કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 17
અથ સપ્તદશં સ્થાનકમ્ ।
ધ્રુવક્ષિતિઃ ।
ધ્રુવક્ષિતિર્ધ્રુવયોનિર્ધ્રુવાસિ ધ્રુવં યોનિમાસીદ સાધ્યા ।
ઉખ્યસ્ય કેતું પ્રથમં જુષાણાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ।
કુલાયિની ઘૃતવતી પુરંધિસ્સ્યોને સીદ સદને પૃથિવ્યાઃ ।
અભિ ત્વા રુદ્રા વસવો ગૃણન્ત્વિમા બ્રહ્મ પીપિહિ સૌભગાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા॥
સ્વૈર્દક્ષૈર્દક્ષપિતેહ સીદ દેવાનાઁ સુમ્ને બૃહતે રણાય ।
પિતેવૈધિ સૂનવ આ સુવસ્સ્વાવેશયા તન્વા સંવિશસ્વાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
અગ્નેઃ પુરીષમસ્યપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે અભિગૃણન્તુ દેવાઃ ।
સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદસ્મે દ્રવિણાયજસ્વાશ્વિનાવધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥
અદિત્યાસ્ત્વા પૃષ્ઠે સાદયામ્યન્તરિક્ષસ્ય ધર્ત્રીઁ વિષ્ટમ્ભનીં દિશામ્ ॥
અધિપત્નીં ભુવનાનામૂર્મિર્દ્રપ્સો અપામસિ ॥
વિશ્વકર્મા ત ઋષિરશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ સજૂરૃતુભિસ્સજૂર્વિધાભિસ્સજૂર્દેવૈસ્સજૂર્દેવૈર્વયોનાધૈરગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાવધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ સજૂરૃતુભિસ્સજૂર્વિધાભિસ્સજૂર્વસુભિસ્સજૂ રુદૈસ્સજૂરાદિત્યૈસ્સજૂર્વિશ્વૈર્દેવૈર્વયોનાધૈરગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામિહ ત્વા ॥ પ્રાણં મે પાહિ વ્યાનં મે પાહ્યપાનં મે પાહિ ચક્ષુર્મ ઉર્વિયા વિભાહિ શ્રોત્રં મે શ્લોકયાપઃ પિન્વૌષધીંર્જિન્વ દ્વિપાદવ ચતુષ્પાત્ પાહિ દિવો વા વૃષ્ટિમેરય
ત્રિયવિર્વયો ગાયત્રી છન્દૌ દિત્યવાડ્ વયસ્ત્રિષ્ટુપ્ છન્દઃ પઞ્ચાવિર્વયો વિરાટ્ છન્દસ્ત્રિવત્સો વય ઉષ્ણિહા છન્દસ્તુર્યવાડ્ વયોઽનુષ્ટુપ્ છન્દઃ પષ્ઠવાડ્વયો બૃહતી છન્દ ઉક્ષા વયઃ કકુપ્ છન્દો ધેનુર્વયો જગતી છન્દોઽનડ્વાન્ વયઃ પઙ્ક્તિશ્છન્દ ઋષભો વયસ્સતોબૃહતી છન્દો બસ્તો વયો યુવલં છન્દો વૃષ્ણિર્વયો વિશાલં છન્દો વ્યાઘ્રો વયોઽનાધૃષ્યં છન્દસ્સિઁહો વયશ્છદિશ્છન્દઃ પુરુષો વયસ્તન્દ્રં છન્દઃ ક્ષત્રં વયો મયન્દં છન્દો વિષ્ટમ્ભો વયોઽધિપતિશ્છન્દો મૂર્ધા વયઃ પ્રજાપતિશ્છન્દો વિશ્વકર્મા વયઃ પરમેષ્ઠી છન્દઃ
ઇન્દ્રાગ્ની અવ્યથમાનામિષ્ટકાં દૃઁહતં યુવમ્ ।
પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં ચ વિબાધસે ॥
રાજ્ઞ્યસિ પ્રાચી દિગ્વિરાડસિ દક્ષિણા દિક્સમ્રાડસિ પ્રતીચી દિક્સ્વરાડસ્યુદીચી દિગધિપત્ન્યસિ બૃહતી દિગાયુર્મે પાહિ પ્રાણં મે પાહિ વ્યાનં મે પાહ્યપાનં મે પાહિ ચક્ષુર્મે પાહિ શ્રોત્રં મે પાહિ મનો મે પિન્વ વાચં મે જિન્વાત્માનં મે પાહિ જ્યોતિર્મે યચ્છ મા છન્દઃ પ્રમા છન્દઃ પ્રતિમા છન્દોઽસ્રીવયશ્છન્દઃ પઙ્ક્તિશ્છન્દઃ ઉષ્ણિહા છન્દોઽનુષ્ટુપ્છન્દો વિરાટ્ છન્દો બૃહતી છન્દો ગાયત્રી છન્દસ્ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો જગતી છન્દઃ પૃથિવી છન્દોઽન્તરિક્ષં છન્દો દ્યૌશ્છન્દસ્સમા છન્દો નક્ષત્રાણિ છન્દો વાક્ છન્દો મનશ્છન્દઃ કૃષિશ્છન્દો હિરણ્યં છન્દો ગૌશ્છન્દોઽજા છન્દોઽશ્વશ્છન્દોઽગ્નિર્દેવતા વાતો દેવતા સૂર્યો દેવતા ચન્દ્રમા દેવતા વસવો દેવતા રુદ્રા દેવતાદિત્યા દેવતા મરુતો દેવતા વિશ્વે દેવા દેવતેન્દ્રો દેવતા વરુણો દેવતા બૃહસ્પતિર્દેવતા મૂર્ધાસિ રાડ્ ધ્રુવાસિ ધરુણા ધર્ત્ર્યસિ ધરણ્યાયુષે ત્વા વર્ચસે ત્વા કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા યન્ત્રી રાડ્યન્ત્ર્યસિ યમની ધ્રુવાસિ ધરિત્રીષે ત્વોર્જે ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વા
આશુસ્ત્રિવૃદ્ભાન્તઃ પઞ્ચદશો વ્યોમા સપ્તદશઃ પ્રતૂર્તિરષ્ટાદશસ્તપો નવદશોઽભીવર્તસ્સવિઁશો ધરુણ એકવિઁશો વર્ચો દ્વાવિઁશસ્સંભરણસ્ત્રયોવિઁશો યોનિશ્ચતુર્વિઁશો ગર્ભાઃ પઞ્ચવિઁશ ઓજસ્ત્રિણવઃ ક્રતુરેકત્રિઁશઃ પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિઁશો બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપં ચતુસ્ત્રિઁશો નાકષ્ષટ્ત્રિઁશો વીવર્તો અષ્ટાચત્વારિઁશો ધર્ત્રં ચતુષ્ટોમોઽગ્નેર્ભાગોઽસિ દીક્ષાયા આધિપત્યં બ્રહ્મ સ્પૃતં ત્રિવૃત્સ્તોમ ઇન્દ્રસ્ય ભાગોઽસિ વિષ્ણોરાધિપત્યં ક્ષત્રઁ સ્પૃતં પઞ્ચદશસ્સ્તોમો નૃચક્ષસાં ભાગોઽસિ ધાતુરાધિપત્યં જનિત્રઁ સ્પૃતઁ સપ્તદશસ્સ્તોમો મિત્રસ્ય ભાગોઽસિ વરુણસ્યાધિપત્યં દિવો વૃષ્ટિર્વાતસ્પૃત એકવિઁશસ્સ્તોમો વસૂનાં ભાગોઽસિ રુદ્રાણામાધિપત્યં ચતુષ્પાત્ સ્પૃતં ચતુર્વિઁશસ્સ્તોમ આદિત્યાનાં ભાગોઽસિ મરુતામાધિપત્યં ગર્ભાસ્સ્પૃતાઃ પઞ્ચવિઁશસ્સ્તોમોઽદિત્યા ભાગોઽસિ પૂષ્ણ આધિપત્યમોજસ્સ્પૃતં ત્રિણવસ્સ્તોમો દેવસ્ય સવિતુર્ભાગોઽસિ બૃહસ્પતેરાધિપત્યઁ સમીચીર્દિશસ્સ્પૃતાશ્ચતુષ્ટોમસ્સ્તોમો યવાનાં ભાગોઽસ્યયવાનામાધિપત્યં પ્રજાસ્સ્પૃતાશ્ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સ્તોમ ઋભૂણાં ભાગોઽસિ વિશ્વેષાં દેવાનામાધિપત્યં ભૂતં નિશાન્તં ત્રયસ્ત્રિંશસસ્તોમઃ
એકયાસ્તુવત પ્રજા અધીયન્ત પ્રજાપતિરધિપતિરાસીત્ તિસૃભિરસ્તુવત બ્રહ્માસૃજ્યત બ્રહ્મણસ્પતિરધિપતિરાસીત્ પઞ્ચભિરસ્તુવત ભૂતાન્યસૃજ્યન્ત ભૂતાનાં પતિરધિપતિરાસીત્ સપ્તભિરસ્તુવત સપ્તર્ષયોઽસૃજ્યન્ત ધાતાધિપતિરાસીન્નવભિરસ્તુવત પિતરોઽસૃજ્યન્તાદિતિરધિપત્ન્યાસીદેકાદશભિરસ્તુવતાર્તવા અસૃજ્યન્તર્તવોઽધિપતય આસઁસ્ત્રયોદશભિરસ્તુવત માસા અસૃજ્યન્ત સંવત્સરોઽધિપતિરાસીત્ પઞ્ચદશભિરસ્તુવત ક્ષત્રમસૃજ્યતેન્દ્રોઽધિપતિરાસીત્ સપ્તદશભિરસ્તુવત પશવોઽસૃજ્યન્ત બૃહસ્પતિરધિપતિરાસીન્નવદશભિરસ્તુવત શૂદ્રાર્યા અસૃજ્યેતામહોરાત્રે અધિપત્ની આસ્તામેકવિંશત્યાસ્તુવતૈકશફાઃ પશવોઽસુજ્યન્ત વરુણોઽધિપતિરાસીત્ ત્રયોવિંશત્યાસ્તુવત ક્ષુદ્રાઃ પશવોઽસૃજ્યન્ત પૂષાધિપતિરાસીત્ પઞ્ચવિંશત્યાસ્તુવતારણ્યાઃ પશવોઽસૃજ્યન્ત વાયુરધિપતિરાસીત્ સપ્તવિંશત્યાસ્તુવત દ્યાવાપૃથિવી વ્યૈતાં વસવો રુદ્રા અનુવ્યાયઁસ્ત એવાધિપતય આસન્નવવિઁશત્યાસ્તુવત વનસ્પતયોઽસૃજ્યન્ત સોમોઽધિપતિરાસીદેકત્રિઁશતાસ્તુવત પ્રજા અસૃજ્યન્ત યવાશ્ચાયવાશ્ચાધિપતય આસઁસ્ત્રયસ્ત્રિઁશતાસ્તુવત ભૂતાન્યશામ્યત્ પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠ્યધિપતિરાસીત્
અગ્ને જાતાન્ પ્રણુદા નસ્સપત્નાન્ પ્રત્યજાતાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ ।
અધિ નો બ્રૂહિ સુમના અહેડઞ્શર્મન્તે સ્યામ ત્રિવરૂથ ઉદ્ભૌ ॥
સહસા જાતાન્ પ્રણુદા નસ્સપત્નાન્ પ્રત્યજાતાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ ।
અધિ નો બ્રૂહિ સુમનસ્યમાનો વયઁ સ્યામ પ્રણુદા નસ્સપત્નાન્ ॥ ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સ્તોમો વર્ચો દ્રવિણઁ ષોડશસસ્તોમ ઓજો દ્રવિણમ્ ॥ પૃથિવ્યાઃ પુરીષમસ્યપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે અભિગૃણન્તુ દેવાઃ ॥ સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદસ્મે દ્રવિણાયજસ્વ ॥
એવશ્છન્દો વરિવશ્છન્દશ્શમ્ભૂશ્છન્દઃ પરિભૂશ્છન્દ આચ્છચ્છન્દો મનશ્છન્દો વ્યચશ્છન્દસ્સિન્ધુશ્છન્દસ્સમુદ્રં છન્દસ્સરિરં છન્દઃ કકુપ્છન્દસ્ત્રિકકુપ્છન્દઃ કાવ્યં છન્દોઽઙ્કુપં છન્દઃ ક્ષુરો ભ્રજશ્છન્દોઽક્ષરપઙ્ક્તિશ્છન્દઃ પદપઙ્ક્તિશ્છન્દો વિષ્ટારપઙ્ક્તિશ્છન્દ આચ્છચ્છન્દઃ પ્રચ્છચ્છન્દસ્સંયચ્છન્દો વિયચ્છન્દો બૃહચ્છન્દો રથન્તરં છન્દો નિકાયં છન્દો વીવધશ્છન્દો ગિરશ્છન્દો ભ્રાજશ્છન્દસ્સઁસ્તુપ્છન્દોઽનુષ્ટુપ્છન્દ એવશ્છન્દો વરિવશ્છન્દો વયશ્છન્દો વયસ્કૃચ્છન્દો વિશાલં છન્દો વિષ્પર્ધાશ્છન્દશ્છદિશ્છન્દો દૂરોહણં છન્દસ્તન્દ્રં છન્દો અઙ્કઙ્કં છન્દઃ
રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા ક્ષયં જિન્વ પ્રેતિરસિ ધર્મણે ત્વા ધર્મ જિન્વાન્વિતિરસિ દિવે ત્વા દિવં જિન્વ સંધિરસ્યન્તરિક્ષાય ત્વાન્તરિક્ષં જિન્વ પ્રતિધિરાસ પૃથિવ્યૈ ત્વા પૃથિવીં જિન્વ વિષ્ટમ્ભોઽસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વા વૃષ્ટિં જિન્વ પ્રવાસ્યહ્ને ત્વાહર્જિન્વાનુવાસિ રાત્ર્યૈ ત્વા રાત્રીં જિન્વોશિગસિ વસુભ્યસ્ત્વા વસૂઞ્જિન્વ પ્રકેતોઽસિ રુદ્રેભ્યસ્ત્વા રુદ્રાઞ્જિન્વ સુદિતિરસ્યાદિત્યેભ્યસ્ત્વાદિત્યાઞ્જિન્વૌજોઽસિ પિતૃભ્યસ્ત્વા પિતૄઞ્જિન્વ તન્તુરસિ પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજા જિન્વ પૃતનાષાડસિ પશુભ્યસ્ત્વા પશૂઞ્જિન્વ રેવદસ્યોષધીભ્યસ્ત્વૌષધીર્જિન્વાભિજિદસિ યુક્તગ્રાવેન્દ્રાય ત્વેન્દ્રં જિન્વાધિપતિરસિ પ્રાણાય ત્વા પ્રાણં જિન્વ ધરુણોઽસ્યપાનાય ત્વાપાનં જિન્વ સઁસર્પોઽસિ ચક્ષુષે ત્વા ચક્ષુર્જિન્વ વયોધા અસિ શ્રોત્રાય ત્વા શ્રોત્રં જિન્વ ત્રિવૃદસિ ત્રિવૃતે ત્વા સવૃદસિ સવૃતે ત્વા પ્રવૃદસિ પ્રવૃતે ત્વાનુવૃદસ્યનૂવૃતે ત્વા સઁરોહોઽસિ વિરોહોઽસિ પ્રરોહોઽસ્યનૂરોહોઽસિ વસુકોઽસિ વસ્યષ્ટિરસિ વેષશ્રીરસિ દેવસ્ય સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતયે સ્તુત
રાજ્ઞ્યસિ પ્રાચી દિગ્વસવસ્તે દેવા અધિપતયોઽગ્નિર્હેતીનાં પ્રતિધર્તા ત્રિવૃત્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાઁ શ્રયત્વાજ્યમુક્થમવ્યથાય સ્તભ્નાતુ રથન્તરઁ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષમૃષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમધિપતિસ્તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ વિરાડસિ દક્ષિણા દિગ્રુદ્રાસ્તે દેવા અધિપતય ઇન્દ્રો હેતાનાં પ્રતિધર્તા પઞ્ચદશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાઁ શ્રયતુ પ્રૌગમુક્થમવ્યથાય સ્તભ્નાતુ બૃહત્ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષમષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમધિપતિસ્તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ સમ્રાડસિ પ્રતીચી દિગાદિત્યાસ્તે દેવા અધિપતયસ્સોમો હેતીનાં પ્રતિધર્તા સપ્તદશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાઁ શ્રયતુ મરુત્વતીયમુક્થમવ્યથાય સ્તભ્નાતુ વૈરૂપઁ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષમૃષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમધિપતિસ્તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ સ્વરાડસ્યુદીચી દિઙ્ મરુતસ્તે દેવા અધિપતયો વરુણો હેતીનાં પ્રતિધર્તૈકવિઁશસ્ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાઁ શ્રયતુ નિષ્કેવલ્યમુક્થમવ્યથાય સ્તભ્નાતુ વૈરાજઁ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષમૃષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમધિપતિસ્તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્ત્વધિપત્ન્યસિ બૃહતી દિગ્વિશ્વે તે દેવા અધિપતયો બૃહસ્પતિર્હેતીનાં પ્રતિધર્તા ત્રિણવત્રયસ્ત્રિઁશૌ ત્વા સ્તોમૌ પૃથિવ્યાઁ શ્રયતાં વૈશ્વદેવાગ્નિમારુતે ઉક્થે અવ્યથાય સ્તભ્નીતાઁ શાક્વરરૈવતે સામની પ્રતિષ્ઠિત્યા અન્તરિક્ષમૃષયસ્ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમધિપતિસ્તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદ્યન્તુ
અયં પુરો હરિકેશસ્સૂર્યરશ્મિસ્તસ્ય રથકૃત્સશ્ચ રથૌજાશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ પુઞ્જિગસ્થલા ચ કૃતસ્થલા ચાપ્સરસૌ યાતુધાના હેતી રક્ષાઁસિ પ્રહેતિસ્તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામ્યયં દક્ષિણા વિશ્વકર્મા તસ્ય રથસ્વનશ્ચ રથેચિત્રશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ મેનકા ચ સહજન્યા ચાપ્સરસૌ દઙ્ક્ષ્ણવઃ પશવો હેતિઃ પૌરુષેયો વધઃ પ્રહેતિસ્તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામ્યયં પશ્ચાદ્વિદદ્વસુસ્તસ્ય રથપ્રોતશ્ચાસમરથશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ પ્રમ્લોચન્તી ચાનુમ્લોચન્તી ચાપ્સરસૌ વ્યાઘ્રા હેતિસ્સર્પાઃ પ્રહેતિસ્તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામ્યયમુત્તરાત્ સંયદ્વસુસ્તસ્ય તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચાપ્સરસા આપો હેતિર્વાતઃ પ્રહેતિસ્તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામ્યયમુપર્યર્વાગ્વસુસ્તસ્ય સેનાજિચ્ચ સુષેણશ્ચ સેનાનીગ્રામણ્યા ઉર્વશી ચ પૂર્વચિત્તિશ્ચાપ્સરસા અવસ્ફૂર્જદ્ધેતિર્વિદ્યુત્ પ્રહેતિસ્તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ
આયોસ્ત્વા સદને સાદયામ્યવતશ્છાયાયાં નમસ્સમુદ્રાય નમસ્સમુદ્રસ્ય ચક્ષસે ॥ પ્રોથદશ્વો ન યવસેઽવિષ્યન્ યદા મહસ્સંવરણે વ્યસ્થાત્ ।
આદસ્ય વાતો અનુવાતિ શોચિરધ સ્મ તે વ્રજનમસ્તુ કૃષ્ણમ્ ॥
પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ પૃથિવ્યાઃ પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાય વ્યાનાયાપાનાય વિશ્વં જ્યોતિર્યચ્છાગ્નિષ્ટેઽધિપતિર્વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાય વ્યાનાયાપાનાય વિશ્વં જ્યોતિર્યચ્છ વાયુષ્ટેઽધિપતિઃ પરમેષ્ઠી ત્વા સાદયતુ દિવઃ પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીં વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાય વ્યાનાયાપાનાય વિશ્વં જ્યોતિર્યચ્છ સૂર્યસ્તેઽધિપતિર્મધુશ્ચ માધવશ્ચ વાસન્તિકા ઋતૂ અગ્નેરન્તશ્શ્લેષોઽસિ ॥
કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામાપ ઓષધયઃ ।
કલ્પન્તામગ્નયઃ પૃથઙ્ મમ જ્યેષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ॥
યેઽગ્નયસ્સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ।
ઇમે વાસન્તિકા ઋતૂ અભિકલ્પમાના ઇન્દ્રામવ દેવા અભિસંવિશન્તુ ॥
શુક્રશ્ચ શુચિશ્ચ ગ્રૈષ્મા ઋતૂ નભશ્ચ નભસ્યશ્ચ વાર્ષિકા ઋતૂ ઇષશ્ચોર્જશ્ચ શારદા ઋતૂ સહશ્ચ સહસ્યશ્ચ હૈમન્તિકા ઋતૂ તપશ્ચ તપસ્યશ્ચ શૈશિરા ઋતૂ અગ્નેરન્તશ્શ્લેષોઽસિ ॥
કલ્પેતા દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામાપ ઓષધયઃ ।
કલ્પન્તામગ્નયઃ પૃથઙ્ મમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ ॥
યેઽગ્નયસ્સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ।
ઇમે શૈશિરા ઋતૂ અભિકલ્પમાના ઇન્દ્રમિવ દેવા અભિસંવિશન્તુ ॥
સહસ્રસ્ય પ્રમાસિ સહસ્રસ્ય પ્રતિમાસિ સહસ્રસ્યોન્માસિ સાહસ્રોઽસિ સહસ્રાય ત્વેમા મે અગ્ન ઇષ્ટકા ધેનવસ્સન્ત્વેકા ચ દશ ચ દશ ચ શતં ચ શતં ચ સહસ્રં ચ સહસ્રં ચાયુતં ચાયુતં ચ પ્રયુતં ચ પ્રયુતં ચ નિયુતં ચ નિયુતં ચાર્બુદં ચાર્બુદં ચ ન્યર્બુદં ચ સમુદ્રશ્ચ મધ્યં ચાન્તશ્ચ પરાર્ધશ્ચ તા મે અગ્ન ઇષ્ટકા ધેનવસ્સન્ત્વૃતવસ્સ્થર્તાવૃધ ઋતુષ્ઠાસ્સ્થર્તુસ્પૃશો ઘૃતશ્ચુતો મધુશ્ચુત ઊર્જસ્વતીસ્સ્વધાયિનીર્વિરાજો નામ કામદુઘાસ્તા મે અગ્ન ઇષ્ટકા ધેનવસ્સન્તુ
તત્ પુરુષાય વિદ્મહે મહાદેવાય ધીમહિ । તન્નો રુદ્રઃ પ્રચોદયાત્ ॥
નમસ્તે રુદ્ર મન્યવે બાહુભ્યામુત તે નમઃ । ઉતો ત ઇષવે નમઃ ॥
યા તે રુદ્ર શિવા તનૂરઘોરાપાપકાશિની ।
તયા નસ્તન્વા શંતમયા ગિરિશન્તાભિચાકશીહિ ॥
યામિષું ગિરિશન્ત હસ્તે બિભર્ષ્યસ્તવે ।
શિવાં ગિરિત્ર તાં કુરુ મા હિંસીઃ પુરુષં જગત્ ॥
શિવેન વચસા ત્વા ગિરિશાચ્છા વદામસિ ।
યથા નસ્સર્વમિજ્જગદયક્ષ્મઁ સુમના અસત્ ॥
અધ્યવોચદધિવક્તા પ્રથમો દૈવ્યો ભિષક્ ।
અહીઁશ્ચ સર્વાઞ્જમ્ભય સર્વાશ્ચ યાતુધાન્યોઽધરાચીઃ પરાસુવ ।
અસૌ યસ્તામ્રો અરુણ ઉત બભ્રુસ્સુમઙ્ગલઃ ॥
યે ચેમે રુદ્રા અભિતો દિક્ષુ શ્રિતાસહસ્રશોઽવૈષાઁ હેડ ઈમહે ॥
અસૌ યોઽવસર્પતિ નીલગ્રીવો વિલોહિતઃ । ઉતૈનં ગોપા અદૃશ્રન્નુતૈનમુદહાર્યઃ ।
ઉતૈનં વિશ્વા ભૂતાનિ સ દૃષ્ટો મૃડયાતિ નઃ ॥
નમો અસ્તુ નીલગ્રીવાય સહસ્રાક્ષાય મીઢુષે ।
અથો યે અસ્ય સત્વાનોઽહં તેભ્યોઽકરં નમઃ ॥
પ્રમુઞ્ચ ધન્વનસ્ત્વમુભયોરાર્ત્ન્યોર્જ્યામ્ । યાશ્ચ તે હસ્ત ઇષવઃ પરા તા ભગવો વપ ॥
વિજ્યં ધનુઃ કપર્દિનો વિશલ્યો બાંણવાનુત । અનેશન્નસ્યેષવ આભૂરસ્ય નિષઙ્ગથિઃ ॥
યા તે હેતિર્મીઢુષ્ટમ હસ્તે બભૂવ તે ધનુઃ । તયાસ્માન્ વિશ્વતસ્ત્વમયક્ષ્મેણ પરિભુજ ॥
પરિ તે ધન્વનો હેતિસ્માન્ વૃણક્તુ વિશ્વતઃ ।
અથો ય ઇષુધિસ્તવારે અસ્મન્નિધેહિ તમ્ ॥
નમાઁસિ ત આયુધાયાનાતતાય ધૃષ્ણવે ।
ઉભાભ્યામુત તે નમો બાહુભ્યાં તવ ધન્વને ॥
અવતત્ય ધનુસ્ત્વં સહસ્રાક્ષ શતેષુધે ।
નિશીર્ય શલ્યાનાં મુખં શિવો નસ્સુમના ભવ ॥
યા ત ઇષુશ્શિવતમા શિવં બભૂવ તે ધનુઃ ।
શિવા શરવ્યા યા તવ તયા નો મૃડ જીવસે
નમો હિરણ્યબાહવે સેનાન્યે દિશાં ચ પતયે નમો નમો વૃક્ષેભ્યો હરિકેશેભ્યઃ પશૂનાં પતયે નમો નમશ્શષ્પિઞ્જરાય ત્વિષીમતે પથીનાં પતયે નમો નમો બભ્લુશાય વ્યાધિનેઽન્નાનાં પતયે નમો નમો હરિકેશાયોપવીતિને પુષ્ટાનાં પતયે નમો નમો ભવસ્ય હેત્યૈ જગતસ્પતયે નમો નમો રુદ્રાયાતતાયિને ક્ષેત્રાણાં પતયે નમો નમસ્સૂતાયાહન્ત્વાય વનાનાં પતયે નમો નમો રોહિતાય સ્થપતયે વૃક્ષાણાં પતયે નમો નમો મન્ત્રિણે વાણિજાય કક્ષાણાં પતયે નમો નમો ભુવન્તયે વારિવસ્કૃતાયૌષધીનાં પતયે નમો નમ આક્રન્દયત ઉચ્ચૈર્ઘોષાય સત્ત્વાનાં પતયે નમો નમઃ કૃત્સંવીતાય ધાવતે પત્તીનાં પતયે નમો નમસ્સહમાનાય નિવ્યાધિન આવ્યાધિનીનાં પતયે નમો નમો નિષઙ્ગિણે કકુભાય સ્તેનાનાં પતયે નમો નમો વઞ્ચતે પરિવઞ્ચતે સ્તાયૂનાં પતયે નમો નમો નિચરાય પરિચરયારણ્યાનાં પતયે નમો નમો નિષઙ્ગિણ ઇષુધિમતે તસ્કરાણાં પતયે નમો નમસ્સૃકાયિભ્યો જિઘાઁસદ્ભ્યો મુષ્ણતાં પતયે નમો નમોઽસિમદ્ભ્યો નક્તં ચરદ્યઃં પ્રકૃન્તાનાં પતયે નમો નમ ઉષ્ણીષિણે ગિરિચરાય કુલુઞ્ચાનાં પતયે નમઃ
નમ ઇષુકૃદ્ભ્યો ધન્વકૃદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમ ઇષુમદ્ભ્યો ધન્વાયિભ્યશ્ચ વો નમો નમ આતન્વાનેભ્યઃ પ્રતિદધાનેભ્યશ્ચ વો નમો નમ આયચ્છદ્ભ્યોઽસ્યદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમો વિસૃજદ્ભ્યો વિધ્યદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમસ્સ્વપદ્યોભ જાગ્રદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમશ્શયાનેભ્ય આસીનેભ્યશ્ચ વો નમો નમસ્તિષ્ઠદ્ભ્યો ધાવદ્ય્શ્ચ વો નમો નમસ્સમભાભ્યસ્સભાપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમોઽશ્વભ્યોઽશ્વપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમ અવ્યાધિનીભ્યો વિવિધ્યદ્ભ્યશ્ચ વો નમો નમ ઉગણાભ્યસ્તૃઁહતીભ્યશ્ચ વો નમો નમો વ્રાતેભ્યો વ્રાતપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમો ગણેભ્યો ગણપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ કૃચ્છ્રેભ્યઃ કૃચ્છ્રપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમો વિરૂપેભ્યો વિશ્વરૂપેભ્યશ્ચ વો નમો નમસ્સેનાભ્યસ્સેનાનીભ્યશ્ચ વો નમો નમો રથિભ્યો વરૂથિભ્યશ્ચ વો નમો નમો મહદ્ભ્યોઽર્ભકેભ્યશ્ચ વો નમો નમો યુવભ્ય આશિનેભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ ક્ષત્તૃભ્યસ્સંગ્રહીતૃભ્યશ્ચ વો નમો નમસ્તક્ષભ્યો રથકારેભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ કુલાલેભ્યઃ કર્મારેભ્યશ્ચ વો નમો નમઃ પુઞ્જિષ્ઠેભ્યો નિષાદેભ્યશ્ચ વો નમો નમશ્શ્વનિભ્યો મૃગયુભ્યશ્ચ વો નમો નમઃશ્વભ્યશ્શ્વપતિભ્યશ્ચ વો નમો નમો ભવાય ચ રુદ્રાય ચ નમશ્શર્વાય ચ પશુપતયે ચ નમો નીલગ્રીવાય ચ શિતિકણ્ઠાય ચ નમો વ્યુપ્તકેશાય ચ કપર્દિને ચ નમસ્સહસ્રાક્ષાય ચ શતધન્વને ચ
નમો ગિરિશાય ચ શિપિવિષ્ઠાય ચ નમો મીઢુષ્ટમાય ચેષુમતે ચ નમો હ્રસ્વાય ચ વામનાય ચ નમો બૃહતે ચ વર્ષીયસે ચ નમો વૃદ્ધાય ચ સવૃધ્વને ચ નમોઽગ્ર્યાય ચ પ્રથમાય ચ નમ આશવે ચાજિરાય ચ નમશ્શીભાય ચ શીઘ્રાય ચ નમ ઊર્મ્યાય ચાવસ્વન્યાય ચ નમો નદ્યાય ચ દ્વીપ્યાય ચ નમો જ્યેષ્ઠાય ચ કનિષ્ઠાય ચ નમઃ પૂર્વજાય ચાપરજાય ચ નમો મધ્યમાય ચાપગલ્ભાય ચ નમો બુધ્ન્યાય ચ જઘન્યાય ચ નમસ્સોભ્યાય ચ પ્રતિસર્યાય ચ નમ આશુષેણાય ચાશુરથાય ચ નમો બિલ્મિને ચ કવચિને ચ નમો વાર્મિણે ચ વરૂથિને ચ નમશ્શૂરાય ચાવભેદિને ચ નમશ્શ્રુતાય ચ શ્રુતસેનાય ચ નમો યામ્યાય ચ ક્ષેમ્યાય ચ નમ ઉર્વર્યાય ખલ્યાય ચ નમશ્શ્લોક્યાય ચાવસાન્યાય ચ નમશ્શ્રવાય ચ પ્રતિશ્રવાય ચ નમો વન્યાય ચ કક્ષ્યાય ચ નમો દુન્દુભ્યાય ચાહનન્યાય ચ નમો ધૃષ્ણવે ચ પ્રમૃશાય ચ નમો નિષઙ્ગિણે ચેષુધિમતે ચ નમસ્તીક્ષ્ણેષવે ચાયુધિને ચ નમસ્સ્વાયુધાય ચ સુધન્વને ચ
નમસ્સૃત્યાય ચ પથ્યાય ચ નમઃ કાટ્યાય ચ નીપ્યાય ચ નમો નાદ્યાય ચ વૈશન્તાય ચ નમઃ કુલ્યાય ચ સરસ્યાય ચ નમઃ કૂપ્યાય ચાવટ્યાય ચ નમો વર્ષ્યાય ચાવર્ષ્યાય ચ નમો મેધ્યાય ચ વિદ્યુત્યાય ચ નમો વીધ્ર્યાય ચાતપ્યાય ચ નમો વાત્યાય ચ રેષ્મ્યાય ચ નમો વાસ્તવ્યાય ચ વાસ્તુપાય ચ નમસ્સોમાય ચ રુદ્રાય ચ નમસ્તામ્રાય ચારુણાય ચ નમશ્શંગવે ચ પશુપતયે ચ નમ ઉગ્રાય ચ ભીમાય ચ નમો હન્ત્રે ચ હનીયસે ચ નમોઽગ્રેવધાય ચ દૂરેવધાય ચ નમો વૃક્ષેભ્યો હરિકેશેભ્યો નમસ્તારાય નમશ્શંભવે ચ મયોભવે ચ નમશ્શંકરાય ચ મયસ્કરાય ચ નમશિવાય ચ શિવતરાય ચ નમઃ કિઁશિલાય ચ ક્ષયણાય ચ નમ ઇરિણ્યાય ચ પ્રપથ્યાય ચ નમઃ પુલસ્તિને ચ કપર્દિને ચ નમો ગોષ્ઠ્યાય ચ ગૃહ્યાય ચ નમસ્તલ્પ્યાય ચ ગેહ્યાય ચ નમઃ પાર્યાય ચાવાર્યાય ચ નમઃ પ્રતરણાય ચોત્તરણાય ચ નમસ્તીર્થ્યાય ચ કૂલ્યાય ચ નમઃ ફેન્યાય ચ શષ્પ્યાય ચ નમસ્સિકત્યાય ચ પ્રવાહ્યાય ચ નમો હ્રદવ્યાય ચ નિવેષ્યાય ચ નમઃ કાટ્યાય ચ ગહ્વરેષ્ઠાય ચ નમશ્શુષ્ક્યાય ચ હરિત્યાય ચ નમો લોપ્યાય ચોલપ્યાય ચ નમઃ પાઁસવ્યાય ચ રજસ્યાય ચ નમસ્સૂર્મ્યાય ચૌર્મ્યાય ચ નમઃ પર્ણ્યાય ચ પર્ણશાદાય ચ નમ આખિદતે ચ પ્રખિદતે ચ નમોઽભિઘ્નતે ચાપગુરમાણાય ચ નમ આખિદાય ચ વિખિદાય ચ
નમો વઃ કિરિકેભ્યો દેવાનાઁ હૃદયેભ્યો નમો વિચિન્વત્કેભ્યો નમો વિક્ષીણકેભ્યો નમ આનિર્હતેભ્યઃ ॥
દ્રાપે અન્ધસસ્પતે દરિદ્ર નીલલોહિત । આસાં પ્રજાનામેષાં પુરુષાણામેષાં પશૂનામ્ ।
મા ભૈમી રૌઙ્ મા નઃ કિંઞ્ચનામમત્ ॥
ઇમા રુદ્રાય તવસે કપર્દિને ક્ષયદ્વીરાય પ્રભરામહે મતીઃ ।
યથા નશ્શમસદ્ દ્વિપદે ચતુષ્પદે વિશ્વં પુષ્ટં ગ્રામે અસ્મિન્નનાતુરમ્ ॥
યા તે રુદ્ર શિવા તનૂશ્શિવા વિશ્વાહ ભેષજી ।
શિવા રુતસ્ય ભેષજી તયા નો મૃડ જીવસે ॥
પરિ ણો રુદ્રસ્ય હેતિર્વૃણક્તુ પરિ ત્વેષસ્ય દુર્મતિરઘાયોઃ ।
અવ સ્થિરા મઘવદ્ભ્યસ્તનુષ્વ મીઢ્વસ્તોકાય તનયાય મૃડ ॥
મીઢુષ્ટમ શિવતમ શિવો નસ્સુમના ભવ ।
પરમે વૃક્ષ આયુધં નિધય કૃત્તિં વસાન ઉચ્ચર પિનાકં બિભ્રદુચ્ચર ॥
વિકિરિડ વિલોહિત નમસ્તે અસ્તુ ભગવઃ ।
યાસ્તે સહસ્રં હેતયોઽન્યેઽસ્મન્નિવપન્તુ તાઃ॥
સહસ્રધા સહસ્રાણિ હેત્યસ્તવ બાહ્વોઃ । તાસામીશાનો ભગવઃ પરાચીના મુખા કુરુ ॥
અસંખ્યાતા સહસ્રાણિ યે રુદ્રા અધિ ભૂમ્યામ્ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યેઽસ્મિન્ મહત્યર્ણવેઽન્તરિક્ષે ભવા અધિ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે નીલગ્રીવાશ્શિતિકણ્ઠા દિવં રુદ્રા ઉપશ્રિતાઃ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ઘન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે નીલગ્રીવાશ્શિતિકણ્ઠાશ્શર્વા અધઃ ક્ષમાચરાઃ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે વનેષુ શષ્પિઞ્જરા નીલગ્રીવા વિલોહિતાઃ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યેઽન્નેષુ વિવિધ્યન્તિ પાત્રેષુ પિબતો જનાન્ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે ભૂતાનામધિપતયો વિશિખાસઃ કપર્દિનઃ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે પથીનાં પથિરક્ષય ઐડમૃદા યવ્યુધઃ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
યે તીર્થાનિ પ્રચરન્તિ સૃકાવન્તો નિષઙ્ગિણઃ ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
ય એતાવન્તો વા ભૂયાઁસો વા દિશો રુદ્રા વિતસ્થિરે ।
તેષાઁ સહસ્રયોજનેઽવ ધન્વાનિ તન્મસિ ॥
નમો અસ્તુ રુદ્રેભ્યો યે દિવિ યેષાં વર્ષમિષવસ્તેભ્યો દશ પ્રાચીર્દશ દક્ષિણા દશ પ્રતીચીર્દશોદીચીર્દશોર્ધ્વાસ્તેભ્યો નમો અસ્તુ તે નો મૃડયન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ । નમો અસ્તુ રુદ્રેભ્યો યેઽન્તરિક્ષે યેષાં વાત ઇષવસ્તેભ્યો દશ પ્રાચીર્દશ દક્ષિણા દશ પ્રતીચીર્દશોદીચીર્દશોર્ધ્વાસ્તેભ્યો નમો અસ્તુ તે નો મૃડયન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ । નમો અસ્તુ રુદ્રેભ્યો યે પૃથિવ્યાં યેષામન્નમિષવસ્તેભ્યો દશ પ્રાચીર્દશ દક્ષિણા દશ પ્રતીચીર્દશોદીચીર્દશો ર્ધ્વસ્તેભ્યો નમો અસ્તુ તે નો મૃડયન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તમેષાં જમ્ભે દધામિ
અશ્મન્નૂર્જં પર્વતે શિશ્રિયાણામદ્ભ્ય ઔષધીભ્યો વનસ્પતિભ્યોઽધિ સંભૃતામ્ ।
તાં ન ઊર્જં ધત્ત મરુતસ્સંરરાણા અશ્મન્તે ક્ષુદ્યં દ્વિષ્મસ્તં તે શુગૃચ્છતુ ॥
સમુદ્રસ્ય ત્વાવકયાગ્ને પરિવ્યયામસિ ।
અન્યાઁસ્તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યં શિવો ભવ ॥
હિમસ્ય ત્વા જરાયુણાગ્ને પરિવ્યયામસિ ।
અન્યાઁસ્તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યઁ શિવો ભવ ॥
ઉપ જ્મન્નુપ વેતસેઽવતર નદીષ્વા । અગ્ને પિત્તમપામસિ મણ્ડૂકિ તાભિરાગહિ ।
સેમં નો યજ્ઞં પાવકવર્ણઁ શિવં કૃધિ ॥
અપામિદં ન્યયનઁ સમુદ્રસ્ય વિમોચનમ્ ।
અન્યાઁસ્તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યઁ શિવો ભવ ॥
અગ્ને પાવક રોચિષા મન્દ્રયા દેવ જિહ્વયા । આ દેવાન્ વક્ષિ યક્ષિ ચ ॥
પાવકયા યશ્ચિતયન્ત્યા કૃપા ક્ષામા રુરુચ ઉષસો ન કેતુના ।
તુરો ન યામન્નેતશસ્ય નૂ રણ આ યો ઘૃણે ન તતૃષાણો અજરઃ ॥
નમસ્તે હરસે શોચિષે નમસ્તે અસ્ત્વર્ચિષે ॥
અન્યાઁસ્તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યં શિવો ભવ ॥
નૃષદે વેડ્વનૃષદે વેડપ્સુષદે વેડ્ બર્હિષદે વેટ્ સ્વર્વિદે વેટ્ ॥
યે દેવા દેવાનાં યજ્ઞિયા યાજ્ઞિયાનાઁ સંવત્સરીણમુપ ભાગમાસતે ।
અહુતાદો હવિષો યજ્ઞે અસ્મિન્ સ્વયં પિબન્તુ મધુનો ઘૃતસ્ય ।
યે દેવા દેવેભ્યો અધિ દેવત્વમાયન્ યે બ્રહ્મણઃ પુરએતારો અસ્ય ।
યેભ્યો નર્તે પવતે ધામ કિંચન ન તે દિવો ન પૃથિવ્યા અધિ સ્નુષુ ॥
પ્રાણદા વ્યાનદા અપાનદા વર્ચોદા વરિવોદાઃ ।
અન્યાઁસ્તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો અસ્મભ્યઁ શિવો ભવ
સ આ નો યોનિઁ સદતુ પ્રેષ્ઠો બૃહસ્પતિર્વિશ્વવારો યો અસ્તિ ।
કામો રાયસ્સુવીર્યસ્ય તં દાત્ પર્ષન્નો અતિ સશ્ચતો અરિષ્ટાન્ ॥
તઁ શગ્માસો અરુષાસો અશ્વા બૃહસ્પતિઁ સહવાહો વહન્તિ ।
સહશ્ચિદ્યસ્ય નીલવત્ સધસ્થં નભો ન રૂપમરુષં વસાનાઃ ॥
બૃહસ્પતિઃ પ્રથમં જાયમાનઃ ॥
તમા નો અર્કમમૃતાય જુષ્ટમિમે ધાસુરમૃતાસઃ પુરાજાઃ ।
શુચિક્રન્દં યજતં પસ્ત્યાનાં બૃહસ્પતિમનર્વાણઁ હુવેમ ॥
સ હિ શુચિશ્શતપત્રસ્સ શુન્ધ્યુર્હિરણ્યવાશીરિષિરસ્સ્વર્ષાઃ ।
બૃહસ્પતિસ્સ સ્વાવેશ ઋષ્વઃ પુરૂ સખિભ્ય આસુતિં કરિષ્ઠઃ ॥
એવા પિત્રે વિશ્વદેવાય વૃષ્ણે યજ્ઞૈર્વિધેમ નમસા હવિર્ભિઃ ।
બૃહસ્પતે સુપ્રજા વીરવન્તો વયઁ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥
પ્ર વાં દઁસાઁસ્યશ્વિના અવોચમસ્ય પતિસ્સ્યાઁ સુગવસ્સુવીરઃ ।
ઉત પશ્યન્નશ્નુવન્ દીર્ઘમાયુરસ્તમિવેજ્જરિમાણં જગમ્યામ્ ॥
અતારિષ્મ તમસસ્પારમસ્ય પ્રતિ સ્તોમં દેવયન્તો દધાનાઃ ।
પુરુદઁસા પુરુતમા પુરાજામર્ત્યા હવતે અશ્વિના ગીઃ ॥
યો હ સ્ય વાં રથિરા વસ્ત ઉસ્રા રથો યુજાનઃ પરિયાતિ વર્તિઃ ।
તેન નશ્શં યોરુષસો વ્યુષ્ટૌ ન્યશ્વિના વહતં યજ્ઞે અસ્મિન્ ॥
ત્રિબન્ધુરેણ ત્રિવૃતા રથેન ત્રિચક્રેણ સુવૃતા યાતમર્વાક્ ॥
પિન્વતં ગા જિન્વતમર્વતો નો વર્ધયતમશ્વિના વીરમસ્મે ।
સરસ્વતીં દેવયન્તો હવન્તે સરસ્વતીમધ્વરે તાયમાને ।
સરસ્વતીં સુકૃતો અહ્વયન્ત સરસ્વતી દાશુષે વાર્યં દાત્ ॥
સરસ્વત્યભિ નો નેષિ વસ્યો માપસ્ફરીઃ પયસા મા ન આધક્ ।
જુષસ્વ નસ્સખ્યા વેશ્યા ચ મા ત્વત્ક્ષેત્રાણ્યરણાનિ ગન્મ ॥
ઇમા જુહ્વાના ॥
પાવીરવી કન્યા ચિત્રાયુસ્સરસ્વતી વીરપત્ની ધિયં ધાત્ ।
માભિરચ્છિદ્રઁ શરણઁ સજોષા દુરાધર્ષં ગૃણતે શર્મ યઁસત્ ॥
ઇન્દ્રસ્સુત્રામા । તસ્ય વયમ્ ॥
ત્રાતારમિન્દ્રમવિતારમિન્દ્રઁ હવે હવે સુહવઁ શૂરમિન્દ્રમ્ ।
હ્વયામિ શક્રં પુરુહૂતમિન્દ્રઁ સ્વસ્તિ નો મઘવા ધાત્વિન્દ્રઃ ॥
ઉગ્રો જજ્ઞે વીર્યાય સ્વધાવાઞ્ચક્રિરપો નર્યો યત્ કરિષ્યન્ ॥
જગ્મિર્યુવા નૃષદનમવોભિસ્ત્રાતા ન ઇન્દ્ર એનસો મહશ્ચિત્ ॥
અધ સ્મા તે ચર્ષણયો યદેજાનિન્દ્ર ત્રાતોત ભવા વરૂતા ।
અસ્માકાસો યે નૃતમાસો અર્ય ઇન્દ્ર સૂરયો દધિરે પુરો નઃ ॥
સ્વસ્તયે વાજિભિશ્ચ પ્રણેતઃ
યુવઁ સુરામમશ્વિના નમુચા આસુરે સચા । વિપિપાના શુભસ્પતી ઇન્દ્રં કર્મસ્વાવતમ્ ॥
હોતા યક્ષદશ્વિના સરસ્વતીમિન્દ્રઁ સુત્રામાણઁ સોમાનાઁ સુરામ્ણાં જુષન્તાં વ્યન્તુ પિબન્તુ સોમાન્ સુરામ્ણો હોતર્યજ ॥
પુત્રમિવ પિતરા અશ્વિનોભેન્દ્રાવતં કાવ્યૈર્દઁસનાભિઃ ।
યત્ સુરામં વ્યપિબશ્શચીભિસ્સરસ્વતી ત્વા મઘવન્નભિષ્ણક્ ।
આ દેવો યાતુ સવિતા સુરત્નોઽન્તરિક્ષપ્રા વહમાનો અશ્વૈઃ ।
હસ્તે દધાનો નર્યા પુરૂણિ નિવેશયઞ્ચ પ્રસુવઞ્ચ ભૂમ ॥
અસ્મભ્યં તદ્દિવો અદ્ભ્યઃ પૃથિવ્યાસ્ત્વયા દત્તં કામ્યં રાધ આગાત્ ।
શં યત્ સ્તોતૃભ્ય આપયે ભવાત્યુરુશઁસાય સવિતર્જરિત્રે ॥
એવા વન્દસ્વ વરુણં બૃહન્તં નમસ્યા ધીરમમૃતસ્ય ગોપામ્ ।
સ નશ્શર્મ ત્રિવરૂથં વિયઁસત્ પાતં નો દ્યાવાપૃથિવી ઉપસ્થે ॥
તત્ત્વા યામિ ॥
યદત્ર શિષ્ટં રસિનસ્સુતસ્ય યસ્યેન્દ્રો અપિબચ્છચીભિઃ ।
તેનાહમદ્ય મનસા સુતસ્ય સોમં રાજાનામિહ ભક્ષયામિ ॥
ઇષિરેણ તે મનસા સુતસ્ય ભક્ષીમહિ પિત્ર્યસ્યેવ રાયઃ ।
અહાનીવ સૂર્યો વાસરાણિ પ્રા ણ આયુર્જીવસે સોમ તારીઃ ॥
નાના હિ દેવૈશ્ચકૃપે સદો વાં મા સઁસૃક્ષાથાં પરમે વ્યોમન્ ।
સુરા ત્વમસિ શુષ્મિણી સોમ એષ મા માઁ હિઁસિષ્ટં યત્ સ્વં યોનિમાવિશાથઃ ॥
ત્વઁ સોમ સુરયા સંવિદાનઃ પ્રજામન્યઃ ક્ષત્રમન્યઃ પિપર્તુ ।
યુવં નો અત્ર વરિવઃ કૃણુતં વયઁ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥
ઇન્દ્રાગ્ની મૈતં નિર્હ્વેથાં યઁ સોમં પપિમા વયમ્ ।
ઇહૈષો અસ્તુ ભક્ષિતશ્શિવશ્શિવાભિરૂતિભિઃ ॥
દ્વે સૃતી અશૃણવં પિતૄણામહં દેવાનામુત મર્ત્યાનામ્ ।
તાભ્યામિદં વિશ્વં ભુવનઁ સમેતિ યદન્તરા પિતરં માતરં ચ ॥
યસ્તે રાજન્ વરુણ દ્રુહઃ પાશો ગાયત્રચ્છન્દાઃ પૃથિવીમન્વાવિવેશ બ્રહ્મણિ પ્રતિષ્ઠિતસ્તં ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહા યસ્તે રાજન્ વરુણ દ્રુહઃ પાશસ્ત્રિષ્ટુપ્ છન્દા અન્તરિક્ષમન્વાવિવેશ ક્ષત્રે પ્રતિષ્ઠિતસ્તં ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહા યસ્તે રાજન્ વરુણ દ્રુહઃ પાશો જગચ્છન્દા દિવમન્વાવિવેશ વિશિ પ્રતિષ્ઠિતસ્તં ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહા યસ્તે રાજન્ વરુણ દ્રુહઃ પાશોઽનુષ્ટુપ્ છન્દા દિશોઽન્વાવિવેશ પશુષુ પ્રતિષ્ઠિતસ્તં ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહા
॥
ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયાં ધ્રુવક્ષિતિર્નામ સપ્તદશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્
મૂળ પાઠ: kāṭhakasaṃhitā (visvaraḥ) · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0