન્ યજતિ પ્રાણા વૈ પ્રયાજાઃ પ્રાણાનેવ તત્ પ્રયજતિ તત્ પ્રયાજાનાં પ્રયાજત્વમનવાનમાપ્રીણીયાદ્યં કામયેત સર્વમાયુરિયાદિતિ પ્રાણા વૈ પ્રયાજા અવિચ્છિન્નાનેવાસ્મિન્ પ્રાણાન્ પ્રતિદધાતિ સર્વમાયુરેત્યાત્મા વૈ પશોર્વપાત્મા યજમાનસ્યાપ્રીર્યદુત્તમાપ્રીર્વપાં પરિશય આત્મૈવાત્માનં પરિશયે યજ્ઞસ્ય સંતત્યા અવિચ્છેદાયૈકાદશ પ્રયાજા એકાદશાનુયાજા એકાદશોપયજ એતાવતીર્વૈ દેવતાસ્સર્વદેવત્યઃ પશુસ્સર્વાભિરેવૈનં દેવતાભિસ્સમર્ધયતિ ત્રયસ્ત્રિઁશદ્વૈ દેવતાસ્સોમપાસ્ત્રયસ્ત્રિઁશદસોમપા અષ્ટૌ વસવ એકાદશ રુદ્રા દ્વાદશાદિત્યા વષટ્કારશ્ચ પ્રજાપતિશ્ચ તે સોમપાઃ પ્રયાજા અનુયાજા ઉપયજસ્તેઽસોમપાસ્તસ્માત્ તે બહિર્યજ્ઞં ક્રિયન્તે સોમેન વૈ તદ્દેવાન્ સોમપાન્ પ્રીણાતિ પશુનાસોમપાઁસ્તેઽસ્યોભયે પ્રીતા યજ્ઞે ભવન્ત્યેતદ્ધ વા ઉવાચ શ્યાપર્ણસ્સાયકાયનોઽષાઢં કૈશિનં યત્રૈનમદસ્સોમાન્નયતિ યદિ વૈ મા સોમાન્નેષ્યસ્યુભયૈર્મા દેવૈસ્સહ નેષ્યસિ સોમપૈશ્ચાસોમપૈશ્ચ વિદેવસ્તે યજ્ઞોઽવહાસ્યતેઽથો યદ્ર્યઞ્ચ મા નેષ્યન્તિ તતસ્ત્વાભીત્ય જ્યાસ્યન્તીતિ તે મીમાઁસિત્વેતો નો ભયં નાસ્તીતિ દક્ષિણા પ્રત્યઞ્ચં નિન્યુસ્તતઃ કુન્તયઃ પઞ્ચાલાનભીત્ય જિનન્તિ ય એવંવિદઁ સોમાન્નયત્યુભયૈરેનં દેવૈસ્સહ નયતિ સોમપૈશ્ચાસોમપૈશ્ચ વિદેવોઽસ્ય યજ્ઞોઽવહીયતેઽથો યદ્ર્યઞ્ચમેનં નયન્તિ તત એનમભીત્ય જિનન્તિ

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સમાવદેવ યજ્ઞેઽકુર્વત યદેવ દેવા અકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તતો દેવા એતમુપાઁશુમપશ્યઁસ્ત એતસ્મિન્ યજ્ઞઁ સઁસ્થાપ્યમપશ્યઁસ્તસ્મિન્નેવ યજ્ઞઁ સમસ્થાપયન્નષ્ટૌ કૃત્વોઽભ્યષુણ્વન્ ગાયત્રીં તચ્છન્દ આપ્નુવન્નેકાદશ કૃત્વસ્ત્રિષ્ટુભં તદ્ દ્વાદશ કૃત્વો જગતીં તત્ ત્રિર્વ્યગૃહ્ણન્ સવનાન્યેવ તદાપ્નુવઁસ્તે દેવા યાવાનેવ યજ્ઞસ્તં પરિગૃહ્યોપોદતિષ્ઠન્ હોતું તેઽસુરા અપશ્યઞ્જુહ્વતિ વૈ દેવા ઇતિ તાન્ વજ્રમુદ્યત્યાભ્યપતઁસ્તાન્ દેવા અન્તર્યામેનાન્તરદધતૈભ્યો લોકેભ્યસ્તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ યસ્યૈવં વિદુષ ઉપાઁશું જુહ્વતિ યશ્ચૈવં વિદ્વાઞ્જુહોત્યેભ્ય એવ લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યમન્તર્ધત્તે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યથ હ સ્માહારુણ ઔપવેશિઃ કિમુ સ યજેત ય ઉપાઁશૌ યજ્ઞઁ સઁસ્થાપ્યં ન વિદ્યાદિત્યષ્ટૌ કૃત્વોઽભિષુણોતિ ગાયત્રીં તચ્છન્દ આપ્નોત્યેકાદશ કૃત્વસ્ત્રિષ્ટુભં તદ્ દ્વાદશ કૃત્વો જગતીં તત્ ત્રિર્વિગૃહ્ણાતિ સવનાન્યેવ તદાપ્નોત્યુપાઁશા એવૈતદ્યજ્ઞસ્સઁસ્થાપ્યતે ન સઁસ્થિતેનારિષ્ટેનાઘાત્યેન પ્રચરત્યષ્ટા અષ્ટા અભિષુણુયાદ્બ્રહ્મવર્ચસકામસ્યાષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રીમેવ યજ્ઞમુખેઽધિ વિયાતયતિ ગાયત્ર્યામેવૈતત્ તેજસિ સ્વે યોનૌ સ્વર્ગે લોકે યજ્ઞમુખં તાયતે મુખ્યો ભવતિ ય એવં વેદ નોપયામગૃહીતોઽસીતિ બ્રૂયાદિયં વા ઉપયામોઽનયા પ્રાણાનપિહન્યાન્ન પવિત્રં વિતન્વન્ત્યન્તરિક્ષં વૈ પવિત્રમન્તરિક્ષેણ પ્રાણાન્ પરિગૃહ્ણીયાત્ પ્રમીયેતાયં વાવ યઃ પવતે સ પ્રાણસ્તસ્યેદમપગ્રાહં પ્રાણિમો યન્નોપયામગૃહીતોઽસીત્યાહ ન પવિત્રં વિતન્વન્તિ તસ્માદયમપરિગૃહીતઃ કામમિત્થં ચેત્થં ચ પવતે તસ્માત્ કામં પ્રાણિમઃ પ્રાણપવિત્રો વા ઉપાઁશુઃ પ્રાણૈરેવૈનં પાવયતિ ષડઁશૂન્ પરિ
ગૃહ્ણાતિ તસ્માત્ ષટ્ પ્રાણા દ્વન્દ્વં પાવયતિ તસ્માત્ પ્રાણા દ્વન્દ્વમુપાઁશુસવનાદુપાઁશું નિગૃહ્ણાતિ પ્રાણો વા ઉપાઁશુસવનઃ પ્રાણ ઉપાઁશુઃ પ્રાણાદેવ પ્રાણં નિગૃહ્ણાત્યુત્તર ઉપાઁશુસવનો ભવત્યધરેઁઽશવઃ પ્રાણો વા ઉપાઁશુસવનઃ પ્રજા અઁશવઃ પ્રજાસ્વેવં પ્રાણં દધાતિ તસ્માત્ પ્રાણ ઉત્તમઃ

ક્રત્વા દા અસ્તુ શ્રેષ્ઠોઽદ્ય ત્વા વર્ધન્ સુરેક્ણાઃ । મર્ત આનાશ સુવૃક્તિમ્ ॥
ઇમા બ્રહ્મ બ્રહ્મવાહઃ ક્રિયન્ત આ બર્હિસ્સીદ । વીહિ શૂર પુરોડાશમ્ ॥
ઉપ નસ્સૂનવો ગિરશ્શૃણ્વન્ત્વમૃતસ્ય યે । સુમૃડીકા ભવન્તુ નઃ ॥
તા નશ્શક્તં પાર્થિવસ્ય મહો રાયો દિવ્યસ્ય । મહિ વાં ક્ષત્રં દેવેષુ ॥
બૃહસ્પતે જુષસ્વ નો અગ્ન આયાહિ વીતય એન્દ્ર સાનસિં રયિમ્ ॥
આ નો ભદ્રાઃ ક્રતવો યન્તુ વિશ્વતોઽદબ્ધાસો અપરીતાસ ઉદ્ભિદઃ ।
દેવા નો યથા સદમિદ્વૃધે અસન્નપ્રાયુવો રક્ષિતારો દિવે દિવે ॥
આ નો મિત્રાવરુણા ॥
આ વિબાધ્યા પરિરાપસ્તમાઁસિ ચ જ્યોતિષ્મન્તં રથમૃતસ્ય તિષ્ઠસિ ।
બૃહસ્પતે ભીમમમિત્રદમ્ભનં રક્ષોહણં ગોત્રભિદઁ સ્વર્વિદમ્ ॥
પઞ્ચ વ્યુષ્ટીઃ ॥
સખે સખાયમભ્યાવવૃત્સ્વાશુર્ન ચક્રં રથેઽવરોહ્યાસ્મભ્યં દસ્મ રઁહ્યા ।
અગ્ને મૃડીકં વરુણે સચા વિદો મરુત્સુ વિશ્વાભાનુષુ ।
તોકાય તુજે શુશુચાન શં કૃધ્યસ્મભ્યં દસ્મ શં કૃધિ ॥
અગ્નિઁ હોતારં મન્યે દાસ્વન્તં વસુઁ સૂનુઁ સહસો જાતવેદસં વિપ્રં ન જાતવેદસમ્ ।
ય ઊર્ધ્વયા સ્વધ્વરો દેવો દેવાચ્યા કૃપા।
ઘૃતસ્ય વિભ્રાષ્ટિમનુ વષ્ટિ શોચિષાજુહ્વાનસ્ય સર્પિષઃ

દ્રષ્ટ્રે નમ ઉપદ્રષ્ટ્રે નમોઽનુદ્રષ્ટ્રે નમઃ ખ્યાત્રે નમ ઉપખ્યાત્રે નમોઽનુક્શાત્રૈ નમશ્શૃણ્વતે નમ ઉપશૃણ્વતે નમસ્સતે નમોઽસતે નમો જાતાય નમો જનિષ્યમાનાય નમો ભૂતાય નમો ભવિષ્યતે નમશ્ચક્ષુષે નમશ્શ્રોત્રાય નમો મનસે નમો વાચે નમો બ્રહ્મણે નમશ્રાન્તાય નમસ્તપસે નમઃ

॥
ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયાં મધ્યમિકાયાં ધિષ્ણ્યં નામ ષડ્વિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્