કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 25

અથ પઞ્ચવિંશં સ્થાનકમ્ ।
ઇષુઃ।
ઇષું વા એતા દેવાસ્સમસ્કુર્વન્ યદુપસદોઽગ્નિઁ શૃઙ્ગઁ સોમઁ શલ્યં વિષ્ણું તેજનં તેઽબ્રુવન્ યો ન ઓજિષ્ઠસ્સ ઇમાં વિસૃજત્વિતિ તે રુદ્રમબ્રુવઁસ્ત્વં વૈ ન ઓજિષ્ઠોઽસિ ત્વમિમાં વિસૃજેતિ સોઽબ્રવીદ્વાર્યં વૃણા અહમેવ પશૂનામીશા ઇતિ તેઽમન્યન્ત યદયં પશૂનામીશિષ્યતે સર્વાન્નિર્ણેષ્યતીતિ તેઽબ્રુવન્ સપ્તાહાનીશાસૈ ન પરાચીનમિતિ તસ્માત્ સપ્તાહાનિ રુદ્રઃ પશૂનામીશે રક્ષાઁસિ પરાચીનં ઘ્નન્તિ તાં વ્યસૃજત્ તયા પુરસ્સમરુજદ્યત્ સમરુજત્ તદ્રુદ્રસ્ય રુદ્રત્વં વિસૃષ્ટિમેવ ભ્રાતૃવ્યાય વિસૃજતિ ય એવં વિદ્વાનુપસદ ઉપૈતિ ન પુનરપક્રામેદ્યતરો વૈ સંયત્તયોઃ પુનરપક્રામતિ પરા સ જયતિ ॥ સમેષ એતર્હિ યતતે ય ઉપસદ ઉપૈતિ સકૃદેવ પરાઙતિક્રમ્યાશ્રાવયતિ યજ્ઞસ્યાભિજિત્યૈ રક્ષસામપહત્યૈ ન પ્રયાજા ભવન્તિ નાનુયાજાઃ પુરો વા એતે યજ્ઞસ્ય યત્ પ્રયાજાનુયાજા યત્ પ્રયાજાનુયાજાન્ કુર્યાત્ પુરો યજ્ઞસ્ય કુર્યાદ્દુરતિવ્યથઁ સ્યાદતીક્ષ્ણામિષું કુર્યાચ્ચતુર્વ્રતો ભવતિ ચત્વારિ હીષ્વાઃ પર્ણાનિ ત્રિવ્રતો ભવતિ ત્રિષન્ધિર્હીષુશ્શૃઙ્ગઁ શલ્યસ્તેજનં દ્વિવ્રતો ભવતિ દ્વિષન્ધિર્હીષુશ્શલ્યશ્ચ તેજનં ચૈકવ્રતો ભવત્યેકા હ્યેવેષુરિષુમેવૈતાઁ સંસ્કૃત્ય તાઁ શ્વો ભ્રાતૃવ્યાય વિસૃજત્યથો વ્રતમેવાપ્નોતિ ॥ ગ્રીવા વા એતા યજ્ઞસ્ય યદુપસદો ન પ્રયાજા ભવન્તિ નાનુયાજાસ્તસ્માદ્ગ્રીવાઃ પ્રતિપુરુષસ્યાણિષ્ઠં તાસ્સવીર્યાઃ પ્રયુજ્યન્તે તસ્માદ્ગ્રીવા અણિષ્ઠાસ્સતીર્વીર્યાવત્તમાસ્તિસ્ર ઉપસદો ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકાસ્તસ્માત્ પુરુષસ્ય ત્રયસ્સ્કન્દા અતિષક્તાભિર્યજતિ તસ્માદ્ગ્રીવા અતિષક્તા અથો અયાતયામ્ન્યાયાતયામ્ન્યૈવ યજતિ સચ્છન્દસો યાજ્યાનુવાક્યાઃ કુર્યાદ્યદ્વિચ્છન્દસસ્સ્યુરપરિચિતો હોતારઁ હન્યુર્ભિદ્વતીઃ પુરાં ભિત્ત્યૈ

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ યજ્ઞે સંયત્તા આસન્ સ યજ્ઞોઽબિભેદ્યતરેઽભિજેષ્યન્તિ તે મા વિમથિષ્યન્ત ઇતિ સ ન્યલયત તં દેવા અભિજિત્યાન્વૈચ્છઁસ્તે પ્રબાહુગિચ્છન્ત આયઁસ્તમિન્દ્ર ઉપર્યુપર્યત્યક્રામત્ સોઽબ્રવીત્ કો માયમુપર્યુપર્યત્યક્રમીદિત્યહમેષ કૃચ્છ્રે હન્તેત્યથ કસ્ત્વમિત્યહમેષ કૃચ્છ્રાદાહર્તેત્યેમૂષો નામાયં વરાહ ઇત્યબ્રવીદેકવિઁશત્યાઃ પુરામશ્મમયીનાં પારે યત્કિઁચાસુરાણાં વામં વસુ તેન તિષ્ઠતિ તં જહિ ય એષ કૃચ્છ્રે હન્તાવોચથા ઇતિ તમિન્દ્રો દાલ્ભૂષ્યાભિવિસૃજ્ય પરાભિનત્ સોઽબ્રવીદેષ હતસ્તમાહર ય એષ કૃચ્છ્રાદાહર્તાવોચથા ઇતિ તં વિષ્ણુરપાસઙ્ગ આહરદ્યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞેનૈવૈષાં તદ્યજ્ઞમવૃઞ્જત પશુભિઃ પશૂનિન્દ્રિયેણેન્દ્રિયં તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞેનૈવૈતદ્યજ્ઞં ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે પશુભિઃ પશૂનિન્દ્રિયેણેન્દ્રિયં ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ દેવયજન મિચ્છન્તિ યજ્ઞમેવેચ્છન્તિ યદ્વિન્દન્તિ યજ્ઞમેવ વિન્દન્તિ યદુદીચીનં પ્રાચીનં પ્રવણઁ સ્યાત્ તસ્મિન્ યજેત યજ્ઞકામ એવમેવ હિ સ યજ્ઞોઽશયદ્યજ્ઞસ્યાનુવિત્ત્યૈ યત્ સમં પ્રતિષ્ઠિતં તસ્મિન્ યજેત ગતશ્રીઃ પ્રતિષ્ઠા વા એતસ્મા એષ્ટવ્યા યો ગતશ્રીરેતદ્ભૂમ્યાઃ પ્રતિષ્ઠિતં યત્ સમં પ્રતિષ્ઠામેવાસ્મૈ વિન્દતિ ગચ્છતિ પ્રતિષ્ઠાં ત્ર્યુન્નતે યજેત ભ્રાતૃવ્યવાઁસ્ત્ર્યુન્નતેન વૈ વિષ્ણુરિમાંલ્લોકાનુદજયત્ સ એભ્યો લોકેભ્યોઽસુરાન્ પ્રાણુદતેમાનેવ લોકાનુજ્જયત્યેભ્યો લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યં પ્રણુદતે ॥ યસ્યૈકધા મધ્ય ઉન્નતઁ સ્યાત્ તસ્મિન્ યજેત સ્વર્ગકામોઽતો વૈ દેવાસ્સ્વર્ગં લોકમાયન્ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ યત્રૌષધયો બહ્વીરન્યા અન્યા ઇવ સ્યુસ્તસ્મિન્ યજેત પશુકામ ઓષધયો વૈ પશવો ભૂમાનમેવ પશૂનામુપૈતિ યત્રૌષધયઃ કૃચ્છ્રશઃ પર્યાયશઃ પરીયુસ્તસ્મિન્ યજેત પશુકામાઽતો વૈ દેવાઃ પશૂનુદસૃજન્ત પશૂનેવોત્સૃજતે યદૃક્ષમલોમકં તસ્મિન્ યાજયેદ્યં દ્વિષ્યાદ્યૃજનદ્ધં વા એતદોષધિભિર્યદૃક્ષમલોમકમોષધયઃ પશવઃ પશુભિરેવૈનં વ્યર્ધયતિ ॥ યત્ સમયા દેવયજનં પન્થા વિધાવેત્ તસ્મિન્ યાજયેદ્યં કામયેત વ્યેનં પ્રજયા પશુભિશ્છિન્દ્યામિત્યેતદ્વૈ વિચ્છિન્નં નામ દેવયજનં વ્યેનં પ્રજયા પશુભિશ્છિનત્તિ યદન્તરાપશ્ચ દેવયજનં ચ પન્થા વિધાવેત્ તસ્મિન્ યાજયેદ્યં કામયેત નૈનમપરો યજ્ઞ ઉપનમેદિત્યેતદ્વૈ પરિવર્ત્મ નામ દેવયજનં પર્યેણમપરો યજ્ઞો વૃણક્તિ યત્રાપસ્સર્વતસ્સમવદ્રવેયુસ્તસ્મિન્ યજેતાન્નકામો દિગ્ભ્યો વા એતસ્મા અન્નઁ હરન્તિ યસ્મૈ હરન્ત્યાપોઽન્નઁ સર્વાભ્ય એવ દિગ્ભ્યોઽન્નાદ્યમવરુન્દ્ધે તદેતત્ સનામ નામ દેવયજનં નીપતમમિવર્તસમાનાનાં ભવતિ

યત્રાપઃ પ્રાચીરાહવનીયાત્ પ્રતીચીર્ગાર્હપત્યાદ્વ્યવદ્રવેયુસ્તસ્મિન્ યાજયેદ્યમુદકે વા પાત્રે વા વિવાહે બા મીમાઁસેરન્ પાપ્મના વા એષોઽનુષક્તો યમુદકે વા પાત્રે વા વિવાહે યા મીમાઁસન્તે પાપ્મનૈવૈનં વ્યાવર્તયતિ યત્રાપો દક્ષિણા પરિપ્લૂય પશ્ચાત્ પ્રાચી રમેરઁસ્તસ્મિન્ યજેત બુભૂષન્નાપો વૈ સર્વા દેવતા એતદ્દેવતાભિર્જુષ્ટં દેવયજનં યદેવં દેવતાભિરેવ જુષ્ટે દેવયજને યજતે ભવત્યેવ યત્રાપો દક્ષિણત ઉદીચી રમેરઁસ્તસ્મિન્ યજેત સજાતકામ આપો વૈ સર્વા દેવતા દેવતાસ્સજાતાસ્સજાતાનામેવૈનં પ્રાર્ધે કરોતિ કૃત્રિમે યજેત બુભૂષન્નાત્મા વૈ દેવયજનં કરોત્યેવૈનં યત્રાગ્નિં ચાપશ્ચ પશ્યન્ પ્રાતરનુવાકમનુબ્રૂયાત્ તસ્મિન્ યજેત યઃ કામયેત યજ્ઞો માપર ઉપનમેદિત્યગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા આપો યજ્ઞ ઉપૈનમપરો યજ્ઞો નમતિ દેવતાશ્ચ હિ યજ્ઞં ચ પશ્યન્ યજતે યત્રાગ્નિમપસ્સૂર્યં પશ્યન્ પ્રાતરનુવાકમનુબ્રૂયાત્ તસ્મિન્ યજેત બ્રહ્મવર્ચસકામ એતદ્વૈ ત્રિશુક્રિયં નામ દેવયજનં બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ યત્ પુરસ્તાદાપ્તઁ સ્યાદ્દેવયજનં તસ્મિન્ યજેત ભ્રાતૃવ્યવાન્ ભ્રાતૃવ્યાય વા એષ લોક ઉચ્છિષ્યતે યઃ પુરસ્તાદ્દેવયજનસ્યોચ્છિષ્યત એતાવન્તમેવાસ્મૈ લોકમુચ્છિઁષત્યલોકમેનં કરોતિ યો હ વૈ વિદ્વાન્ દેવયજનં યજત ઋધ્નોત્યગ્નિર્વાવ દેવયજનમગ્નૌ હિ સર્વા દેવતા ઇજ્યન્તે યત્રૈવ ક્વચાગ્નિમાધાય યજેત તેનૈવર્ધ્નોતિ બ્રાહ્મણા વાવ દેવયજનં યત્ર બ્રાહ્મણા બહવસ્સંરાધયેયુસ્તસ્મિન્ યજેત તેનૈવર્ધ્નોતિ

વેદિં વિમિમીતે ત્રિઁશતા પશ્ચાત્ પ્રક્રમૈર્મિમીતે ષટ્ત્રિંશતા પ્રાચીં ચતુર્વિઁશત્યા પુરસ્તાદ્વિરાજૈવૈનાં પશ્ચાત્ પરિમિમીતે બૃહત્યા પ્રાચીં ગાયત્ર્યા પુરસ્તાચ્છન્દોભિરેવૈનાઁ સર્વતઃ પરિમિમીતે વિરાજ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ યદ્વિરાજમભિસંપાદયતિ સ્ફ્યેન સ્તમ્બયજુર્હરતીન્દ્રો વૈ વૃત્રાય વજ્રં પ્રાહરત્ સ ત્રેધાભવત્ સ્ફ્યસ્તૃતીયં યૂપસ્તૃતીય રથસ્તૃતીયં વજ્રો વૈ સ્ફ્ય એતાવતી પૃથિવી યાવતી વેદિર્વજ્રેણૈવ પૃથિવ્યા ભ્રાતૃવ્યં નિર્ભજતિ ત્રિર્હરતિ ત્રય ઇમે લોકા એભ્ય એવૈનં લોકેભ્યો નિર્ભજતિ ॥ તૂષ્ણીં ચતુર્થઁ હરત્યપરિમિતાદેવૈનં નિર્ભજતીન્દ્રો વૈ વૃત્રઁ હત્વા તમનયાભિન્યદધાદ્યં તૂષ્ણીં ચતુર્થઁ હરત્યનયૈવ ભ્રાતૃવ્યમભિનિદધાતિ મૂલં છિનત્તિ ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ મૂલં છિનત્ત્યુદ્ધન્તિ તસ્માચ્છિશિર ઓષધયઃ પરાભવન્તિ બર્હિસ્સ્તૃણાતિ તસ્માદ્વસન્તા પુનરાભવન્ત્યપારરુમદેવયજનં પૃથિવ્યા દેવયજનાજ્જહીતિ ભ્રાતૃવ્યો વા અરરુર્ભ્રાતૃવ્યમેવ પૃથિવ્યા અપહન્તિ દ્રપ્સસ્તે દ્યાં મા સ્કાનિતિ યો વા અસ્યા રસસ્સ દ્રપ્સસ્તમિમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ તમેવાસ્યાં યચ્છતિ તસ્યાસ્કન્દાયારરુર્દ્યાં મા પપ્તદિતિ ભ્રાતૃવ્યો વા અરરુર્ભ્રાતૃવ્યમેવ સ્વર્ગાલ્લોકાત્ પ્રતિનુદતે ॥ વિષાદ્વૈ નામાસુર આસીત્ સ પૃથિવીં વિષેણાલિમ્પત્ તસ્યા ન કશ્ચનાશ્નાદ્ય આશ્નાત્ સોઽરુપ્યદ્યદુદ્ધન્તિ યદેવાસ્યા અમેધ્યમયજ્ઞિયં તદપહન્ત્યપિ મૂલમનુખનેદાવિદ્ધસ્ય નિષ્કૃત્યા અધો દૂરં ખનેદધો વા અસ્યા વીર્યં વીર્યસ્યાભિતૃત્ત્યૈ તસ્માત્ સુકૃષ્ટે વ્રીહિયવાઃ પચ્યન્તે તદાહુરુત્તરાધે વા અસ્યા વીર્યં તદિમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ તસ્માન્નાતિખેયેત્યા પ્રતિષ્ઠાયાઃ ખનેદ્યજમાનસ્ય પ્રતિષ્ઠિત્યૈ દક્ષિણત ઉદ્વનાં કુર્યાદ્દેવયજનસ્ય રૂપં રક્ષસામપહત્યૈ પુરીષવતીં પશવો વૈ પુરીષં પશૂનેવાવરુન્દ્ધે

સ્ફ્યેન વેદિં પરિગૃહ્ણાતિ વજ્રો વૈ સ્ફ્ય એતાવતી પૃથિવી યાવતી વેદિર્વજ્રેણૈવ પૃથિવ્યા ભ્રાતૃવ્યં નિર્ભજ્ય ચ્છન્દોભિરાત્મને પરિગૃહ્ણાતિ વસવસ્ત્વા પરિગૃહ્ણન્તુ ગાયત્રેણ ચ્છન્દસેતિ દક્ષિણતસ્તેજો વૈ બ્રહ્મ ગાયત્રી તેજસૈવૈનં દક્ષિણતઃ પરિગૃહ્ણાતિ રુદ્રાસ્ત્વા પરિગૃહ્ણન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન ચ્છન્દસેતિ પશ્ચાદોજો વૈ વીર્યં ત્રિષ્ટુબોજસૈવૈનાં પશ્ચાત્ પરિગૃહ્ણાત્યાદિત્યાસ્ત્વા પરિગૃહ્ણન્તુ જાગતેન ચ્છન્દસેત્યુત્તરાજ્જાગતા વૈ પશવ ઉત્તરાદાયતનાઃ પશવઃ પશુભ્ય એવૈતદાયતનં કરોતિ પશૂનાં ધૃત્યા અથો તેજસા ચોભયતઃ પશૂન્ પરિગૃહ્ણાતિ પુરા ક્રૂરસ્ય વિસૃપો વિરપ્શિન્નિતિ યદ્વા અસ્યાસ્તેજો યજ્ઞિયં તદદશ્ચન્દ્રમસિ તદેવાવરુન્દ્ધે । ઇધ્માબર્હિષી પ્રોક્ષતિ શુષ્કાણિ વા એતાન્યમેધ્યાન્યારણ્યાદાહૃતાન્યાપો મેધ્યા યજ્ઞિયા યદદ્ભિઃ પ્રોક્ષતિ મેધ્યે એવૈને યજ્ઞિયે કરોતિ વેદિં પ્રોક્ષતિ મેધ્યામેવૈનાં યજ્ઞિયાં કરોત્યથો યદેવાસ્યા ઉદ્ઘ્નન્ત: ક્રૂરં કુર્વન્તિ તચ્છમયતિ બર્હિસ્સ્તૃણાતિ પ્રજા વૈ બર્હિઃ પૃથિવી વેદિઃ પ્રજા એવ પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ સર્વાં વેદિમનુસ્તૃણાતિ તસ્માત્ પૃથિવીઁ સર્વામન્વોષધયો બહુલઁ સ્તૃણીયાદક્ષોધુકો યજમાનો ભવત્યનગ્નંભાવુકોઽધ્વર્યુર્બર્હિષિ પ્રસ્તરઁ સાદયતિ યજમાનો વૈ પ્રસ્તરઃ પ્રજા બર્હિર્યજમાનમેવ પ્રજાસ્વધિસાદયત્યુત્તરઁ સાદયત્યુત્તરો હિ યજમાનો યજમાનાદ્વ્યાવૃત્તઁ સાદયનિ વ્યાવૃત્તો હિ યજમાનો યજમાનેનાક્ત્વા પ્રસ્તરે પ્રહરતિ યજમાનો વૈ પ્રસ્તરો હવિર્ભૂતમેવૈનં સ્વર્ગં લોકં ગમયતિ નાત્યગ્રં પ્રહરેદ્યદત્યગ્રં પ્રહરેદ્વૃક્ણકેશીર્જનયસ્સ્યુરભ્યાસરિણીર્નઁશુકા અગ્રમગ્ર આદીપયત્યગ્રેણૈવાગ્રઁ સમર્ધયત્યૃજુ પ્રહરેત્ સ્વર્ગકામસ્યર્જુમેવૈનઁ સ્વર્ગં લોકં ગમયતિ યં દ્વિષ્યાત્ તસ્ય હૂર્છયેત્ સ્વર્ગાદેવૈનં લોકાદ્ધૂર્છયતિ ॥ ન્યઞ્ચં પ્રહરેદ્વૃષ્ટિકામસ્ય યા વા ઇત આહુતિરુદયતે સામુતો વૃષ્ટિં ચ્યાવયતિ સ્વયૈવાહુત્યા દિવો વૃષ્ટિં નિનયત્યૂર્ધ્વં પ્રહરેદ્યદિ કામયેત પુમાનસ્ય પુત્રો જાયતેત્યૂર્ધ્વ એવ હિ પુમાન્ પ્રથયિત્વા પ્રહરેદ્યદિ કામયેત સ્ત્રી જાયતેત્યેવમેવ હિ સ્ત્રી પ્રથિતેવ યજમાનો વૈ પ્રસ્તર એતિ વા એતદસ્માલ્લોકાદ્યત્ પ્રસ્તરં પ્રહરતિ યત્ તૃણમુપગ્રહ્ણાત્યસ્મિન્નેવૈનં લોકે યચ્છત્યનુપ્રહરતિ યદેવાસ્યાવમૃશન્તઃ ક્રૂરં કુર્વન્તિ યદ્વિચ્છિન્દન્તસ્તચ્છમયત્યગા૩નગ્ની૩દિત્યગન્નિત્યગન્ સ્વર્ગં લોકમિત્યેવૈતદાહ શ્રાવય શ્રૌષદિતિ સ્વર્ગમેવૈનં લોકં ગતઁ શ્રાવયતિ

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસઁસ્તાન્ યદસ્યાસ્તેજો યજ્ઞિયમાસીત્ તત્ સિઁહીરૂપમિવ મહિષીરૂપમિવ ભૂત્વાન્તરાતિષ્ઠત્ તેઽવિદુર્યતરાન્વા ઇયમુપાવર્ત્સ્યતિ ત ઇદં ભવિષ્યન્તીતિ તાં દેવા ઉપામન્ત્રયન્ત સાબ્રવીદ્વાર્યં વૃણૈ મામેવ પૂર્વામગ્નેરાહુતિરશ્નવાતા અથ મયા યૂયઁ સર્વાન્ કામાન્ વ્યશ્નવાથેતિ સા દેવાનુપાવર્તત તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ યસ્યૈવં વિદુષ ઉત્તરવેદિર્ન્યુપ્યતે યશ્ચૈવં વિદ્વાન્નિવપતિ ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ દશ પશ્ચાત્ તિરશ્ચી પદાનિ ભવન્તિ દશોભયત: પ્રાચ્યપરિમિતા પુરસ્તાદ્વિરાજા સંમિતા યદ્વા અસુરાણાં વિત્તમાસીત્ તદ્દેવા વેદ્યાવિન્દન્ત તદ્વેદ્યા વેદિત્વં યદ્વેદ્યં તદુત્તરવેદ્યા તદુત્તરવેદ્યા ઉત્તરવેદિત્વં યસ્યૈવં વિદુષો વેદિશ્ચ ક્રિયત ઉત્તરવેદિશ્ચ ન્યુપ્યતે વિત્તં ચૈવ વેદ્યં ચ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વિન્દતે પ્રજાપતેર્વૈ નાસિકાશીર્યત સોત્તરવેદિરભવદ્યજ્ઞઃ પ્રજાપતિર્યદુત્તરવેદિં નિર્વપતિ પ્રજાપતેરેવ નાસિકાં મુખતઃ પ્રતિદધાતિ ચત્વારિ વા એતસ્યા નામાનિ નાસિકા કશારિસ્સિઁહ્યુત્તરવેદિસ્તપ્તાયન્યસીતિ તપ્તા હ્યેનાનૈદ્વિત્તાયન્યસીતિ વિત્તા હ્યેનાનૈદવતાન્ મા નાથિતમિતિ નાથિતાન્ હ્યેનાનાવદવતાદ્વ્યથિતમિતિ વ્યથિતાન્ હ્યેનાનાવદગ્ને અઙ્ગિરો યોઽસ્યાં પૃથિવ્યામસિ યો દ્વિતીયસ્યાં યસ્તૃતીયસ્યામિતિ યદેવાસ્યૈષુ લોકેષુ શ્લિષ્ટં યન્ન્યક્તં તદવન્દ્ધે વિદેદગ્નિર્નભો નામેતિ॥ યદ્વા અગ્નેર્વામં વસુ તન્નભસ્તેનેમાં પૃથિવીં પ્રાવિશજ્જાનુદઘ્નમધસ્તસ્માજ્જાનુદઘ્નં ખેયં તસ્યૈવ વામસ્ય વસોરનુવિત્ત્યૈ સિઁહ્યસિ મહિષ્યસીતિ સિઁહીરૂપમિવ હિ તન્મહિષીરૂપમિવ ભૂત્વાન્તરાતિષ્ઠદ્દેવેભ્યઃ પ્રથસ્વેતિ પ્રથયત્યેવૈનાન્ દેવેભ્યઃ કલ્પસ્વેતિ કલ્પયત્યેવૈનાન્ દેવેભ્યશ્શુન્ધસ્વેતિ શુન્ધત્યેવૈનાન્ દેવેભ્યશ્શુમ્ભસ્વેતિ શુભત્યેવૈનાં વિભ્રાડ્ બૃહત્ પિબતુ સોમ્યં મધ્વિત્યન્તાન્ કલ્પયતિ દેવપાત્રં વા ઉત્તરવેદિર્દેવપાત્રેણૈવ દેવતાસ્તર્પયત્યથો દેવતાભ્ય એવ દેવપાત્રં નિવેદયતિ ॥ યતીન્ વૈ સાલાવૃકેયા આદઁસ્ત ------- પાર્દો દં; 7સયાન સ્સંમૃશ્યમાના ઉત્તરવેદિઁ સમુદક્રામઁસ્તાન્નાભ્યધૃષ્ણુવઁસ્તેષામેકોઽસ્મયત તત એનાનભ્યધૃષ્ણુવઁસ્તેષામેકૈકમાવર્હમાદઁસ્તસ્માન્ન મોઘહાસિના ભવ્યં યન્નિસ્સારયતિ યદેવાસ્યા અભિમૃતમમેધ્યં તન્નિસ્સારયતિ પ્રોક્ષત્યેતાવતી વ ઇયં પૃથિવ્યાસીદ્યાવત્યુત્તરવેદિસ્તાઁ સમન્તં રક્ષાઁસિ સંપ્રાકમ્પન્ત તાનિ દેવા વિનુદ્યૈતાભિર્દેવતાભિસ્સમન્તં પરિન્યદધુર્યત્ પ્રોક્ષત્યેતદ્દેવત્યા વા ઇમા દિશો રક્ષાઁસ્યેવ વિનુદ્યૈતાભિર્દેવતાભિસ્સમન્તમાત્માનં પરિનિદધાતિ ॥ ગોપીથાયૈતદ્વા એતાં પૂર્વામગ્નેરાહુતિરશ્નુતે યદ્વ્યાઘારયત્યથાદોઽબ્રવીન્મામેવ પૂર્વામગ્નેરાહુતિરશ્નવાતા અથ મયા યૂયઁ સર્વાન્ કામાન્ વ્યશ્નવાથેત્યથ વા એષાં તર્હ્યસુરાસ્સપત્ના આસઁસ્તેઽકામયન્ત સપત્નાન્ સહેમહીતિ સિઁહ્યસિ સપત્નસાહી સ્વાહેતિ સપત્નાઁસ્તેનાસહન્ત તેઽકામયન્ત પશૂન્ વિન્દેમહીતિ સિઁહ્યસિ સુપ્રજાવનિસ્સ્વાહેતિ પશૂસ્તેનાવિન્દન્ત ?ઽકામયન્ત પ્રજાં વિન્દમહતિ સિઁહ્યસિ સુગ્રજ ધિસ્સ્વિઆહેતિ પ્રજાં તેનાવિન્દન્ત તેઽકામયન્તાદિત્યાસ્સ્યામેતિ સિઁહ્યસ્યાદિત્યવનિસ્વાહેત્યાદિત્યાનેનાભવઁસ્તસ્માદિમા આદિત્યાઃ પ્રજાસ્તેઽકામયન્ત યજ્ઞિયાસ્સ્યામેતિ સિઁહ્યસ્યાવહ દેવાન્ દેવાયતે યજમાનાય સ્વાહેતિ યજ્ઞિયાસ્તેનાભવઁસ્તેઽકામયન્ત સ્વર્ગં લોકમિયામેતિ ભૂતેભ્યસ્ત્વેતિ ॥ દેવા વૈ ભૂતાસ્સ્વર્ગમેવ તેન લોકમાયન્ યસ્યૈવં વિદુષ ઉત્તરવેદિર્વ્યાઘાર્યતે યશ્ચૈવં વિદ્વાન્ વ્યાઘારયતિ સર્વાનેવૈતયા કામાન્ વ્યશ્નોતીમે વે લોકા આધૃતા આસઁસ્તે સંપ્રાકમ્પન્ત તાન્ દેવા એતૈર્યજુર્ભિર્વ્યષ્ટભ્નુવન્ યદેતૈઃ પરિધીન્ પરિદધાત્યેષાં લોકાનાં વિધૃત્યા અગ્નિર્વૈ દેવેભ્યોઽપાક્રામત્ સ યાં પ્રથમાં પ્રાવસત્ તાં પશુષ્વવસદ્વૃષ્ણેરન્તરાશૃઙ્ગં તસ્માદૂર્ણાસ્તુકા ભવતિ યાં દ્વિતીયાં તાં વનસ્પતિષુ પીતુદારૌ તસ્માત્ પીતુદારુર્ભવતિ યાં તૃતીયાં તામોષધિષુ સુગન્ધિતેજને તસ્માત્ સુગન્ધિતેજનો ભવતિ યદેતે સંભારા ભવન્તિ યદેવાસ્યાત્ર શ્લિષ્ટં યન્ન્યક્તં તદેતૈસ્સંભરતિ સ પુનરુપાવર્તમાનશ્શરીરમધૂનુત તસ્ય યન્માઁસમાસીત્ તદ્ગુલ્ગુલ્વભવદ્યદસ્થિ સ પીતુદારુર્યાનિ લોમાનિ સ સુગન્ધિતેજનો યદેતે સંભારા ભવન્તિ યદેવસ્યાત્ર શ્લિષ્ટં યન્ન્યક્તં તદેતૈસ્સંભરત્યગ્નેસ્સર્વત્વાયાગ્નેઃ કુલાયમસ્યગ્નેઃ પુરીષમસીતિ કુલાયમિવ હ્યેતત્ પુરીષમિવ યજ્ઞઃ પ્રત્યષ્ઠાદિતિ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠિત્યૈ

ચત્વારો વૈ દેવાનાં હોતાર આસન ભૂપતિર્ભુવનપતિર્ભૂતાનાં પતિર્ભૂતસ્તેષાં ત્રયો હોત્રેણ પ્રામીય ન્તાથો યદ્ભૂત ઉદશિષ્યત સ પ્રમયાદબિભેત્ સ ન્યલયત સ સમુદ્રં પ્રાવિશત્ સ યત્ સમુદ્રે ભસ્માકુરુત સ એષ કર્દમસ્તં મત્સ્યઃ પ્રાબ્રવીત્ તમશપદભિગન્તા ત્વા હતાદિતિ તસ્માન્મત્સ્યમભિયન્તા હન્તિ શપ્તો હિ સ તત ઉદ્દ્રુત્ય નડં પ્રાવિશત્ તસ્માન્નડો દગ્ધઃ ક્રૂર ઇક વર્વરસ્તમશ્વશ્શ્વેતોઽવમૃશન્નન્વવિન્દત્ તં પ્રત્યૌષત્ તસ્માત્ સ પ્રત્યુષ્ટમુખસ્સોઽક્રન્દત્ સા યા વાગાસીત્ સ સુશ્લોકશ્શકુનિરભવત્ તસ્માદ્યઁ સ નષ્ટૈષમભ્યવક્રન્દતિ વિન્દત્યેવા તં દેવા અનુવિદ્યાનયન્નિદં નો હોતા ભવિષ્યસીતિ સ પ્રમયાદબિભેત્ તં ભ્રાતરઃ પ્રમીતા અબ્રુવન્ વયં ત ઇતો વર્મ ભવિષ્યામો દેવેષુ નો ભાગધેયમિચ્છેતિ તેઽબ્રુવન્ યત્કિંચ હવિર્ભૂતં બહિષ્પરિધિ સ્કન્દાત્ તદેષાં ભાગધેયમિત્યેતે વાવ તે પરિધયો યદિ હવિર્ભૂતં બહિષ્પરિધિ સ્કન્દેદ્ભૂપતયે સ્વાહા ભુવનપતયે સ્વાહા ભૂતાનાં પતયે સ્વાહેત્યનુમન્ત્રયેતૈતે વૈ દેવાસ્સ્કન્નભાગા ય એવ દેવાસ્સ્કન્નભાગાસ્તાનેનદ્ગમયતિ યજ્ઞો વા એતેષાં મધ્યમો યજમાનો દક્ષિણાર્ધ્યો ભ્રાતૃવ્ય ઉત્તરાર્ધ્યસ્સ્થવિષ્ઠં મધ્યમં કુર્યાદ્વર્ષિષ્ઠં દક્ષિણાર્ધ્યં ક્રધિષ્ઠમુત્તરાર્ધ્યઁ સ્થવિષ્ઠં પ્રથમં પરિદધાતિ પ્રથમો હિ યજ્ઞો વર્ષિષ્ઠં દક્ષિણાર્ધ્યં યથા યજમાનો દક્ષિણતો યજ્ઞમુપસીદત્યેવં તત્ પશ્ચૈવોત્તરાર્ધ્યં પશ્ચેવ હિ ભ્રાતૃવ્યો યજ્ઞેનૈવૈતદ્યજમાનં પ્રતરાં કરોતિ યજ્ઞેન ભ્રાતૃવ્યમપનુદતેઽક્ત્વા દક્ષિણાર્ધ્યે પ્રહરતિ મુખત એવ યજમાનં પ્રીણાત્યથો હવિર્ભૂતમેવૈનઁ સ્વર્ગં લોકં ગમયત્યુપવપત્યુત્તરાર્ધ્યં ભ્રાતૃવ્યમેવં તદુપવપત્યથ હ સ્માહાર્યલઃ કાહોડિઃ કિમુ સ યજેત યો યજ્ઞસ્ય સ્કન્નેન ન વસીયાનિત્સ્યાદિતિ યત્ર સ્કન્દેત્ તદપો નિનીય ભૂપતયે સ્વાહેતિ પ્રાક્ પ્રાદેશેન મિમીત ભુવનપતયે સ્વાહેતિ દક્ષિણા ભૂતાનાં પતયે સ્વાહેતિ પ્રત્યગ્જનં વા એતદ્યજ્ઞસ્યૈતિ યત્ સ્કન્દતીયં વાવ જનો યો વા ઇમામેતિ ન સ પુનરાગચ્છતિ જનમેવૈતસ્ય યજ્ઞસ્ય યાં કામયત આશિષં તામવરુન્દ્ધે ॥ દિશો મિમીતે દિશો વૈ યજ્ઞસ્ય સ્કન્નસ્યાશીર્ગચ્છતિ દિગ્ભ્ય એવ યજ્ઞસ્યાશિષમવરુન્દ્ધે પ્રાદેશેન મિમીત એતાવદ્વૈ પુરુષે વીર્યં યાવદસ્ય પ્રાણા અભિ યાવદેવાસ્મિન્ વીર્યં તેનૈનત્ સંભરત્યપો નિનયતિ મ્રિયતે વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યત્ સ્કન્દત્યદ્ભિસ્તાન્તમભિષિઞ્ચન્ત્યાપસ્સર્વા દેવતા દેવતા એવૈનત્ પ્રવેશયતિ યદિ પ્રાતસ્સવને સ્કન્દેદ્દેવાઞ્જનમગન્ યજ્ઞસ્તસ્ય યજ્ઞસ્ય મેષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહાગમ્યા ઇત્યનુમન્ત્રયેત યદિ મધ્યન્દિનેઽપ ઓષધીર્જનમગન્ યજ્ઞસ્તસ્ય મેષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહાગમ્યા ઇત્યનુમન્ત્રયેત યદિ તૃતીયસવને પિતૃઞ્જનમગન્ યજ્ઞસ્તસ્ય મેષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહાગમ્યા ઇત્યનુમન્ત્રયેત યદિ નક્તં દ્યાવાપૃથિવી જનમગન્ યજ્ઞસ્તસ્ય મેષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહાગમ્યા ઇત્યનુમન્ત્રયેત યદિ તિરોહ્યેજ્ષુ ગન્ધર્વાઞ્જનમગન્ યજ્ઞસ્તસ્ય મેષ્ટસ્ય વીતસ્ય દ્રવિણેહાગમ્યા ઇત્યનુમન્ત્રયેતૈતા વૈ દેવતા યજ્ઞસ્ય સ્કન્નસ્યાશીર્ગચ્છત્યેતા એવ દેવતા યથાદેવતં પ્રત્યુપસૃત્ય યાં કામયતે યજ્ઞસ્યાશિષં તામવરુન્દ્ધે યસ્યૈવં વિદુષો યજ્ઞસ્ય સ્કન્નમનુમન્ત્રયન્તે યશ્ચૈવં વિદ્વાનનુમન્ત્રયતે વસીયાન્ ભવતિ

હવિર્ધાને પ્રણેનેક્તિ મેધ્યે એવૈને યજ્ઞિયે કરોતિ ગ્રન્થીન્ વિચૃતન્તિ દેવગ્રન્થીનેવ ગ્રન્થિષ્યન્તો મનુષ્યગ્રન્થીન્ વિચૃતન્તિ હવિર્વૈ હવિર્ધાને સ્તીર્ણે બર્હિષિ હવિરાસાદયન્તિ તસ્માત્ સ્તીર્ણે બર્હિષિ હવિર્ધાને પ્રવર્તયન્તિ પત્ન્યુપાનક્તિ પત્ન્યા એવૈષ યજ્ઞસ્યાન્વારમ્ભોઽથો મિથુનમેવ યજ્ઞમુખે દધાતિ પ્રજનનાય ત્રિઃ પ્રાચીનમુપાનક્ત્યસંખ્યાતઁ હિ તિરશ્ચીનં મનુષ્યા ઉપાઞ્જન્તિ વ્યાવૃત્ત્યૈ યજુષોપાનક્ત્યયજુષા હિ મનુષ્યા ઉપાઞ્જન્તિ વ્યાવૃત્યૈવ્ દક્ષિણત ઉપાનક્તિ દક્ષિણતો હ્યેતે ઉદીચી મનુષ્યલોકમુપાવર્તેતે માનુષમેવેનયોરુત્તરં કરોતિ ॥ યદુત્તરાદુપાઞ્જ્યાન્નાન્યતરં ચન લોકમુપાવર્તેયાતાઁ સ્વર્ગાય વા એતે લોકાય પ્રવર્તેતે યદ્ધવિર્ધાને યુઞ્જતે મન ઇતિ સાવિત્ર્યા જુહોતિ સવિતપ્રસૂતે એવૈને સ્વર્ગં લોકં ગમયતિ હવિર્વૈ હવિર્ધાને ન હવિરનભિઘૃતં મેધમશ્નુતે યદભ્યનક્ભ્યેવૈને ઘારયતિ મેધ્યત્વાય શુષ્કો વા એષ નિરૃતિગૃહીતો યદક્ષો નભ્યાભ્યામુભયતો બદ્ધ ઉપધિભ્યા સંદષ્ટો યદુપાનક્તિ મેધ્યમેવૈનં યજ્ઞિયં કરોતિ ઘોષો વૈ નામાસુર આસીત્ સ વનસ્પતીન્ પ્રાવિશત્ તં દેવા ગૃહીત્વોભયતાઽબધ્નન્ યત્ ક્ષ્વેદેદસુર્યા વાગ્યજ્ઞમવવદેદ્રક્ષાઁસિ યજ્ઞમન્વવેત્ય હન્યુરનુગૃહ્ણન્તો યન્તિ રક્ષસામન્વવાયાય વર્ત્મના વૈ યજ્ઞં રક્ષાઁસ્યન્વવેત્ય જિઘાઁસન્તિ વૈષ્ણવ્યા વર્ત્મઞ્જુહોતિ વિષ્ણુર્વૈ યજ્ઞો વિષ્ણુનૈવ યજ્ઞાદ્રક્ષાઁસ્યપહન્તિ વ્યૃદ્ધા વા એષાહુતિર્યામનગ્નૌ જુહોતિ યદ્ધિરણ્યમુપાસ્ય જુહોત્યગ્નિમત્યેવ જુહોતિ સમૃદ્ધ્યૈ સ્વર્ગં વા એતે લોકં પ્રેતો યદ્ધવિર્ધાને ગાયત્ર્યા દક્ષિણસ્ય વર્ત્મઞ્જુહોત્યસ્યામેવૈને આક્રમયતિ ત્રિષ્ટુ ભોત્તરસ્યાન્તરિક્ષ એવૈને આક્રમયત્યાહવનીયં ગમયતિ સ્વર્ગમેવૈને લોકં ગમયતિ સ્વર્ગો હિ લોક આહવનીયસ્ત્રીન્ પુરસ્તાત્ પ્રક્રમાનુચ્છિઁષતિ ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવાસ્મિંલ્લોકાનુચ્છિંષતિ ॥ દિવો વા વિષ્ણ ઉત વા પૃથિવ્યા ઇતિ દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય મેથીમુપમિનોતિ વિષ્ણુર્વૈ યજ્ઞો મુખત એવ યજ્ઞસ્યાશિષમવરુન્દ્ધે તાં પરુષિ પરુષ્યાશાસાન એતિ વિષ્ણોર્નુ કં વીર્યાણિ પ્રવોચમિત્યુત્તરસ્ય વૈષ્ણવં વૈ હવિર્ધાનઁ સ્વયૈવૈનદ્દેવતયા સમર્ધપતિ વિષ્ણોઃ પૃષ્ઠમસીતિ ચ્છદિરુપરિષ્ટાદધિનિદધાતીદમેવ તેન કરોતિ યદિદમુત્તરાર્ધઁ શીર્ષ્ણો વિષ્ણો રરાટમસીતિ પુરસ્તાદ્રરાટમેવ તેન કરોતિ વિષ્ણોશ્નપ્ત્રે સ્થ ઇત્યભિતશ્શ્નપ્ત્રે એવ તેન કરોતિ । તિર્યઞ્ચં પુરસ્તાદ્વઁશં વિષીવ્યન્તિ તસ્માત્ તિરશ્ચી પુરુષસ્ય ભ્રુવૌ વિષ્ણોસ્સ્યૂરસિ વિષ્ણોર્ધ્રુવોઽસીતિ વૈષ્ણવં વૈ હવિર્ધાનઁ સ્વયૈવ દેવતયા સીવ્યતિ સ્વયા દેવતયા ગ્રન્થિં ગ્રથ્નાતિ યં પ્રથમં ગ્રન્થિં ગ્રથ્નીયાત્ તં પ્રથમં વિચૃતેદાત્મનો ગોપીથાય યદન્યં પૂર્વં વિચૃતેદમેહેનાધ્વર્યુઃ પ્રમીયેતોપરિષ્ટાચ્છમ્યાસ્સંનહ્યન્તિ પશ્ચાદુપમિન્વન્ત્યધસ્તાદ્ધિ મનુષ્યા યુઞ્જન્તિ પુરસ્તાદુપમિન્વન્તિ વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥ શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાનં પુરસ્તાદ્વર્ષીયો ભવતિ પશ્ચાત્ ક્રધીયસ્તસ્માત્ પુરસ્તાત્ પુરુષસ્ય શિરો વર્ષીયઃ પશ્ચાત્ ક્રધીયો વૈષ્ણવમસિ વિણાવે ત્વેતિ સંમિતમભિમન્ત્રયતે વૈષ્ણવં વૈ હવિર્ધાનઁ સ્વયૈવૈનદ્દેવતયા સમર્ધયતિ પ્ર તદ્વિષ્ણુસ્સ્તવતે વીર્યેણેતિ ત્રીન્ પ્રક્રમાન્ યજમાનં પ્રાઞ્ચં પ્રક્રમયતિ વિષ્ણુમેવૈનં ભૂતમિમાંલ્લોકાન્ ગમયતિ ॥૮। ।
શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાનં પ્રાણા ઉપરવા દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યાધસ્તાત્ પરિલિખત્યેતદ્વા એતયોઃ પર્વં મુખત એવ યજ્ઞસ્ય પ્રાણાન્ પ્રતિદધાતિ તસ્માન્મુખતઃ પ્રાણાશ્ચતુરઃ પરિલિખતિ ચત્વારો હિ પ્રાણાઃ પ્રાદેશં પ્રાદેશં વિપરિલિખત્યેતાવદેતાવદ્ધીમેઽભિ પ્રાણા અસંભિન્દન્તઃ ખનન્તિ પ્રાણાનામસંભેદાય યત્ સંભિન્દ્યાત્ પ્રાણાન્ સંભિન્દ્યાત્ પ્રમીયેત તાન્ પર એકધા સંતૃન્દન્તિ તસ્માત્ પ્રાણાઃ પર એકધા સંતૃણ્ણા દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમાદત્તે સવિતૃપ્રસૂત એવૈનાન્ દેવતાભિરાદત્ત ઇદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અપિકૃન્તામીતિ ભ્રાતૃવ્યો વૈ રક્ષો ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ ગ્રીવા અપિકૃન્તતીદમહં યો નસ્સમાનો યોઽસમાનોઽરાતીયતિ તસ્ય ગ્રીવા અપિકૃન્તામતિ ॥ પ્રાણા વા ઉપરવાઃ પ્રાણેભ્ય એવ ભ્રાતૃવ્યમન્તરેતિ તાજક્ પ્રધન્વતિ બૃહન્નસિ બૃહદ્ગ્રાવા બૃહતીમિન્દ્રાય વાચં વદેતિ બૃહતીઁ હ્યેષ ઇન્દ્રાય વાચં વદતિ રક્ષોહણં વલગહનં વૈષ્ણવીમિતિ રક્ષસામપહત્યૈ યદ્વૈષ્ણવીમિતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયતિ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ વ્યભ્યચરન્ત તેઽસુરા દેવાનાં પ્રાણેષુ વલગાન્યખનઁસ્તાન્ બાહુમાત્રેઽન્વવિન્દઁસ્તસ્માદ્બાહુમાત્રાઃ ખેયાઃ પ્રાણાનામનુવિત્ત્યા ઇદમહં તાન્ વલગાનુદ્વપામિ યાન્નસ્સમાનો યાનસમાનો નિચખાનેતિ યદેવાસ્યાત્ર શપ્તં યદભિચરિતં તદનુવિદ્યોદ્વપતિ તસ્માદેતે ભિષજ્યાસ્તસ્માદામયાવિનમનુમર્શયન્તિ ॥ સમ્રાડસિ સ્વરાડસીતિ સામ્રાજ્યમેવૈતૈરુપૈતિ ગાયત્રેણ ચ્છન્દસાવબાઢો યં દ્વિષ્મસ્ત્રૈષ્ટુભેન જાગતેનેત્યેતાવન્તિ વૈ છન્દાઁસિ છન્દોભિરેવ ભ્રાતૃવ્યમવબાધતે કિમત્ર ભદ્રં તન્નૌ સહેત્યાશિષમેવાશાસ્તે નિરસ્તો વલગોઽવબાઢો દુરસ્યુરિતિ યથાયજૂ રક્ષોઘ્નો વલગઘ્નઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાનિતિ રક્ષસામપહત્યૈ યદ્વૈષ્ણવાનિતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયતિ રક્ષોઘ્નો વલગઘ્નોઽવસિઞ્ચામિ વૈષ્ણવાનિતિ રક્ષસામપહત્યા અથો યદેવૈષાં ખનન્તઃ ક્રૂરં કુર્વન્તિ તચ્છમયતિ યદ્વૈષ્ણવાનિતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયતિ રક્ષોઘ્નો વલગઘ્નોઽવસ્તૃણામિ વૈષ્ણવાનિતિ રક્ષસામપહત્યૈ યદ્વૈષ્ણવાનિતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયત્યવસિઞ્ચત્યવ ચ સ્તૃણાતિ તસ્માત્ પ્રાણા અન્તરતો લોમશા ઉદન્વન્તો રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવી ઇતિ રક્ષસામપહત્યૈ યદ્વૈષ્ણવી ઇતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયત્યૃક્ષે વા એતે તષ્ટે અમેધ્યે આપો મેધ્યા યજ્ઞિયા યદદ્ભિઃ પ્રોક્ષતિ મધ્યે એવૈને યજ્ઞિયે કરોતિ હનૂ વા એતે યજ્ઞસ્ય યદધિષવણે અવિતૃણ્ણે ભવતસ્તસ્માદ્ધનૂ અવિતૃણ્ણે પુરસ્તાદઁહીયસી પશ્ચાદ્વરીયસી એવમેવ હિ હનૂ દ્વ્યઙ્ગુલમન્તરાધિષવણે ભવતિ તસ્માદિયમન્તરા હનૂ રાસ્નાકેવ રક્ષોહણૌ વલગહના ઉપદધામિ વૈષ્ણવી ઇતિ રક્ષસામપહત્યૈ યદ્વૈષ્ણવી ઇતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્સ્વયૈવૈને દેવતયા સમર્ધયતિ રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પર્યૂહામિ વૈષ્ણવી ઇતિ રક્ષસામપહત્યૈ યદ્વૈષ્ણવી ઇતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયતિ ॥ પર્યૂહતિ તસ્માદ્ધનૂ અનગ્ને અમુષિતે બર્સ્વૈરોષ્ઠાભ્યાઁ સૃક્કાભ્યાઁ શ્મશ્રુભિશ્શિરો બા એતદ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાનં પ્રાણા ઉપરવા હનૂ અધિષવણે દન્તા ગ્રાવાણો જિહ્વાધિષવણં ચર્મ મૂર્ધા દ્રોણકલશો યજ્ઞઃ પ્રજાપતિર્મુખતો વા ઇદં પ્રજાપતેસ્સોમં નિષ્પિબન્તિ તસ્માદૃજીષં જગ્ધમિવ પ્સાતમિવૈવઁ હિ દદ્ભિઃ પ્સાતં ભવતિ યો વિરાજં યજ્ઞમુખે દોહ્યાં વેદ દુહ એનામિયં વાવ વિરાટ્ તસ્યા એતદૂધો યદધિષવણે સ્તના ઉપરવા વત્સા ગ્રાવાણસ્ત્વગધિષવણં ચર્મર્ત્વિજો દુહન્તિ ય એવં વિરાજં યજ્ઞમુખે દોહ્યાં વેદ દુહ એનામ્

શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાનં ગ્રીવા આગ્નીધ્રમુદરઁ સદ ઊર્ગુદુમ્બરો યત્ સદસ્યૌદુમ્બરીં મિનોત્યૂર્જમેવ મધ્યતો દધાતિ યજમાને ચ પ્રજાસુ ચ તસ્માન્મધ્યતઃ પ્રજા ઊર્ગૂર્જયત્યસ્મૈ વૈ લોકાયૌદુમ્બરી મીયતેઽમુષ્મૈ યૂપસ્તસ્માદિતઃ પરાઞ્ચં યૂપં પ્રોક્ષત્યમુતોઽર્વાચીમૌદુમ્બરીમનયોર્લોકયોર્વિધૃત્યા ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરો યદમુતોઽર્વાચીમૌદુમ્બરીં પ્રોક્ષત્યમુત એવાર્વાચીમૂર્જં ચ્યાવયત્યસ્મિન્નેવ લોક ઊર્જં ન્યનક્તિ પ્રજાપતેર્વા ઉદ્ગાતોર્ગુદુમ્બર્યાઁ શ્રયતે પ્રજાસ્વેવોર્જં ન્યનક્તિ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમાદત્તે સવિતૃપ્રસૂત એવૈનાં દેવતાભિરાદત્ત ઇદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અપિકૃન્તામીતિ ભ્રાતૃવ્યો વૈ રક્ષો ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ ગ્રીવા અપિકૃન્તતિ ॥ શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃષદના ઇતિ શુન્ધત્યેવૈનમથો યદેવાસ્ય ખનન્તઃ ક્રૂરં કુર્વન્તિ તચ્છમયતિ યવમતીરવસિઞ્ચત્યન્નં વૈ યવા ઊર્ગુદુમ્બરોઽન્ન એવોર્જં દધાતિ પિતૃષદનં ત્વા લોકમાસ્તૃણામીતિ યદ્વા એતામપબર્હિષં મિનુયુર્ગર્તમિત્સ્યાદસ્યા ઉત્તરાર્ધ ઓષધયોઽસ્યા એવૈનામુત્તરાર્ધે મિનોત્યગર્તમિતમેવાકરુદ્દયાઁ સ્તભાનાન્તરિક્ષં પૃણ દૃઁહસ્વ પૃથિવ્યામિતિ દૃઁહત્યેવૈનાં નિતાનસ્ત્વા મારુતો નિહન્ત્વિતિ મનો વૈ નિતાનઃ પ્રાણા મારુતાસ્સ્વયૈવૈનાં દેવતયાવહરતિ ॥ નિતાનો હ સ્મ વૈ મારુતો દેવાનામૌદુમ્બરીં મિનોતિ તેનૈવૈનાં મિનોતિ મિત્રાવરુણયોર્ધ્રુવેણ ધર્મણેતિ મિત્રેણ વા ઇમાઃ પ્રજાશ્શાન્તા વરુણેન વિધૃતાઃ ક્લૃપ્ત્યા એવ વિધૃત્યૈ બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિમિત્યાશિષમેવાશાસ્તે બ્રહ્મ દૃઁહ ક્ષત્રં દૃઁહેત્યાશિષમેવાસ્મા આશિષ્ટાં દૃઁહતિ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણેથામિતિ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી વ્યુનત્તિ તસ્માદોષધયોઽનભ્યક્તા રેભન્તે ઘૃતેનૌદુમ્બરીમભિજુહોતિ તેજો વૈ ઘૃતમન્નમુદુમ્બરોઽન્ન એવ તેજો દધાત્યાન્તમેવ વનસ્પતિષુ ચૌષધિષુ ચ રસં દધાતિ ॥ વિશ્વજનસ્ય ચ્છાયાસીતિ વિશ્વજનસ્ય હ્યેષા છાયા ગોત્રાદ્ગોત્રાદ્ધ્યેતત્ સંપ્રસર્પન્ત્યૌદુમ્બરીમભિ ચ્છદીઁષિ સંમુખાનિ કુર્યાદ્દૈવીર્વા એતા વિશો યદોષધય ઓષધયશ્છદીઁષિ યજમાન ઔદુમ્બરી યજમાનમેવ પ્રજા અભિસંમુખાઃ કરોતિ ચ્છદિર્ભવત્યથાન્તર્વર્તસ્તસ્માત્ પુરુષસ્ય માઁસમથ પર્શુરુદરં વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યત્ સદસ્તિર્યઙ્ મિન્વન્તિ તસ્માત્ પુરુષેઽશિતં ધ્રિયતે યદન્વઙ્ મિનુયુર્ન પુરુષેઽશિતં ધ્રિયેત પુરુષેણ વૈ યજ્ઞસ્સંમિતો યજ્ઞેન પુરુષો યત્ સદ ઉભયતશ્છિદ્રં તસ્માત્ પુરુષ ઉભયતશ્છિદ્રો વિષીવ્યન્તિ તસ્માત્ પુરુષોઽન્તરતો વિષ્યૂત ઇન્દ્રસ્ય સ્યૂરસીન્દ્રસ્ય ધ્રુવોઽસીત્યૈન્દ્રં વૈ સદસ્સ્વયૈવ દેવતયા સીવ્યતિ સ્વયા દેવતયા ગ્રન્થિં ગ્રથ્નાત્યૈન્દ્રમસીન્દ્રાય ત્વેતિ સંમિતમભિમન્ત્રયત ઐન્દ્રં વૈ સદસ્સ્વયૈવૈનં દેવતયા સમર્ધયતિ । નવ ચ્છદીઁષિ કુર્યાદ્યદ્યગ્નિષ્ટોમસ્સ્યાત્ તેજસા ત્રિવૃતા સંમિતં પઞ્ચદશ યદ્યુક્થ્યઃ પઞ્ચદશેન સંમિતં વજ્રઃ પઞ્ચદશો વજ્રેણ સંમિતઁ સપ્તદશ યદ્યતિરાત્રસ્સપ્તદશેન સંમિતં પ્રજાપતિસ્સપ્તદશઃ પ્રજાપતિના સંમિતમેકવિઁશતિં પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય કુર્યાદેકવિઁશો વૈ સ્તોમાનાં પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો યજ્ઞક્રતૂનામેવ વ્યાવૃત્ત્યૈ યા અન્તતસ્સ્થૂણાસ્તાઃ ક્રધિષ્ઠાઃ કુર્યાદ્યદિ કામયેત વર્ષેદિતિ નીચૈરિવ હિ દ્યૌર્વર્ષિષ્યન્તી ભવતિ તા વર્ષિષ્ઠાઃ કુર્યાદ્યદિ કામયેત ન વર્ષેદિત્યુચ્ચૈરિવ હિ દ્યૌરવર્ષિષ્યન્તી ભવતિ યાનિ દક્ષિણાનિ ચ્છદીઁષિ તાન્યુત્તરાણિ કુર્યાદ્યજમાનલોકે વા એતાનિ યાનિ દક્ષિણાનિ ભ્રાતૃવ્યલોક ઉત્તરાણ્યુત્તરમેવ યજમાનમયજમાનાદ્ભ્રાતૃવ્યાત્ કરોત્યુત્તરો હિ યજમાનોઽયજમાનાત્

॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયાં મધ્યમિકાયામિષુર્નામ પઞ્ચવિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્