કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 23

અથ ત્રયોવિંશં સ્થાનકમ્ ।
દીક્ષિતમ્ ।
હવિર્વૈ દીક્ષિતો ન હવિરનભિઘૃતં મેધમશ્નુતે યદભ્યનક્ત્યભ્યેવૈનં ઘારયતિ મેધ્યત્વાય ઘૃતં દેવાનાં નિષ્પક્વં મનુષ્યાણામાયુતં ગન્ધર્વાણાઁ સ્વયંવિલીનમાદિત્યસ્ય નૈતદ્દેવત્રા ન મનુષ્યત્રા યન્નવનીતં નૈષ દેવત્રા ન મનુષ્યત્ર યો દીક્ષિતઃ પ્રચ્યુતોઽસ્માલ્લોકાદપ્રાપ્તોઽમું યન્નવનીતેનાભ્યઙ્ક્તે સમૃદ્ધ્યૈ વાસઃ પરિધત્તેઽગ્નેસ્તૂષઃ પિતૄણાં નીવિરોષધીનાં પ્રઘાતો વાયોર્વાતપા વિશ્વેષાં દેવાનામોતવશ્ચ તન્તવશ્ચ નક્ષત્રાણામતીરોકાસ્સર્વદેવત્યં વાસસ્સર્વદેવત્યો દીક્ષિતસ્સર્વાભિરેવૈનં દેવતાભિસ્સમર્ધયત્યાઙ્ક્ત ઇન્દ્રં વૈ વૃત્રં જઘ્નિવાઁસં રક્ષાઁસ્યસચન્ત તાન્યઞ્જનગિરિણાન્તરધત્ત રક્ષાઁસ્યેતઁ સચન્તે યો દીક્ષતે ભવતિ હિં યદાઙ્ક્તે રક્ષસામન્તર્હિત્યા ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રમહઁસ્તસ્ય ચક્ષુઃ પરાપતત્ તત્ ત્રિકકુભં પ્રાવિશદ્યદાઙ્તે તસ્યૈવ ચક્ષુષોઽવરુદ્ધ્યૈ દ્વિર્દક્ષિણમાઙ્ક્તે સકૃત્ સવ્યં ચિવૃદ્યજ્ઞો મુખત એવં યજ્ઞમાલભતે ત્રિર્દક્ષિણમાઙ્ક્તે દ્વિસ્સવ્યં પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવરુન્દ્ધે દક્ષિણં પૂર્વમાઙ્ક્તે સવ્યઁ હિ પૂર્વં મનુષ્યા આઞ્જતે વ્યાવૃત્ત્યૈ યજુષાઙ્ક્તેઽયજુષા હિ મનુષ્યા આઞ્જતે વ્યાવૃત્ત્યૈ પરાચીનમાનક્તિ ન નિધાવત્યાચપરાચઁ હિ મનુષ્યા આઞ્જતે વ્યાવૃત્ત્યા ઇષીકયાઙ્ક્તે શલલ્યા હિં મનુષ્યા આઞ્જતે વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥ સતૂલા ભવતિ મૈત્રી વૈ સતૂલા વારુણી પરિશીર્ણા મૈત્રો દીક્ષિતસ્સમદ્ધ્યા ઊનમિવ વા એતચ્છિદ્રમિવ યચ્ચક્ષુર્યદાઙ્ક્તે તદેવાપૂરયત્યચ્છિદ્રત્વાય પાવયતીન્દ્રો વૈ વૃત્રમહઁસ્તમપ્સ્વેવાધ્યહઁસ્તાસાં યા યાજ્ઞિયા મેધ્યા આસઁસ્તા ઉદક્રામઁસ્તા ઓષધયોઽભવન્ યત્ તેજસ્તે દર્ભાસ્તસ્માત્ તે પવિત્રં તસ્માદ્દર્ભૈરપઃ પુનન્તિ યદ્દર્ભપિઞ્જૂલૈઃ પાવયત્યપામેવૈનમોષધીનાં તેજસા પાવયતિ દ્વાભ્યાં પાવયતિ દ્વે સત્યં ચાનૃતં ચ સત્યેનૈવાસ્યાનૃતં પાવયતિ દ્વૌ પ્રાણશ્ચાપાનશ્ચ ત્રિભિઃ પાવયતિ ત્રિષત્યા હિ દેવા અથો ત્રયો હિ પ્રાણાઃ પ્રાણો વ્યાનોઽપાનસ્તાનેવ યજમાને દધાતિ પઞ્ચભિઃ પાવયતિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષો યાવાનેવાસ્યાત્મા તં પાવયતિ સપ્તભિઃ પાવયતિ સપ્ત વૈ છન્દાઁસિ ચ્છન્દોભિરેવૈનં પાવયતિ નવભિઃ પાવયતિ નવ પ્રાણાઃ પ્રાણૈરેવૈનં પાવયત્યેકવિંશત્યા પાવયત્યેકવિઁશો વૈ પુરુષો દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યા આત્મૈકવિંશો યાવાનેવાસ્યાત્મા તં પાવયતિ ચિત્પતિસ્ત્વા પુનાત્વિતિ બ્રહ્મ વૈ ચિત્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનં પાવયતિ વાક્પતિસ્ત્વા પુનાત્વિતિ સ હિ પાવયિતા દેવસ્ત્વા સવિતા પુનાત્વિતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈનં દેવતાભિઃ પાવયત્યચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણૈત્યચ્છમ્બટ્કારમેવૈનં પાવયતિ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિરિત્યાદિત્યસ્યૈવૈનં તન્વા પાવયતિ તસ્ય તે પવિત્રપતે પવિત્રેણેતિ યજ્ઞો વૈ પવિત્રપતિર્યજ્ઞાયૈવૈતત્ પુનીતે યસ્મૈ કં પુને તચ્છકેયમિતિ યજ્ઞઁ શકેયમિત્યેવૈતદાહાન્વઞ્ચં પાવયત્યન્વઙ્વૈ પુરુષં પ્રાણો યદા વૈ પ્રાણસ્તિર્યઙ્ ભવત્યથ પ્રમીયતે યત્ તિર્યઞ્ચં પાવયેત્ તિર્યઞ્ચમસ્ય પ્રાણં કુર્યાત્ પ્રમીયેતાન્વાત્મમેવાસ્ય પ્રાણં કરોતિ બહિષ્પાવયતિ મનુષ્યલોક એવૈનં પાવયિત્વા પૂતં દેવલોકં પ્રણયતિ

ગર્ભો દીક્ષિતો યોનિર્દીક્ષિતવિમિતમુલ્બં દીક્ષિતવસનં જરાયુ કૃષ્ણાજિનમેતસ્માદ્વૈ યોનેરિન્દ્રોઽજાયત કુલાયમેવૈતદાસીવનં કૃત્વોપચરતિ તસ્માદ્દીક્ષિતં નાન્યત્ર દીક્ષિતવિમિતાત્ સૂર્યોઽભિનિમ્રોચેન્નાન્યત્રાભ્યુદિયાત્ સ્વાદેવ યોનેઃ પ્રજાયત આકૂત્યૈ પ્રયુજે અગ્નયે સ્વાહેત્યાકૂય વૈ યજ્ઞઃ પ્રયુજ્યતે યત્રૈવ યજ્ઞમાકુવતે તદેનમાલમતે મેધાયૈ મનસે અગ્નયે સ્વાહેતિ મેધયા મનસાભિગચ્છતિ યજતાઁ સ્ય ઇતિ યજ્ઞમેવાલભતે દીક્ષાયૈ તપસે અગ્નયે સ્વાહેતિ દીક્ષયા વૈ તપસા યજ્ઞં પ્રાપ્નોતિ યજ્ઞમેવાવરુન્દ્ધે સરસ્વત્યૈ પૂષ્ણે અગ્નયે સ્વાહેતિ વાગ્વૈ સરસ્વતી પશવઃ પૂષા વાચા પશુભ્યો યજ્ઞ આલભ્યતે વાચૈવ પશુભ્યોઽધિ યજ્ઞમાલભત આપો દેવીર્બૃહતીર્વિશ્વશંભુવ ઇત્યાપો વૈ યજ્ઞો દિવિ યજ્ઞોઽન્તરિક્ષે પૃથિવ્યાં બ્રહ્મ બૃહસ્પતિરત્રાત્ર વૈ યજ્ઞો યત્ર યત્રૈવ યજ્ઞસ્તત એનં બ્રહ્મણાલભતે પઞ્ચૈતાનિ જુહોતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવરુન્દ્ધે યજ્ઞસ્ય વા એતે સંભારા યદેતાનિ યજૂઁષિ યદેતાનિ ન જુહુયાદસંભૃતોઽસ્ય યજ્ઞસ્સ્યાદ્યદેતાનિ જુહોતિ યાવાનેવ યજ્ઞસ્તઁ સંભરત્યદીક્ષિતો વા એકયાહુત્યાદન્તિ હ સ્મ વા એતસ્ય પુરાન્નં યસ્યૈતાનિ ન હૂયન્તે યદેતાનિ જુહોતિ દીક્ષિતત્વાયૈવ દ્વિતીયત્વાયાગ્નયે સ્વાહાગ્નયે સ્વાહેતિ જુહોત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતાસ્સર્વા એવ દેવતા અવરુન્દ્ધે પઞ્ચૈતાનિ જુહોત્યૌદ્ગ્રભણઁ ષષ્ઠઁ ષડૃતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ યજ્ઞસ્સૃષ્ટઃ પ્ર યજુરવ્લિનાત્ પ્ર સામ તમૃગેવાયચ્છન્નવ સામાનિ દ્વાદશ યજૂઁષિ તસ્માન્નવભિર્બહિષ્પવમાનઁ સ્તુવન્ત્યૃચૌદ્ગ્રભણં જુહ્વતિ યદૃચૌદ્ગ્રભણં જુહોતિ યજ્ઞમેવ સૃષ્ટં પ્રત્યુદૃચા યચ્છતિ દ્વાદશભિર્હ સ્મ વૈ કારુદ્વેષિણ ઔદ્ગ્રભણં જુહ્વત્યેતદેવ સ દ્વાદશગૃહીતં કૃત્વા જુહુયાત્ તેનૈવ તદાપ્નોતિ પૂર્ણયા સ્રુચા જુહોતિ પૂર્ણઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ યદૂનયા જુહુયાદ્ભ્રાતૃવ્યાય લોકં કુર્યાત્ કામર્તં વૈ પૂર્ણં યઁ હિ કામં કામયતે તં પૂર્ણસ્ય કુરુતે યમેવ કામં કામયતે તમવરુન્દ્ધે । સ્વે છન્દસિ યજ્ઞઃ પ્રતિષ્ઠાપ્યોઽનુષ્ટુબ્ વૈ પ્રજાપતેસ્સ્વં છન્દો યજ્ઞઃ પ્રજાપતિર્યદનુષ્ટુભૌદ્ગ્રભણં જુહોતિ સ્વ એવ ચ્છન્દસિ યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયતિ ચ્છન્દઃપ્રતિષ્ઠાનો વૈ યજ્ઞસ્સ યથાછન્દસં છન્દસ્સુ પ્રતિષ્ઠાપ્યસ્સૈષાનુષ્ટુપ્ તસ્યાસ્સપ્તક્ષરમેકં પદમષ્ટાક્ષરાણિ ત્રીણિ તેષાઁ સપ્તાનાં યાનિ ત્રીણિ તાન્યષ્ટા ઉપયન્તિ તાન્યેકાદશ સાં ત્રિષ્ટુબ્ યાનિ ચત્વારિ તાન્યષ્ટા ઉપયન્તિ તાનિ દ્વાદશ સા જગતી યાન્યષ્ટૌ સા ગાયત્ર્યવિભક્તાનુષ્ટુપ્ સ્વાહાકારેણ પઙ્ક્તિરેતાવન્તિ વૈ છન્દાઁસિ યજ્ઞમેવ યથાછન્દસં છન્દસ્સુ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ યજ્ઞસ્સૃષ્ટો દેવતાભિરાલભ્યો વિશ્વો દેવસ્ય નેતુરિતિ યન્નેતૃમતી તેન સાવિત્રી મર્ત ઇતિ પિતૃદેવત્યા વિશ્વ ઇતિ વૈશ્વદેવી દ્યુમ્નમિતિ બાર્હસ્પત્યા પુષ્યત્વિતિ પૌષ્ણી સારસ્વતસ્સ્વાહાકાર એતાવતીર્વૈ દેવતા યજ્ઞમેવ સૃષ્ટં દેવતાભિરાલભતે યજ્ઞસ્સૃષ્ટસ્ત્રેધા પ્રાવિશદૃચં તૃતીયેન સામ તૃતીયેન યજુસ્તૃતીયેન તસ્ય યા પ્રિયા તનૂરાસીત્ તયા યજુઃ પ્રવિશત્ તસ્માદ્યજુષો નોચ્ચૈઃ કીર્તયિતવ્યં યજ્ઞસ્ય પ્રિયાં તન્વમુદૂર્ણોત્યબ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ નગ્નંભાવુકઃ

યજ્ઞો વૈ દેવેભ્યોઽપાક્રામત્ કૃષ્ણો ભૂત્વા તસ્માત્ પુનરુપાવર્તમાનાદૃક્સામે અપાક્રામતાં તે કૃષ્ણં પ્રાવિશતાં યજ્ઞં મન્યમાને શુક્લઁ સામ કૃષ્ણમૃગ્યત્ કૃષ્ણાજિનેન દીક્ષત ઋક્સામે એવાલભતેઽહોરાત્રે વૈ મિથુનઁ સમભવતાં તયોરોજો વીર્યમપાક્રામત્ તત્ કૃષ્ણં પ્રાવિશદ્યત્ કૃષ્ણાજિનેન દીક્ષતેઽહોરાત્રયોરેવૌજો વીર્યમાલભતે દ્યાવાપૃથિવી વૈ મિથુનઁ સમભવતાં તયોસ્તેજો યજ્ઞિયમપાક્રામત્ તત્ કૃષ્ણં પ્રાવિશદ્યત્ કૃષ્ણાજિનેન દીક્ષતે દ્યાવાપૃથિવ્યોરેવ તેજો યજ્ઞિયમાલભત ઋક્સામયોશ્શિલ્પે સ્થ ઇત્યૃક્સામે એવાલભતે યથા નાવૌ તરિષ્યઁસ્તે એનઁ સંપારયત ઓદૃચશ્શર્માસિ શર્મ મે યચ્છેતિ દેવતાશ્ચ વા એષ યજ્ઞં ચાભ્યારોહતિ યત્ કૃષ્ણાજિનમારોહતિ યદા વૈ શ્રેયાન્ કામયતેઽથ પાપીયાઁસં પ્રતિનુદતે દેવતાભ્યશ્ચૈવ યજ્ઞાય ચ નમસ્કરોત્યપ્રતિનોદાયાશુમવન્તિ વા અન્યાનિ ચ્છન્દાઁસ્યાસન્નનાશુમવન્ત્યન્યાનિ તાન્યાજિમયુર્યાન્યાશુમવન્ત્યાસઁસ્તાનિ પ્રધક્ષ્યામહ ઇતિ ભીષા કૃષ્ણં પ્રાવિશઁસ્તાનીમાનિ યજ્ઞં વહન્તિ યાન્યનાશુમવન્ત્યાસઁસ્તાનિમન્વક્ષ્યામહ ઇતિ ભીષા કૃષ્ણં પ્રાવિશઁસ્તાનીમાનિ ચ્છન્દાઁસિ યાન્યયજ્ઞવાહાનિ તાનિ સ્વારાજ્યમગચ્છન્ સ્વારાજ્યં ગચ્છતિ ય એવં વેદ યત્ કૃષ્ણાજિનેન દીક્ષત આશુમવન્તિ ચૈવાનાશુમવન્તિ ચોભયાનિ ચ્છન્દાઁસ્યવરુન્દ્ધે । હોત્રા વૈ દેવેભ્યોઽપાક્રામઁસ્તદ્વષટ્કારોઽપ્યચરત્ કૃષ્ણો ભૂત્વાસ્કન્નં વૈ વષટ્કારાદ્ધવિસ્તસ્માત્ કૃષ્ણાજિને હવિષ્પિઁષન્તિ હવિર્વૈ દીક્ષિતસ્તસ્માત્ કૃષ્ણાજિનમધ્યાસ્તે તસ્માન્ન નિષ્ઠીવતિ હવિષોઽસ્કન્દાય બહિષ્ટાદ્વૈ પશૂનાં યજ્ઞશ્ચ દેવતાશ્ચાન્તરાન્મેદો યદ્બહિર્લોમં કૃષ્ણાજિનં કુર્યાદન્તર્હિતો યજમાનો યજ્ઞાચ્ચ દેવતાભ્યશ્ચ સ્યાદ્યદન્તર્લોમમન્તર્હિતો યજ્ઞો દેવતાભ્યો દ્વે સમસ્યેદન્તર્માઁસે બહિર્લોમ્ની યદ્યેકઁ સ્યાત્ પાદં પ્રતિષીવ્યેદનન્તર્હિતો યજમાનો યજ્ઞાચ્ચ દેવતાભ્યશ્ચ ભવત્યનન્તર્હિતો યજ્ઞો દેવતાભ્યો વિષ્ણોશ્શર્માસિ શર્મ યજમાનસ્યેતિ વિષ્ણુર્વૈ યજ્ઞો વૈષ્ણવો યજમાનો વિષ્ણુનૈવ યજ્ઞેનાત્માનમુભયતસ્સયુજં કુરુતે યજ્ઞો યદસૃજ્યત તસ્યો લ્બમન્વવેષ્ટત તદ્દીક્ષિતવસનમભવદ્ ગર્ભો દીક્ષિતો યદ્દીક્ષિતવસનં પરિધત્તે સ્વેનૈવ યોનિનાત્માનમોર્ણુતે તસ્માન્મહત્ કાર્યમેવમિવ હ્યુલ્બેન ગર્ભ આવૃત ઇવ ચ્છન્ન ઇવ ન પ્રત્યક્ષં વદેદ્વાચોઽયાતયામત્વાય

અઙ્ગિરસો વૈ સ્વર્ગં લોકં યન્તસ્તે મેખલાસ્સંન્યકિરઁસ્તતશ્શર ઉદતિષ્ઠદ્યચ્છરમયી મેખલા ભવતિ તામેવ મેખલામાલભતે દેવા યત્રોર્જં વ્યભજન્ત તતશ્શર ઉદતિષ્ઠદ્યચ્છરમયી મેખલા ભવતિ તામેવોર્જમાલભત ઊર્ગ્વૈ મેખલા મધ્યં પ્રતિ પરિવ્યયત્યૂર્જમેવ મધ્યતો દધાતિ યજમાને ચ પ્રજાસુ ચ તસ્માન્મધ્યતઃ પ્રજા ઊર્ગૂર્જયતિ નાભિં પ્રતિ પરિવ્યયત્યૂર્ધ્વં વૈ પુરુષસ્ય નાભ્યા મેધ્યમવાચીનમમેધ્યં મેધ્યસ્ય ચામેધ્યસ્ય ચ વ્યાવૃત્ત્યૈ ત્રિવૃદ્ભવતિ ત્રિવૃતા વૈ સ્તોમેન પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત ત્રિવૃદ્વજ્રો વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરતીન્દ્રો વૈ વૃત્રાય વજ્રં પ્રાહરત્ તસ્ય યત્ પ્રાશીર્યત સે શરોઽભવત્ તચ્છરસ્ય શરત્વં વજ્રો વૈ શરો યચ્છરમયી મેખલા ભવતિ વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરતિ સ્તૃણુત એનં યં દ્વિષ્યાત્ તં પરિવ્યયન્ ધ્યાયેદ્વજ્રેણૈવૈનઁ સમર્પયતિ મેખલા પુઁસો ભવતિ યોક્ત્રઁ સ્ત્રિયાસ્સ્ત્રી વૈ મેખલા પુમાન્ યોક્ત્રં મિથુનમેવ યજ્ઞમુખે વિપર્યૂહેતે પ્રજનનાય વજ્રો વૈ મેખલા ક્ષુદુદારં પાપ્મા ભ્રાતૃવ્યો યન્મેખલાં પરિવ્યયતે વજ્રેણૈવ પાપ્માનં ભ્રાતૃવ્યમપહતે ॥ યજ્ઞો વૈ દેવેષ્વાસીદ્દક્ષિણા પિતૃષુ સ યજ્ઞો દક્ષિણામભ્યકામયત તં પિતરોઽબ્રુવન્ દેવેષુ નો ભાગધેયમિચ્છેતિ તેઽબ્રુવઁસ્તૃતીયસવનભાગા આસન્નિતિ તસ્માત્ પિતૃભ્યસ્તૃતીયસવનં ક્રિયતે તમહ્વયત્ તાઁ હૂતોઽધાવન્ તસ્માત્ પુમાન્ સ્ત્રિયા હૂતો ધાવતિ તસ્માચ્છ્રોત્રિયસ્સ્ત્રીકામતમસ્સ હિ યજ્ઞસ્ય નેદિષ્ઠી તાઁ સમભવત્ તદિન્દ્રોઽચાયત્ સોઽમન્યત યો વા ઇતો જનિષ્યતે સ એવેદં ભવિષ્યતીતિ તં યોનિં પ્રાવિશત્ તસ્માદજાયત સ પુનઃ પ્રત્યવૈક્ષત સોઽમન્યત યો વા ઇતોઽપરો જનિષ્યતે સ મે સપત્નો ભવિષ્યતીતિ તમનુહાય નિવેષ્ટ્યાચ્છિનત્ સા વિષાણાભવદ્યદ્વિષાણા ભવતિ યજ્ઞસ્યૈવ રેત ઇન્દ્રસ્ય યોનિં દક્ષિણાયા યોનિમાલભતે પઞ્ચાવૃદ્ભવતિ પઞ્ચાભિર્હિ સ તાં નિવેષ્ટ્યાચ્છિનદિન્દ્રસ્ય યોનિરસતીન્દ્રસ્ય હ્યેષા યોનિઃ કૃષ્યૈ ત્વા સુમનસ્યાયા ઇતિ તસ્માત્ કૃષ્ટં પચ્યત ઉત્કૃધીતિ તસ્માદૂર્ધ્વા ઓષધય ઉત્પચ્યન્તે યજુષા કણ્ડૂયતેઽયજુષા હિ મનુષ્યાઃ કણ્ડૂયન્તે વ્યાવૃત્ત્યૈ યદયજુષા કણ્ડૂયેત વરુણવત્ કણ્ડૂયેતાપિ ગર્ભાઃ પામના જાયેરન્। વાગ્વૈ દેવાન્ મનુષ્યાન્ પ્રવિશન્ત્યૈત્તસ્યા યદત્યરિચ્યત તદ્વનસ્પતીન્ પ્રાવિશત્ સૈષા વનસ્પતિષુ વાગ્વદતિ યા દુન્દુભૌ યા નાડ્યાં યા તૂણવે યદ્દણ્ડો ભવતિ વાચ એવાતિરિક્તમવરુન્દ્ધે તં મૈત્રાવરુણાય પ્રયચ્છતિ વાચમેવાસ્મૈ તત્ પ્રયચ્છતિ તાઁ શશ્વદૃત્વિગ્ભ્યો વિભજતિ તસ્માદસ્ય વાઙ્ નોપદસ્યત્યાસ્યદઘ્નઃ કાર્યસ્તાવતી હીયં વાગ્વદત્યથો એતાવતિ હિ વાચા વીર્યં ક્રિયતે યો વૃક્ષઃ ફલગ્રહિસ્તસ્ય કુર્યાત્ ફલગ્રહિરસાનીતિ

સ્વાહા યજ્ઞં મનસ ઇતિ મનસા વૈ યજ્ઞ આલભ્યતે વાતયોનિર્યજ્ઞો દિવિ યજ્ઞોઽન્તરિક્ષે પૃથિવ્યામત્રાત્ર વૈ યજ્ઞો યત્ર યત્રૈવ યજ્ઞસ્તત એનં મનસાલભતે તં યત્વાસ્તે યજ્ઞમેવ તદ્યત્વાસ્તે યદ્વિસૃજેદ્યજ્ઞં વિસૃજેદ્યદિ વિસૃજેત્ પુનર્દીક્ષયેદ્યત્ પુનર્દીક્ષયેદાહુતીરભિરેચયેદ્ગાયત્રીં વૈષ્ણવીમનુબ્રૂયાદ્વાગ્વૈ ગાયત્રી યજ્ઞો વિષ્ણુર્વાચૈવ યજ્ઞં સંતનાતિ બાર્હસ્પત્યામુત્તરામનુબ્રૂયાદ્બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણા યજ્ઞસ્યાર્તં નિષ્ક્રિયતે બ્રહ્મણૈવ યજ્ઞસ્યાર્તં નિષ્કરોતિ ત્વમગ્ને વ્રતપા અસીત્યગ્નયે વ્રતપતયેઽનુબ્રૂયાદ્વ્રતપતિં વા એતસ્ય વ્રતં ગચ્છતિ યો દીક્ષિતસ્સન્ન વ્રતં ચરત્યગ્નિર્દેવાનાં વ્રતપતિર્વ્રતપતેરેવાધિ વ્રતમાલભતેઽદીક્ષિષ્ટાયમસા આમુષ્યાયણ ઇતિ ત્રિરુપાઁશ્વાહ ત્રિરુચ્ચૈર્દેવેભ્યશ્ચૈવ મનુષ્યેભ્યશ્ચ યજ્ઞં પ્રાહ નક્ષત્રં દૃષ્ટ્વા વાચં વિસૃજતે દિવા વૈ મનુષ્યા યજ્ઞેન ચરન્તિ નક્તં દેવા અહ્નૈવ રાત્રીમભિસંતત્ય દેવેભ્યો યજ્ઞઁ સંપ્રયચ્છતિ ગોપીથાય વ્રતં કૃણુતેતિ યજ્ઞં કુરુતેત્યેવૈતદાહ પાઙ્ક્ત્યેષા વ્યાહૃતિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો વાચ એવૈતત્ સમ્યગુદ્યતે નોત્તાનો દીક્ષિતશ્શયીત યદુત્તાનશ્શયીત દેવલોકમુપાવર્તેત ન ન્યઙ્ શયીત યન્ન્યઙ્ શયીત પિતૃલોકમુપાવર્તેત ॥ જનો વા ઇતઃ પિતરો દૂરે જનાદાગચ્છતિ પ્રમાયુકસ્સ્યાત્ તિર્યઙ્ઙેવ શયીતાન્તરિક્ષદેવત્યો વૈ દીક્ષિતસ્સ્વમેવ લોકઁ સ્વમાયતનમુપાવૃત્ય શયે નાગ્નેઃ પરાઙ્ શયીતાગ્નિસ્સર્વા દેવતા દેવતાભ્ય આવૃશ્ચ્યેતાગ્નિમેવાભ્યાવૃત્ય શયીતાગ્નિસ્સર્વા દેવતા દેવતા એવાભ્યાવૃત્ય શયે દૈવીં ધિયં મનામહ ઇતિ માર્જયતે બ્રહ્મણા સતેજસ્વાયાથો આપો મે નેદ્દીક્ષામવમુષ્ણાનિત્યન્નં વૈ મનુષ્યેભ્ય ઉદબીભત્સત તદ્દેવા અયિયઁસઁસ્તા આપોઽબ્રુવન્નુપાવર્તસ્વ વયં ત એતાન્ સ્વદયિષ્યામ ઇતિ તદુપાવર્તત યદ્દીક્ષિતો માર્જયતેઽન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ॥ તસ્માદ્બ્રાહ્મણ આહાર્ય આહૃતે હસ્તા અવનેનિજીતાન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ન વા એતેન હુતં વ્રતયિતવ્યં નાહુતં યો દીક્ષિતો યે દેવા મનુજાતા ઇતિ વ્રતયતિ પ્રાણા વૈ દેવા મનુજાતાસ્સ્વાયામેવ દેવતાયાઁ હુતં વ્રતયતિ તેનાસ્ય ન હુતં ભવતિં નાહુતમગ્ને ત્વઁ સુ જાગૃહીતિ સ્વપ્યન્નગ્નિમભિમન્ત્રયેત બહુ વા એષ સુપ્તો વ્રત્યં નિગચ્છત્યગ્નિર્દેવાનાં વ્રતપતિર્વ્રતપતય એવ વ્રતઁ સંપ્રદાય કામમૃધતે ત્વમગ્ને વ્રતપા અસીતિ પ્રબુધ્યાગ્નિમભિમન્ત્રયેત વ્રતપતયે વા એષ વ્રતઁ સંપ્રયચ્છત્યગ્નિર્દેવાનાં વ્રતપતિર્વ્રતપતેરેવાધિ વ્રતમાલભતે

ન દીક્ષિતેન હોતવ્યઁ હવિર્વૈ દીક્ષિતો રુદ્રોઽગ્નિર્યજ્જુહુયાદ્ધવિર્ભૂતમાત્માનં રુદ્રાયાપિદધ્યાદ્યન્ન જુહુયાદ્યજ્ઞં વિચ્છિન્દ્યાત્ તદેતદ્વ્રતમપરસ્મિન્નગ્ના અધિશ્રિત્ય પૂર્વમગ્નિમભિસંચરતિ તેનૈવ યજ્ઞઁ સંતનોતિ યથા વિ ગૌરૂધઃ કુરુત એવમેષ દેવેભ્યો યજ્ઞઁ સંભરતિ યો દીક્ષતે યજ્જુહુયાદ્યજ્ઞં વિદુહ્યાત્ સ્રેવયેદ્યથોપધીતે સૂત એવં તદ્યદુપરિ જુહોતિ સકૃદેવ યામ આગતે દેવેભ્યો યજ્ઞં દુહે સર્વં વા એતસ્ય હવિર્ભૂતં યો દીક્ષિતો નિરાદિશ્ય હિ દીક્ષતે તસ્ય યોઽન્નમત્તિ યજ્ઞં ગિરતિ તસ્ય યજ્ઞેનૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ પાશેન વા એષોઽભિહિતો યો દીક્ષિતો વરુણ્યઃ પાશસ્તસ્ય યોઽન્નમત્તિ વરુણ એનં ગ્રાહુકો ભવતિ તસ્માદ્બદ્ધસ્ય નિગસ્ય ચાન્નં નાદ્યાદ્દેવાનાં વા એતત્ પરિષૂતં યો દીક્ષિતો મનુષ્યાણામિન્ન્વૈ પરિષૂતઁ સુરભ્યવાયં તસ્માદ્દીક્ષિતસ્યાન્નં નાદ્યાત્ ત્રેધા વા એતસ્ય પાપ્માનં વિભજન્તે યો દીક્ષિતો યોઽન્નમત્તિ સ તૃતીયં યોઽશ્લીલં કીર્તયતિ સ તૃતીયં યો નામ ગૃહ્ણાતિ સ તૃતીયં તસ્માદ્દીક્ષિતસ્ય નાન્નમદ્યાન્નાશ્લીલં કીર્તયેન્ન નામ ગૃહ્ણીયાદ્દાનાય વા એષ દીક્ષતેઽથૈતદનૃતં કરોતિ યત્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ગર્ભો દીક્ષિતો હિનસ્તિ ગર્ભં પ્રતિગૃહીતં પૂષા સનીનાઁ સોમો રાધસામિતિ પૂષા હિ સનીનામીશે સોમો રાધસાં રાસ્વેયત્ સોમેતિ સોમો વા એતદેતસ્મૈ રાસતે યદ્વનુત આ ભૂયો ભરેત્યાગમે હ્યેનં ભૂયો દેવસ્સવિતા વસોર્વસુદાવેતિ સવિતૃપ્રસૂત એવ પ્રતિગૃહ્ણાત્યાત્મનોઽહિઁસાયૈ દેવેભ્યો વૈ યજ્ઞો ન પ્રાભવત્ તં દક્ષિણાભિસ્સમભાવયન્ યદ્દીક્ષિતો ભૃતિં વનુતે યજ્ઞમેવ સંભાવયતિ તસ્માદ્ દ્વાદશ રાત્રીર્દીક્ષિતો ભૃતિં વન્વીત યાવાનેવ યજ્ઞસ્તં સંભાવયતિ । દેવેભ્યો વા અન્યા દક્ષિણા નીયન્તે મનુષ્યેભ્યોઽન્યાસ્તા એતા અનુદિશતિ વાયવે ત્વેતિ યા નશ્યતિ નિરૃત્યૈ ત્વેતિ યાવસીદતિ રુદ્રાય ત્વેતિ યાં રુદ્રો હન્તિ યા સઁશીર્યતે વરુણાય ત્વેતિ યાપ્સુ યા બ્લેષ્કેણ યમાય ત્વેતિ યાન્યેન મૃત્યુનૈતા વૈ દેવેભ્યો નીયન્તે મનુષ્યેભ્ય ઇતરાસ્તા એતાઃ પુણ્યબ્રાહ્મણ એતાભિર્ભૂય ઉપર્ધ્નોત્યૃધ્નોતિ ય એવં વેદ દેવીરાપો અપાં નપાદિત્યપોઽતિગાહતે યદેવાસાં યજ્ઞિયં યદ્ધવિષ્યં તત્ પરિવૃણક્ત્યનવક્લેશાયાગ્નિર્વૈ દીક્ષિતશ્શમયન્ત્યગ્નિમાપો યજુષાતિગાહતે શાન્ત્યૈ શાન્તિર્હ્યાપોઽથો તેજ એવાત્મન્ ભૂયસ્સમાધત્તે યદયજુષાતિગાહેત વિહ્રાદિનીરાપસ્સ્યુર્યજુષાતિગાહતે ॥ તસ્માદાપસ્સંતતા અવિચ્છિન્ના ધાવન્તિ યદિ નાવ્યાં તરેદરણી ચ રથં ચાધાય તરેદગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા યજ્ઞો રથો દેવતાભિશ્ચૈવ યજ્ઞેન ચ સહ તરત્યા પારાદ્ગન્તોર્લોષ્ટં વિમૃણન્નાસીત તેનાસ્યા નૈતે સખ્યેહ્યયં તે યોનિરૃત્વિય ઇતિ યથાયજુરેદમગન્મ દેવયજનં પૃથિવ્યા ઇતિ દેવયજનમધ્યવસ્યત્યૃક્સામાભ્યાઁ સંતરન્તો યજુર્ભિરિત્યૃક્સામાભ્યાં ચૈવ દેવતાભિશ્ચ દેવયજનમભિસંતરતિ

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સમાવદેવ યજ્ઞેઽકુર્વત યદેવ દેવા અકુર્વત તદસુરા અકુર્વતાગ્નિહોત્રં દર્શપૂર્ણમાસૌ ચાતુર્માસ્યાન્યેષ વાવ તર્હિ યજ્ઞ આસીત્ તે દેવા એતઁ સૌમ્યમધ્વરમપશ્યઁસ્તમાહરઁસ્તેઽદીક્ષયઁસ્તેઽગ્નિહોત્રં વ્રતમકુર્વતાગ્નિહોત્રં વાવ વ્રતં તસ્માદ્યાગ્નિહોત્રસ્ય સ્કન્નસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિસ્સા વ્રતસ્ય સ્કન્નસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિસ્તસ્માદ્ દ્વિવ્રતો દીક્ષિતસ્સ્યાદ્ દ્વિર્હ્યગ્નિહોત્રં જુહ્વતિ તેષાં યત્ પૌર્ણમાસમાસીત્ તમગ્નીષોમીયં પશુમકુર્વત યઃ પૂર્વેદ્યુરાલભ્યતે યદ્દાર્શં તમાગ્નેયં યોઽનુસવનમાલભ્યતે વૈશ્વદેવં પ્રાતસ્સવનમકુર્વત વરુણપ્રઘાસાન્માધ્યન્દિનઁ સવનઁ સાકમેધાઁસ્તૃતીયસવનં તૃતીયસવને પિતૃયજ્ઞમવાકલ્પયઁસ્તૃતીયસવને ત્ર્યમ્બકાઁસ્તેઽસુરા અપક્રામન્તોઽબ્રુવન્ન વા ઇમે ધ્વર્તવા અભૂવન્નિતિ તદધ્વરસ્યાધ્વરત્વં તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ ય એવં વિદ્વાન્ દીક્ષતે યમેવં વિદ્વાન્ દીક્ષયતિ ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ

સ્વર્ગં વા એતેન લોકં પ્રયન્તિ યત્ પ્રાયણીયં તત્ પ્રાયણીયસ્ય પ્રાયણીયત્વં છિદ્યતે વા એષો ઽસ્માલ્લોકાદ્યોઽમું લોકં ગચ્છતિ યદાદિત્યમુદયનીયં ભવત્યસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ દેવા વા અસુરાન્ હત્વા વૈરદેયાદીષમાણાસ્તે દિશોઽમોહયન્નેન્ન ઇદમન્યોઽનુ પ્રજાનાદિતિ તદાહુસ્સાધ્યા વૈ નામ દેવા આસન પૂર્વે દેવેભ્યસ્તે દિશો મોહયિત્વા સ્વર્ગં લોકમાયનેન્ન ઇમં લોકમન્યોઽનુ પ્રજાનાદિતિ તા ઇમેઽવરે દેવા અનુ પ્રાજિજ્ઞાસન્ત તા ન પ્રાજાનન્ સાદિતિરબ્રવીદ્વાર્યં વૃણા અહં વ ઇમા દિશઃ પ્રવક્ષ્યામિ મત્પ્રાયણ એવ યજ્ઞોઽસન્મદુદયન ઇતિ તસ્માદાદિત્યં પ્રાયણીયં ભવત્યાદિત્યમુદયનીયં વાર્યવૃતઁ હ્યસ્યાઃ પથ્યાઁ સ્વસ્તિં યજતેત્યબ્રવીત્ તયા પ્રાચીં દિશં પ્રજ્ઞાસ્યથેત્યગ્નિં યજતેત્યબ્રવીત્ તેન દક્ષિણાઁ સોમં યજતેત્યબ્રવીત્ તેન પ્રતીચીઁ સવિતારં યજતેત્યબ્રવીત્ તેનોદીચીમહમેવેમા ઉભૌ લોકૌ વેદેત્યબ્રવીદિયમદિતિસ્તસ્યા ઇયમૂર્ધ્વા દિગૂર્ધ્વા એવ તેન સ્વર્ગં લોકમાયઁસ્તા એતા એવં દેવતા ઇજ્યન્તે દિશાં ક્લૃપ્ત્યૈ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ પથ્યયા વૈ સ્વસ્ત્યા દેવાઃ પ્રાચીં દિશં પ્રાજાનન્નગ્નીષોમા અનુસમપશ્યતાઁ સવિતા પ્રાસુવદિયમદિતિરસ્યામધિ યજ્ઞં પ્રાઞ્ચમતન્વત ॥ યજ્ઞમુખં વા એતત્ સંભ્રિયતે યત્ પ્રાયણીયં વાક્પથ્યા સ્વસ્તિર્યત્ પથ્યાઁ સ્વસ્તિં યજતિ વાચમેવ તત્ સંભરયતિ પ્રાણાપાના એવાગ્નીષોમાભ્યાઁ સંભરતિ પ્રસવાયૈવ સવિતેયમદિતિરસ્યામધિ યજ્ઞમુખઁ સંભરયતિ ક્લૃપ્ત્યૈ વા એતન્નિરૂપ્યતે યત્ પ્રાયણીયં મરુતાં દેવવિશા દેવવિશાં વૈ કલ્પમાનાં મનુષ્યવિશાનુકલ્પતે યન્મરુત્વદ્યાજ્યાયાઃ પદં ભવતિ સ્વસ્તિ રાયે મરુતો દધાતનેતિ દેવવિશામેવ કલ્પયતિ તાં કલ્પમાનાં મનુષ્યવિશાનુકલ્પતે પથ્યાઁ સ્વસ્તિં યજતિ તસ્માદસા આદિત્યોઽચ્છિન્નં પુર ઉદેતિ પશ્ચાન્નિમ્રોચતિ પથ્યાઁ હ્યેષ સ્વસ્તિમનુસંચરત્યગ્નિં યજતિ તસ્માદ્દક્ષિણતોઽગ્ર ઓષધયઃ પચ્યમાના આયન્ત્યાગ્નેયા હ્યોષધયસ્સોમં યજતિ તસ્માદાપઃ પ્રતીચીર્ભૂયિષ્ઠા ધાવન્તિ સૌમીર્હ્યાપસ્સવિતારં યજતિ તસ્માદયમુત્તરાદ્ભૂયિષ્ઠં પવતે સવિતૃપ્રસૂતો હ્યેષ પવતેઽદિતિં યજતિ તસ્માદિયમુપરિષ્ટાત્ પ્રજાભ્યો વર્ષતિ પઞ્ચૈતા દેવતા યજતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવરુન્દ્ધેઽગ્નયે ષષ્ઠમવદ્યતિ ષડૃતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ દશ યાજ્યાનુવાક્યા ભવન્તિ દશાક્ષરા વિરાડન્નં વિરાડ્વિરાજ્યેવાન્નાદ્યે પ્રતિતિષ્ઠતિ સ્વિષ્ટકૃતે દ્વાદશી ભવતો દ્વાદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરસ્યાપ્ત્યૈ સપ્તદશ સામિધેન્યો ભવન્તિ સપ્તદશો વૈ સંવત્સરઃ પઞ્ચર્તવો દ્વાદશ માસા એષ વાવ સ સંવત્સરસ્સંવત્સરાદેવાધિ યજ્ઞમુખં પ્રતનુતે

પથ્યાઁ સ્વસ્તિં યજતિ વાગ્વૈ પથ્યા સ્વસ્તિર્વાચમેવ તદાત્મનસ્સ્પૃણોત્યગ્નિં યજતિ યદેવાસ્ય શુષ્કમગ્નિદાહ્યં તત્ તેન સ્પૃણોતિ સોમં યજતિ યદેવાસ્યાર્દ્રમાત્મનોઽનગ્નિદાહ્યં તત્ તેન સ્પૃણોતિ પ્રસવાયૈવ સવિતા સમિષ્ટ્યૈ પ્રતિષ્ઠિત્યા અદિતિઃ પથ્યયા સ્વસ્ત્યા પ્રયન્તિ પથ્યયા સ્વસ્ત્યોદ્યન્તિ વાગ્વૈ પથ્યા સ્વસ્તિર્વાચૈવ પ્રયન્તિ વાચોદ્યન્ત્યાદિત્યં પ્રાયણીયં ભવત્યાદિત્યમુદયનીયમસ્મિઁશ્ચૈવ લોકેઽમુષ્મિઁશ્ચ યજ્ઞમુખેન પ્રતિતિષ્ઠતિ દિશો વૈ સ્વર્ગો લોક એતદ્દેવત્યા દિશો યત્ પ્રાયણીયેન યજતે દિશ એવ સ્વર્ગં લોકમભ્યાતિષ્ઠતિ યથા વૈ તેજન્યૂયત એવં યજ્ઞ ઊયતે યદાદિત્યં પ્રાયણીયં ભવત્યાદિત્યમુદયનીયં બર્સા એવૈતા અન્તતો નહ્યતિ દ્રઢિમ્નેઽપ્રસ્રઁસાય યાઃ પ્રાયણીયસ્યાનુવાક્યાસ્તા ઉદયનીયસ્ય યાજ્યા યા યાજ્યાસ્તા અનુવાક્યા યેનૈવ પ્રયન્તિ તેનોદ્યન્તિ પ્રતિપદત્વાય પ્રતિપ્રજ્ઞાત્યૈ વ્યતિષજેદ્યાજ્યાનુવાક્યા યં દ્વિષ્યાત્ તસ્ય પ્રૈનમસ્માલ્લોકાચ્ચ્યાવયતિ નામું પ્રાપયતિ યથા પથ ઉદેત્યેવં તદુભયત એવૈનં છિનત્યનનુયાજં પ્રાયણીયઁ સ્યાદપ્રયાજમુદયનીયઁ સમાનં વા એતદ્ધવિસ્સંતત્યા આત્મા વૈ પ્રયાજાઃ પ્રજાનુયાજા યદેવં કુર્યાદાત્માનં ચ પ્રજાં ચાન્તરિયાદપ્રજાઃ પ્રમીયેત પ્રયાજવતી એવાનુયાજવતી સ્યાતાઁ સમાનં વા એતદ્ધવિસ્સમાની દેવતા સમાનં મેક્ષણં તેનૈવ યજ્ઞઁ સંતનોતિ નાત્માનં ન પ્રજામન્તરેતિ ॥ સઁસ્થાપ્યા૩ન્ન સઁસ્થાપ્યા૩મિતિ મીમાઁસન્તે સ્રવતિ વૈ યજ્ઞોઽસઁસ્થિતસ્તઁ સ્રવન્તં યજમાનોઽનુ પરાસ્રવતિ પ્રજયા ચ પશુભિશ્ચ સઁસ્થાપ્યમેવ પત્નીં તુ ન સંયાજયેદમેધ્યા વા એષાપૂતા નેશ્વરા સ્વર્ગં લોકં ગન્તોસ્તામુદયનીયે સંયાજયતિ યથા પ્રવાસી સ્વમાયતનમાગચ્છત્યેવમેવૈતત્ પત્નીં યજમાનોઽસ્મિંલ્લોકેઽભિ પ્રતિતિષ્ઠતિ દીક્ષિતાન્નઁ હિ વા ઈજાના અદન્ત્યથ ન વસીયાઁસો ભવન્તિ દીક્ષિતો વૈ તર્હિ યર્હિ પ્રાયણીયેન યજતે દીક્ષિતસ્તર્હિ યર્હ્યવભૃથાદુદેતિ પ્રાયણીયસ્ય નિષ્કાષ ઉદયનીયમભિનિર્વપત્યુદયનીયસ્યૈવ નાશ્નીયાદ્દીક્ષિતાન્નમેવ પરિવૃણક્તિ વસીયાન્ ભવતિ

કદ્રૂશ્ચ વૈ સુપર્ણી ચાત્મરૂપયોરસ્પર્ધેતાઁ સા કદ્રૂસ્સુપર્ણીમાત્મરૂપમજયદિયં વૈ કદ્રૂર્દ્યૌસ્સુપર્ણી છન્દાઁસિ વૈ સૌપર્ણાનિ સા કદ્રૂસ્સુપર્ણીમબ્રવીત્ તૃતીયસ્યામિતો દિવિ સોમસ્તમાહર તેનાત્માનં નિષ્ક્રીણીષ્વેતિ સા સુપર્ણી છન્દાઁસ્યબ્રવીદેતસ્મૈ વૈ પિતરૌ પુત્રાન્ બિભૃત ઈદૃશાન્ મા સ્પૃણવાનિતો મા નિષ્ક્રીણીતેતિ સા જગત્યુદપતચ્ચતુર્દશાક્ષરા સતી સા પ્રાપ્ય ન્યવર્તત તસ્યા દ્વે અક્ષરે અહીયેતાઁ સા પશૂઁશ્ચ દીક્ષાં ચાદાયાપતત્ તસ્માત્ પશુમન્તં દીક્ષોપનમતિ તસ્માદાહુર્જગતી છન્દસાં પશવ્યતમેતિ સા ત્રિષ્ટુબુદપતત્ ત્રયોદશાક્ષરા સતી સાપ્રાપ્ય ન્યવર્તત તસ્યા દ્વે અક્ષરે અહીયેતાઁ સા દક્ષિણાં ચ તપશ્ચાદાયાપતત્ તસ્માત્ ત્રિષ્ટુભો લોકે દક્ષિણા નીયન્ત એતદ્વાવ તપો યત્ સ્વં દદાતિ તસ્માદાહુર્માધ્યન્દિનઁ સવનાનાં તપસ્વિતમમિતિ સા ગાયત્ર્યુદપતચ્ચતુરક્ષરા સતી સાજયા કર્ણગૃહ્યોદપતત્ તમસ્યા અજાભ્યારુણત્ તદજાયા અજાત્વઁ સા તાનિ ચ ચત્વાર્યક્ષરાણિ સોમં ચાદાયાપતત્ સાષ્ટાક્ષરાભવદ્બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્માદ્ગાયત્રી કનિષ્ઠા છન્દસાઁ સતી યજ્ઞમુખં પરીયાય કસ્માત્ તેજસ્વિનિતમેતિ યદેવાદસ્સોમમાહરત્ તસ્માદ્ગાયત્રી યજ્ઞમુખં તસ્માત્ તેજસ્વિનિતમા સા પદ્ભ્યાં દ્વે સવને આહરન્ મુખેન તૃતીયં યન્મુખેનાહરત્ તદધયત્ તસ્માદ્ દ્વે સવને શુક્રવતી ધીતમિવ તૃતીયસવનં તસ્માદૃજીષં તૃતીયસવનેઽભિષુણ્વન્તિ યત્ તૃતીયસવન આશિરમવનયન્તિ તૃતીયસવનમેવ તત્ સંભરન્તો મન્યન્તે

ઇન્દ્રાગ્ની શ્નથદ્વૃત્રમિન્દ્રાવરુણયોરહં નૂ ન ઇન્દ્રાવરુણા સં વાં કર્મણોભા જિગ્યથુરસ્મે ઇન્દ્રાબૃહસ્પતી બૃહસ્પતિં નઃ ॥
ઇન્દ્રાસોમા તપતં રક્ષ ઉબ્જતં ન્યર્પયતં વૃષણા તમોવૃધઃ ।
પરા શૃણીતમચિતો ન્યોષતઁ હતં નુદેથાં નિશિશીતમત્રિણઃ ॥
ઇન્દ્રાસોમા સમઘશઁસમભ્યઘં તપુર્યયસ્તુ ચરુરગ્નિમાઁ ઇવ ।
બ્રહ્મદ્વિષે ક્રવ્યાદે ઘોરચક્ષસે દ્વેષો ધત્તમનવાયં કિમીદિને ॥
ઇન્દ્રા નુ પૂષણા વયઁ સખ્યાય સ્વસ્તયે । હુવેમ વાજસાતયે ॥
યદિન્દ્રો અનયદ્રિતો મહીરપો વૃષન્તમઃ । તત્ર પૂષાભવત્ સચા ॥
ઇન્દ્રાપર્વતા બૃહતા રથેન વામીરિષ આવહતઁ સુવીરાઃ ।
વીતઁ હવ્યાન્યધ્વરેષુ દેવા વર્ધેથાં ગીર્ભિરિડયા મદન્તા ॥
મમત્તુ નઃ પરિજ્મા વસર્હા મમત્તુ વાતો અપાં વૃષણ્વાન્ ।
શિશીતમિન્દ્રાપર્વતા યુવં નસ્તન્નો વિશ્વે વરિવસ્યન્તુ દેવાઃ ॥
ઋભુરૃભુભિરભિ વસ્સ્યામ વિભ્વો વિભુભિશ્શવસા શવાઁસિ ।
વાજો અસ્માઁ અવતુ વાજસાતા ઇન્દ્રેણ યુજા તરુષેમ વૃત્રમ્ ॥
શચ્યાકર્ત પિતરા યુવાના શચ્યાકર્ત ચમસં દેવપાનમ્ ।
શચ્યા હરી ધનુતરા અતષ્ટેન્દ્રવાહા ઋભવો વાજરત્નાઃ ॥
વધીં વૃત્રં ભૂરિ ચકર્થ વિશ્વાહેન્દ્ર એનાઙ્ગુષેણ

ત્વમગ્ને બૃહદ્વયો દદાસિ દેવ દાશુષે । કવિર્ગૃહપતિર્યુવા હવ્યવાડગ્નિરજરઃ ॥
પિતરો વિભુર્વિભાવા સુદૃશીકો અસ્મે સુગાર્હપત્યાસ્સમિષો દીદિહ્યસ્મદ્ર્યક્સંમિમીહિ શ્રવાઁસિ ય ઇમા વિશ્વા જાતાનિ વિશ્વા રૂપાણિ ॥
ત્વં ચ સોમ નો વશો જીવાતું ન મરામહે । પ્રિયસ્તોત્રો વનસ્પતિઃ ॥
બ્રહ્મા દેવાનાં પદવીઃ કવીનામૃષિર્વિપ્રાણાં મહિષો મૃગાણામ્ ।
શ્યેનો ગૃધ્રાણાઁ સ્વધિતિર્વનાનાઁ સોમઃ પવિત્રમત્યેતિ રેભન્ ॥
ઉદપ્રુતો ન વયો રક્ષમાણા વાવદતો અભ્રિયસ્યેવ ઘોષાઃ ।
ગિરિભ્રજો નોર્મયો મદન્તો બૃહસ્પતિમભ્યર્કા અનાવન્ ॥
હઁસૈરિવ સખિભિર્વાવદદ્ભિરશ્મન્મયાનિ નહના વ્યસ્યન્ ।
બૃહસ્પતિરભિકનિક્રદદ્ગા ઉત પ્રાસ્તૌદુચ્ચ વિદ્વાઁ અગાયત્ ॥
ત્વઁ સુતસ્ય પીતયે સદ્યો વૃદ્ધો અજાયથાઃ । ઇન્દ્ર જ્યૈષ્ઠ્યાય સુક્રતો ॥
ભુવસ્ત્વમિન્દ્ર બ્રહ્મણા મહાન્ ભુવો વિશ્વેષુ સવનેષુ યજ્ઞિયઃ ।
ભુવો નૄઁશ્ચ્યૌત્નો વિશ્વસ્મિન્ ભરે જ્યેષ્ઠશ્ચ મન્ત્રો વિશ્વચર્ષણે ॥
મિત્રસ્ય ચર્ષણીધૃતશ્શ્રવો દેવસ્ય સાનસિ । સત્યં ચિત્રશ્રવસ્તમમ્ ॥
મિત્રો જનાન્યાતયતિ બુવાણો મિત્રો દાધાર પૃથિવીમુત દ્યામ્ ।
મિત્રઃ કૃષ્ટીરનિમિષાભિચષ્ટે સત્યાય હવ્યં ઘૃતવદ્વિધેમ ॥
પ્ર સ મિત્ર મર્તો અસ્તુ પ્રયસ્વાન્ યસ્ત આદિત્ય શિક્ષતે વ્રતેન ।
ન હન્યતે ન જીયતે ત્વોતો નૈનમઁહો અશ્નોત્યન્તિતો ન દૂરાત્ ॥
યત્કિંચેદં વરુણ દૈવ્યે જનેઽભિદ્રોહં મનુષ્યાશ્ચરામસિ ।
અચિત્તી યત્ તવ ધર્મા યુયોપિમ મા નસ્તસ્માદેનસો દેવ રીરિષઃ ॥
કિતવાસો યદ્રિરિપુર્ન દીવિ યદ્વા ઘા સત્યમુત યન્ન વિદ્મ ।
સર્વા તા વિષ્ય શિથિરેવ દેવાધા તે સ્યામ વરુણ પ્રિયાસઃ॥
યથા નો અદિતિઃ કરત્ પશ્વે નૃભ્યો યથા ગવે । યથા તોકાય રુદ્રિયમ્ ॥
મા નસ્તોકે તનયે મા ન આયૌ મા નો ગોષુ મા નો અશ્વેષુ રીરિષઃ ।
વીરાન્ મા નો રુદ્ર ભામિતો વધીર્હવિષ્મન્તો નમસા વિધેમ તે

॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયાં મધ્યમિકાયાં દીક્ષિતં નામ ત્રયોવિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્