કાઠકસંહિતા · શ્લોક 13-2

અથ ત્રયોદશં સ્થાનકમ્ ॥
પશુબન્ધમ્ ।
તિસ્રોઽજાશ્શ્વેતા મલ્હા ગર્ભિણીરાલભેત બ્રહ્મવર્ચસકામ આગ્નેયીં વસન્તા સૌરી ગ્રીષ્મે બાર્હસ્પત્યાઁ શરદિ યદાગ્નેયી મુખત એવ તયા તેજો ધત્તે યત્ સૌરી મધ્યત એવ તયા રુચં ધત્તે યદ્ બાર્હસ્પત્યોપરિષ્ટાદેવ તયા બ્રહ્મવર્ચસં ધત્તે સંવત્સરં પર્યાલભ્યન્તે વીર્યં વૈ સંવત્સરસ્સંવત્સરમેવ વીર્યમાપ્નોતિ યચ્છ્વેતા રુચ એવ તદ્રૂપં ગર્ભિણીર્ભવન્તીન્દ્રિયં વૈ ગર્ભ ઇન્દ્રિયમેવાવરુન્દ્ધે તિસ્રો મલ્હા ગર્ભિણીરાલભેત યં પર્યમ્યુર્વાયવ્યાઁ શ્વેતાઁ સરસ્વતીં મેષીમાદિત્યામજામધોરામાં મેષીં વા મનસા વા એત એતં પર્યમન્તિ મનો વાયુર્યદ્ વાયવ્યા મનસૈવૈષાં મનાઁસિ શમયતિ વાચા વા એત એતં પર્યમન્તિ વાક્ સરસ્વતી યત્ સારસ્વતી વાચૈવૈષાં વાચઁ શમયત્યપ્રતિષ્ઠિતો વા એષ યં પર્યમન્તીયમદિતિર્યદાદિત્યાસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠત્યનપિમન્ત્રો વા એષ એતેષુ યં પર્યમન્તિ વાચો મન્ત્રો ગર્ભો યદ્ ગર્ભિણીર્વાચ એવૈનં ગર્ભમકરપિમન્ત્રમેનં કરોત્યપ વા એતસ્માદિન્દ્રિયં ક્રામતિ યં પર્યમન્તીન્દ્રિયં ગર્ભો યદ્ગર્ભિણીરિન્દ્રિયમેવાવરુન્દ્ધેઽગ્નયે વૈશ્વાનરાય કૃષ્ણં પેત્વમાલભેત યસ્સમાન્તમભિદ્રુહ્યેદ્ યો વાભિદુદ્રુક્ષેત્ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરાયૈષ સમમતે યસ્સમમતે સંવત્સરમેવાપ્ત્વા કામમવરુણમભિદ્રુહ્યતિ પ્રાજાપત્યમજં તૂપરં વિશ્વરૂપમાલભેત સર્વેભ્યઃ કામેભ્યઃ પ્રજાપતિર્યોનિર્યોનેરેવ પ્રજાયતે પ્રજાપતિઃ પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ સર્વાન્ કામાન્ પ્રયચ્છત્યશ્વસ્યેવ વા એતસ્ય શિરો ગર્દભસ્યેવ કર્ણૌ પુરુષસ્યેવ શ્મશ્રૂણિ ગોરિવ પૂર્વૌ પાદા અવેરિવાપરૌ શુન ઇવ લોમાન્યજો ભવત્યેતાવન્તો વૈ ગ્રામ્યાઃ પશવસ્તાનેવૈતેનાપ્ત્વાવરુન્દ્ધે દ્વાદશ ધેનવો દક્ષિણા તાર્પ્યં હિરણ્યમધીવાસઃ પ્રજાપતેર્યાસ્સામિધેન્યસ્તાસ્સામિધેન્યઃ પ્રજાપતેર્યા આપ્રિયસ્તા આપ્રિયો હિરણ્યગર્ભવત્યાઘાર એતસ્ય સૂક્તસ્ય યાજ્યાનુવાક્યે એતેન હ વા ઉપકેતૂ રરાધઽર્ધ્નોતિ ય એતેન યજતે દ્વાદશધા હ ત્વૈ સ પ્રાશિત્રાણિ પરિજહાર તત્ર દ્વાદશ દ્વાદશ ધેનૂર્દદૌ યદ્ દ્વાદશ દદાતિ સૈવ તસ્ય પ્રતિમા યત્ તાર્પ્યં હિરણ્યમધીવાસમપરિમિતમેવ તેનાવરુન્દ્ધે

વારુણં કૃષ્ણં પેત્વમેકશિતિપાદમાલભેતામયાવી જ્યોગામયાવી પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા એનમત્યચરઁસ્તા અતિચરન્તીર્વરુણેનાગ્રાહયત્ તા જિહ્માઃ પન્ના અશેરત વરુણગૃહીતાસ્તાઃ કૃષ્ણઃ પેત્વ આપ્રવત તસ્યાભિહાય પાદમગૃહ્ણાત્ સ પ્રાવૃહ્યત સ એકશિતિપાદભવત્ તાઃ પ્રજાપતા અનાથન્ત સોઽપશ્યદ્યોઽયમવરુણગૃહીતસ્તેનૈના વરુણાન્મુઞ્ચાનીતિ તં વારુણમાલભત તેનૈના વરુણાદમુઞ્ચદ્વરુણગૃહીત એષ ય આમયાવી યદ્વારુણો વરુણાદેવૈનં મુઞ્ચતિ । દ્વીપે યજેતાપો વૈ વરુણસ્સમક્ષમેવૈનં વરુણાન્મુઞ્ચતિ પ્રજાપતિઃ પશૂન્ સૃષ્ટ્વા વરુણં વરમભ્યસૃજત્ સ એતમવૃણીત તસ્માદ્વરુણદેવત્યઃ પાપ્મનૈષ ગૃહીતો ય આમયાવી કૃષ્ણ ઇવ પાપ્મા યત્ કૃષ્ણઃ પાપ્માનમેવાપહતે યદેકશિતિપાદ્વરુણપાશમેવ તેન પ્રમુઞ્ચત આગ્નેયમજમાલભેત વારુણં કૃષ્ણં પેત્વં બુભૂષન્નૃદ્ધ્યા એવાગ્નેયો વરુણગૃહીત એષ યોઽલં ભૂત્યૈ સન્ન ભવતિ યદ્વારુણો વરુણાદેવૈનં મુઞ્ચત્યર્ધં વૈ પુરુષસ્યાગ્નેયમર્ધં વારુણમસ્થાન્યાગ્નેયાનિ માઁસાનિ વારુણાનિ તયોરેવૈનં ભાગધેયેન નિષ્ક્રીણાતિ ॥ સોઽનૃણો ભૂત્વા ભવત્યેવ વારુણં કૃષ્ણં વૃષ્ણિમભિચરન્નાલભેત મૃત્યુર્વૈ વરુણો મૃત્યુનૈવૈનં ગ્રાહયત્યેતદ્વૈ પાપ્મનો રૂપં કૃષ્ણ ઇવ પાપ્મા યત્ કૃષ્ણઃ પાપ્મનૈવૈનમભિષુવતિ ॥
પશું બધ્નામિ વરુણાય રાજ્ઞ ઇન્દ્રાય ભાગમૃષભં કેવલો હિ ।
ગાત્રાણિ દેવા અભિસંવિશન્તુ યમો ગૃહ્ણાતુ નિરૃતિસ્સપત્નાન્ ॥
ઇત્યેતા વૈ દેવતાઃ પુરુષસ્યેશતે તાભ્ય એવૈનમધિનિષ્ક્રીય મૃત્યુર્યમો મૃત્યુનૈવૈનં ગ્રાહયતિ

વૈષ્ણવં વામનમાલભેત ભ્રાતૃવ્યવાન્ વિષ્ણુર્વા ઇમાંલ્લોકાનુદજયત્ સ એભ્યો લોકેભ્યોઽસુરાન્ પ્રાણુદતેમાનેવ લોકાનુજ્જયત્યેભ્યો લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યં પ્રણુદતે વિષમે યજેત વિષમા ઇવ હીમે લોકા ઐન્દ્રામારુતં પૃશ્નિસક્થમાલભેત યસ્માત્ ક્ષત્રિયાદ્ વિડભ્યર્ધશ્ચરેત્ ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિણ્મરુતઃ ક્ષત્રાયૈવ વિશમનુનિયુનક્તિ પૃશ્નિસક્થો ભવતિ વિશમેવાસ્મૈ પશ્ચાદુપદધાત્યસઁસર્ગાયૈન્દ્રમુત્પૃષ્ટિમાલભેત પશુકામ ઇન્દ્રો વૈ વલમપાવૃણોત્ તઁ સહસ્રમનૂદૈત્ તસ્યૈષોઽગ્રત ઉદતૃણત્ સ સમૈષદુત્તિતૃત્સનિમાંલ્લોકાન્ પશ્યઁસ્તસ્માદેષ સમીષિતઃ પ્રતીષિતગ્રીવસ્તમેતં પુરસ્તાત્ સહસ્રસ્યાલભેત પ્ર સહસ્રં પશૂનાપ્નોતિ વલમેવાપવૃણોતિ યદા સહસ્રં પશૂન્ પ્રાપ્નુયાદથ વૈષ્ણવં વામનમાલભેત પ્રતિષ્ઠિત્યા એતસ્મિન્ વૈ તત્ સહસ્રમધ્યતિષ્ઠત્ સ વ્યૈષદધિષ્ઠીયમાનસ્તસ્માદેષ તિર્યઙ્ઙિવ વીષિતસ્તા એતા એવમભિત આલભેત સહસ્રસ્ય પરિગૃહીત્યૈ યજ્ઞો વૈ દક્ષિણામભ્યકામયત તાઁ સમભવત્ સા ગર્ભમધત્ત તમવવૃજ્ય પ્રાદ્રવત્ તમવવૃક્તઁ શયાનમદિતિરચાયત્ તમાહરત્ તમધસ્તાદૂર્વોરુપાસ્યત સોઽધસ્તાદૂર્વોરવર્ધત તસ્માદેષ તિર્યઙ્ઙિવ વીષિતોઽધસ્તાદ્ધ્યૂર્વોરવર્ધત તં વિષ્ણુરચાયત્ તમભ્યવદત્ તસ્મિન્ પ્રશ્નમૈતાં તં વિષ્ણવેઽન્વબ્રુવઁસ્તસ્માદાહુઃ કર્તુરેવ પુત્ર ઇતિ યેન વામનેનેર્ત્સેદદિત્યૈ ચરું પુરસ્તાન્નિર્વપેદતિર્વા એતમવર્ધયત્ તસ્યા એવૈનમધિનિષ્ક્રીણાતિ તેનાનૃણેન નિષ્ક્રીતેન મેધ્યેન પ્રસૂતેનર્ધ્નોત્યેવ સૌમ્યં બભ્રુમૃષભં પ્રથમકુસિન્ધમાલભેત યો રાજ્ય આશઁસેત સોમો વૈ દેવાનાં રાજા સોમ એતસ્ય દેવતા યો રાજ્ય આશઁસતે સ્વામેવ દેવતાં ભાગધેયેનોપધાવતિ સૈનં રાજ્યાય પરિણયતિ યત્ પ્રથમકુસિન્ધો વીર્યસ્ય તદ્રૂપમિન્દ્રાય વજ્રિણે રોહિતમૃષભં પ્રથમકુસિન્ધમાલભેત રાજન્યાયાભિચરતે વા બુભૂષતે વૈન્દ્રો વૈ રાજન્યો દેવતયા વજ્રોઽસ્ય વીર્યં વજ્રમેવાસ્મિન્ દધાતિ તેન વિજયતિ ભવત્યેવ યત્ પ્રથમકુસિન્ધો વીર્યસ્ય તદ્રૂપં ય એકાષ્ટકાયાં જાયેત તમુત્સૃજેદ્ યદિ દ્વૌ જાયેયાતાં તા ઉભા ઉત્સૃજેદ્ યદિ સંવત્સરે દ્વિતીયો જાયેત તઁ સંવત્સરેઽનૂત્સૃજેદાગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેજ્જાતયોરાગ્નેયા વૈ પશવસ્તસ્માદેવૈના અધિનિષ્ક્રીણાત્યગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેત્સંવત્સરે પર્યેતે સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરાદેવૈના અધિનિષ્ક્રીણાત્યા મેધ્યાભ્યાં ભવિતોસ્સંવત્સરે સંવત્સરેઽગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં નિર્વપેત્ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરસ્સંવત્સરાદેવૈના અધિનિષ્ક્રીણાતિ ॥ તાભ્યાઁ સર્વતો નિષ્ક્રીતાભ્યાં મેધ્યાભ્યાં પ્રસૂતાભ્યામૃધ્નોત્યેવૈતસ્યાં વા ઇન્દ્રોઽજાયત સ દેવાનાં વીર્યાવત્તમસ્તસ્માદ્ ય એકાષ્ટકાયાં પશૂનાં જાયતે સ વીર્યાવાન્ ભવતિ વીર્યાવાન્ ભવતિ ય એવં વિદ્વાનેતાભ્યાં યજત ઇન્દ્રાયાભિમાતિઘ્ને પૂર્વમાલભેત પાપ્મા વા અભિમાતિઃ પાપ્માનમેવાપહત ઇન્દ્રાય વૃત્રતુર ઉત્તરં પાપ્મા વા અભિમાતિઃ પાપ્માનમેવાપહત્યાથૈતેન વૃત્રતૂર્ભવતિ સ્વારાજ્યમુપૈતિ નાસ્માદન્યસ્સમાનેષુ વસીયાન્ ભવતિ ય એવં વિદ્વાનેતાભ્યાં યજતે શતમન્યસ્ય દક્ષિણાશ્વોઽન્યસ્ય પૂર્વવાડ્યા એવ કૌચ દ્વા એતદ્ બ્રાહ્મણા અનેવમુત્સૃષ્ટા આલભેત તાભ્યામેવર્ધ્નોતિ તત્ર યત્ કિંચ દદાતિ તદ્ દક્ષિણા

ઇન્દ્રાય મન્યુમતે લલામમૃષભમાલભેત સંગ્રામે મન્યુના વૈ વીર્યં કરોતીન્દ્રિયેણ જયતિ મન્યું ચૈવેષ્વિન્દ્રિયં ચ જિત્યૈ દધાતિ યલ્લલામઃ પુરસ્તાન્મન્યોસ્સમૃદ્ધ્યૈ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસઁસ્તે ન વ્યજયન્ત તેઽબ્રુવન્ બ્રહ્મણા નો મેની વિજયેતામિતિ ત ઋષભૌ સમવાસૃજઞ્છ્વૈત્રેયોઽરુણસ્તૂપરો દેવાનામાસીચ્છ્યેનેયશ્શ્યેતોઽયશ્શૃઙ્ગોઽસુરાણાં તૌ સમહતાં તઁ શ્વૈત્રેયસ્સમયાભિનત્ સા યા વાક્ પરાજિતા સીત્ સાવાચ્યપતદ્ યાજયત્ સોર્ધ્વા તસ્માદ્ યસ્યાવાચી વાક્ સોઽનાર્ત્વિજીનોઽસુર્યો હિ સ વર્ણસ્તસ્માદ્ યસ્યોર્ધ્વા વાક્ સ આર્ત્વિજીનો દેવત્રેવ હિ સ બાર્હસ્પત્યમરુણં તૂપરમભિચરન્નાલભેત બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનમભિપ્રયુઙ્ક્ત એતેન વૈ દેવા અસુરાનસ્તૃણ્વત યત્ તૂપરસ્સ્તૃત્યા ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રમહઁસ્તઁ હતસ્સપ્તભિર્ભોગૈઃ પર્યહઁસ્તસ્ય મૂર્ધ્નો વૈદેહીરુદાયઁસ્તાઃ પ્રાચીરાયઁસ્તસ્માત્ તાઃ પુરસ્સ જઘન્યમૃષભં વૈદેહમનૂદ્યન્તમમન્યતેમમિદાનીમાલભેય તેન ત્વા ઇતો મુચ્યેયેતિ તમાલભત તેન નામુચ્યત સ આગ્નેયમજમાલભતૈન્દ્રમૃષભં તેન વૈ સ તાનગ્નિના પાપ્મનો ભોગાનપિદહ્યાથૈન્દ્રેણેન્દ્રિયં વીર્યમાત્મન્નધત્ત તતો વૈ સોઽભવદાગ્નેયજમાલભેતૈન્દ્રમૃષભં બુભૂષન્ યઃ પાપ્મગૃહીત ઇવ મન્યેત પાપ્મા વૈ સ તઁ સપ્તભિર્ભોગૈઃ પર્યહન્ પાપ્મન એષ ભોગૈઃ પરિહતો યોઽલં ભૂત્યૈ સન્ન ભવતિ યદાગ્નેયોઽગ્નિનૈવ પાપ્મનો ભોગાનપિદહ્યાથૈન્દ્રેણેન્દ્રિયં વીર્યમાત્મન્ ધત્તે ભવત્યેવ ॥ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચાસ્મિંલ્લોક આસઁસ્તેઽસુરા દેવાનનુદન્તાસ્માલ્લોકાત્ તે દેવાઃ પ્રજાપતા એવાનાથન્ત સ એતા અસૃજતર્ષભં ચ વશાં ચ યમં ચ યમ્યં ચ તસ્માદ્ યૌ યમૌ મિથુનૌ જાયેતે ઋષભ એવાન્યો ભવતિ વશાન્યા સ વૈષ્ણુવારુણીં વશામાલભતૈન્દ્રમૃષભં તેન વૈ સ તાન્ વરુણેનાસુરાન્ ગ્રાહયિત્વા વિષ્ણુના યજ્ઞેન પ્રાણુદતાથૈન્દ્રેણેન્દ્રિયં વીર્યમાત્મન્નદધાદેષુ તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવઁસ્તા એતા એવમાલભેત યો ભ્રાતૃવ્યેન વ્યાયચ્છેત વૈષ્ણુવારુણીં વશામૈન્દ્રમૃષભં વરુણેનૈવ ભ્રાતૃવ્યં ગ્રાહયિત્વા વિષ્ણુના યજ્ઞેન પ્રણુદતેઽથૈન્દ્રેણેન્દ્રિયં વીર્યમાત્મન્ ધત્તે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યોષધિભ્યો વેહતમાલભેત પ્રજાકામ ઓષધીનાં વા એષા પ્રિયા તા એતાઁ સૂતોઃ પરિબાધન્તે તસ્માદેષા સર્વેષાં પશૂનાં પ્રિયાપ ઓષધય આપોઽસત્ ખનન્તિ તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ પ્રજાં ખનન્તિ યાવન્તસ્તાં વાશિતામન્વાધાવન્તિ તે દક્ષિણા સમદ્ધ્યા ઐન્દ્રીઁ સૂતવશામાલભેત રાજન્યાય બુભૂષત ઇન્દ્રો બા એતસ્યા અજાયત સ પુનઃ પ્રત્યવૈક્ષત સોઽમન્યત યો વા ઇતોઽપરો જનિષ્યતે સ મે ભ્રાતૃવ્યો ભવિષ્યતીતિ તં પ્રત્યાવમૃશ્ય યોનિં ન્યવેષ્ટયત્ તસ્માદેષા નાપરઁ સૂત ઐન્દ્રો રાજન્યો દેવતયા સ્વાદેવૈનં યોનેર્જનયતિ ભૂત્યૈ ભવત્યેવ યસ્તસ્યા અધિજાયેત તમૈન્દ્રમાલભેતેન્દ્રિયકામ ઇન્દ્રિયં વા એતદેતસ્યા અધિજાયતે તદેવ સમક્ષમાપ્ત્વાવરુન્દ્ધે બ્રાહ્મણસ્પત્યમતિષ્ઠાયમાલભેત યઃ કામયેતાતિષ્ઠાયસ્સ્યામિત્યગ્નેર્વૈ જિહ્વા બ્રહ્મણસ્પતિસ્સર્વમેષાતિતિષ્ઠતિ રૂપેણૈવૈનઁ સમર્ધયતિ સૈનમતિષ્ઠાયં કરોતિ

આગ્નેયમજમાલભેત સૌમ્યમૃષભં યસ્ય પિતા પિતામહઃ પુણ્યસ્સ્યાદથ તન્ન પ્રાપ્નુયાદગ્નિસ્સર્વા દેવતા મુખત એવ દેવતા આલભત ઇન્દ્રિયેણ વા એષ સોમપીથેન વ્યૃધ્યતે યસ્ય પિતા પિતામહઃ પુણ્યો ભવત્યથ તન્ન પ્રાપ્નોતિ સૌમ્યો બ્રાહ્મણો દેવતયેન્દ્રિયમસ્ય સોમપીથો યત્ સૌમ્ય ઇન્દ્રિયેણૈવૈનઁ સોમપીથેન સમર્ધયતિ દ્યાવાપૃથિવ્યાં ધેનું પર્યારિણીમાલભેત નિરુદ્ધો જ્યોઙ્નિરુદ્ધો દ્યાવાપૃથિવ્યોર્વા એષ નિર્ભક્તો યો નિરુદ્ધો જ્યોઙ્નિરુદ્ધો યદ્ દ્યાવાપૃથિવ્યા દ્યાવાપૃથિવ્યોરેવૈનમાભજતિ પર્યારી વા એષ યો નિરુદ્ધો જ્યોઙ્નિરુદ્ધઃ પર્યારિણ્યસ્ય દેવતા યત્ પર્યારિણી સ્વ એવાસ્ય તેન પશુરેતસ્યાં એવ વાયવ્યં વત્સઁ શ્વ આલભેત વાયુર્વા અનયોર્વત્સસ્સ ઇમે આપ્યાયયતિ સ પ્રદાપયતિ તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મા ઇમે પ્રદાપયત્યૈન્દ્રાગ્નમેતમનુસૃષ્ટમાલભેત યસ્ય પિતા પિતામહસ્સોમં ન પિબેદથ સ પિપાસેદિન્દ્રિયેણ વા એષ સોમપીથેન વ્યૃધ્યતે યસ્ય પિતા પિતામહસ્સોમં ન પિબત્યાગ્નેયો બ્રાહ્મણો દેવતયેન્દ્રિયમસ્ય સોમપીથો યદૈન્દ્રાગ્નસ્સ્વયૈવ દેવતયા સોમપીથમનુસંતનોત્યનુસૃષ્ટો વા એતસ્ય સોમપીથો યસ્ય પિતા પિતામહસ્સોમં ન પિબતિ યદનુસૃષ્ટસ્સ્વ એવાસ્ય તેન પશુર્યદેતૌ દ્વિવત્યસ્ય તદ્રૂપં ત્વાષ્ટ્રઁ શુણ્ઠમાલભેત યઃ કામયેત સૂપકાશો મે પુત્રો જાયેતેતિ ત્વષ્ટા વૈ રૂપાણાં વિકર્તા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ રૂપાણિ વિકરોત્યાશ્વિનં કૃષ્ણલલામમાલભેત ભ્રાતૃવ્યવાન્ દેવા વા અસુરાનહ્નોઽનુદન્ત તેષાં યત્ સ્વમાસીદ્ યદ્વિત્તં યદ્વેદ્યં તેન રાત્રીઁ સમવાયઁસ્તે દેવા એતમાશ્વિનં કૃષ્ણલલામમપશ્યઁસ્તમાલભન્ત તેનૈનાન્ રાત્રીમન્વવાયન્ દ્યાવાપૃથિવી વા અશ્વિનૌ તાન્ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવાવસ્તાન્નિબાધ્યાદિત્યેન પરસ્તાદ્રાત્ર્યા અનુદન્ત તેષાં યત્ સ્વમાસીદ યાદ્વિત્તં યદ્વેદ્યં તદવૃઞ્જત તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ દ્યાવાપૃથિવી વા અશ્વિનૌ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવાવસ્તાદ્ ભ્રાતૃવ્યં નિબાધ્યાદિત્યેન પરસ્તાદહોરાત્રયોઃ પ્રણુદતે તસ્ય યત્ સ્વં યદ્વિત્તં યદ્વેદ્યં તદ્ વૃઙ્ક્તે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ। યલ્લલામોઽહ્નસ્તદ્રૂપં યત્ કૃષ્ણો રાત્ર્યાસ્તદુભયોરેવૈનં વર્ણયોઃ પ્રણુદત ઇન્દ્રો વૈ વિલિસ્તેઙ્ગાં દાનવીમકામયત સોઽસુરેષ્વચરત્ સ્ત્ર્યેવ સ્ત્રીષ્વભવત્ પુમાન્ પુંસુ નિરૃતિગૃહીત ઇવામન્યત સ એતમૈન્દ્રાનૈરૃતં વિપુઁસકમપશ્યદ્યેન રૂપેણાચરત્ તમાલભત તસ્ય યદનવદાનીયમાસીત્ તેન પૂર્વેણ પ્રાચરદ્દક્ષિણા પરેત્ય સ્વકૃત ઇરિણે જુષાણા નિઋતિર્વેત્તુ સ્વાહેત્યથેતરં પુનરેત્યૈન્દ્રઁ સમસ્થાપયત્ સ નિરૃતિમેવ પૂર્વાં નિરવદાયાથૈન્દ્રેણેન્દ્રિયં વીર્યમાત્મન્નધત્ત તતો વૈ સોઽભવદૈન્દ્રાનૈરૃતં વિપુઁસકમાલભેત બુભૂષન્ યો નિરૃતિગૃહીત ઇવ મન્યેત તસ્ય યદનવદાનીયઁ સ્યાત્ તેન પૂર્વેણ પ્રચરેદ્દક્ષિણા પરેત્ય સ્વકૃત ઇરિણે જુષાણા નિરૃતિર્વેત્તુ સ્વાહેત્યથેતરં પુનરેત્યૈન્દ્રઁ સઁસ્થાપયેન્નિરૃતિમેવ પૂર્વાં નિરવદાયાથૈન્દ્રેણેન્દ્રિયં વીર્યમાત્મન્ ધત્તે ભવત્યેવૈન્દ્રં વિશાલમૃષભમાલભેત સંગ્રામે યઃ કામયેતાયઁ સંગ્રામો ન વિજયેતેતીન્દ્રો વૈ સંગ્રામસ્ય વિનેતેન્દ્રો વિજાપયિતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનાન્ વિનયતિ યદ્વિશાલો વિયતાં તદ્રૂપમિન્દ્રાય વિઘનાય વિશાલમૃષભમાલભેત જનતયોસ્સંધૌ યઃ કામયેતોભે જનતે ઋચ્છેયમિત્યુભે એવ જનતે ઋચ્છતિ ત અન્યાન્યાં ઘ્નતી ચરતો યદ્વિશાલ આવ્રસ્કમેવૈને ગમયતિ

આગ્નિવારુણીમનડ્વાહીમાલભેતાનાજ્ઞાતયક્ષ્મગૃહીતોઽનાજ્ઞાતયક્ષ્મો વા એતાં વિત્તો યા સ્ત્રી સત્યનડ્વાહી તસ્માદેનામનાજ્ઞાતયક્ષ્મગૃહીત આલભેતાગ્નિસ્સર્વા દેવતા યદેવાસ્ય દેવતાભિર્નિષિતં તદગ્નિના મુઞ્ચતિ યદ્વરુણગૃહીતં તદ્વરુણેન યદ્વહિની તેનાગ્નેયી યત્ સ્ત્રી સતી દાન્તા તેન વારુણી તસ્માદાગ્નિવારુણી ભવતિ ત્વાષ્ટ્રમઁસેપાદમાલભેત પશુકામો મિથુનો વા એષ યોઁઽસેપાત્વ્દષ્ટા મિથુનસ્ય પ્રજનયિતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મા એતસ્માન્મિથુનાત્ પશૂન્ પ્રજનયતિ વારુણઁ શ્યામશિતિકણ્ઠમાલભેત યં વ્યેમાનં યક્ષ્મો ગૃહ્ણીયાદ્ રુણો વા એતં ગૃહ્ણાતિ યં વ્યેમાનં યક્ષ્મો ગૃહ્ણાતિ યદ્ વારુણો વરુણાદેવૈનં મુઞ્ચતિ પાપ્મનૈષ ગૃહીતો ય આમયાવી શ્યામ ઇવ પાપ્મા યચ્છ્યામઃ પાપ્માનમેવાપહતે યચ્છિતિકણ્ઠો વરુણપાશમેવ તેન પ્રમુઞ્ચત આશ્વિનં ધૂમ્રલલામમાલભેત યો દુર્બ્રાહ્મણઁ સોમં પિપાયયિષેદશ્વિનૌ વૈ દેવાનામસોમપા આસ્તાં તૌ પશ્ચાત્ સોમપીથં પ્રાપ્નુતામશ્વિના એતસ્ય દેવતા યઃ પશ્ચાત્ સોમપસ્તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા એનઁ સોમપીથાય પરિણયતસ્સ્તાયદિવ યજેત સ્તાયદિવ હિ દુર્બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણો બુભૂષતિ ધૂમ્ર ઇવ વા એષ યો દુર્બ્રાહ્મણો યદ્ધૂમ્રો ધૂમ્રિમાણમેવાપહતે યલ્લલામો મુખત એવ તેન તેજો ધત્તે સારસ્વતીં ધેનુષ્ટરીમાલભેત યં ભ્રાતૃવ્યા નીવ શ્વાસયેરન્ વાચા વા એત એતં નિશ્વાસયન્તે વાક્ સરસ્વતી યત્ સારસ્વતી વાચૈવૈષાં વાચં પ્રતિશૃણાતિ ॥ ધેનુર્વા એષા સતી ન દુહે તસ્માદ્ધેનુષ્ટર્યુચ્યતે યદ્ધેનુષ્ટરી વાચમેવૈષાઁ સ્તરીકરોતિ સારસ્વતીં ધેનુષ્ટરીમાલભેત યમજઘ્નિવાઁસમભિશઁસેયુરશાન્તા વા એતં વાગૃચ્છતિ યમજઘ્નિવાઁસમભિશઁસન્તિ વાક્ સરસ્વતી યત્ સારસ્વતી વાચૈવૈષાં વાચઁ શમયતિ ધેનુર્વા એષા સતી ન દુહે તસ્માદ્ધેનુષ્ટર્યુચ્યતે યદ્ધેનુષ્ટરી વાચમેવેષાઁ સ્તરીકરોતિ સાવિત્રં પુનરુત્સૃષ્ટમાલભેત યઃ પુરા પુણ્યો ભૂત્વા પશ્ચાત્ પાપીયાન્ સ્યાદ્યયા વા એષ દેવતયા પુરા પુણ્યો ભવતિ સા હિ વા એતમનુસૃજત્યથૈષ પાપીયાન્ ભવતિ સવિતા શ્રિયઃ પ્રસવિતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનં પુનશ્શ્રિયે પ્રસુવતિ પાપો વા એષ પુરા ભૂત્વા પશ્ચાચ્છ્રિયં પ્રાપ્નોતિ યોઽનડ્વાન્ ભૂત્વોક્ષા ભવતિ યથૈવ સ શ્રિયં પ્રાપ્નોત્યેવમેનઁ શ્રિયં પ્રાપયતિ

ત્રીઁલ્લામાનૃષભાન્ વસન્તાલભેત ત્રીઞ્છિઆતિકકુદો ગ્રીષ્મે ત્રીઞ્છિતિભસદશ્શરદિ યલ્લલામા મુખત એવ તેન તેજો ધત્તે યચ્છિતિકકુદો મધ્યત એવ તેન રુચં ધત્તે યચ્છિતિભસદ ઉપરિષ્ટાદેવ તેન બ્રહ્મવર્ચસં ધત્તે સંવત્સરં પર્યાલભ્યન્તે વીર્યં વૈ સંવત્સરસ્સંવત્સરમેવ વીર્યમાપ્નોતિ નવ ભવંતિ નવ પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવાત્મન્ ધત્ત ઐન્દ્રાસ્સ્યુર્બુભૂષન્ યજેતાસૌ વા આદિત્ય ઇન્દ્રસ્સ એતૈરભવત્ સ એતૈસ્તેજો વીર્યમાત્મન્નધત્ત ભવત્યેવ તેજો વીર્યમાત્મન્ ધત્તે ય એવં વિદ્વાનેતૈર્યજતે પ્રાજાપત્યઁ સર્વરૂપં દશમમાલભેત સંવત્સરે પર્યેતે સંવત્સરસ્યાપ્ત્યૈ પ્રજાપતિર્યોનિર્યોના એવ પ્રતિતિષ્ઠતિ । સર્વરૂપો ભવતિ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ દશ ભવન્તિ દશ પ્રાણાઃ પ્રાણા વીર્યં વીર્ય એવ પ્રતિતિષ્ઠતિ દ્યાવાપૃથિવ્યે ધેનૂ સંમાતરા આલભેતાન્નકામો દ્યાવાપૃથિવી વા અન્નાદ્યસ્યેશાતે અમુતો વર્ષત્યસ્યાં પ્રતિતિષ્ઠત્યેતે અન્નાદ્યસ્ય પ્રદાત્રી તે એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તે અસ્મા અન્નાદ્યં પ્રયચ્છતસ્સંમાતરૌ ભવતસ્સંમાતરા ઇવ હીમે એતયોરેવ વાયવ્યં વત્સઁ શ્વ આલભેત વાયુર્વા અનયોર્વત્સસ્સ ઇમે આપ્યાયયતિ સ પ્રદાપયતિ તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મા ઇમે પ્રદાપયતિ બાર્હસ્પત્યઁ શિતિપૃષ્ઠમાલભેત બ્રહ્મવર્ચસકામો બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પ્રદાતા તમેવ ભાગધયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસં પ્રયચ્છતિ ॥ પૃષ્ઠમિવ વા એષ ભવતિ યો ભવતિ યચ્છિતિપૃષ્ઠઃ પૃષ્ઠમેવૈનં કરોત્યાશ્વિનં કૃષ્ણલલામમાલભેતાનુજાવરોઽશ્વિનૌ વૈ દેવાનામાનુજાવરૌ તા અગ્રં પર્યૈતામશ્વિના એતસ્ય દેવતા ય આનુજાવરસ્તા એવાન્વારભતે તા એનમગ્રં પરિણયતઃ પાપ્મનૈષ ગૃહીતો ય આનુજાવરઃ કૃષ્ણ ઇવ પાપ્મા યત્ કૃષ્ણઃ પાપ્માનમેવાપહતે યલ્લલામો મુખત એવ તેન તેજો ધત્ત આશ્વિનં કૃષ્ણલલામમાલભેતામયાવ્યશ્વિનૌ વૈ દેવાનાં ભિષજા અશ્વિનૌ એતસ્ય દેવતા ય આમયાવી તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા એનં ભિષજ્યતઃ પાપ્મનૈષ ગૃહીતો ય આમયાવી કૃષ્ણ ઇવ પાપ્મા યત્ કૃષ્ણઃ પાપ્માનમેવાપહતે યલ્લલામો મુખત એવ તેન તેજો ધત્તે ॥ ત્વાષ્ટ્રં વિપુઁસકમાલભેત પ્રજાકામો વા પશુકામો વા પ્રજાપતિર્વૈ પ્રજાસ્સિસૃક્ષમાણસ્સ દ્વિતીયં મિથુનં નાવિન્દત સ એતદ્રૂપં કૃત્વાઙ્ગુષ્ઠેનાત્માનઁ સમભવત્ તતઃ પ્રજા અસૃજત ત્વષ્ટા મિથુનસ્ય પ્રજનયિતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મા એતસ્માન્મિથુનાત્ પશૂન્ પ્રજનયત્યેતેન વૈ રૂપેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત યેનૈવ રૂપેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તસ્માદેવ રૂપાત પ્રજયા ચ પશુભિશ્ચ પ્રજાયત ઐન્દ્રં વિપુઁસકમાલભેત યઃ પણ્ડકત્વાદ્બિભીયાદિન્દ્રો વા એતાં ત્વચમેતં પાપ્માનમપાહત તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્માત્ તાં ત્વચં તં પાપ્માનમપહન્ત્યૃષભો દક્ષિણા વીર્યં વા ઋષભો વીર્યમેવાસ્મિન્ દધાતિ

છન્દાઁસિ વૈ યજ્ઞમભ્યમન્યન્ત સ વષટ્કારોઽભ્યય્ય ગાયત્ર્યાશ્શિરોઽચ્છિનત્ તતો યો રસોઽસ્રવત્ સા વશાભવદ્યદ્વશમસ્રવત્ તદ્વશાયા વશાત્વં યત્ પ્રથમમસ્રવલ્લોહિતં વાવ તદસ્રવત્ તદ્બૃહસ્પતિરુપાગૃહ્ણાત્ સા યા રોહિણી સાભવત્ તસ્માત્ સા બાર્હસ્પત્યા યદ્ દ્વિતીયમસ્રવત્ તન્મિત્રાવરુણા ઉપાગૃહ્ણીતાઁ સા યા દ્વિરૂપા સાભવત્ તસ્માત્ સા મૈત્રાવરુણી યત્ તૃતીયમસ્રવત્ તદ્વિશ્વે દેવા ઉપાગૃહ્ણન્ સા યા બહુરૂપા સાભવત્ તસ્માત્ સા વૈશ્વદેવી ॥ યદુદૌક્ષત તદ્બૃહસ્પતિરભ્યગૃહ્ણાત્ સ ઉક્ષાભવત્ તદુક્ષ્ણ ઉક્ષત્વં યદત્યમુચ્યત તાનીમાન્યન્યાનિ રૂપાણિ બાર્હસ્પત્યાં રોહિણીમાલભેત બ્રહ્મવર્ચસકામો રસેન વા એષ વ્યૃધ્યતે યોઽલં બ્રહ્મવર્ચસાય સન્ન બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ ચ્છન્દસામેષ રસો બ્રહ્મ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવાસ્મિઁસ્તેજો રસં દધાતિ બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ મૈત્રાવરુણીં દ્વિરૂપામાલભેત વૃષ્ટિકામો ઽહોરાત્રે વૈ મિત્રાવરુણા અહોરાત્રે પર્જન્યોઽનુવર્ષતિ નક્તં વા હિ દિવા વર્ષત્યેતૌ વર્ષસ્યેશાતે તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ પ્રીતૌ વૃષ્ટિં નિનયતો મૈત્રાવરુણીં દ્વિરૂપામાલભેત પ્રજાકામોઽહોરાત્રે વૈ મિત્રાવરુણા અહોરાત્રે પ્રજા અનુપ્રજાયન્તે નક્તં વા હિ દિવા વા પ્રજાયન્તેઽહોરાત્રે એવૈના અનુપ્રજનયતિ ॥ વૈશ્વદેવીં બહુરૂપામાલભેત કામેભ્યઃ કામા વૈ વિશ્વે દેવાસ્તાનેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તેઽસ્મૈ સ સર્વાન્ કામાન્ પ્રયચ્છન્તિ બાર્હસ્પત્યમુક્ષાણમાલભેત બુભૂષન્ રસેન વા એષ વ્યૃધ્યતે યોઽલં ભૂત્યૈ સન્ન ભવતિ ચ્છન્દસામેષ રસો બ્રહ્મ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવાસ્મિન્ ભૂતિં રસં દધાતિ ભવત્યેવ સૌરીઁ શ્વેતામાલભેત રુક્કામોઽસૌ વા આદિત્યો રુચઃ પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ રુચં પ્રયચ્છતિ બ્રાહ્મણસ્પત્યાં બભ્રૂમભિચરન્નાલભેત બ્રહ્મ વૈ બ્રહ્મણસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનમભિપ્રયુઙ્ક્ત એતદ્વૈ બ્રહ્મણો રૂપં યદ્બભ્રૂ રૂપેણૈવૈનત્સઁશ્યતિ

ધાતા રાતિસ્સવિતેદં જુષન્ત૆ પ્રજાપતિર્વરુણો મિત્રો અગ્નિઃ ॥
ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પ્રજયા સંરરાણા યજમાનાય દ્રવિણં દધાત ॥
આવર્તય નિવર્તયા વર્તન વર્તય નિ નિવર્તન વર્તય ।
ઇન્દ્ર નન્દબલ ભૂમ્યાશ્ચતસ્રસ્સૂક્તયસ્તાભ્યસ્ત્વા વર્તયામસિ ॥
વિ તે ભિનદ્મિ તકરિં વિ યોનિં વિ પરીણહમ્ ।
વિ માતરં ચ પુત્રં ચ વિ ગર્ભં ચ જરાયુ ચ ॥
બહિષ્ટે અસ્તુ બાલિતિ પુરુદસ્મવદ્ વિશ્વરૂપમિન્દુઃ પવમાનો ગર્ભમાનઞ્જ ધીરઃ ॥ એકપાદં દ્વિપાદં ત્રિપાદં ચતુષ્પાદં ભુવનાનુપ્રથન્તામ્ ॥
ગર્ભો યસ્તે યજ્ઞિયો યોનિર્યસ્તે હિરણ્યયઃ । અઙ્ગાન્યહ્રુતા યસ્ય તં દેવાસ્સમચીક્લૃપન્॥
મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચ ન ઇમં યજ્ઞ મિમિક્ષતામ્ । પિપૃતાં નો ભરીમભિઃ ॥
નમો મહિમ્ન ઉત ચક્ષુષે તે મરુતાં પિતરુત તદ્ગૃણીમઃ ।
હુતો યાહિ પથિભિર્દેવયાનૈરોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥
દેવાનામેષ ઉપનાહ આસીદપાં પતિરોષધીનામ્ ॥
સોમસ્ય દ્રપ્સમવૃણીત પૂષા બૃહન્નદ્રિરભવદ્યત્ તદાસીત્ ॥
પિતા વત્સાનાં પતિરઘ્ન્યાનામથો પિતા મહતાં ગર્ગરાણામ્ ।
ગર્ભો જરાયુઃ પ્રતિધુક્ પીયૂષ આમિક્ષા મસ્તુ ઘૃતમસ્ય યોનિઃ ॥
દ્રપ્સશ્ચસ્કન્દ પૃથિવીમનુ દ્યામિમં ચ યોનિમનુ યશ્ચ પૂર્વઃ ।
સમાનં યોનિમનુ સંચરન્તં દ્રપ્સં જુહોમ્યનુ સપ્ત હોત્રાઃ

યદાષ્ટાપદ્યભૂદિત્યનુબુધ્યેત ધાતા રાતિસ્સવિતેદં જુષન્તામિતિ સ્રુવેણાહવનીયે જુહુયાદ્દેવતાભ્ય એવૈનાન્નિવેદયત્યાવર્તય નિવર્તયેતીન્દ્રમેવ દિગ્ભ્ય આવર્તયતિ પ્રાયશ્ચિત્યૈ એ વિ તે ભિનદ્મિ તકરિમિતિ પ્રૈવ જનયત્યન્તરા શ્રોણી નિઘ્નન્તિ પ્રજનનાય પુરુદસ્મવદિતિ પાત્રમુપદધાત્યસ્કન્દાયૈકપાદં દ્વિપાદમિતિ પ્રથયત્યેવ યદવદ્યેદવદાનાન્યતિરેચયેદ્યન્નાવદ્યેત્ પશોરાલબ્ધસ્ય નાવદ્યેદાર્તિમાર્ચ્છેત્ પુરસ્તાદન્યન્નાભ્યા અવદ્યેત્ પશ્ચાદન્યત્ પુરસ્તાદ્વૈ નાભ્યાઃ પ્રાણઃ પશ્ચાદપાન એતાવાન્ વૈ પશુર્યાવાનેવ પશુસ્તસ્યાવદ્યત્યચ્છમ્બટ્કારં યદ્રસમવદાનેષુ વ્યાનયતિ તેનૈવ સર્વેષામઙ્ગાનામવત્તં ભવત્યષ્ટાપૃડઁ હિરણ્યં દક્ષિણાષ્ટાપદી વા એષાત્મા નવમોઽષ્ટાપૃડમેતન્નેમિર્નવમઃ પશોરાપ્ત્યૈ તૃતીયેઽન્તરકોશ ઉષ્ણીષેણાવેષ્ટિતં ભવતિ વિબિલાનિવ કોશાન્ કુર્યાદેવમેવ હિ પશુર્લોમ ચર્મ માઁસમસ્થિ મજ્જા પશુમેવાપ્નોતિ તદ્વિષ્ણવે શિપિવિષ્ટાય જુહોતિ યો વૈ પશૂનાં ભૂમા યદતિરિક્તં તદ્વિષ્ણોશ્શિપિવિષ્ટમતિરિક્તં વા એતદતિરિક્તઁ શિપિવિષ્ટમતિરિક્તેનૈવાતિરિક્તમાપ્નોત્યથો અતિરિક્ત એવાતિરિક્તં દધાતિ ॥ ગર્ભો યસ્તે યજ્ઞિય ઇતિ યજ્ઞિયમેવૈનં કરોતિ યોનિર્યસ્તે હિરણ્યય ઇતિ હિરણ્યયમેવૈનં કરોત્યઙ્ગાન્યહ્રુતા યસ્ય તં દેવાસ્સમચીક્લૃપન્નિતિ સમેવૈનં કલ્પયતિ મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચ ન ઇતિ પશુશ્રપણ ઉપવપત્યનયોર્વા એષ ગર્ભોઽનયોરેવૈનં પ્રતિષ્ઠાપયતિ નમો મહિમ્ન ઉત ચક્ષુષે ત ઇતિ વ્યૃદ્ધેન વા એષ પશુના ચરતિ યસ્યૈતાનિ ન ક્રિયન્તે યદેતાનિ કરોતિ સર્વમેવૈનઁ સવીર્યઁ સયોનિઁ સતનૂમૃદ્ધ્યૈ સંભરતિ

આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપા નસ્સહસ્રં તે નિયુતા વિશ્વવાર ।
ઉપો તે અન્ધો મદ્યમયામિ યતો દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥
આકૂત્યૈ ત્વા કામાય ત્વા સમૃધે ત્વા કિક્કિટા તે મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહા કિક્કિટા તે ચક્ષુસ્સૂર્યાય સ્વાહા કિક્કિટા તે શ્રોત્રં દ્યાવાપૃથિવીભ્યાઁ સ્વાહા કિક્કિટા તે વાચઁ સરસ્વત્યૈ સ્વાહા કિક્કિટા તે પ્રાણં વાતાય સ્વાહા ॥
વશાસિ વશિની સકૃદ્યતે મનસા ગર્ભમાશયત્ ।
વશા ત્વં વશિની ગચ્છ દેવાન્ સત્યાસ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ ॥
અજાસિ રયિષ્ઠાઃ પૃથિવ્યાઁ સીદ । ઊર્ધ્વાન્તરિક્ષમુપતિષ્ઠસ્વ દિવિ તે બૃહદ્ભાસ્સ્વાહા ॥ તન્તું તતં રજસો ભાનુમન્વિહિ જ્યોતિષ્મતઃ પથો રક્ષ ધિયા કૃતાન્ ।
અનુલ્બણં વયસિ જોગુવામપો મનુર્ભવ જનયા દૈવ્યં જનમ્ ॥
તપસો હવિરસિ પ્રજાપતેર્વર્ણો ગાત્રાણાં તે ગાત્રભાગ્ભૂયાસઁ સૂર્યોં દિવા દિવિષદ્ભ્યો ધાતા ક્ષત્રસ્ય વાયુઃ પ્રજાનાં બૃહસ્પતિસ્ત્વા પ્રજાપતયે જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મતીં જુહોતુ સ્વાહા

ઇમ વૈ સહાસ્તાં તે વાયુર્વ્યવાત્ તે ગર્ભમદધાતાં તતોઽજા વશાજાયત તામગ્નિરગ્રસત તાં પ્રજાપતિરેતેન પુરોડાશેન નિરક્રીણાદ્યદાગ્નેયઃ પુરોડાશો ભવતિ નિષ્ક્રીત્યૈ યદ્વાયુર્વ્યવાત્ તસ્માદ્વાયવ્યા યદ્ દ્યાવાપૃથિવી ગર્ભમધાતાં તસ્માદ્ દ્યાવાપૃથિવ્યેમે વૈ સહાસ્તાં તે યથા વેણૂ સંધાવ્યેતે એવઁ સમધાવ્યેતાઁ સા યા વાગાસીત્ સાજા વશાભવત્ તસ્માત્ સારસ્વતી ભવત્યસૌ વા આદિત્ય ઇમે અભ્યક્રન્દત્ તે ગર્ભમદધાતાં તતોઽજા વશાજાયત તસ્માત્ સૌરી ભવતિ વાયવ્યામાલભેત બુભૂષન્ ક્ષિપ્રા દેવતાજિરં ભૂતિમુપૈતિ દ્યાવાપૃથિવ્યામાલભેત કૃષિમવસ્યત્ પ્રતિષ્ઠા વા એતસ્મા એષ્ટવ્યા યઃ કૃષિમવસ્યતિ યદ્ દ્યાવાપૃથિવ્યા દ્યાવાપૃથિવ્યોરેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ વર્ષુકોઽસ્મૈ પર્જન્યો ભવતિ તામેતાં કણ્વાસ્સૌશ્રવસા વિદુસ્સારસ્વતીમાલભેત યસ્માદ્વાગપક્રામેદ્વાગ્વૈ સરસ્વતી સરસ્વત્યેતસ્માદપક્રામતિ યસ્માદ્વાગપક્રામતિ યત્ સારસ્વતી વાચમેવાવરુન્દ્ધે તામેતાં ગર્ભાઃ પ્રાવરેયા વિદુસ્સૌરીમાલભેત રુક્કામોઽસૌ વા આદિત્યો રુચઃ પ્રદાતા સોઽસ્મૈ રુચં પ્રયચ્છતિ તામેતાં યસ્કા ગૈરિક્ષિતા વિદુરાગ્નેન્દ્રીમાલભેત પુરોધાકામ આગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણ ઐન્દ્રો રાજન્યો બ્રહ્મ ચૈવ ક્ષત્રં ચ સયુજૌ કરોતિ તામેતાં કાપેયા વિદુરગ્નીષોમીયામાલભેતાન્નકામોઽગ્નિર્વૈ દેવાનામન્નાદસ્સોમોઽન્નમગ્નિનૈવાન્નમત્તિ સોમેનાવરુન્દ્ધે તામેતામારુણયો વિદુરા વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપા ન ઇતિ ય એવ પ્રાજનયત્ તસ્માદેનામધ્યવરુન્દ્ધ આકૂત્યૈ ત્વેત્યાકૂત્યૈ હ્યેષાલભ્યતે કામાય ત્વેતિ કામાય હ્યેષાલભ્યતે સમૃધે ત્વેતિ સમૃધે હ્યેષાલભ્યતે કિક્કિટા તે મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહેતિ પ્રજાપતિમેવાસ્યા મનો ગમયતિ કિક્કિટા તે ચક્ષુસ્સૂર્યાય સ્વાહેતિ સૂર્યમેવાસ્યાશ્ચક્ષુર્ગમયતિ કિક્કિટા તે શ્રોત્રં દ્યાવાપૃથિવીભ્યાઁ સ્વાહેતિ દ્યાવાપૃથિવી એવાસ્યાશ્શ્રોત્રં ગમયતિ કિક્કિટા તે વાચઁ સરસ્વત્યૈ સ્વાહેતિ સરસ્વતીમેવાસ્યા વાચં ગમયતિ કિક્કિટા તે પ્રાણં વાતાય સ્વાહેતિ વાતમેવાસ્યાઃ પ્રાણં ગમયતિ ॥ કિક્કિટા ત ઇતિ જુહોતિ તસ્માત્ કિક્કિટાકારં ગ્રામ્યાઃ પશવ ઉપતિષ્ઠન્તે કિક્કિટાકારાદારણ્યાઃ પ્રત્રસન્તિ પઞ્ચૈતાનિ જુહોતિ પાઙ્ક્તાઃ પશવો યાવાનેવ પશુસ્તઁ સ્વર્ગં લોકં ગમયતિ વશાસિ વશિનીત્યાશિષમેવાશાસ્તે સકૃદ્યત્તે મનસા ગર્ભમાશયદિતિ પ્રૈવ જનયત્યજાસિ રયિષ્ઠાઃ પૃથિવ્યાઁ સીદેતીમાનેવૈનાંલ્લોકાનામયત્યૂર્ધ્વાન્તરિક્ષમુપતિષ્ઠસ્વ દિવિ તે બૃહદ્ભાસ્સ્વાહેતિ સ્વર્ગમેવૈનાંલ્લોકાન્ ગમયતિ તન્તું તતં રજસો ભાનુમન્વિહીત્યાશિષમેવાશાસ્તે જ્યોતિષ્મતઃ પથો રક્ષ ધિયા કૃતાનિતિ રક્ષસામપહત્યા અનુલ્બણં વયસિ જોગુવામપ ઇત્યનુલ્બણમેવૈનાં તનુતે મનુર્ભવ જનયા દૈવ્યં જનમિતિ પ્રૈવ જનયતિ તપસો હવિરસિ પ્રજાપતેર્વર્ણો ગાત્રાણાં તે ગાત્રભાગ્ભૂયાસમિત્યાશિષમેવાશાસ્તે ॥ યદપ્સુ પ્રવપતિ વ્યૃદ્ધિસ્સા યદગ્નૌ જુહોતિ સ્વગાકૃતિસ્સા યન્મેઘ આલભતે વ્યૃદ્ધા તેનાપ્રજાતૈવ તર્હિ વીધ્રસમૃદ્ધા વઃ એષા વીધ્ર એવૈતયા યજેત ત્રયાણાં વાવૈષાવરુદ્ધા સંવત્સરસદો ગૃહમેધિનસ્સહસ્રયાજિનસ્ત એવૈતયા યજેરન્ સૂર્યો દેવો દિવિષદ્ભ્યો ધાતા ક્ષત્રસ્ય વાયુઃ પ્રજાનાં બૃહસ્પતિસ્ત્વા પ્રજાપતયે જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મતીં જુહોતુ સ્વાહેતિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનાં પ્રજાપતયે જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મતીં જુહોતિ

અગ્નિર્વૈ જાતો ન વ્યરોચત સોઽકામયત તેજસ્વી સ્યામિતિ સોઽગ્નયે તેજસ્વિનેઽજં કૃષ્ણગ્રીવમાલભત તતો વૈ સ તેજસ્વ્યભવત્ સોઽકામયત સર્વત્ર વિભવેયમિતિ સોઽગ્નયે વિભુમતેઽજં કૃષ્ણગ્રીવમાલભત તતો વૈ સ સર્વત્ર વ્યભવત્ સોઽકામયત સર્વત્રાપિભાગસ્સ્યામિતિ સોઽગ્નયે ભાગિનેઽજં કૃષ્ણગ્રીવમાલભત તતો વૈ સ સર્વત્રાપિભાગોઽભવદ્યઃ કામયેત તેજસ્વી સ્યાઁ સર્વત્ર વિભવેયઁ સર્વત્રાપિભાગસ્યામિતિ સ એતાનાગ્નેયાનજાન્ કૃષ્ણગ્રીવાનાલભેત તેજસ્વ્યેવ ભવતિ સર્વત્ર વિભવતિ સર્વત્રાપિભાગો ભવતિ

દેવ સવિતઃ પ્રસુવ યજ્ઞં પ્રસુવ યજ્ઞપતિં ભગાય ।
દિવ્યો ગન્ધર્વઃ કેતપૂઃ કેતં પુનાતુ વાચસ્પતિર્વાચમદ્ય સ્વદાતિ નઃ ॥
વાજસ્ય નુ પ્રસવે માતરં મહીમદિતિં નામ વચસા કરામહે ॥
યસ્યામિદં વિશ્વં ભુવનમાવિવેશ તસ્યાં નો દેવસ્સવિતા ધર્મઁ સાવિષત્ ॥
અપ્સ્વન્તરમૃતમપ્સુ ભેષજમપામુત પ્રશસ્તિષુ ।
અશ્વા ભવથ વાજિનઃ ॥
વાયુર્વા ત્વા મનુર્વા ત્વા ગન્ધર્વાસ્સપ્તવિંશતિઃ ।
તે અગ્રે અશ્વમયુઞ્જઁસ્તે અસ્મિઞ્જવમાદધુઃ ॥
અપાં નપાદાશુહેમન્ય ઊર્મિઃ પ્રતૂર્તિઃ કકુદ્માન્ । વાજસાસ્તેન વાજઁ સેષમ્ ॥
દેવસ્ય સવિતુઃ પ્રસવે સત્યસવસ્ય વર્ષિષ્ઠં નાકં રુહેયં દેવસ્ય વયઁ સવિતુઃ પ્રસવે સત્યસવનસ્ય બૃહસ્પતેર્વાજિનો વાજજિતો વાજં જેષ્મ ॥ વાજં વાજિનો જયતાધ્વનસ્સ્કભ્નુવન્તો યોજના મિમાનાઃ કાષ્ઠાં ગચ્છત ॥
શં નો ભવન્તુ વાજિનો હવેષુ દેવતાતા મિતદ્રવસ્સ્વર્કાઃ ।
જમ્ભયન્તોઽહિં વૃકં રક્ષાઁસિ સનેમ્યસ્મદ્યુયવન્નમીવાઃ ॥
વાજે વાજેઽવત વાજિનો નો ધનેષુ વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ ।
અસ્ય મધ્વઃ પિબત માદયધ્વં તૃપ્તા યાત પથિભિર્દેવયાનૈઃ ॥
તે નો અર્વન્તો હવનશ્રુતો હવં વિશ્વે શૃણ્વન્તુ વાજિનો મિતદ્રવઃ ।
સહસ્રસા મેધસાતા સનિષ્યવો મહો યે ધના સમિથેષુ જભ્રિરે ॥
એષ સ્ય વાજી ક્ષિપણિં તુરણ્યતિ ગ્રીવાસુ બદ્ધો અપિકક્ષ આસનિ ।
ક્રતું દધિક્રા અનુસઁસનિષ્યદત્ પથામઙ્કાઁસ્યન્વાપનીફણત્ ॥
ઉત સ્માસ્ય દ્રવતસ્તુરણ્યતઃ પર્ણં ન વેરનુવાતિ પ્રગર્ધિનઃ ।
શ્યેનસ્યેવ દ્રવતો અઙ્કસં પરિ દધિક્રાવ્ણસ્સહોર્જા તરિત્રતઃ

ત્વમિમા ઓષધીસ્સોમ વિશ્વાસ્ત્વમપો અજનયસ્ત્વં ગાઃ ।
ત્વમાતતન્થોર્વન્તરિક્ષં ત્વં જ્યોતિષા વિ તમો વવર્થ ॥
યા તે ધામાનિ દિવિ યા પૃથિવ્યાં યા પર્વતેષ્વોષધીષ્વપ્સુ ।
તેભિર્નો વિશ્વૈસ્સુમના અહેડન્ રાજન્ સોમ પ્રતિ હવ્યા ગૃભાય ॥
સદા સુગઃ પિતુમાઁ અસ્તુ પન્થા મધ્વા દેવા ઓષધીસ્સંપિપૃક્ત ।
ભગો મે અગ્ને સખ્યે ન મૃધ્યા ઉદ્રાયો અશ્યાઁ સદનં પુરુક્ષોઃ ॥
સ્વદસ્વ હવ્યા સમિષો દિદીહ્યસ્મદ્ર્યક્ સંમિમીહિ શ્રવાઁસિ ।
વિશ્વાઁ અગ્ને પૃત્સુ તાઞ્જેષિ શત્રૂઁરહા વિશ્વા સુમના દીદિહી નઃ ॥
આ ઘા યે અગ્નિમિન્ધતે સ્તૃણન્તિ બર્હિરાનુષક્ । યેષામિન્દ્રો યુવા સખા ॥
સુકર્માણસ્સુરુચો દેવયન્તોઽયો ન દેવા જનિમા ધમન્તઃ ।
શુચન્તો અગ્નિં વવૃધન્ત ઇન્દ્રમૂર્વં ગવ્યં પરિષદન્તો અગ્મન્ ॥
ઇયં વામસ્ય મન્મન ઇન્દ્રાગ્ની પૂર્વ્યસ્તુતિઃ । અભ્રાદ્વૃષ્ટિરિવાજનિ ॥
શુચિં નુ સ્તોમં નવજાતમદ્યેન્દ્રાગ્ની વૃત્રહણા જુષેથામ્ ।
ઉભા હિ વાઁ સુહવા જોહવીમિ તા વાજઁ સદ્ય ઉશતે ધેષ્ઠા ॥
વિશ્વે દેવા ઋતાવૃધ ઋતુભિર્હવનશ્રુતઃ । જુષન્તાં યુજ્યં પયઃ ॥
યે કે ચ જ્મા મહિનો અહિમાયા દિવો જજ્ઞિરે અપાઁ સધસ્થે ।
તે અસ્મભ્યમિષયે વિશ્વમાયુઃ ક્ષપ ઉસ્રા વરિવસ્યન્તુ દેવાઃ ॥
મહી દ્યૌર્ઘૃતવતી ભુવનાનામભિશ્રિયોર્વી પૃથ્વી મધુદુઘે ।
સુપેશસા દ્યાવાપૃથિવી વરુણસ્ય ધર્મણા વિષ્કભિતે અજરે ભૂરિરેતસા ॥
શતાયુધાય શતવીર્યાય શતોતયેઽભિમાતિષાહે ।
શતં યો નશ્શરદોઽનયદિન્દ્રો વિશ્વસ્ય દુરિતસ્ય પારમ્ ॥
ઇમે ચત્વારો રજસો વિમાના અન્તરા દ્યાવાપૃથિવી વિયન્તિ પન્થાનઃ ।
તેષામજ્યાનિં યતમો ન આવહાત્ તસ્મૈ નો દેવાઃ પરિદત્ત સર્વે ॥
વસન્તો ગ્રીષ્મો મધુમન્તિ વર્ષાશ્શરદ્ધેમન્તસ્સુવિતે દધાત ।
તેષાં વયઁ સુમતૌ યજ્ઞિયાનાં જ્યોગજીતા અહતાસ્સ્યામ ॥
સંવત્સરાય પરિવત્સરાયેદાવત્સરાયાનુવત્સરાયોદ્વત્સરાય કૃણુતા બૃહન્નમઃ ।
તેષાં વયઁ સુમતૌ યજ્ઞિયાનાં નિવાત એષામભયે સ્યામ ॥
ઇયઁ સ્વસ્તિસ્સંવત્સરીયા પરિવત્સરાયેદાવત્સરીયાનુવત્સરીયોદ્વત્સરીયા ।
સા નઃ પિપર્ત્વહૃણીયમાનૈનાહ્નેદમહરશીય સ્વાહા ॥
આ નઃ પ્રજાં જનયતુ પ્રજાપતિર્ધાતા દધાતુ સુમનસ્યમાનઃ ।
સંવત્સર ઋતુભિશ્ચાક્લૃપાનો મયિ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્દધાતુ ॥
અગ્નિઃ પ્રાશ્નાતુ પ્રથમસ્સ હિ વેદ યથા હવિઃ । શિવા અસ્મભ્યમોષધીઃ કરોતુ વિશ્વચર્ષણિઃ ॥
ભદ્રાન્નશ્શ્રેયસ્સમનૈષ્ટ દેવાસ્ત્વયાવસેન સમશીમહિ ત્વા ।
સ નઃ પિતો મધુમાઁ આવિશેહ શિવસ્તોકાય તન્વે ન એધિ ॥
એતમુ ત્યં મધુના સંયુતં યવઁ સરસ્વત્યા અધિ માના અચકૃષુઃ ।
ઇન્દ્ર આસીત્ સીરપતિશ્શતક્રતુઃ કીનાશા આસન્મરુતસ્સુદાનવઃ

શં નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે । શં યોરભિસ્રવન્તુ નઃ ॥
એવેદ્યૂને યુવતયો નમન્ત યદીમુશન્નુશતીરેત્યચ્છ ।
સંજાનતે મનસા સંચિકિત્રેઽધ્વર્યવો ધિષણાપશ્ચ દેવીઃ ॥
ઓષધીરિતિ માતરઃ ॥
યા ઓષધીઃ પૂર્વા જાતા દેવેભ્યસ્ત્રિયુગં પુરા ।
મનૈ નુ બભ્રૂણામહઁ શતં ધામાનિ સપ્ત ચ ॥
ગાવો ભગો ગાવ ઇન્દ્રો મે અચ્છાન્ ગાવસ્સોમસ્ય પ્રથમસ્ય ભક્ષઃ ।
ઇમા યા ગાવસ્સ જનાસ ઇન્દ્ર ઇચ્છામીદ્ધૃદા મનસા ચિદિન્દ્રમ્ ॥
ન તા અર્વા રેણુકકાટો અશ્નુતે ન સઁસ્કૃતત્રમુપયન્તિ તા અભિ ।
ઉરુગાયમભયં તસ્ય તા અનુ ગાવો મર્તસ્ય વિચરન્તિ યજ્વનઃ ॥
રાત્રી વ્યખ્યદાયતી પુરુત્રા દેવ્યક્ષભિઃ । વિશ્વા અધિ શ્રિયાઽધિત ॥
ઉપ તે ગા ઇવાકરં વૃણીષ્વ દુહિતર્દિવઃ । રાત્રિ સ્તોમં ન જિગ્યુષી ॥
ઉદુ ત્યં ચિત્રં દેવાનામ્ ॥
અન્વિદનુમતે ત્વં મન્યાસૈ શં ચ નસ્કૃધિ ।
ઇષં તોકાય નો દધઃ પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષઃ ॥
યત્ તે નામ સુહવઁ સુપ્રણીતેઽનુમતે અનુમતઁ સુદાનુ ।
તેન ત્વઁ સુમતિં દેવ્યસ્મે ઇષં પિન્વ વિશ્વવારાઁ સુવીરામ્ ॥
રાકામહઁ સુહવાઁ સુષ્ટુતી હુવે શૃણોતુ નસ્સુભગા બોધતુ ત્મના ।
સીવ્યત્વપસ્સૂચ્યાચ્છિદ્યમાનયા દદાતુ વીરઁ શતદાયમુક્થ્યમ્ ॥
યાસ્તે રાકે સુમતયસ્સુપેશસો યાભિર્દદાસિ દાશુષે વસૂનિ ।
તાભિર્નો અદ્ય સુમના ઉપાંગહિ સહસ્રપોષઁ સુભગે રરાણા ॥
સિનીવાલિ પૃથુષ્ટુકે યા દેવાનામસિ સ્વસા। જુષસ્વ હવ્યમાહુતં પ્રજાં દેવિ દિદિડ્ઢિ નઃ ॥
યા સુબાહુસ્સ્વઙ્ગુરિસ્સુષૂમા બહુસૂવરી । તસ્યૈ વિશ્પત્ન્યૈ હવિસ્સિનીવાલ્યૈ જુહોતન ॥
કુહૂમહઁ સુકૃતં વિદ્મનાપસમસ્મિન્ યજ્ઞે સુહવાં જોહવીમિ ।
યા નો દદાતિ શ્રવણં પિતૄણાં તસ્યૈ તે દેવિ હવિષા વિધેમ ॥
કુહૂર્દેવાનામમૃતસ્ય પત્ની હવ્યા નો અસ્ય હવિષશ્શૃણોતુ ।
સ્વસા દેવાનાં મહયન્ત્યસ્મૈ રાયસ્પોષં ચિકિતુષે દધાતુ ॥
ધાતા દધાતુ નો રયિમીશાનો જગતસ્પતિઃ । સ નઃ પૂર્ણેન વાવનત્ ॥
પ્રજાપતી રમયતુ પ્રજા ઇહ ધાતા દધાતુ સુમનસ્યમાનઃ ।
સંવત્સરં ઋતુભિશ્ચાક્લૃપાનો મયિ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્દધાતુ

[ ૯૩૮ ]
॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઇકે ચરક શાખાયામિઠિમિકાયાં પશુબન્ધ નામ ત્રયોદશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્