કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 14

અથ ચતુર્દશં સ્થાનકમ્ ।
વાજપેયમ્ ।
ઇન્દ્રાય વાચં વદતેન્દ્રાય વાચં સંવદતેન્દ્રં વાજં જાપયતેન્દ્ર વાજં જય ॥
આ મા વાજસ્ય પ્રસવો જગમ્યાદા મા દ્યાવાપૃથિવી વિશ્વરૂપે ।
આ મા ગન્તાં પિતરા માતરા ચ મા સોમો અમૃતત્વેન ગમ્યાત્ ॥
એષા વસ્સા સત્યા સંવાગભૂદ્યામિન્દ્રેણ સમદધ્વમ્ ।
અજીજપત વનસ્પતય ઇન્દ્રં વાજં વિમુચ્યધ્વમ્ ॥
વાજિનૌ વાજજિતૌ વાજં જિત્વા બૃહસ્પતેર્ભાગમવજિઘ્રતાં વાજિનો વાજજિતો વાજં જિગીવાઁસો બૃહસ્પતેર્ભાગે નિમૃજતાં પત્ની સ્વો રોહાવેહિ સ્વો રોહાવેહિ સ્વો રોહાવ સ્વો રોહાવ સ્વો રોહાવ સ્વો રોહાવયુર્યજ્ઞેન કલ્પતાં મનો યજ્ઞેન કલ્પતાં પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતાં ચક્ષુર્યજ્ઞેન કલ્પતાઁ શ્રોત્રં યજ્ઞેન કલ્પતાં વાગ્યજ્ઞેન કલ્પતામાત્મા યજ્ઞેન કલ્પતાં બ્રહ્મા યજ્ઞેન કલ્પતાં પૃષ્ઠં યજ્ઞેન કલ્પતાં યજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતાઁ સ્વર્દેવા અગન્મ પ્રજાપતેઃ પ્રજા અભૂવન્નમૃતા અભૂમ વાજાય સ્વાહા પ્રસવાય સ્વાહાપિજાય સ્વાહા ક્રતવે સ્વાહા વાક્પતયે સ્વાહા વસવે સ્વાહા સ્વર્મૌર્ધ્નાય સ્વાહા મૂર્ધ્ને વૈયશનાય સ્વાહા વ્યશ્વન આન્ત્યાય સ્વાહાન્ત્યાય ભૌવનાય સ્વાહા ભુવનસ્ય પતયે સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહાધિપતયે સ્વાહાન્નાય ત્વા વાજાય ત્વા વાજજિત્યૈ ત્વા

વાજસ્ય નુ પ્રસવસ્સુષુવેઽગ્રે સોમો રાજૌષધીષ્વપ્સુ ।
તા અસ્મભ્યં મધુમતીર્ભવન્તુ વયં રાષ્ટ્રે જાગૃયામા પુરોહિતાઃ ॥
વાજસ્યેદં પ્રસવ આબભૂવેમા વિશ્વા ભુવનાનિ સર્વતઃ ॥
અદિત્સન્તં દાપયતિ પ્રજાનન્ સોમો રયિં સહવીરં નિયઁસત્ ॥
વાજસ્ય નુ પ્રસવશ્શિશ્રિયે દેવીમા વિશ્વા ભુવનાનિ સમ્રાટ્ ।
સ વિરાજા પરિયાતિ પ્રજાનન્ પ્રજાં પુષ્ટિં વર્ધયમાનો અસ્મે ॥
સોમં રાજાનમવસ ઇન્દ્રં દાનાય ચોદય ।
વિષ્ણું વાચઁ સરસ્વતીઁ સવિતારં ચ વાજિનમ્ ॥
પ્ર નો યચ્છત્વર્યમા પ્ર પૂષા પ્ર બૃહસ્પતિઃ । પ્ર વાગ્દેવી દદાતુ નઃ ॥
અગ્ને અચ્છા વદેહ નઃ પ્રત્યઙ નસ્સુમના ભવ ।
પ્ર નો રાસ્વ વિશસ્પતે ધનદા અસિ નસ્ત્વમ્ ॥
ઇન્દ્રવાયૂ સુસંદૃશા સુહવેહ હવામહે । યથા નસ્સર્વ ઇજ્જનસ્સંગમે સુમના અસત્ ॥
સોમં રાજાનં વરુણમગ્નિમન્વારભામહે । આદિત્યં વિષ્ણુઁ સૂર્યં બ્રહ્માણં ચ બૃહસ્પતિમ્॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાઁ સરસ્વત્યા વાચા યન્તુર્યન્ત્રેણેમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રં બૃહસ્પતેસ્સામ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામીન્દ્રસ્ય સામ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામિ

ઉપયામગૃહીતોઽસિ દ્રુષદં ત્વા નૃષદમાયુસ્સદમિન્દ્રાય જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસ્યપ્સુષદં ત્વા ઘૃતસદં ભૂતસદમિન્દ્રાય જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ પૃથિવિષદં ત્વાન્તરિક્ષસદં નાકસદમિન્દ્રાય જુષ્ટં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥ ઉપયામગૃહીતોઽસિ ગ્રહ વિશ્વજનીન ન્યન્તર્વિપ્ર આ સતી ॥
યાસ્તિસ્રઃ પરમજા દૈવ્યઃ કોશસ્સમુબ્જિતઃ । તાસાં વિશિશ્ન્યાનામિષમૂર્જઁ સમગ્રભમ્॥
એષ તે યોનરિન્દ્રાય ત્વોપયામગૃહીતોઽસિ ॥
અપાં રસમુદયઁસઁ સૂર્યે શુક્રઁ સમાભૃતમ્ । અપાં રસસ્ય યો રસસ્તં વો ગૃહ્ણામ્યુત્તમમ્ ॥
એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥
અયા વિષ્ઠા જનયન્ કર્વરાણિ સ હિ ઘૃણિરુરુર્વરાય ગાતુઃ ।
સ પ્રત્યુદૈદ્ધરુણં મધ્વો અગ્રઁ સ્વા યત્ તનૂ તન્વમૈરયત ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસિ પ્રજાપતયે ત્વૈષ તે યોનિઃ પ્રજાપતયે ત્વા ॥
કુવિદઙ્ગ યવમન્તો યવં ચિદ્યથા દાન્ત્યનુપૂર્વં વિયૂય ।
ઇહેહૈષાં કૃણુત ભોજનાનિ યે બર્હિષો નમોવૃક્તિં ન જગ્મુઃ ॥
ઉપગ્રામગૃહીતોઽસિ પ્રજાપતયે ત્વૈષ તે યોનિઃ પ્રજાપતયે ત્વા

અગ્નિરેકાક્ષરામશ્વિનૌ દ્વ્યક્ષરાં વિષ્ણુસ્ત્ર્યક્ષરાઁ સોમશ્ચતુરક્ષરાઁ સવિતા પઞ્ચાક્ષરાં પૂષા ષડક્ષરાં મરુતસ્સપ્તાક્ષરાં બૃહસ્પતિરષ્ટાક્ષરાં મિત્રો નવાક્ષરાં વરુણો દશાક્ષરામિન્દ્ર એકાદશાક્ષરાં વિશ્વે દેવા દ્વાદશાક્ષરાં વસવસ્ત્રયોદશાક્ષરાં રુદ્રાશ્ચતુર્દશાક્ષરામાદિત્યાઃ પઞ્ચદશમદિતિષ્ષોડશં પ્રજાપતિસ્સપ્તદશોઽગ્નિરેકાક્ષરયા વાચમુદજયદશ્વિનૌ દ્વ્યક્ષરયા પ્રાણાપાના ઉદજયતાં વિષ્ણુસ્ત્ર્યક્ષરયા ત્રીનિમાંલ્લોકાનુદજયત્ સોમશ્ચતુરક્ષરયા ચતુષ્પદઃ પશૂનુદજયત્ સવિતા પઞ્ચાક્ષરયા પઞ્ચ દિશ ઉદજયત્ પૂષા ષડક્ષરયા ષડૃતૂનુદજયન્મરુતસ્સપ્તાક્ષરયા શક્વરીમુદજયન્ બૃહસ્પતિરષ્ટાક્ષરયાષ્ટૌ દિશ ઉદજયચ્ચતસ્રો દિશશ્ચતસ્ર ઉપદિશા મિત્રો નવાક્ષરયા નવ પ્રાણાનુદજયદ્વરુણો દશાક્ષરયા વિરાજમુદજયદિન્દ્ર એકાદશાક્ષરયા ત્રિષ્ટુભમુદયજયદ્વિશ્વે દેવા દ્વાદશાક્ષરયા જગતીમુદજયન્ વસવસ્ત્રયોદશાક્ષરયા ત્રયોદશં માસમુદજયન્ રુદ્રાશ્ચતુર્દશાક્ષરયા ચતુર્દશ રાત્રીરુદજયન્ યા ઇમા અન્તરાર્ધમાસા આદિત્યાઃ પઞ્ચદશમદિતિષ્ષોડશં પ્રજાપતિસપ્તદશોઽગ્નિરેકાક્ષરયા મામુદજયદિમાં પૃથિવીમશ્વિનૌ દ્વ્યક્ષરયા પ્રમામન્તરિક્ષં વિષ્ણુસ્ત્ર્યક્ષરયા પ્રતિમાઁ સ્વર્ગં લોકઁ સોમશ્ચતુરક્ષરયાસ્રીવીર્નક્ષત્રાણિ સવિતા પઞ્ચાક્ષરયા પઙ્ક્તિમુદજયદ્યા હ્યક્ષરપઙ્ક્તિસ્સા પઙ્ક્તિશ્ચતુર્ધા હિ તસ્યાઃ પઞ્ચ પઞ્ચાક્ષરાણિ ॥ પૂષા ષડક્ષરયા ગાયત્રીમુદજયચ્ચતુર્ધા હિ તસ્યાષ્ષટ્ ષડક્ષરાણિ મરુતસ્સપ્તાક્ષરયોષ્ણિહમુદજયઁશ્ચતુર્ધા હિ તસ્યાસ્સપ્ત સપ્તાક્ષરાણિ બૃહસ્પતિરષ્ટાક્ષરયાનુષ્ટુભમુદજયચ્ચતુર્ધા હિ તસ્યા અષ્ટા અષ્ટાક્ષરાણિ મિત્રો નવાક્ષરયા બૃહતીમુદ્જયચ્ચતુર્ધા હિ તસ્યા નવ નવાક્ષરાણિ વરુણો દશાક્ષરયા વિરાજમુદજયદિન્દ્ર એકાદશાક્ષરયા ત્રિષ્ટુભમુદજયદ્વિશ્વે દેવા દ્વાદશાક્ષરયા જગતીમુદજયન્ વસવસ્ત્રયોદશાક્ષરયા ત્રયોદશં માસમુદજયન્ રુદ્રાશ્ચતુર્દશાક્ષરયા ચતુર્દશ રાત્રીરુદજયન્ યા ઇમા અન્તરાર્ધમાસા આદિત્યાઃ પઞ્ચદશમદિતિષ્ષોડશં પ્રજાપતિસ્સપ્તદશઃ

દેવા વૈ નાનૈવ યજ્ઞાનપશ્યન્નિમમહમિદં ત્વમિત્યથૈતઁ સર્વેઽપશ્યઁસ્તસ્મિન્નાયતન્ત તસ્મિન્નાજિમયુસ્તં બૃહસ્પતિરુદજયદ્બૃહસ્પતિર્વૈ દેવાનાં પુરોહિતો યદ્વૈ પુરોહિતો બ્રહ્મ શૃણોતિ તદ્ રાજ્ઞે તેનેન્દ્રમયાજયત્ સ સ્વારાજ્યમગચ્છત્ સ એષ સ્વારાજ્યો યજ્ઞસ્સ્વારાજ્યં ગચ્છતિ ય એતેન યજતે યદ્બૃહસ્પતિરુદજયત્ તસ્માદ્બ્રાહ્મણો યજેત યદિન્દ્રમયાજયત્ તસ્માદ્રાજન્યો દેવા વૈ નાનૈવ યજ્ઞાનાહરન્નથૈતં પ્રજાપતિરાહરત્ તસ્મિન્ દેવા અપિત્વમૈચ્છન્ત તેભ્યશ્છન્દાઁસ્યુજ્જિતીઃ પ્રયચ્છદથૈતેન પ્રજાપતિરયજત સ સ્વારાજ્યમગચ્છત્ સ એષ સ્વારાજ્યો યજ્ઞસ્સ્વારાજ્યં ગચ્છતિ ય એતેન યજતેઽન્નં વૈ વાજો ય એવં વિદ્વાનન્નમત્તિ વાજયત્યેનઁ સોમો વાજપેયો ય એવં વિદ્વાન્ સોમં પિબતિ વાજમેવ ગચ્છતિ યાવન્તો હિ દેવાસ્સોમમપિબઁસ્તે વાજમગચ્છઁસ્તસ્માત્ સર્વ એવ સોમં પિપાસતિ વાગ્વૈ વાજસ્ય પ્રસવસ્સા વાગ્દૃષ્ટા ચતુર્ધા વ્યભવદેષુ લોકેષુ ત્રીણિ તુરીયાણિ પશુષુ તુરીયં યા દિવિ સા બૃહતિ સા સ્તનયિત્નૌ યાન્તરિક્ષે સા વાતે સા વામદેવ્યે યા પૃથિવ્યાઁ સાગ્નૌ સા રથન્તરે યા પશુષુ તસ્યા યદત્યરિચ્યત તાં બ્રાહ્મણે ન્યદધુસ્તસ્માદ્ બ્રાહ્મણ ઉભે વાચૌ વદતિ દૈવીં ચ માનુષીં ચ કરોતિ વાચા વીર્યં ય એવં વેદ । યા બૃહદ્રથન્તરયોસ્તયૈનં યજ્ઞ આગચ્છતિ યા પશુષુ તયર્તેયજ્ઞમાહ વા એનમપ્રતિખ્યાતાદ્ગચ્છતિ ય એવં વેદ યાવતી હિ વાક્તાં વેદ વાચા હિ દીયતે વાચા પ્રદીયતે યો ગાથાનારાશઁસીભ્યાઁ સનોતિ તસ્ય ન પ્રતિગૃહ્યમનૃતેન હિ સ સનોત્યનૃતઁ હિ ગાથાનૃતં નારાશઁસી મત્તસ્ય ન પ્રતિગૃહ્યમનૃતઁ હિ મત્તો યદા હિ સોઽમત્તો ભવત્યથ તં તત્તુપતિ

સપ્તદશૈતે દ્વયા ગ્રહાઃ પ્રાજાપત્યાસ્સપ્તદશો વૈ પુરુષઃ પ્રાજાપત્યશ્ચત્વાર્યઙ્ગાનિ શિરોગ્રીવમાત્મા વાક્ સપ્તથી દશ પ્રાણા અઙ્ગેઽઙ્ગે વૈ પુરુષસ્ય પાપ્મોપાશ્લિષ્ટો યદ્વ્યતિષઙ્ગં ગ્રહાન્ ગૃહ્ણાત્યઙ્ગાદઙ્ગાદેવૈનં પાપ્મનો મુઞ્ચતિ શ્રીર્વૈ સોમઃ પાપ્મા સુરોપયામા યદાગતે કાલે પ્રાઞ્ચસ્સોમૈરુદ્દ્રવન્તિ પ્રત્યઞ્ચસ્સુરોપયામૈઃ પાપ્મનૈવૈનં વિપુનાતિ તસ્માદાહુર્વાજપેયયાજી ત્વૈ પૂત ઇતિ પાપ્મના હ્યેનં વિપુનાતિ પઞ્ચૈતે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવરુન્દ્ધ ઐન્દ્રાસ્સર્વે ભવન્ત્યેકધૈવાસ્મિન્નિન્દ્રિયં દધાતિ ॥। પરં વા એતદ્દેવાનામન્નં યત્ સોમઃ પરમમેતન્મનુષ્યાણામન્નાદ્યં યત્ સુરા યત્ સોમગ્રહાશ્ચ સુરાગ્રહાશ્ચ સહ ગૃહ્યન્તે પરેણૈવાન્નેનાવરમન્નાદ્યમવરુન્દ્ધે બ્રહ્મણો વા એતત્ તેજો યત્ સોમોઽન્નસ્ય શમલઁ સુરા યત્ સોમગ્રહાશ્ચ સુરાગ્રહાશ્ચ સહ ગૃહ્યન્તે બ્રહ્મણ એવ તેજસા તેજ આત્મન્ ધત્તેઽન્નસ્ય શમલેન શમલમપહતે દેવલોકમેવ સોમગ્રહૈરભિજયતિ મનુષ્યલોકઁ સુરાગ્રહૈરાત્માનમેવ સમગ્રહૈસ્સ્પૃણોતિ પત્નીઁ સુરાગ્રહૈસ્તસ્માદાહુર્વાજપેયયાજી ત્વા અમુષ્મિઁલ્લોકે સંભવતીતિ યજ્ઞેન હ્યસ્યાભિજિતં દેવ સવિતઃ પ્રસુવ યજ્ઞં પ્રસુવ યજ્ઞપતિં ભગાયેતિ સાવિત્ર્યા પરુષિ પરુષિ જુહોત્યુત્સન્નયજ્ઞો વા એષ કો હ તદ્વેદ યાવદેતસ્યાધિયન્તિ યાવન્ન સર્વત્વાયૈવ પ્રસવાય વાજસ્ય નુ પ્રસવે માતરં મહીમિતિ રથમુપાવહરતીયમદિતિરનયા ચૈવ સવિત્રા ચ પ્રસૂત ઉપાવહરતિ વાજસ્યોજ્જિત્યા અપ્સ્વન્તરમૃતમપ્સુ ભેષજમિત્યશ્વાન્ પલ્પૂલયત્યપ્સુજા વા અશ્વસ્સ્વાદેવૈનાન્યોનેર્જનયત્યથો મેધ્યાનેવૈનાન્ યજ્ઞિયાન્ કરોતિ વાયુર્વા ત્વા મનુર્વા ત્વેતિ યુનક્તિ ન વા એતાન્મનુષ્યો યોક્તુમર્હતિ દેવતાભિરેવૈનાન્યુનત્યપાં નપાદાશુહેમન્નિતિ રરાટાનિ પ્રતિમાર્ષ્ટિ પૂર્વમેવોદિતમનુવદતિ

સપ્તદશસ્સર્વો ભવતિ સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ દુન્દુભીન્નિર્રા એદયન્તિ વાગ્વા એષૈકારણ્યં પ્રાવિશત્ તામેવોજ્જયતિ દેવસ્ય સવિતુઃ પ્રસવે સત્યસવસ્યેતિ સવિતૃપ્રસૂત એવ વજ્રં રોહતિ દેવસ્ય વયઁ સવિતુઃ પ્રસવે સત્યસવનસ્યેતિ સવિતૃપ્રસૂત એવ રથમભ્યાતિષ્ઠતિ વાજસ્યોજ્જિત્યૈ બ્રહ્માન્વેતિ પ્રજાપતિર્વૈ બ્રહ્મા યજ્ઞસ્ય પ્રજાપતિરિન્દ્રમસુવત પ્રજાપતિરેવૈનં વજ્રાદધિ પ્રસુવતિ સામ ગાયતિ સત્યં વૈ સામ સત્યેનૈવૈનમુજ્જાપયતિ વાજિનામૃચોઽન્વાહ વાજસ્યોજ્જિત્યા અનુદિષ્ટૈ રથૈર્ધાવન્તિ દક્ષિણયા વૈ દેવાસ્વર્ગં લોકમાયન્ યદનુદિષ્ટૈ રથૈર્ધાવન્તિ દક્ષિણયૈવ સ્વર્ગં લોકમેતિ॥ દર્ભમયં વાસો ભવતિ પવિત્રત્વાયોજ્જિતીર્વાચયતિ વાગ્વા ઉજ્જિત્યો વાચમેવોજ્જયતિ દેવા વા ઓષધીષુ પક્વાસ્વાજિમયુસ્તા બૃહસ્પતિરુદજયત્ સ નીવારાન્નિરવૃણીત તન્નીવારાણાં નીવારત્વં બૃહસ્પતિર્વા એતમુદજયત્ તમેવ ભાગિનં કરોતિ ચાત્વાલેઽવદધાતીહ વા અસા આદિત્ય આસીત્ તં દેવા આભ્યાં પરિગૃહ્યામું લોકમગમયન્ સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યા આ મા વાજસ્ય પ્રસવો જગમ્યાદિતિ પુનરાગતેષુ જુહોતિ યમેવ તે વાજમુજ્જયન્તિ તમાત્મન્ ધત્ત એષા વસ્સા સત્યા સંવાગભૂદ્યામિન્દ્રેણ સમદધ્વમ્ ॥ અજીજપત વનસ્પતય ઇન્દ્રં વાજં વિમુચ્યધ્વમિતિ યજુષૈવ યુજ્યન્તે યજુષા વિમુચ્યન્તે વાજિનૌ વાજજિતા ઇતિ યુગ્યા અવઘ્રાપયતિ ભાગિના એવૈનૌ કરોતિ વાજિનો વાજજિત ઇત્યનુદિશતિ સવનેવૈનાન્ પ્રીણાતિ

અર્ધવશાં ચ સુરોપયામાઁશ્ચ હરન્તિ ય આજિં ધાવન્તિ તેભ્યો યમેવ તે વાજમુજ્જયન્તિ તં તેન પરિક્રીણાતિ મધુષ્ઠાલં બ્રહ્મણે હરન્તિ બ્રહ્મણ એવ તેન પરિક્રીણાતિ કકુભો રાજપુત્રઃ પ્રાશ્નાતિ વીર્યં વૈ કકુબ્વીર્યં રાજપુત્રો વીર્ય એવં વીર્યં દધાતિ પત્ની૩ સ્વો રોહાવેતિ સ્વરેવ રોક્ષ્યન્ પત્ન્યા સંવદતે પત્ન્યા એવૈષ યજ્ઞસ્યાન્વારમ્ભોઽથો મિથુનમેવ યજ્ઞમુખે દધાતિ પ્રજનનાયાયુર્યજ્ઞેન કલ્પતામિત્યેતાવાન્ વૈ પુરુષસ્સર્વ એવ ભૂત્વા સ્વર્ગં લોકમેતિ ગૌધૂમં ચષાલં ભવતિ પ્રાજાપત્યા વૈ ગોધૂમા અર્ધં પ્રત્યોષધીનાઁ સહૈવાન્નાદ્યેન સ્વર્ગં લોકમેતિ વાજાય સ્વાહા પ્રસવાય સ્વાહેતિ ત્રયોદશૈતા આહુતયસ્ત્રયોદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરસ્સ્વર્ગો લોકસ્સંવત્સરમેવાસ્મૈ સ્વર્ગે લોક ઉપાધાત્ તસ્મિન્નધિ પ્રતિતિષ્ઠત્યૂષપુટૈરર્પયન્તિ પ્રાજાપત્યા વા ઊષા અન્નાદ્યેનૈવૈનમર્પયન્ત્યેતિ વા એષોઽમાંલ્લોકાદ્યોઽમું લોકં ગચ્છતિ યદૂષપુટૈરર્પયન્તિ તેનાસ્માલ્લોકાનૈતિ બસ્તાજિનં ચ રુક્મં ચાભ્યવરોહતિ પશવો વૈ બસ્તાજિનં યદ્બસ્તાજિનમભ્યવરોહતિ પશુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ તેજો હિરણ્યં યદ્રુક્મમભ્યવરોહતિ તેજસ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ શતમાનો ભવતિ શતાયુર્વૈ પુરુષશ્શતવીર્ય આયુરેવ વીર્યમવરુન્દ્ધે વાજપ્રસવ્યાભિરન્નસ્યાન્નસ્ય જુહોત્યન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ સપ્તભિસ્સપ્ત વૈ છન્દાઁસિ ચ્છન્દોભિરેવાન્નાદ્યમવરુન્દ્ધે વાગ્વૈ છન્દાઁસિ વાચૈવાન્નાદ્યમવરુન્દ્ધે દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાઁ સરસ્વત્યા વાચા યન્તુર્યન્ત્રેણેમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રં બૃહસ્પતેસ્સામ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામીતિ યદિ બ્રાહ્મણો યજેત બૃહસ્પતિસવો હ્યેષ ઇન્દ્રસ્યેતિ યદિ રાજન્ય ઇન્દ્રસવો હ્યેષઃ

અથૈતેઽતિગ્રાહ્યા યદેવ પરમન્નાદ્યમનવરુદ્ધં તસ્યાવરુદ્ધ્યા અથૈતે પશવો યજ્ઞક્રતૂનામવરુદ્ધ્યૈ યદાગ્નેયોઽગ્નિષ્ટોમં તેનાપ્નોત્યગ્નિપ્રતિષ્ઠાનો હ્યગ્નિષ્ટોમો યદૈન્દ્રાગ્ન ઉક્થાનિ તેનાપ્નોત્યૈન્દ્રાગ્નાનિ હ્યુક્થાનિ યદૈન્દ્રષ્ષોડશિનં તેનાપ્નોત્યૈન્દ્રો હિ ષોડશ્યાત્માનમેવાગ્નિષ્ટોમેન સ્પૃણોતિ પ્રાણાપાના ઉક્થેન વીર્યઁ ષોડશિનસ્સ્તોત્રેણ વાચમતિરાત્રેણ પ્રજાં બૃહતસ્સ્તોત્રેણાસ્મિન્નેવ લોકેઽગ્નિષ્ટોમેન પ્રતિતિષ્ઠત્યન્તરિક્ષ ઉક્થેન સ્વર્ગે લોકે ષોડશિનસ્સ્તોત્રેણ યે દેવયાનાઃ પન્થાનસ્તેષ્વતિરાત્રેણ નાકે બૃહતસ્સ્તોત્રેણૈતાવન્તો વૈ દેવલોકા યાવન્ત એવ દેવલોકાસ્તાનાપ્નોત્યથૈષા સારસ્વતી મેષી યદેવાદસ્સપ્તદશઁ સ્તોત્રમનવરુદ્ધં તસ્યાવરુદ્ધ્યા અથૈષા મારુતી પૃશ્નિર્વશા દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચાસ્મિંલ્લોક આસન્નેમે દેવા નેમેઽસુરાસ્તે દેવા એતાં મારુતીં પૃશ્નિં વશામપશ્યઁસ્તામાલભન્ત તયા લોકં દ્વિતીયમવૃઞ્જતાસુરલોકં યસ્યાવદ્યન્તિ સ દેવલોકો યસ્ય નાવદ્યન્તિ સોઽસુરલોકો લોકમેવૈતયા દ્વિતીયં વૃઙ્તેએવ ભ્રાતૃવ્યલોકં દ્વિતીયે હિ લોકે ભ્રાતૃવ્યસ્સારસ્વત્યેતેષાં પઞ્ચાનામુત્તમા ભવતિ સારસ્વત ઇતરેષાઁ સપ્તદશાનામુત્તમો વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચૈવ યજ્ઞઁ સંતનોતિ યદ્વૈ વિદ્વાન્ યજ્ઞસ્ય ન કરોતિ યદ્વાવિદ્વાનન્તરેતિ તચ્છિદ્રં તદ્વાચૈવ સરસ્વત્યા કલ્પયતિ સપ્તદશૈતે પ્રાજાપત્યાઃ પશવ આલભ્યન્તે સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોત્યેકરૂપા ભવન્ત્યેકધૈવાસ્મિન્ વીર્યં દધાતિ સારસ્વત ઉત્તમો ભવતિ વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ

રથન્તરઁ સામ ભવત્યાશીય ઉજ્જિત્યા ઇયં વૈ રથન્તરમસ્યામેવાધ્યભિષિચ્યતે વિયોનિર્વૈ વાજપેયોઽનિરુક્તસ્સન્ પ્રાજાપત્યોઽનિરુક્તસામા તેન વિયોનિર્યદનિરુક્તાઃ પ્રાતસ્સવાસ્તેન સંયોનિરનિરુક્તાઃ પ્રાતસ્સવા અનિરુક્તઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ વાજવતીભિર્મધ્યંદિને સ્તુવન્ત્યન્નં વૈ વાજોઽનાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ચિત્રવતીભિરાર્ભવે પવમાને સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યા આષ્ટ્રાદઁષ્ટ્રમુત્તમમુક્થાનાં ભવત્યુત્તરે એવ સ્તોત્રે અભિસંતનોતિ બૃહત્ સામ ભવતિ યદ્વા અતિરિચ્યતેઽમું તલ્લોકમભ્યતિરિચ્યતે બૃહત્ ત્વા અમું લોકમાપ્તુમર્હતીન્દ્રિયં વીર્યં બૃહદિન્દ્રિય એવ વીર્યે પ્રતિતિષ્ઠતિ વૈષ્ણવીષુ શિપિવિષ્ટવતીષુ સ્તુવન્ત્યેષા વૈ પ્રજાપતેઃ પશુષ્ટાસ્તનૂર્યા શિપિવિષ્ટવતી તસ્માચ્છિપિવિષ્ટવતીષુ સ્તુવન્ત્યતિરિક્તં વા એતદતિરિક્તઁ શિપિવિષ્ટમતિરિક્તેનૈવાતિરિક્તમાપ્નોતિ

ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયાં વાજપેયં નામ ચતુર્દશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્