કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 22

અથ દ્વાવિંશં સ્થાનકમ્ ।
સ્વર્ગમ્ ।
સ્વર્ગાય વૈ લોકાય દેવરથો યુજ્યતે કામાય મનુષ્યરથોઽગ્નિં યુનજ્મિ શવસા ઘૃતેનેતિ દેવરથમેવ યુનક્તિ સ એનં યુક્તસ્સ્વર્ગં લોકમભિવહતિ યત્ સર્વાભિર્યુઞ્જ્યાદ્યુક્તોઽસ્યાગ્નિસ્સ્યાદપ્રતિષ્ઠિતા આહુતયસ્તિસૃભિર્યુનક્તિ ત્રિવૃદ્વા અગ્નિર્યાવાનેવાગ્નિસ્તં યુનક્તિ તસ્મિન્ યુક્તે યજ્ઞસ્સમાધીયતે દ્વાભ્યાં નાપિયુનક્ત્યાહુતીનાં પ્રતિષ્ઠિત્યૈ દ્વાભ્યાં યજ્ઞાયજ્ઞીયસ્ય સ્તોત્રેઽભિમૃશત્યેતાવાન્ વૈ યજ્ઞો યાવાનેવાગ્નિષ્ટોમો ભૂમા ત્વા અસ્યાત ઊર્ધ્વં ક્રિયતે યાવાનેવ યજ્ઞો યાવાનગ્નિષ્ટોમસ્તમન્તતસ્સ્વર્ગં લોકમનુસમારોહતિ ॥ સં વા એતમેતા અગ્ની તપતો યશ્ચાગ્નિષ્ટોમો યશ્ચ વૈશ્વાનરોઽપસ્વતીભ્યામભિમૃશતિ શાન્ત્યૈ દ્વાભ્યાં દ્વિપાદ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ સમાસ્ત્વાગ્ન ઋતવો વર્ધયન્ત્વિતિ સમાભિરેવર્તૂન્વર્ધયત્યૃતુભિસ્સઁવત્સરઁ સં દિવ્યેન દીદિહિ રોચનેનેતિ તસ્માદગ્નિસ્સર્વા દિશો વિભાતિ પ્રત્યૌહતામશ્વિના મૃત્યુમસ્માદિત્યામયાવિન એતાન્ કુર્યાન્મૃત્યુમેવાસ્માત્ પ્રતિનુદત્યુદ્વયં તમસસ્પરીતિ પાપ્મા વૈ તમઃ પાપ્માનમેવૈતયાપહતે જ્યોતિષ્પશ્યન્ત ઉત્તરમિત્યસૌ વા આદિત્યો જ્યોતિરુત્તમમમુષ્યૈવાદિત્યસ્ય સાયુજ્યં ગચ્છતિ ॥ યા અપસ્વતીસ્તાઃ કુર્યાચ્છાન્ત્યૈ ચતુર્વિઁશતિં ચતુર્વિઁશતિસ્સંવત્સરસ્યાર્ધમાસા ન વૈ સંવત્સરસ્તિષ્ઠતે નાસ્ય શ્રીસ્તિષ્ઠતે યસ્યૈતાઃ ક્રિયન્તેઽથૈતા આપ્રિયઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાસ્સૃષ્ટ્વા સ રિરિચાન ઇવામન્યત સ એતા આપ્રીરપશ્યત્ તાભિરાત્માનમાપ્રીણીત યજ્ઞઃ પ્રજાપતિર્યદાપ્રિયો ભવન્તિ યજ્ઞમેવાપ્રીણાત્યૂનાતિરિક્તા મિથુનાઃ પ્રજાત્યૈ લોમશં વૈ નામૈતત્ પ્રજાપતેશ્છન્દો લોમશાઃ પશવઃ પ્રજાયન્તે પશૂનાં પ્રજાત્યૈ સર્વાણિ વા એતા રૂપાણિ સર્વાણિ રૂપાણ્યગ્નૌ ચિત્યે ક્રિયન્તે તસ્માદેતા અગ્નેશ્ચિત્યસ્ય ભવન્તિ

યથા વૈ પુનરાધેય એવં પુનશ્ચિતિર્યો વા અગ્ન્યાધેયેન નર્ધ્નોતિ પુનરાધેયઁ સ આધત્તે યદ્યગ્નિના ચિત્યેન નર્ધ્નુયાત્ પુનશ્ચિતિં ચિન્વીતર્ધ્નોત્યેવાત્મા વૈ પ્રથમા ચિતિઃ પ્રજા દ્વિતીયા નપાત્ તૃતીયા તૃતીયમગ્નિં ચિન્વાનો મધ્યમાયામેતાશ્ચિત્યામુપદધ્યાદનુસંતત્યૈ નપાત્ કો વૈ નામૈષોઽગ્નિરત્ત્યન્નં ય એવં વિદ્વાનેતા ઉપધત્તેઽષ્ટા એતા ઉપદધાત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્ર્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ યાં વા અનિષ્ટકેઽગ્નિચિદાહુતિં જુહોતિ સ્રવતિ સા તાઁ સ્રવન્તીં યજ્ઞોઽનુ પરાસ્રવતિ યજ્ઞં યજમાનો યદેતા ઉપધીયન્ત આહુતીનાં પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ તાઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તીર્યજ્ઞોઽનુ પ્રતિતિષ્ઠતિ યજ્ઞં યજમાનોઽષ્ટા ઉ તા ઉપદધાત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રોઽગ્નિર્યાવાનેવાગ્નિસ્તં ચિનુતેઽષ્ટા એતા ઉપધાય પુરીષેણાભ્યૂહત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી બ્રહ્મ ગાયત્રી બ્રહ્મણૈવૈનં ચિનુતે ગાયત્ર્યા છન્દસૈકાદશ લોકંપૃણયોપધાય પુરીષેણાભ્યૂહત્યેકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્ વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્ વીર્યેણૈવૈનં ચિનુતે ત્રિષ્ટુભા છન્દસા દ્વાદશ લોકંપૃણયોપધાય પુરીષેણાભ્યૂહતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગતાઃ પશવઃ પશુભિરેવૈનં ચિનુતે ॥ જગત્યા છન્દસા તિસ્રશ્ચિતયસ્ત્રીણિ પુરીષાણિ તત્ ષટ્ સંપદ્યતે ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ તદાહુરુત્તરવેદિર્વાવૈષા યોઽસ્ય પૂર્વોઽગ્નિશ્ચિતસ્સ્યાત્ તમન્વવસાય યજેતેતિ યથા દીપ્યમાને ભૂયોઽભ્યાદધાત્યેવમેવાસ્મિંસ્તદધિ પૂર્વં તેજો દધાતિ તદાહુઃ કશ્શ્રેયાઁસં વિષુપ્તં બોધયિતુમર્હતીતિ યદ્યજત આહુત્યૈવૈનં વર્ધયતિ ગૃહાન્ વા એતત્ કુરુતે યદગ્નિં ચિનુતે યદ્વા અન્યતો વિન્દતે ગૃહાઁસ્તદાહરતિ યદીષ્ટ્યા યજેત યદિ પશુના યદિ સોમેન યોઽસ્ય પૂર્વોઽગ્નિશ્ચિતસ્સ્યાત્ તમન્વવસાય યજેત યથાન્યતો વિત્ત્વા ગૃહાનાહર ત્યેવમેવ તત્

સંવત્સરમુખ્યં ભૃત્વા દ્વિતીયે સંવત્સરે પર્યેતે આગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વદૈન્દ્રમેકાદશકપાલં વૈશ્વદેવં દ્વાદશકપાલં બાર્હસ્પત્યં ચરું વૈષ્ણવં ત્રિકપાલં તૃતીયે સંવત્સરે પર્યેતેઽભિજિતા યજેત યદષ્ટાકપાલોઽષ્ટાક્ષરા ગાયત્ર્યાગ્નેયં ગાયત્રં પ્રાતસ્સવનં પ્રાતસ્સવનમેવ તેન દાધાર ગાયત્રીં છન્દો યદેકાદશકપાલ એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબૈન્દ્રં ત્રૈષ્ટુભં માધ્યન્દિનઁ સવનં માધ્યન્દિનમેવ તેન સવનં દાધાર ત્રિષ્ટુભં છન્દો યદ્ દ્વાદશકપાલો દ્વાદશાક્ષરા જગતી વૈશ્વદેવં જાગતં તૃતીયસવનં તૃતીયસવનમેવ તેન દાધાર જગતીં છન્દો યદ્બાર્હસ્પત્યો બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ વૈ તેન દાધાર યદ્વૈષ્ણવો યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞમેવ તેન દાધાર યદભિજિતા યજતેઽભિજિત્યૈ યત્ સંવત્સરમુખ્યં બિભર્તીમં તેન લોકઁ સ્પૃણોતિ યદ્ દ્વિતીયં ચિનુતેઽન્તરિક્ષં તેન સ્પૃણોતિ યદ્યજતેઽમું તેન લોકઁ સ્પૃણોત્યેતં વૈ પર આઙ્નારઃ કક્ષીવાઁ ઔશિજસ્ત્રસદસ્યુઃ પૌરુકુત્સઃ પ્રજાકામા અચિન્વત તતો વૈ તે સહસ્રઁ સહસ્રં પુત્રાનવિન્દન્ત પ્રથત એવ તં ભૂમાનં ગચ્છતિ યં તેઽગચ્છન્ ય એવં વિદ્વાનેતં ચિનુતે

પ્રજાપતિર્વા એતમગ્રેઽગ્નિમચિનુતર્તુભિસ્સંવત્સરં વસન્તેન પૂર્વાર્ધં ગ્રીષ્મેન દક્ષિણં પક્ષં વર્ષાભિરુત્તરઁ શરદા પુચ્છઁ હેમન્તેન મધ્યં બ્રહ્મણા વાવાસ્ય તત્ પૂર્વાર્ધમચિનુત ક્ષત્રેણ દક્ષિણં પક્ષં વિશોત્તરં પશુભિઃ પુચ્છમાશયા મધ્યમેતાવદ્વાવાસ્તિ યાવદેવાસ્તિ તત્ સ્પૃણોતિ શૃણ્વન્ત્યેનમગ્નિં ચિક્યાનમત્ત્યન્નં રોચતે કા પ્રથમા ચિતિઃ કિં પુરીષમિત્યાહુર્બ્રહ્મવાદિન ઇયં વાવ પ્રથમા ચિતિરોષધયઃ પુરીષમન્તરિક્ષં દ્વિતીયા વયાઁસિ પુરીષં દ્યૌસ્તૃતીયા નક્ષત્રાણિ પુરીષં યજ્ઞશ્ચતુર્થી દક્ષિણા પુરીષમાત્મા પઞ્ચમી પ્રજા પુરીષં યત્ ત્રિચિતીકં ચિન્વીત યજ્ઞં દક્ષિણામાત્માનં પ્રજામન્તરિયાત્ તસ્માત્ પઞ્ચચિતીકશ્ચેતવ્યો યત્ તિસ્રશ્ચિતયસ્ત્રિવૃદ્ધ્યગ્નિર્યદ્ દ્વે દ્વિપાદ્યજમાનસ્ત્રય ઇમે લોકા એષ્વેવ લોકેષ્વૃધ્નોતિ

સજૂરબ્દ આયવોભિસ્સજૂરુષા અરુણીભિસ્સસ્સૂર એતશેન સજોષા અશ્વિના દઁસોભિસ્સજૂર્વૈશ્વાનર ઇડયા ઘૃતેન સ્વાહા ।
ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ ॥
આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષઁ સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ ॥
યુક્ષ્વા હિ દેવહૂતમાઁ અશ્વાઁ અગ્ને રથીરિવ । નિ હોતા પૂર્વ્યસ્સદઃ ॥
અગ્ને યુક્ષ્વા હિ યે તવાશ્વાસો દેવ સાધવઃ । અરં વહન્ત્યાશવઃ ॥ અગ્નેર્યાન્યસ્યગ્નેરગ્નિયાન્યસિ વાયોર્યાન્યસિ વાયોર્વાયુયાન્યસિ દેવાનાં યાન્યસિ દેવાનાં દેવયાન્યસ્યન્તરિક્ષસ્ય યાન્યસ્યન્તરિક્ષયાન્તરિક્ષયાન્યસ્યન્તરિક્ષસદસ્યન્તરિક્ષે સીદ ॥ યવા આયવા ઊમા એવા અબ્દસ્સગરસ્સુમેકસ્સલિલાય ત્વા મૃદીકાય ત્વા સતીકાય ત્વા કેતાય વા પ્રચેતસે ત્વા દિવે ત્વા જ્યોતિષે ત્વા વિવસ્વતે ત્વાદિત્યેભ્યસ્ત્વર્ચે ત્વા રુચે ત્વા ભાસે ત્વા જ્યોતિષે ત્વા સૂર્યાય ત્વા પુરોવાતસનિરસ્યભ્રસનિરસિ વિદ્યુત્સનિરસિ સ્તનયિત્નુસનિરસિ વૃષ્ટિસનિરસિ પ્રાચ્યા ત્વા દિશાગ્નિના દેવતયા ગાયત્રેણ ચ્છન્દસાગ્નેશ્શિર ઉપદધામિ ગાયત્રેણ ચ્છન્દસા છન્દસાગ્નેશ્શીર્ષ્ણાગ્નેશ્શિર ઉપદધામિ । દક્ષિણયા ત્વા દિશેન્દ્રેણ દેવતયા ત્રૈષ્ટુભેન ચ્છન્દસાગ્નેઃ પાર્શ્વમુપદધામિ ત્રૈષ્ટુભેન ચ્છન્દસા છન્દસાગ્નેઃ પાર્શ્વેનાગ્નેઃ પાર્શ્વમુપદધામિ પ્રતીચ્યા ત્યા દિશા સવિત્રા દેવતયા જાગતેન ચ્છન્દસાગ્નેઃ પુચ્છમુપદધામિ જાગતેન ચ્છન્દસા છન્દસાગ્નેઃ પુચ્છેનાગ્નેઃ પુચ્છમુપદધામ્યુદીચ્યા ત્વા દિશા મિત્રાવરુણાભ્યાં દેવતયાનુષ્ટુભેન ચ્છન્દસાગ્નેઃ પાર્શ્વમુપદધામ્યાનુષ્ટુભેન ચ્છન્દસા છન્દસાગ્નેઃ પાર્શ્વેનાગ્નેઃ પાર્શ્વમુપદધામ્યૂર્ધ્વયા ત્વા દિશા બૃહસ્પતિના દેવતયા પાઙ્ક્તેન ચ્છન્દસાગ્નેઃ પૃષ્ઠમુપદધામિ પાઙ્તેવશન ચ્છન્દસા છન્દસાગ્નેઃ પૃષ્ઠેનાગ્નેઃ પૃષ્ઠમુપદધામિ ॥ સંયચ્ચ પ્રચેતાશ્ચાગ્નેસ્સોમસ્ય સૂર્યસ્ય તે તેઽધિપતયસ્તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામ્યુગ્રા ચ ભીમા ચ પિતૄણાં યમસ્યેન્દ્રસ્ય તે તેઽધિપતયસ્તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ ના દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ ધ્રુવા ચ પૃથિવી ચ સવિતુર્મરુતાં વરુણસ્ય તે તેઽધિપતયસ્તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ યન્ત્રી ચ યમની ચ મિત્રાવરુણયોર્મિત્રસ્ય ધાતુસ્તે તેઽધિપતયસ્તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ પ્રાચી ચ પ્રતીચી ચ વસૂનાં રુદ્રાણામાદિત્યાનાં તે તેઽધિપતયસ્તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ

સજૂરબ્દ આયવોભિરિતિ સંવત્સરો વા અબ્દો માસા આયવા ઉષા અરુણીસ્સૂર એતશ ઇમે અશ્વિના સંવત્સરોઽગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ પશવ ઇડા પશવો ઘૃતઁ સંવત્સરં પશવોઽનુ પ્રજાયન્તે સંવત્સરાદેવાસ્મૈ પશૂન્ પ્રજનયતિ દર્ભસ્તમ્બે જુહોતિ યદ્વા અસ્યા અનામૃતં યદ્વીર્યં તદેતદુત્સર્પતિ યદેવાસ્યા અનામૃતં યદ્વીર્ય તસ્મિઞ્જુહોતિ નાગ્નિં ચિક્યાનઃ પ્રમીયતે યસ્યૈવં જુહ્વતિ ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકમિતિ પુરુષશીર્ષે જુહોત્યહર્વૈ મિત્રો રાત્રી વરુણ એતાવદ્વાવાસ્તિ યાવદેવાસ્તિ તત્ સ્પૃણોતિ સૌર્યર્ચા જુહોતિ તસ્માત્ પુરુષ એવઁ સૂર્યં પ્રત્યઙ્ પશૂનાં ન્યઞ્ચોઽન્યે યત્ સમાન્યર્ચા દ્વિર્જુહોતિ તસ્માત્ સમાનસ્ય પુરુષસ્ય દ્વૌ પાદૌ । યો હ વા અગ્નિં યોગ આગતે ન યુનક્તિ ન યુઞ્જાનેષુ યુઙ્ક્તે યુક્ષ્વા હિ દેવહૂતમાઁ અગ્ને યુક્ષ્વા હિ યે તવેત્યગ્નિમેવૈતદ્યોગ આગતે યુનક્તિ યુઙ્ક્તે યુઞ્જાનેષુ ય એવં વેદ દ્વાભ્યાં યુનક્ત્યસ્થૂરિ દ્વયં યો હ વા અગ્નિં વિમોક આગતે ન વિમુઞ્ચતિ ન વિમુઞ્ચમાનેષુ વિમુઞ્ચતે માતેવ પુત્રં પૃથિવી પુરીષ્યમિત્યગ્નિમેવૈતદ્વિમોક આગતે વિમુઞ્ચતિ વિ વિમુઞ્ચમાનેષુ મુઞ્ચતે ય એવં વેદાથૈતાસ્સંયાનીરેતા વૈ દેવતાસ્સ્વર્ગ્યાસ્તાભિરેવ સ્વર્ગં લોકમેત્યેષા વૈ ગાયત્રી જ્યોતિષ્પક્ષા તયૈવ સ્વર્ગં લોકમેતિ । યથા નાવોદકાદુદકમભિસંયાત્યેવં વા એતાભિરગ્નિચિદમુત્ર યથાલોકઁ સંયાતિ તત્ સંયાનીનાઁ સંયાનીત્વમથૈતાન્યૃતુનામાન્યૃતૂનેવાવરુન્દ્ધે સુમેક ઇતિ સંવત્સરો વૈ સુમેકસ્સંવત્સરમેવાવરુન્દ્ધેઽથૈતા આદિત્યેષ્ટકા આદિત્યા વા એતસ્ય તેજ આદદતે યોઽગ્નિં ચિક્યાનો નેવ રોચતે યદેતા ઉપધીયન્તે યથા દીપ્યમાને ભૂયોઽભ્યાદધાત્યેવમેવાસ્મિંસ્તદધિ પૂર્વં તેજો દધાતિ નાસ્યાદિત્યાસ્તેજ આદદતે યથાસૌ દેવેષ્વેવં મનુષ્યેષુ ભવત્યથૈતા ઘૃતેષ્ટકાસ્તેજો વા અગ્નિસ્તેજો ઘૃતં તેજસ્યેવ તેજો દધાત્યથૈતા વૃષ્ટિસનયો વૃષ્ટિમેવૈતાભિરવરુન્દ્ધ એતાભિર્વા અગ્નિચિતેઽમુત્ર યથાકામં વર્ષતિ તદ્વૃષ્ટિસનીનાં વૃષ્ટિસનિત્વમથૈતા આત્મૈતદ્ધ વા ઉવાચ શઙ્ખ કૌષ્યઃ પુત્રમગ્નિં ચિકિવાઁસમચૈરગ્ની૩મિત્યચૈષઁ હી૩ત્યથ કથા ન સર્વાત્માગા ઇતિ તદ્ધિ નૂનં ન વિદાંચકૃમેતિ યદેતા ઉપધીયન્તે સાત્માનમેવાગ્નિં ચિનુતે પુનર્નિતુન્ના ભવન્તિ પ્રાણ એવ પ્રાણમુપસંદધાત્યથૈષા ષષ્ઠી ચિતિર્યોઽગ્નિં ચિક્યાનો નેવ પ્રતિતિષ્ઠેત્ સ એતાઁ ષષ્ઠીં ચિતિમુપદધીત ષડ્વા ઋતવસ્સંવત્સર ઋતુષ્વેવ સંવત્સરે પ્રતિતિષ્ઠત્યેતા વૈ દેવતાસ્સ્વર્યાષડસ્તાભિરેવ સ્વર્ગં લોકમેત્યેતા વૈ દેવતા અભિચરણીયા યં દ્વિષ્યાત્ તં બ્રૂયાદમું વૈ જમ્ભે દધામીત્યેતાભ્ય એવૈનં દેવતાભ્ય આવૃશ્ચતિ તાજક્ પ્રધન્વતિ

અગ્નિના વૈ દેવાસ્સ્વર્ગં લોકમાયઁસ્તાન્ પરાચ આવૃત્તાન્ પશ્ચાદન્વવેત્ય રક્ષાઁસ્યજિઘાઁસઁસ્તે દેવા એતા વિતૃણ્ણીરપશ્યઁસ્તાભી રક્ષાઁસ્યપાઘ્નત યદ્ દ્વે પુરસ્તાદુપદધાતિ દ્વે પશ્ચાચ્ચક્ષુરેવોભયતો દધાતિ રક્ષસામપહત્યૈ સ્વયમાતૃણ્ણા ભવન્તિ પ્રાણાનામુત્સૃષ્ટ્યૈ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્યાનુક્શાત્યૈ ચતસ્રસ્તસ્માચ્ચત્વારિ ચક્ષુષો રૂપાણિ દ્વે શુક્લે દ્વે કૃષ્ણે સ્વર્ગાય વૈ લોકાયાગ્નિશ્ચીયતે યદેકાદશિનીં કુર્યાદ્વજ્રેણ પુરસ્તાદવગૃહ્ણીયાદસ્વર્યસ્સ્યાદ્યદનેકાદશિનીમનવરુદ્ધા અસ્ય પશવસ્સ્યુરેકયૂપ એકાદશ પશૂનાલભેત તેનૈવ સ્વર્ગ્યસ્તેન પશૂનવરુન્દ્ધે । ન પક્ષસંમિતાં મિનુયાદ્યત્ પક્ષસંમિતાં મિનુયાત્ કનીયાઁસં યજ્ઞક્રતુમુપેયાત્ પાપીયસ્યસ્યાત્મનઃ પ્રજા સ્યાદેતદ્ધ વા ઉવાચ જાતશ્શાકાયન્યશ્શઙ્ખં કૌષ્યં પક્ષસંમિતામેકાદશિનીમમેષ્ટેતિ શ્રુત્વા કનીયાઁસં યજ્ઞક્રતુમુપાગાત્ પાપીયસ્યસ્યાત્મનઃ પ્રજા ભવિષ્યતીતિ તતો વૈ તં પરાભૂતં મન્યન્તે વેદિસંમિતાં મિનુયાજ્જાયાઁસમેવ યજ્ઞક્રતુમુપૈતિ નાસ્યાત્મનઃ પ્રજા પાપીયસી ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુર્દેવા મા વેદન્નિતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ય એવં વિદ્વાનગ્નિં ચિનુતે વિદુરેતં દેવાઃ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુર્ગૃહા મેઽસન્નિતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ય એવં વિદ્વાનગ્નિં ચિનુતે ગૃહવાન્ ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુરન્નમદાનીતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ય એવં વિદ્વાનગ્નિં ચિનુતેઽત્ત્યન્નં વ્રતં ચરેદગ્નિં ચિત્વા પ્રથમં ચિત્વા ન રામામુપેયાદ્ દ્વિતીયં ચિત્વા નાન્યેષાઁ સ્ત્રિયસ્તૃતીયં ચિત્વા ન કાઞ્ચન રેતો વા એતન્નિધત્તે યદગ્નિં ચિનુતે યદુપેયાદ્રેતસા વ્યૃધ્યેત તદાહુર્યે એવામૂ રેતસ્સિચા ઇષ્ટકે તે અગ્નિચિતો રેતો બિભૃતસ્તસ્માદુપેત્યેતિ સહસ્રેષ્ટકં ચિન્વીત પ્રથમં ચિન્વાનસ્સહસ્રસંમિતો હ્યયં લોકો દ્વે સહસ્રે દ્વિતીયં ચિન્વાનોઽન્તરિક્ષેણ સંમિતં ત્રીણિ સહસ્રાણિ તૃતીયં ચિન્વાનસ્ત્રય ઇમે લોકા એભિર્લોકૈસ્સંમિતં પ્રજાપતિર્વા ઉખ્યમગ્નિમબિભસ્તેન પ્રજા અસૃજત તા અનુપ્રાવિશત્ સોઽબ્રવીત્ સ એવ મે પ્રજાનામૃધ્નવદ્યો મેતસ્સંચિનવદિત્યગ્નિઃ પ્રજાપતિર્યદગ્નિં ચિનુતે પ્રજાપતિમેવ સંચિનોત્યૃધ્નોતિ તચ્ચિત્યસ્ય ચિત્યત્વં તં વસુભ્યઃ પ્રાયચ્છત્ તેન વસવસ્ત્રીણિ ચ શતાનિ ત્રયસ્ત્રિઁશતં ચાસૃજન્ત તે વસવો રુદ્રેભ્યઃ પ્રાયચ્છઁસ્તેન રુદ્રાસ્ત્રીણિ ચ શતાનિ ત્રયસ્ત્રિઁશતં ચાસૃજન્ત તં રુદ્રા આદિત્યેભ્યઃ પ્રાયચ્છઁસ્તેનાદિત્યાસ્ત્રીણિ ચ શતાનિ ત્રયસ્ત્રિઁશતં ચાસૃજન્તોખા સહસ્રતમી ય એવમુખાઁ સહસ્રતમીં વેદ ગચ્છતિ સાહસ્રીં પુષ્ટિં પશૂનામ્

યથારૂપમગ્નિશ્ચેતવ્યો યો વૈ યથારૂપમગ્નિં ચિનુતે નાસ્યાપરૂપં જાયતે ગાયત્ર્યા પ્રથમાં ચિતિં સંચિતામભિમૃશેત્ ત્રિષ્ટુભા દ્વિતીયાં જગત્યા તૃતીયામનુષ્ટુભા ચતુર્થીં પઙ્ક્યા પઞ્ચમીં યથારૂપમેવાગ્નિં ચિનુતે નાસ્યાપરૂપં જાયતે પ્રાણો વૈ પ્રથમા ચિતિર્વ્યાનો દ્વિતીયાપાનસ્તૃતીયા પ્રાણાપાનૈરેવૈનઁ સમિન્દ્ધ ઇડાયા વા એષા વિભક્તિઃ પશવ ઇડા પશુભિરેવૈનં ચિનુતે પ્રજાપતયે પ્રોચ્યાગ્નિશ્ચેતવ્યો યો વૈ પ્રજાપતયેઽપ્રોચ્યાગ્નિં ચિનુત આર્તિમાર્છત્યશ્વા અભિતસ્તિષ્ઠેતાઁ શ્યાવ ઉત્તરાચ્છ્વેતો દક્ષિણતસ્તા આલમ્બમિષ્ટકામિષ્ટકામુપદધ્યાદેતદ્વૈ પ્રજાપતે રૂપં પ્રાજાપત્યોઽશ્વઃ પ્રજાપતય એવં પ્રોચ્યાગ્નિં ચિનુતે નાર્તિમાછતિ ॥ હિરણ્યપાત્રં મધોઃ પૂર્ણં બ્રહ્મણે દદાતિ મધવ્યો ભવતિ શતમાનઁ શતાયુર્વૈ પુરુષશ્શતવીર્ય આયુરેવ વીર્યમવરુન્દ્ધે ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકમિતિ ચિત્રવત્યાવેક્ષતે ચિત્રમેવ ભવતિ મધ્યન્દિનેઽશ્વમવઘ્રાપયત્યસૌ વા આદિત્ય ઇન્દ્ર એષ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાપત્યોઽશ્વઃ પ્રત્યક્ષમેવૈનમૃધ્નોતિ યોઽગ્નેરાપ્તિં વેદાપ્નોતિ તં કામં યસ્મૈ કામાયાગ્નિશ્ચીયતે પ્રયાસ્યન્નગ્નિં ચિતમુપતિષ્ઠેત દીક્ષયા ત્વાપઁ તપસા ત્વાપઁ સુત્યયા ત્વાપમવભૃથેન ત્વાપં વશયા ત્વાપમિતિ તત્ પઞ્ચ સંપદ્યતે પઞ્ચ વા ઋતવ ઋતવસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરોઽગ્નિર્વૈશ્વાનર આપ્નોતિ તં કામં યસ્મૈ કામાયાગ્નિશ્ચીયતે ॥ એકેષ્ટકેત્યાહુર્બ્રહ્મવાદિનો વાગેવૈકેષ્ટકેતિ બ્રાહ્મણ એવૈકેષ્ટકેતીમ્ એવ લોકા એતદ્ધ સ્મ વા આહુશ્શર્કરાખ્યાતિસ્ર એવ વયમિષ્ટકા અગ્નિં ચિત્યં વિદ્મેમાનેવ લોકાનિતિ સસત્યોઽગ્નિશ્ચેતવ્યો ભૂરિતિ પ્રથમાં વિતૃણ્ણીમભિમૃશેદ્ભુવરિતિ દ્વિતીયાઁ સ્વરિતિ તૃતીયામેતદ્વૈ વાચસ્સત્યઁ સસત્યમેવાગ્નિં ચિનુતે સસત્યમગ્નિમચેષ્ટા૩મુપસત્યા૩મિત્યાહુર્બ્રહ્મવાદિનસ્સ હ ત્વૈ સસત્યં ચિનુતે ય એવં ચિનુતે કસ્યૈ દેવતાયા અગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ પ્રજાપત્ય એવ તસ્ય કિઁ હવિરિત્યાત્મૈવ

આપો વા ઇદમાસન્ સલિલમેવ સ પ્રજાપતિઃ પુષ્કરપર્ણે વાતો ભૂતોઽલેલીયત સ પ્રતિષ્ઠાં નાવિન્દત સ એતમપાં કુલાયમપશ્યત્ સ એતં પ્રજાપતિરપાં મધ્યેઽગ્નિમચિનુત સેયમભવત્ તતઃ પ્રત્યતિષ્ઠદિયં વાવાગ્નિસ્તસ્માદ્યદસ્યાં ખનન્ત્યભીષ્ટકાં તૃન્દન્ત્યભિ શર્કરાં યાં પુરસ્તાદુપાદધાત્ તચ્છિરોઽભવત્ સા પ્રાચી દિગ્યાં દક્ષિણત ઉપાદધાત્ સ દક્ષિણઃ પક્ષોઽભવત્ સા દક્ષિણા દિગ્યાં પશ્ચાદુપાદધાત્ તત્ પુચ્છમભવત્ સા પ્રતીચી દિગ્યામુત્તરાદુપાદધાત્ સ ઉત્તરઃ પક્ષોઽભવત્ સોદીચી દિગ્યાં મધ્ય ઉપાદધાત્ તત્ પૃષ્ઠમભવત્ સોર્ધ્વા દિગિયં વાવાગ્નિઃ પઞ્ચેષ્ટકો ય એવં વેદ પ્રજાયતે ગચ્છતિ પ્રતિષ્ઠામાગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણસ્તસ્માદ્બ્રાહ્મણાય સર્વાસુ દિક્ષ્વર્ધુકઁ સ્વાઁ હ્યેવ દિશમન્વેતિ સર્વા હ વા ઇયં વયોભ્યો નક્તં દૃશે દીપ્યતે તસ્માદિમાં વયાઁસિ નક્તં નાધ્યાસતેઽપાં વા એષ કુલાયસ્તસ્માદેતમાપઃ પ્રહારુકા અપાઁ હ્યેષ કુલાયઃ

યદિ મન્યેત પૂર્વો માતિક્રાન્તો ભ્રાતૃવ્ય ઇતિ બાહિષ્પવમાનસ્ય પુરસ્તાદષ્ટૌ લોકંપૃણયોપદધ્યાન્માધ્યન્દિનસ્ય પવમાનસ્ય પુરસ્તાદેકાદશાર્ભવસ્ય પવમાનસ્ય પુરસ્તાદ્ દ્વાદશાયં વાવ યઃ પવતે સ પવમાનો વાયુરગ્નસ્તેજો ય એવૈનં પૂર્વોઽતિક્રાન્તો ભ્રાતૃવ્યસ્તં તેજસા પ્રણુદતે યદિ મન્યેત પશ્ચાન્મે ભ્રાતૃવ્ય ઇતિ પશ્ચાદેતેષાં પવમાનાનામુપદધ્યાદયં વાવ યઃ પવતે સ પવમાનો વાયુરગ્નેસ્તેજો ય એવાસ્ય પશ્ચાદ્ભ્રાતૃવ્યસ્તં તેજસાપનુદતે પ્ર શ્રેયાઁસં ભ્રાતૃવ્યં નુદતે પ્રતિ પાપીયાઁસં નુદતે ॥ સ એષ સવનચિત્ પ્રજાપતિર્વા ઉખ્યમગ્નિમબિભસ્તસ્ય શિરઃ પ્રાવર્તત તેન દેવા અશ્રામ્યઁસ્તસ્યૈતચ્છિરઃ પ્રત્યદધુર્યદુખા તત્ સંવત્સરમરોહદગ્નિઃ પ્રજાપતિર્યત્ સંવત્સરમુખ્યં બિભર્તિ પ્રજાપતેરેવ શિરઃ પ્રતિદધાતિ તસ્માત્ સંવત્સરમુખ્યો ભર્તવ્યો યદર્વાક્ સંવત્સરાદરુશ્ચિદેવ સઃ ॥
યેન દેવા જ્યોતિષોર્ધ્વા ઉદાયન્ યેનાદિત્યા વસવો યેન રુદ્રાઃ ।
યેનાઙ્ગિરસો મહિમાનમાનશુસ્તેનૈતુ યજમાનસ્સ્વસ્તિ ।
ઇતિ ઘૃતેનાક્ત્વા સમિધમાદધાતિ સમિદ્ધિરેવૈષાથો યજમાનાયૈવૈતત્ સ્વસ્ત્યયનં ક્રિયતે ॥
યેઽગ્નયઃ પુરીષિણ આવિષ્ટાઃ પૃથિવીમનુ । તેષામસિ ત્વમુત્તમઃ પ્ર નો જીવાતવે સુવ ॥
ઇતિ સ્વમગ્નિં ચિતમુપાતિષ્ઠેત સર્વમાયુરેત્યુપ ત્વાગ્ને દિવે દિવ ઇત્યેતેન ત્રિય્યૃચેનાન્યેષામાશીરેવ સા

યર્હિ ધિષ્ણ્યા ઉપધીયન્તે તર્હિ બાર્હસ્પત્યાભિસ્તિસૃભિસ્તિસ્રો દક્ષિણત ઉપદધાત્યથ યામીભિસ્તિસૃભિસ્તિસ્રઃ પૂર્વા અથ રૌદ્રીભિસ્તિસૃભિસ્તિસ્ર ઉત્તરાદ્દક્ષિણતઃ પશુશ્રપણસ્યાથ વારુણીભિસ્તિસૃભિસ્તિસ્રોઽવભૃથે દક્ષિણતો વૈ દેવાનાં યજ્ઞં રક્ષાઁસ્યજિઘાઁસઁસ્તાનિ બ્રહ્મણાપાઘ્નત બ્રહ્મ બૃહસ્પતિર્યદ્બાર્હસ્પત્યા દક્ષિણત ઉપધીયન્તે રક્ષસામપહત્યા અથ યામીરેતાભિર્વા અસિતાય દેવલાયેમે લોકા અર્વાઞ્ચશ્ચ પરાઞ્ચશ્ચ પ્રાભુર્યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે સમસ્મા ઇમે લોકા અર્વાઞ્ચશ્ચ પરાઞ્ચશ્ચ ભાન્ત્યથ રૌદ્રીરેષ વૈ રુદ્રઃ પશુશ્રપણ એવેશ્વરો વા એષ એતમતોઽનૂત્થાય હન્તોર્યદ્રૌદ્રીરુપદધાતિ તેનૈવ રુદ્રઁ શમયત્યથ વારુણીરાપો વૈ વરુણ ઈશ્વરો વા એષ એતમવભૃથાદનૂદેત્ય વરુણો ગ્રહીતોર્યદ્વારુણીરુપદધાતિ નિર્વરુણત્વાય

યદ્યુખ્યે ભ્રિયમાણેઽયં દેવઃ પ્રજા અભિમન્યેત યા આગ્નેયીર્ભિષગ્વતીસ્તાભિસ્તિસૃભિસ્તિસ્રસ્સમિધ આદધ્યાદેષ વાવૈતત્ પ્રજા અભિમન્યતે યદ્ભિષગ્વતીભિરાદધાતિ ભેષજમેવ કરોતિ શાન્તિરેવ સા યદ્યુખ્યે ભ્રિયમાણે કામયેત વર્ષેદિતિ યાસ્સૌરી રશ્મિવતીસ્તાભિસ્તિસૃભિસ્તિસ્રસ્સમિધ આદધ્યાદેષ વાવૈતત્ પ્રજાશ્શુચાર્પયતિ યર્હિ પર્જન્યો ન વર્ષતિ યદ્રશ્મિવતીભિરાદધાતિ વૃષ્ટિમેવ નિનયતિ તાજક્ પ્રવર્ષતિ ॥ યદ્યુખ્યે ભ્રિયમાણે કામયેત ન વર્ષેદિતિ યાસ્સૌરીર્ભ્રાજસ્વતીસ્તાભિસ્તિસૃભિસ્તિસ્રસ્સમિધ આદધ્યાદ્ભ્રાજ એવં કરોતિ ન તાઁ સમાં વર્ષતિ યદ્યુખ્યે ભ્રિયમાણે નશ્યેદેતાભિશ્ચતસૃભિરુપતિષ્ઠેતાગ્નેઽભ્યાવર્તિન્નગ્ને અઙ્ગિરઃ પુનરૂર્જા સહ રય્યેતિ વિન્દત્યેવ

પ્રાચીનવઁશં કુર્વન્તિ પ્રાચી દેવાનાં દિગ્દેવલોકમેવોપાવર્તતે પુર આદિત્યોઽસા અમુમેવાદિત્યમુપોત્ક્રામતિ પરિશ્રિતે યાજયન્તિ દેવલોકમેવ પરિગૃહ્ય તસ્મિન્નેનં દીક્ષયન્ત્યેતિ વા એષોઽસ્માલ્લોકદ્યોઽમું લોકં ગચ્છત્યન્તર્હિત ઇવ વા ઇતોઽસૌ લોકસ્સ્રક્તિષ્વતીરોકાન્ કુર્યાત્ તેનાસ્માલ્લોકાન્નૈત્યાગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપત્યગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞં ચાલભ્ય દીક્ષામુપૈતિ પવિત્રં વા અગ્નિર્યજ્ઞો વિષ્ણુઃ પવિત્રપૂત એવ યજ્ઞમાલભતે યદષ્ટાકપાલસ્તેનાગ્નેયો યત્ ત્રિકપાલસ્તેન વૈષ્ણવસ્તેનોભયસ્માન્નૈત્યાગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપત્યગ્નિર્વૈ દેવાનામવમો વિષ્ણુઃ પરમો યથા તેજન્યા અન્તૌ સંગૃહ્ણાત્યેવમેવૈતદુભયતસ્સંગૃહ્ય મધ્યતો દેવતા આવપતે પુરોડાશસ્સ્યાદ્બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય શિરો વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યત્ પુરોડાશો બ્રહ્મવર્ચસં પુરોડાશો બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ ચરુર્ઘૃતે સ્યાત્ પ્રજાકામસ્ય વા પશુકામસ્ય વા મિથુનં વા એતદ્યદ્ઘૃતં ચ તણ્ડુલાશ્ચ ધેન્વા ઘૃતં પયોઽનઙુહસ્તણ્ડુલા મિથુનમેવ યજ્ઞમુખે દધાતિ પ્રજનનાય યતો વા એતદ્રૂપં યચ્ચરુરેજતેવ હ્યેતિ દીક્ષિતોઽમું લોકમમુઁ હ્યેષ લોકમભિદીક્ષતે યઞ્ચરુર્ભવતિ સંમૃદ્ધ્યા આઙ્ક્તેઽભ્યઙ્ક્તેઽશ્નાતિ વાસઃ પરિધત્ત એતા વૈ પુરુષસ્ય તન્વસ્સર્વતનૂરેવ ભૂત્વા દીક્ષામુપૈતિ ચ્છિદ્રો વૈ પુરુષોઽન્તરાદમેધ્યો યદશ્નતિ મેધ્યત્વાયૈવાચ્છિદ્રત્વાયૈવમિવ વા અમુષ્મિંલ્લોકે યથા દીક્ષમાણો યથા મન્યેતેત્થં મે નોપતપ્સ્યતીતિ તથા વ્રતયેદથો યતઃ કનીયો દીક્ષિતસ્સન્ વ્રતયિષ્યન્ સ્યાત્ તથા પ્રાશ્નીયાત્ કેશશ્મશ્રુ વપતે નખાન્નિકૃન્તતે દતો ધાવતેઽમૃતં વા એતત્ પુરુષસ્યામેધ્યમમેધ્યમેવાપહત્ય મેધમુપૈતિ સ્નાત્યઙ્ગિરસો વા અપ્સુ દીક્ષાં નિધાય સ્વર્ગં લોકમાયન્ યત્ સ્નાતિ તામેવ દીક્ષામાલભતે ગ્રીવાદઘ્ને સ્નેયં ગ્રીવાદઘ્ને હિ તે તાં નિધાયાયન યાવત્યેવ કિયતિ ચાદ્ભિશ્ચેત્ સ્નાતિ તેનૈવ તાં દીક્ષામાલભતે ન વહન્તીભિસ્સ્નાયાદ્યદ્વહન્તીભિસ્સ્નાયાત્ ક્ષત્રં યશ ઋચ્છેન્ન કૂપ્યાભિસ્સ્નાયાદ્યત્ કૂપ્યાભિસ્સ્નાયદ્વિશં યશ ઋચ્છેત્ સ્થાવરાભિસ્નેત્યમેતા વા અપાં દીક્ષિતાઃ પશુમતીર્યાસ્સ્થાવરા લોમશાસ્સંતતા લોમશાઃ પશવો યજમાનમેવ યશસાર્પયતિ તીર્થે સ્નેયં તીર્થમેવ સમાનાનાં ભવતિ

સમિદ્દિશામાશયા નસ્સ્વર્વિન્મધુરતો માધવઃ પાત્વસ્માન્ ।
અગ્નિર્દેવો દુષ્ટરીતુરદબ્ધ ઇદં બ્રહ્મ જિવન્તુ પાત્વસ્માન્ ॥
રથંતરઁ સામભિઃ પાત્વસ્માન્ ગાયત્રી છન્દસાં વિશ્વરૂપા ।
ત્રિવૃદ્વિષ્ઠયા સ્તોમો અહ્નાઁ સમુદ્રો વાત ઇદમોજઃ પિપર્તુ ॥
ઉગ્રા દિશામભિભૂતિર્વયોધાશ્શુચિશ્શુક્રો અહન્યોજસ્યે ।
ઇન્દ્રાધિપત્યૈઃ પિપૃતાદતો નો મહિ ક્ષત્રં વિશ્વતો ધારયેદમ્ ॥
બૃહત્ સામ ક્ષત્રભૃદ્વૃદ્ધવૃષ્ણ્યં ત્રિષ્ટુભૌજશ્શુભિતમુગ્રવીરમ્ ।
ઇન્દ્ર સ્તોમેન પઞ્ચદશેનૌજ ઇદં વાતેન સગરેણ રક્ષ ॥
પ્રાચી દિશાઁ સહાશયા નો વિશ્વે દેવાઃ પ્રાવૃષાહ્નાઁ સ્વર્વિત્ ।
ઇદં ક્ષત્રં દુષ્ટરમસ્ત્વોજોઽનાધૃષ્ટઁ સહસ્રિયઁ સહસ્વત્ ॥
વૈરૂપેણ સામ્ના તચ્છકેયં જગત્યૈનં વિક્ષ્વાવેશયામિ ।
વિશ્વે દેવાસ્સપ્તદશેન મધ્યમિદં ક્ષત્રઁ સલિલં વાતમુગ્રમ્ ॥
યન્ત્રી દિશાં ક્ષત્રમિદં દાધારોપસ્થાશા મિત્રવતીદમોજઃ ।
મિત્રાવરુણા શરદાહ્નાં જિગત્નૂ અદબ્ધક્ષત્રમિદમસ્ત્વોજઃ ॥
વૈરાજે સામન્નધિ મે મનીષાનુષ્ટુભા સંભૃતં દુષ્ટરઁ સહઃ ॥
ઇદં ક્ષત્રં મિત્રવદાર્દ્રદાન્વોજો મિત્રાવરુણા રક્ષતમાધિપત્યૈઃ ॥
સમ્રાડ્ દિશાઁ સહસામ્ની સહસ્વત્યૃતુર્હેમન્તો વિષ્ઠયા પિપર્તુ નઃ ।
અવસ્યુવાતા બૃહતી ન શક્વરીમં યજ્ઞમવતુ યા ઘૃતાચી ॥
સ્વર્વતી સુદુઘા યા પયસ્વતીમં યજ્ઞમવતુ યા ઘૃતાચી ।
ત્વં નો ગોપા અવિતોત યન્તા બૃહસ્પતે યામ્યાં યુઙ્ગ્ધિ વાચમ્ ॥
ઊર્ધ્વા દિશાં રન્તિરાશૌષધીનાઁ સંવત્સરેણ સવિતા નો અહ્નામ્ ।
રેવત્ સામાતિચ્છન્દા ઉ ચ્છન્દોઽજાતશત્રુસ્સુહવો ન એધિ ॥
સ્તોમ ત્રયસ્ત્રિઁશે ભુવનસ્ય પત્નિ વિવસ્વદ્વાતે અભિ નો ગૃણીહિ ।
ઘૃતવતી સવિતુરાધિપત્યે પયસ્વતી રન્તિરાશા નો અસ્તુ ॥
હિરણ્યગર્ભો યઃ પ્રાણતઃ ॥
વિરાડ્ દિશાં વિષ્ણુપત્ન્યઘોરાસ્યેશાના સહસો યા મનોતા ।
વિશ્વવ્યચા ઇષયન્તી સુભૂતા શિવા નો અસ્ત્વદિતિરુપસ્થે ॥
વિષ્ટમ્ભો દિવો ધરુણઃ પૃથિવ્યા અસ્યેશાના સહસો વિષ્ણુપત્ની ।
બૃહસ્પતિર્માતરિશ્વોત વાયુસ્સંધ્વાના વાતા અભિ નો ગૃણન્તુ ॥
વૈશ્વાનરો ન ઊતયે પૃષ્ટો દિવ્યન્વિદનુમતે ત્વં યત્ તે નામ

અગ્નેર્મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો યં પાઞ્ચજન્યં બહવસ્સમિન્ધતે ।
વિશ્વસ્યાં વિશિ પ્રવિવિશાનમીમહે સ નો મુઞ્ચત્વઁહસઃ ॥
યસ્યેદં પ્રાણન્નિમિષદ્યદેજતિ યસ્ય જાતં જનમાનં ચ કેવલમ્ ।
સ્તૌમ્યગ્નિં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વઁહસઃ ॥
ઇન્દ્રસ્ય મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો વૃત્રઘ્સ્સ્તોમા ઉપ મામિહાગુઃ ।
યો દાશુષસ્સુકૃતો હવમુપ ગન્તા સ નો મુઞ્ચત્વઁહસઃ ॥
યસ્સંગ્રામં જયતિ સં વશી યુધા યઃ પુષ્ટાનિ સઁસૃજતિ ત્રયાણિ ।
સ્તૌમીન્દ્રં નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વઁહસઃ ॥
વાયોસ્સવિતુર્વિદથાનિ મન્મહે યા આત્મન્વદ્બિભૃથો યૌ ચ રક્ષથઃ ।
યૌ વિશ્વસ્યાધિપા બભૂવથુસ્તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
ઉપ શ્રેષ્ઠા ન આશિષો દેવયોર્ધર્મે અસ્થિરન્ ।
સ્તૌમિ વાયુઁ સવિતારં નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
મન્વે વાં મિત્રાવરુણા તસ્ય વિત્તઁ સત્યૌજસા દૃહણા યં નુદેથે ।
યા રાજાના સરથં યાથ ઉગ્રા તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
યો વાં રથ ઋજુરશ્મિસ્સત્યધર્મા મિથૂચરન્તમુપયાતિ દૂષયન્ ।
સ્તૌમિ મિત્રાવરુણા નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
રથીતમૌ રથીનાઁ હુવ ઊતયે શુભં ગમિષ્ઠા સુયમેભિરાશુભિઃ ।
યયોર્વાં દેવૌ દેવેષ્વનિષિતમોજસ્તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
યદયાતં વહતુઁ સૂર્યાયાસ્ત્રિચક્રેણ સઁસદમિચ્છમાનૌ ।
સ્તૌમિ દેવા અશ્વિના નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥
મરુતાં મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામવન્તુ વિશ્વે ।
આશૂન્ હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥
તિગ્મમાયુધમીડિતઁ સહસ્વદ્દિવ્યઁ શર્ધઃ પૃતનાસુ જિષ્ણુ ।
સ્તૌમિ દેવાન્મરુતો નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥
વિશ્વેષાં દેવાનાં મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં વાચં વિશ્વામવન્તુ વિશ્વે ।
આશૂન્ હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥
યદિદમભિદાસતિ પૌરુષેયાદ્દૈવ્યાદેવેષ્ટિરસ્તુ દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ ।
સ્તૌમિ વિશ્વાન્ દેવાન્નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥
અન્વિદનુમતે ત્વં યત્ તે નામ વૈશ્વાનરો ન ઊતયે પૃષ્ટો દિવિ ॥
યે અપ્રથેતામમિતેભિરોજોભિર્યે પ્રતિષ્ઠે અભવતાં વસૂનામ્ । તે નો મુઞ્ચતમઁહસઃ ॥
ઉર્વી રોદસી વરિવઃ કૃણુતં ક્ષેત્રસ્ય પત્ની અધિવોચતં નઃ ।
સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમઁહસઃ

॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયાં મધ્યમિકાયાં સ્વર્ગં નામ દ્વાવિંશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્