કાઠકસંહિતા · અધ્યાય 12

અથ દ્વાદશં સ્થાનકમ્ ।
પયસ્સ્થાનકમ્ ।
પયસ્યયા યજેતામયાવી મૈત્રાવરુણી બ્રાહ્મણસ્ય સ્યાદૈન્દ્રાવરુણી રાજન્યસ્યાગ્નિવારુણી વૈશ્યસ્યર્યાધ્ણસ એવાગ્નેયો મૈત્રો બ્રાહ્મણો દેવતયા વરુણગૃહીત એષ ય આમયાવી સ્વામેવ દેવતાં ભાગધેયેનોપધાવતિ વરુણાદેનં વારુણેન મુઞ્ચત્યૈન્દ્રો રાજન્યો દેવતયા વરુણગૃહીત એષ ય આમયાવી સ્વામેવ દેવતાં ભાગધેયેનોપધાવતિ વરુણાદેનં વારુણેન મુઞ્ચત્યગ્નિસ્સર્વા દેવતાસ્તત્ર વૈશ્યસ્યાપિ વરુણગૃહીત એષ ય આમયાવી સ્વામેવ દેવતાં ભાગધેયેનોપધાવતિ વરુણાદેનં વારુણેન મુઞ્ચતિ પયસ્યા ભવતિ પયો વૈ પયસ્યા પયઃ પુરુષઃ પય એતસ્યામયતિ યસ્યામયતિ પયસૈવાસ્ય પયસ્સ્પૃણોતિ ॥ પુરોડાશો ભવત્યસ્થન્વન્તમેવૈનં કૃત્વા પ્રતિષ્ઠાપયતિ પશુર્વૈ પુરુષઃ પશુઃ પુરોડાશઃ પશુનૈવ પશુઁ સ્પૃણોતિ વ્યુહ્યાવદ્યતિ યથાનુભિદ્ય શલ્યં નિર્હરત્યેવમેવાસ્યૈતન્મધ્યતો યક્ષ્મં નિર્હરતિ સમુહ્યાગ્નયેઽવદ્યતિ યથા શલ્યં નિર્હૃત્ય સમાયત્ય સંનહ્યત્યેવમેવ તદથૈત એકકપાલા ન વૈ પુરુષં કપાલૈરાપ્તુમર્હત્યેકધૈવૈનમાપ્નોત્યષ્ટૌ ભવન્ત્યષ્ટૌ વૈ પુરુષસ્ય શફાશ્શફશ એવૈનમાપ્નોતિ તાનનુપરિચારં જુહોત્યત્રાત્ર વૈ વરુણપાશો યત્ર યત્રૈવ વરુણપાશસ્તત એનં વરુણાન્મુઞ્ચતિ ॥ વ્યૃદ્ધા વા એષાહુતિર્યામનગ્નૌ જુહોત્યગ્નૌ સર્વે હોતવ્યા અગ્નિસ્સર્વા દેવતાસ્તેનૈવ તાન્ કામાન્ સ્પૃણોતિ ન વ્યૃદ્ધામાહુતિં જુહોતિ પયસ્યયા યજેત સજાતકામ ઋદ્ધ્યા એવાગ્નેયો મૈત્રો બ્રાહ્મણો દેવતયા વરુણગૃહીત એષ યોઽલં સજાતેભ્યસ્સન્નસજાતો ભવતિ સ્વામેવ દેવતાં ભાગધેયેનોપધાવતિ વરુણાદેનં વારુણેન મુઞ્ચતિ પયસ્યા ભવતિ પયો વૈ પયસ્યા પયસ્સજાતાઃ પયસૈવ પયોઽવરુન્દ્ધે વ્યૂહતિ દિશસ્તર્પયતિ સમૂહતિ સજાતાનેવાસ્મૈ સમૂહતિ સમાનમેકકપાલાનાં બ્રાહ્મણં પયસ્યયા યજેત પશુકામ ઋદ્ધ્યા એવાગ્નેયો મૈત્રો બ્રાહ્મણો દેવતયા વરુણગૃહીત એષ યોઽલં પશુભ્યસ્સન્નપશુર્ભવતિ સ્વામેવ દેવતાં ભાગધેયેનોપધાવતિ વરુણાદેનં વારુણેન મુઞ્ચતિ પયસ્યા ભવતિ પયો વૈ પયસ્યા પયઃ પશવઃ પયસૈવ પયોઽવરુન્દ્ધે વ્યૂહતિ દિશસ્તર્પયતિ સમૂહતિ પશૂનેવાસ્મૈ સમૂહતિ સમાનમેકકપાલાનાં બ્રાહ્મણં પયસ્યયા યજેત બુભૂષન્નૃદ્ધ્યા એવાગ્નેયો મૈત્રો બ્રાહ્મણો દેવતયા વરુણગૃહીત એષ યોઽલં ભૂત્યૈ સન્ન ભવતિ સ્વામેવ દેવતાં ભાગધેયેનોપધાવતિ વરુણાદેનં વારુણેન મુઞ્ચતિ પયસ્યા ભવતિ પયો વૈ પયસ્યા પયઃ પુરુષઃ પયસૈવ પયોઽવરુન્દ્ધે વ્યૂહતિ દિશસ્તર્પયતિ સમૂહતિ ભૂતિમેવાસ્મૈ સમૂહતિ સમાનમેકકપાલાનાં બ્રાહ્મણમ્

ધ્રુવોઽસિ ધ્રુવોઽહઁ સજાતેષુ ભૂયાસં ધુવા મયિ સજાતા ઉગ્રશ્ચેત્તા વસુવિદભિભૂરસ્યભ્યહઁ સજાતાન્ ભૂયાસં ધીરશ્ચેત્તા વસુવિત્ પરિભૂરસિ પર્યહઁ સજાતાન્ ભૂયાસં ધીરશ્ચેત્તા વસુવિત્ સૂરિરસિ સૂરિરહઁ સજાતેષ્વધિભૂયાસમુગ્રશ્ચેત્તા વસુવિદામનસ્ય દેવા યે સજાતાસ્સમનસો યાનહં કામયે હૃદા તે માં કામયન્તાઁ હૃદા તા મ આમનસસ્કૃધિ સ્વાહામનસ્ય દેવા યાસ્સ્ત્રિયસ્સમનસો યા અહં કામયે હૃદા તા માં કામયન્તાઁ હૃદા તા મ આમનસસ્કૃધિ સ્વાહામનસ્ય દેવા યે પુત્રાસો યે પશવસ્સમનસો યાનહં કામયે હૃદા તે માં કામયન્તાઁ હૃદા તાન્મ આમનસસ્કૃધિ સ્વાહા॥ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસઁસ્તેઽસુરા મનસ્વિતરા આસન્નમનસ્તરા ઇવ દેવાસ્તે દેવા એતત્ સંગ્રહણમપશ્યઁસ્તેનાસુરાણાં મનાઁસિ સમગૃહ્ણઁસ્તતો વૈ તે સમનસઃ પરાભવન્ મન એવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય સંગૃહ્ણાતિ સોઽસ્યામનાઃ પરાભવત્યેતયા યજેત પશુકામ એતયા વૈ દેવા અસુરાણાં પશૂન્ સમગૃહ્ણઁસ્તતો વૈ તે પશવઃ પરાભવન્ પશૂનેવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય સંગૃહ્ણાતિ સોઽસ્યાપશુઃ પરાભવત્યેતયા યજેત સજાતકામો મનોગ્રહણં વા એતન્મનસ્વિન ઇવ સજાતા યાવન્ત એવ સજાતાસ્તેષાં મનાઁસિ ગૃહ્ણાતિ તેઽસ્માન્મનોગૃહીતા નાપયન્તિ । વૈશ્વદેવઃ કાર્યો વૈશ્વદેવા હિ સજાતાઃ પૃષત્યાઃ પૃષદ્વત્સાયા દુગ્ધે ભવતિ વૈશ્વદેવી હિ પૃષતી સર્વેભ્યસ્સજાતેભ્ય આજ્યઁ સમાહરન્તિ વૈશ્વદેવત્વાય વૈશ્વદેવા હિ સજાતા ધ્રુવોઽસીતિ પરિધીન્ પરિદધાતિ સજાતાનેવાસ્મા ઉપદધાત્યામનસ્ય દેવા ઇત્યન્વારમ્ભયિત્વા જુહોતિ મનોગ્રહણં વા એતદેવમિવ સજાતાસ્સ્ત્રિય ઇવ પુમાઁસ ઇવ કુમારા ઇવ યાવન્ત એવ સજાતાસ્તેષાં મનાઁસિ ગૃહ્ણાતિ તેઽસ્માન્ મનોગૃહીતા નાપયન્તિ ॥ વિ વા એતદ્યજ્ઞં છિનત્તિ યદ્યજ્ઞે પ્રતત એતા અન્તરાહુતીર્જુહોતિ સઁસ્થિતે હોતવ્યા યત્ સઁસ્થિતે જુહુયાદ્બહિરાત્મઁ સજાતાન્ કુર્વીતાન્તરા પ્રયાજાનુયાજાઞ્જુહુયાત્ પ્રાણા વૈ પ્રયાજા અપાના અનુયાજા આત્મા હવિરાત્મન્નેવ મધ્યતસ્સજાતાન્ ધત્તે દારુમયેણ જુહુયાદ્યદિ કામયેત ક્ષિપ્રં મા સજાતા એયુઃ ક્ષિપ્રં પુનઃ પરેયુરિત્યેવમેવ હિ વનસ્પતયોઽધ્રુવા ઇવ ચરાચરા ઇવ મૃન્મયેન જુહુયાદ્યદિ કામયેત ચિરં મા સજાતા એયુશ્ચિરં પુનઃ પરેયુરિત્યેવમિવ હીયં ધ્રુવેવ પ્રતિષ્ઠિતેવાચરાચરેવ

ઇન્દ્રો વૈ વૃત્રાય વજ્રમુદયચ્છત સોઽબ્રવીદ્વીર્યં વા ઇદં મય્યસ્તિ તત્ તે પ્રદાસ્યામિ મા મે પ્રહારિતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ સોઽવેદસ્તિ વાવાસ્મિન્ વીર્યમિતિ તસ્મૈ દ્વિતીયં તસ્મૈ તૃતીયમુદયચ્છત સોઽબ્રવીદ્વીર્યં વા ઇદં મય્યસ્તિ તત્ તે પ્રદાસ્યામિ મા મે પ્રહારિતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છદ્યજ્ઞં વાવાસ્મૈ તત્ પ્રાયચ્છદ્યજ્ઞં પ્રાયચ્છદિન્દ્રાય પ્રાયચ્છત્ તસ્માદૈન્દ્રાવૈષ્ણવઁ હવિર્ભવતિ વીર્યં વાવાસ્મૈ તત્ પ્રાયચ્છત્ તન્નિર્વીર્યં ભૂતમસ્તૃણુત તં વિષ્ણુર્વીર્યૈરન્વતિષ્ઠત સોઽબ્રવીત્ સકૃન્માધા વિષ્ણો દ્વિર્માધા વિષ્ણો ત્રિર્માધા વિષ્ણ ઇતિ તત્ ત્રૈધાતવ્યાયાસ્ત્રૈધાતવ્યાત્વમિન્દ્રો વૈ વૃત્રં હત્વા તઁ શવે માનવે પ્રૌહત્ સોમો વૈ વૃત્ર ઉદરઁ શવો માનવસ્તસ્માદુદરે સોમઃ પીયતે ॥ તસ્માદાહુર્હતો વૃત્રોઽસ્તૃતસ્ત્વિતિ યજ્ઞો વા અસુરેભ્યોઽપાક્રામદુત્સઙ્ગે પાત્રાણ્યોપ્યૈતદ્રૂપં કૃત્વા યત્ તાર્પ્યાણિ વિષીવ્યન્તિ સ ઇન્દ્રં પ્રતિન્યાગચ્છેત્ તેનેન્દ્રોઽયજત તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ ય એવં વિદ્વાનેતેન યજેત ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ યજ્ઞો ન્યાગચ્છદિન્દ્રં પ્રતિન્યાગચ્છત્ તસ્માદૈન્દ્રાવૈષ્ણવઁ હવિર્ભવત્યૃચો વાવાસ્મૈ તદ્ગ્રે પ્રાયચ્છદથ સામાન્યથ યજૂઁષિ બ્રહ્મણો વા એષ યોનિરતો વા ઇદઁ સર્વમસૃજ્યતર્ચસ્સામાનિ સ્તોમા યજૂઁષિ બ્રહ્મણ એવ યોનિમાલભતે ॥ સ ઇદઁ સર્વમત્યેત્યેતેન વૈ સૃઞ્જયા અયજન્ત ત ઇદઁ સર્વમત્યાયઁસ્તદેનાન્મુહુઃ પ્રયુજ્યમાનમવાધૂનુત તસ્માન્ન મુહુઃ પ્રયોજ્યં વિ વા એષ ચ્છિનત્તિ ય એતેન યજતેઽપિ પુત્રં યાજયેદનુસંતત્યા એતસ્ય વૈ વીર્યેણ વૃત્રોઽહરહરિષુમાત્રમૂર્ધ્વોઽવર્ધતેષુમાત્રં તિર્યઙ્ઙથો યત્ પ્રાણીત્ તત્ પુનર્ન સમૈદ્વર્ધતે પ્રજયા પ્ર પશુભિર્ભવતિ ય એવં વિદ્વાનેતેન યજતે સર્વેભ્યઃ કામેભ્યો યજેત સર્વો વા એષ યજ્ઞસ્સર્વેભ્યો હિ કામેભ્યસ્સૌમ્યોઽધ્વરઃ પ્રયુજ્યતેઽભિચરન્ યજેત ન દક્ષિણાં દદ્યાન્મેનિમેવૈનં કૃત્વાભિપ્રયુઙ્ક્તે મેનિર્હ્યદક્ષિણઃ

ત્રીન્ પુરોડાશાન્નિર્વપેદ્બુભૂષઁસ્ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકાનાપ્ત્વૌજો વીર્યમવરુન્દ્ધ ઉત્તર ઉત્તરો જ્યાયાન્ ભવત્યુત્તર ઉત્તરો હ્યેષાં લોકાનાં જ્યાયાનધરોત્તરં ભવન્ત્યેવમિવ હીમે લોકા દ્વાદશ કપાલાનિ ભવન્તિ ત્રયો હિ તે ચતુષ્કપાલાસ્સમૃદ્ધ્યૈ સર્વેષામભિઘાતમવદ્યત્યચ્છમ્બટ્કારં યસ્ય નાવદ્યતિ ચ્છમ્બટ્કરોતિ ચ્છમ્બણ્નાસ્ય ચરતિ વ્રીહિમયઃ પ્રથમો ભવત્યથ યવમયોઽથ વ્રીહિમયો રોહિતા ઇવ વૈ વ્રીહયો રોહિત ઇવાયં લોકો રોહિત ઇવાસૌ શુક્લા ઇવ યવાશ્શુક્લમિવાન્તરિક્ષમન્તરિક્ષેણેમે લોકાસ્સંતતા એષાં લોકાનામનુસંતત્યૈ નૈવારમુત્તમં કુર્યાદજામિત્વાય ॥ તિસ્રો ધેનવો દક્ષિણા ત્રીણિ તાર્પ્યાણિ ત્રીણિ હિરણ્યાનિ યજુષાં વા એતદ્રૂપં યત્ તાર્પ્યાણિ વિષીવ્યન્તિ સામ્નાઁ હિરણ્યાનિ ચ્છન્દસાં ધેનવ એતાનિ વૈ યજ્ઞસ્ય રૂપાણિ રૂપૈરેવ યજ્ઞમવરુન્દ્ધે સર્વદેવત્યં વાસો યદ્વાસાઁસિ દદાતિ સર્વા એવ દેવતા અવરુન્દ્ધે તેજો બ્રહ્મવર્ચસઁ હિરણ્યં યદ્ધિરણ્યાનિ દદાતિ તેજ એવ બ્રહ્મવર્ચસમવરુન્દ્ધે । ત્રિસ્સમૃદ્ધા ધેનુરાત્મા વત્સઃ પયો યદ્ધેનૂર્દદાતિ ત્રિસ્સમૃદ્ધમેવૈનં કરોતિ સર્વાણિ ચ્છન્દાઁસ્યનુબ્રૂયાત્ સર્વો વા એષ યજ્ઞસ્સર્વાણિ હિ ચ્છન્દાઁસિ સૌમ્યેઽધ્વરેઽનૂચ્યન્તે યજ્ઞો યદસૃજ્યત તસ્યોલ્બમન્વવેષ્ટત તત્ તાર્પ્યમભવદ્યજ્ઞસ્ત્રૈધાતવ્યા યત્ તાર્પ્યં યજમાનઃ પરિધત્તે સ્વેનૈવ યોનિનાત્માનમોર્ણુત ઉષ્ણિહકકુભૌ સામિધેનીષ્વપ્યનુબ્રૂયાદુષ્ણિહા વૈ કકુભો વીર્યં કકુબુષ્ણિહાયાસ્સવીર્યે એવૈને અવરુન્દ્ધે ન જગત્યા પરિદધ્યાદન્તો વા એષા છન્દસામન્તં ગચ્છેદ્યજ્ઞં વિચ્છિન્દ્યાદગ્ને ત્રી તે વાજિના ત્રી ષધસ્થેતિ ત્રિષ્ટુભા પરિદધાત્યોજો વૈ વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્નાન્તં ગચ્છત્યોજસ્યેનં વીર્યે પ્રતિષ્ઠાપયતિ

દેવા વા અસુરાણાં વેશત્વમુપાયઁસ્તદિન્દ્રોઽપિ નોપૈત્ તેષાં વીર્યાણ્યપાક્રામન્નગ્ને રથન્તરમિન્દ્રાદ્બૃહદ્વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો વૈરૂપઁ સવિતુર્વૈરાજં મરુતાઁ શક્વરી ત્વષ્ટૂ રેવતી તાનીન્દ્રોઽવરુરુત્ સમાનોઽન્વચરત્ સ એતમૈન્દ્રમપશ્યદ્ દ્વાદશકપાલં તેન વૈ સ તાનીન્દ્રિયાણિ વીર્યાણ્યવારુન્દ્ધ તતો વૈ સોઽભવત્ તત એનં દેવા અનુસમભવન્નેતેન યજેત બુભૂષનૈન્દ્રેણ દ્વાદશકપાલેનૈતાન્યેવેન્દ્રિયાણિ વીર્યાણ્યવરુન્દ્ધ ભવત્યેવાન્વેનઁ સ્વાસ્સંભવન્તિ દ્વાદશકપાલો ભવતિ વૈશ્વદેવત્વાયોત્તાનેષુ કપાલેષ્વધિશ્રયતિ ચરુમેવ કરોતિ શાન્ત્યા અનિર્દાહાય સર્વાણિ વા એતાનીન્દ્રિયાણિ વીર્યાણિ યત્ પૃષ્ઠાનિ તાન્યેનમીશ્વરાણ્યનાયતનાનિ નિર્મૃજો વ્યતિષજેદ્ યાજ્યાનુવાક્યા ઇન્દ્રાય રથન્તરાયાનુબ્રૂહીતિ રથન્તરસ્યર્ચમનૂચ્ય બૃહત ઋચા યજેદિન્દ્રાય બાર્હતાયાનુબ્રૂહીતિ બૃહત ઋચમનૂચ્ય રથન્તરસ્યર્ચા યજેદિન્દ્રાય વૈરૂપાયાનુબ્રૂહીતિ વૈરૂપસ્યર્ચમનૂચ્ય વૈરાજસ્યર્ચા યજેદિન્દ્રાય વૈરાજાયાનુબ્રૂહીતિ વૈરાજસ્યર્ચમનૂચ્ય વૈરૂપસ્યર્ચા યજેદિન્દ્રાય શાક્વરાયાનુબ્રૂહીતિ શક્વરીમનૂચ્ય રેવત્યા યજેદિન્દ્રાય રૈવતાયાનુબ્રૂહીતિ રેવતીમનૂચ્ય શક્વર્યા યજેદેતૈરેવેન્દ્રિયૈર્વીર્યૈરાત્માનમભ્યતિષજત્યનિર્માર્ગાય ન બૃહત્યા વષટ્કુર્યાદ્ બૃહત્યા વા ઇદમન્વયાતયામત્વં પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે પ્રજનનમપિહન્યાત્ પશવો વૈ બૃહતી રુદ્રોઽગ્ની રુદ્રાય પશૂનપિદધ્યાદપશુસ્સ્યાદનુવાક્યાયાશ્ચત્વાર્યક્ષરાણિ યાજ્યામભ્યત્યૂહેત્ તથા તે પઙ્ક્તિશ્ચાનુષ્ટુપ્ ચ સંપદ્યેતે અનુષ્ટુબનુવાક્યા સ્યાત્ પઙક્તિર્યાજ્યા પ્રજાકામસ્ય વા પશુકામસ્ય વા પ્રજાપતિર્વા ઇદમાસીત્ તસ્ય વાગ્ દ્વિતીયાસીત્ તાં મિથુનઁ સમભવત્ સા ગર્ભમધત્ત સાસ્માદપાક્રામત્ સેમાઃ પ્રજા અસૃજત સા પ્રજાપતિમેવ પુનઃ પ્રાવિશદ્ યદનુષ્ટુબનુવાક્યા ભવતિ પઙ્ક્તિર્યાજ્યા વાગ્ વા અનુષ્ટુપ્પાઙ્ક્તસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરઃ પ્રજાપતિર્વાચ્યેવ સંવત્સરં વૃષાણમપિસૃજતિ સોઽસ્મૈ મિથુનં કરોતિ સમન્તં પર્યૂહં પુરોડાશસ્યાવદ્યેદેતૈરેવેન્દ્રિયૈર્વીર્યૈસ્સમન્તમાત્માનમભિતઃ પર્યૂહતિ સ્તૃત્યા એતયા યજેત યમજઘ્નિવાઁસમભિશઁસેયુર્દેવતા વા એતસ્યાન્નં નાદન્તિ યમજઘ્નિવાઁસમભિશઁસન્તિ તસ્ય દેવૈઃ પરિવૃજ્યમાનસ્ય મનુષ્યા અન્નં નાદન્તિ તસ્માદપિ યમનૃતમભિશઁસેયુસ્તસ્યાન્નં નાદ્યાત્ સર્વદેવત્યાનિ પૃષ્ઠાનિ યત્ સર્વપૃષ્ઠ્યા યજતે દેવતા એવાસ્યાન્નમાદયતિ તસ્ય પૂતસ્ય સ્વદિતસ્ય મનુષ્યા અન્નમદન્તિ સૈષા સર્વપૃષ્ઠા નામેષ્ટિઃ પૃષ્ઠમેવ સમાનાનાં ભવતિ ય એવં વિદ્વાનેતયા યજતે

અશ્વો ન પ્રતિગૃહ્ય ઉભયાદન્વા એષ એતસ્યેન્દ્રિયં વીર્યં નિર્બભસ્તિ યઃ પ્રતિગહ્ણાતિ તસ્માન્ન પ્રતિગૃહ્યો વરુણો વા એતમગ્રે પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ સ્વાં દેવતામાર્છત્ તં વરુણોઽગૃહ્ણાત્ સ એતેન વારુણેન હવિષાયજત નિર્વરુણત્વાય યોઽશ્વં પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ સ એતેન વારુણેન હવિષા યજેત નિર્વરુણત્વાય ચતુષ્કપાલો ભવતિ ચતુષ્પાદ્ વા અશ્વઃ પ્રત્યક્ષમેવૈનં વરુણપાશાન્મુઞ્ચતિ તદાહુર્ન વૈ તેનેતરેભ્યો મુચ્યતે યદેનમેકસ્માન્મુઞ્ચતીતિ યાવતોઽશ્વાન્ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ તાવતશ્ચતુષ્કપાલાન્નિર્વપેદત્રાત્ર વૈ વરુણપાશો યત્ર યત્રૈવ વરુણપાશસ્તત એનં વરુણાન્મુઞ્ચત્યેકોઽધિભવતિ યસ્યૈવ નાધિયન્તિ તસ્માદેનં તેન મુઞ્ચત્યથો ભવિષ્યદેવ વરુણસ્યાવયજતે ભૂયસ્ત્વા એતં વરુણો ગૃહ્ણાતિ ય એતયેષ્ટ્વાપરમશ્વં પ્રતિગૃહ્ણાતિ યદ્યપરમશ્વં પ્રતિગ્રહીષ્યન્ સ્યાત્ સૌર્યવારુણાં કુર્યાત્ સૂર્યમેવ દેવતામેતં લોકમુપપ્રતિગૃહ્ણાતિ વરુણાદેનં વારુણેન મુઞ્ચત્યપાંનપ્ત્રીયશ્ચરુરપિભવત્યયોનિર્વા અશ્વોઽપ્સુજા યોનિમન્તમેવૈનં કૃત્વા પ્રતિષ્ઠાપયત્યેકવિંશતિસ્સામિધેન્યો ભવન્ત્યેકવિઁશો વૈ સંવત્સરઃ પઞ્ચર્તવો દ્વાદશ માસાસ્ત્રય ઇમે લોકા અસા આદિત્ય એકવિંશ એષ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાપત્યોઽશ્વોઽશ્વમેવાપ્નોતિ ॥ યસ્તે રાજન્ વરુણ ગાયત્રચ્છન્દાઃ પાશસ્ત ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહા યસ્તે રાજન્ વરુણ ત્રિષ્ટુપ્છન્દા જગચ્છન્દા અનુષ્ટુપ્છન્દાઃ પાશસ્તં ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહેત્યેતાવન્તિ વૈ છન્દાઁસિ ચ્છન્દાઁસિ વરુણપાશાસ્તૈરેષ ગૃહ્ણાતિ યં વરુણો ગૃહ્ણાત્યત્રાત્ર વૈ વરુણપાશો યત્ર યત્રૈવ વરુણપાશસ્તત એનં વરુણાન્મુઞ્ચત્યપાંનપ્ત્રીયે દ્વે અપિભવતો યા એવાસ્યાપ્સવ્યૌ પાશૌ તાભ્યામેનં તેન મુઞ્ચતિ ષડેતાનિ જુહોતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ

દેવા વા ઓષધીષુ પક્વાસ્વાજિમયુસ્સ ઇન્દ્રોઽવેદગ્નિર્વા ઉજ્જેષ્યતીતિ સોઽબ્રવીદ્યતરો ના ઉજ્જયાત્ તન્નૌ સહેતિ સોઽગ્નિરેવ પૂર્વ ઉદજયત્ તદિન્દ્રોઽનૂદજયત્ તસ્માદાગ્નેન્દ્રમૈન્દ્રાગ્નં કાર્યમગ્નિર્હિ પૂર્વ ઉદજયત્ તદિન્દ્રોઽનૂદજયદભિજિત્યા એવાગ્રાયણં દ્વાદશકપાલો ભવતિ સંવત્સરાદ્ધ્યેતદધિભવતિ સપ્તદશ સામિધેન્યો ભવન્તિ સંવત્સરાદ્ધ્યેતદધિભવત્યેકા વૈ તર્હિ વ્રીહેશ્શ્નુષ્ટિરાસીદેકા યવસ્યૈકા માષસ્યૈકા તિલસ્ય તે વિશ્વે દેવા અબ્રુવન્ ભાગો નોઽસ્તુ વયમિદં પ્રથયિષ્યામ ઇતિ તેભ્ય એતં ભાગમકુર્વઁસ્તતો વા ઇદમપ્રથત ભૂમ્ને વૈશ્વદેવઃ પ્રથયત્યેવૈતેન પયસિ ભવતિ વૈશ્વદેવત્વાય વૈશ્વદેવઁ હિ પયોઽથ વા ઇયમબ્રવીન્મયિ વા એતદધ્યસૌ વૃષ્ટ્યા પચતિ નાવાભ્યામૃત ઉજ્જેષ્યથેતિ તાભ્યામેતં ભાગમકુર્વન્નેકકપાલં પ્રતિષ્ઠિત્યૈ દ્યાવાપૃથિવ્યં ગ્રામ્યા વા અન્યા ઓષધય આરણ્યા અન્યાસ્તા અસ્યૈતેનોભયીરેષ્ટા ભવન્તિ સોમ ઓષધીનામધિરાજસ્તસ્યૈષ ઉદ્ધારો યદકૃષ્ટપચ્યમુદ્ધાર એવાસ્યૈષ ભાગ એવ યદારણ્યં તસ્યૈતેનાગ્રં ક્રિયતે યત્ ફાલકૃષ્ટં તસ્યેતરેણ વત્સઃ પ્રથમજો દક્ષિણા રેત એવ હ્યેષોઽપ્રજાતઃ પ્રજનનાય સર્વસ્મૈ વા એષોઽભિષિચ્યતે યદાગ્રાયણં રાજસૂયે ભવત્યન્નમેવાવરુન્દ્ધે તદસ્ય સ્વદિતમિષ્ટં ભવત્યાનીતો વા એષ દેવાનાં ય આહિતાગ્નિરદન્ત્યસ્યાન્નં યદનિષ્ટ્વાગ્રયણેન નવસ્યાશ્નીયાદ્ દેવાનાં ભાગં પ્રતિક્લૃપ્તમદ્યાદાર્તિમાર્છેત્ તસ્માન્નાનિષ્ટ્વાગ્રાયણેન નવસ્યાશિતવ્યમેતેન વૈ દેવા અગ્રં પર્યાયઁસ્તદાગ્રાયણસ્યાગ્રાયણત્વમગ્રમેવ સમાનાનાં પર્યેતિ ય એવં વિદ્વાનાગ્રાયણેન યજતે

સંવત્સરં વા એતસ્ય ચ્છન્દાઁસિ યાતયામાનિ ભવન્તિ યસ્સોમેન યજતે છન્દાઁસિ દેવિકાશ્છન્દાઁસ્યેવાયાતયામાનિ પુનર્યામાણિ કુરુતે પષ્ઠૌહ્યપ્રવીતા દક્ષિણાશા વા એષાશામેષ ઉપાભિષિચ્યત આશામેવાસ્મૈ કરોતિ પશુકામો દેવિકાભિર્યજેત ચ્છન્દાઁસિ દેવિકા મિથુનં છન્દાઁસિ ગાયત્ર્યનુમતી રાકા ત્રિષ્ટુપ્સિનીવાલી જગતી કુહૂરનુષ્ટુબ્ધાતા વષટ્કારો યદ્ દ્વે અવરે દ્વે પરે તન્મિથુનં યદ્ધાતા વષટ્કારસ્તન્મિથુનં તસ્માદેવાસ્મૈ મિથુનાત્ પશૂન્ પ્રજનયતિ ॥ યા પૂર્વા પૌર્ણમાસી સાનુમતિર્યોત્તરા સા રાકા યા પૂર્વામાવસ્યા સા સિનીવાલી યોત્તરા સા કુહૂશ્ચન્દ્રમા એવ ધાતા યત્ પૂર્ણોઽન્યાં વસત્યૂનોઽન્યાં તન્મિથુનં યત્ પશ્યન્ત્યન્યા નાન્યાં તન્મિથુનં યચ્ચન્દ્રમા અમાવસ્યાયા અધિ પ્રજાયતે તન્મિથુનં તસ્માદેવાસ્મૈ મિથુનાત્ પશૂન્ પ્રજનયતિ પ્રજાકામો દેવિકાભિર્યજેત ધાતારમુત્તમં કુર્યાત્ સ્ત્રિયો વૈ દેવિકાઃ પુમાન્ ધાતા પરાચીઃ પ્રજા રેતો દધતે પરાચીષ્વેવૈતદ્ રેતો ધીયતે તદાહુર્ન વૈ તેન પરાધત્તે યત્ પૂર્વા પ્રવીયત ઇતિ વ્યવદધ્યાદ્ધાતારઁ સર્વા એવૈના વૃષામોદિનીઃ કરોતિ ॥ વિન્દતે પુત્રં પશ્ચાચ્ચર ઇવ તુ ભવતિ સ્ત્રીભિર્હ્યેનં પશ્ચાત્ પરિણયતિ યદાજાયેત ધાતારં પુરસ્તાત્ કૃત્વાથૈતામેવ નિર્વપેદગ્રમેવૈનં પરિણયત્યામયાવી દેવિકાભિર્યજેત ધાતારં મધ્યે કુર્યાત્ સંવત્સરો વૈ ધાતા સંવત્સરો હિ વા એતસ્ય લુબ્ધોઽથૈતસ્યામયતિ સંવત્સરમેવાસ્મૈ મધ્યતઃ કલ્પયિત્વાથૈનમેતસ્માન્મિથુનાત્ પુનઃ પ્રજનયતીશ્વરાણિ વા એનમેતાનિ ચ્છન્દાઁસ્યશાન્તાનિ નિર્મજઃ પશુમાલભેત શાન્ત્યા અનિર્માર્ગાય । વીરસ્થા વા અન્યે પશવોઽવીરસ્થા અન્યે યે પુરસ્તાત્ પુરોડાશાસ્તે વીરસ્થા યે પશ્ચાત્ પુરોડાશાસ્તે - ઽવીરસ્થા યે વીરસ્થા ભુઞ્જન્તસ્ત ઉપતિષ્ઠન્તે યેઽવીરસ્થાઃ પરા તે ભવન્તિ યે પુરસ્તાત્ પુરોડાશાસ્તે વીરસ્થાઃ પ્રજાપતિં તે પ્રતિષ્ઠામભિસૃજ્યન્તે યાસુ સ્થાલીષુ સોમા ભવન્તિ તાસુ દેવિકાઃ કુર્યાદ્ રેતોધા હિ સોમસ્સર્વવેદસી દેવિકાભિર્યજેત પશુભિર્વા એષ વ્યૃધ્યતે યસ્સર્વં દદાતિ ચ્છન્દાઁસિ દેવિકાઃ પશવશ્છન્દાઁસ્યત્રૈષ જઘન્યં પશૂન્ પશ્યતિ યત્રૈનાન્ વિભજતિ યત્રૈવૈનાઞ્જઘન્યં પશ્યતિ તત એનાન્ પુનઃ પ્રજનયતિ ય એવ કશ્ચ સોમેન યજેત સ દેવિકાભિર્યજેત ચ્છન્દાઁસિ દેવિકા શ્છન્દાઁસ્યેવાયાતયામાનિ પુનર્યામાણિ કુરુતે

સ્વાદ્વીં ત્વા સ્વાદુના તીવ્ર તીવ્રણ દેવી દેવેન શુક્રાઁ શુક્રેણામૃતામમૃતેન સૃજામિ સઁ સે મેન સોમોઽસ્યશ્વિભ્યાં પયસ્વ સરસ્વત્યૈ પચ્યસ્વેન્દ્રાય સુત્રાણે પચ્યસ્વ ।
પુનાતુ તે પરિસુતં સોમં સૂર્યસ્ય દુહિતા । વારેણ શશ્વતા તના ॥ વાયુઃ પૂતઃ પવિત્રેણ પ્રત્યઙ્ સોમો અતિદૂતઃ । ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યસ્સખા ॥।
કુવિદઙ્ગ યવમન્તો યવં ચિદ્યથા દાન્ત્યનુપૂર્વં વિયૂય ॥
ઇહેહૈષાં કૃણુત ભોજનાનિ યે બર્હિષો નમોવૃક્તિં ન જગ્મુઃ ॥
ઉપયામગૃહીતોઽસ્યચ્છિદ્રાં ત્વાચ્છિદ્રેણાશ્વિભ્યાં જુષ્ટાં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરશ્વિભ્યાં ત્વોપયામગૃહીતોઽસ્યચ્છિદ્રાં ત્વાચ્છિદ્રેણ સરસ્વત્યૈ જુષ્ટાં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિસ્સરસ્વત્યૈ ત્વોપયામગૃહીતોઽસ્યચ્છિદ્રાં ત્વાચ્છિદ્રેણેન્દ્રાય સુત્રામ્ણે જુષ્ટાં ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય વા સુત્રામ્ણે । સ્વાદ્વીં ત્વા સ્વાદુનેતિ બ્રહ્મણૈવૈનાઁ સઁસૃજતિ તિસ્રો રાત્રીસ્સઁસૃષ્ટા વસતિ તિસ્રો હિ રાત્રીસ્સોમઃ ક્રીતો વસત્યશ્વિભ્યાં પચ્યસ્વ સરસ્વત્યૈ પચ્યસ્વેન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પચ્યસ્વેત્યેતાભ્યો હ્યેષા દેવતાભ્યઃ પચ્યતે વાયુઃ પૂતઃ પવિત્રેણેતિ વ્યૃદ્ધસ્યાતિપવિતસ્યૈતયા પુનીયાદેકા પુરોરુગેકધૈવાસ્મિન્ વીર્યં દધાત્યનિરુક્તા પ્રાજાપત્યાનિરુક્તઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ

વિશ્વરૂપો વૈ ત્રિશીર્ષાસીત્ ત્વષ્ટુઃ પુત્રોઽસુરાણાં સ્વસ્રીયસ્સ સોમમેકેન શીર્ષ્ણાપિબદન્નમેકેનાવયત્ સુરામેકેનાપિબત્ સ ઇન્દ્રોઽમન્યતાયં વાવેદં ભવિષ્યતીતિ તેન સમલભત તેન યુગશરમપદ્યત સ તક્ષાણં તિષ્ઠન્તમબ્રવીદાધાવાસ્યેમાનિ શીર્ષાણિ ચ્છિન્દ્ધીતિ તસ્ય તક્ષોપાદ્રુત્ય પરશુના શીર્ષાણ્યચ્છિનત્ તસ્માન્ તક્ષ્ણશ્શિરો ધૃતં તસ્માદસ્યાન્નમાદ્યં તસ્ય યત્ સોમપાનઁ શિર આસીત્ સ કપિઞ્જલોઽભવદ્ યદન્નાદનઁ સ તિત્તિરિર્યત્ સુરાપાનઁ સ કલવિઙ્કસ્તસ્માત્ સ નિતતતપમિવ વદતિ। સ ત્વષ્ટા પુત્રહતો વીન્દ્રઁ સોમમાહરત્ તમધસ્સહસ્રશલેઽસુનોદથો આહુશ્શતશલ ઇતિ તમસ્યેન્દ્રઃ પ્રાસહાપહૃત્ય નાડ્યા નિરપિબત્ સ વિષ્વક્ સોમપીથેન વ્યાર્ધ્યત તસ્માત્ સોમો નાનુપહૂતેન પાતવૈ સોમપીથેન વ્યર્ધુકો ભવતિ તસ્ય યન્નસ્તોઽમુચ્યત તૌ સિંહા અભવતાં યદક્ષીભ્યાં તૌ શાર્દૂલૌ યત્ કર્ણાભ્યાં તૌ વૃકૌ યદધસ્તાત્ સા સૌત્રામણી યત્ પ્રથમં નિરષ્ટીવત્ તત્ કુવલમભવદ્ યદ્ દ્વિતીય તદ્બદરં યત્ તૃતીયં તત્ કર્કન્ધુ તમશ્વિના અભિષજ્યતાં તમયાજયતામેતયા સૌત્રામણ્યા સ યૈરેવ તદ્વીર્યૈર્વ્યાર્ધ્યત તાન્યસ્મિન્નાપ્ત્વાધત્તામેતયા યજેત યઁ સોમોઽતિપવેત વીર્યેણ વા એષ વ્યૃધ્યતે યઁ સોમોઽતિપવતે યાવદેવ વીર્યં તદસ્મિન્ દધાત્યેષૈવ રાજસૂયેઽપિ ભવતિ વીર્યેણ વા એષ વ્યૃધ્યતે યો રાજસૂયેનાભિષિચ્યતે વૃત્રં હિ હન્તિ યાવદેવ વીર્યં તદસ્મિન્ દધાત્યેતયૈવ બ્રાહ્મણો વા રાજન્યો વા બુભૂષન્ યજેતૈતાવદ્વૈ વીર્યં યાવદેવ વીર્યં તદસ્મિન્ દધાતિ તદાહુરાર્તયજ્ઞો વા એષ નાનાર્ત એતયા યજેતેતિ તદાહુર્યષ્ટવ્યમેવ સર્વો હિ પુરુષ આર્તસ્સર્વો બુભૂષતિ તસ્માદ્યષ્ટવ્યં યદાશ્વિનોઽશ્વિનૌ હ્યભિષજ્યતાં યત્ સારસ્વતો વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચા હ્યભિષજ્યતામ્॥ યદૈન્દ્ર ઇન્દ્રે હિ તદ્વીર્યમધત્તાં કુવલસક્તુભિરાશ્વિનઁ શ્રીણાતિ બદરસક્તુભિરૈન્દ્રં કર્કન્ધુસક્તુભિસ્સારસ્વતં વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચ્યેવાસ્ય સ્વાદ્માનં દધાત્યથો યૈનમસૌ વાગશ્લીલમભિવદતિ સૈનં પુનઃ કલ્યાણમભિવદતિ સિઁહા અધ્વર્યુર્મનસા ધ્યાયેચ્છાર્દૂલૌ પ્રતિપ્રસ્થાતા વૃકૌ યજમાનસ્સુરા ભવતિ યૈરેવ તદ્વીર્યૈર્વ્યૃધ્યતે તાન્યસ્મિન્નાપ્ત્વા ધત્તઃ

બ્રાહ્મણસ્ય મૂર્ધન્ સાદયેત્ તેન મેધ્યાન્નં વૈ સુરા મેધ્યમન્નં તેન મેધ્યૈકા પુરોરુગેકા યાજ્યૈકધૈવાસ્મિન્ વીર્યં દધાતિ સર્વહુતં જુહોતિ સર્વમેવાસ્મિન્ વીર્યં દધાતિ બ્રાહ્મણં પાયયેત્ તેન હવિષ્ક્રિયત આત્મનાપેયાત્મન્નેવ વીર્યં ધત્તે તત્ તન્ન સૂર્ક્ષ્યં પાપ્મા વૈ સુરા મધ્યત એષ પાપ્મના ગૃહીતો યત્ સમયાત્યેતિ મધ્યત એવૈનં પાપ્મનો મુઞ્ચતિ યદુત્તરેઽગ્નૌ જુહુયાન્ન પાપ્મના વ્યાવર્તેત ક્રિયેત ભેષજં યદ્ દક્ષિણેઽગ્નૌ જુહોતિ વિ પાપ્મના વર્તતે ક્રિયતે ભેષજં યદ્ વિક્ષારયતિ વીવ હ્યેષ ક્ષરિતિ ॥ યદ્ વા એતસ્ય વ્યાર્ધિ યત્ પ્રામાયિ પિતૄઁસ્તદગન્યત્ પિતૃમતીભિરભિમન્ત્રયન્તે પિતૃભ્ય એવૈનમધિસમીરયન્તિ યત્ તિસૃભિસ્તિસૃભિસ્તૃતીયે હિ લોકે પિતરો યચ્ચત્વાર આભ્ય એવૈનં ચતસૃભ્યો દિગ્ભ્યોઽધિસમીરયન્તિ શતાક્ષરા ભવતિ શતાયુર્વૈ પુરુષશ્શતવીર્ય આયુરેવ વીર્યમવરુન્દ્ધે ક્લીબાત્ સીસેન તોક્માનિ ક્રીણાત્યનૃતં વૈ ક્લીબોઽનૃતઁ સીસમનૃતઁ સુરાનૃતેનૈવાનૃતાદધ્યનૃતં ક્રીણાતિ બડવા દક્ષિણા સૃત્વરી હ્યેષા સૃત્વરીવ સુરા સમૃદ્ધ્યૈ

આશ્વિનમજમાલભેત સારસ્વતીં મેષીમૈન્દ્રમૃષભં વા વૃષ્ણિં વૈવમેવ વપાભિશ્ચરન્તિ યદૈન્દ્રી વપાનામુત્તમા ભવતીન્દ્ર એવાસ્મિઁસ્તદધિભવતિ યત્ પ્રચરન્ત ઐન્દ્રેણ પુનઃ પ્રથમેન પ્રચરન્તીન્દ્રમેવ તત્ પુનરાલબ્ધ સેન્દ્રત્વાય યદાશ્વિનોઽશ્વિનૌ હ્યભિષજ્યતાં યત્ સારસ્વતી વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠત્યૈન્દ્રી વપાનામુત્તમા ભવત્યૈન્દ્રઃ પુરોડાશાનાં પ્રથમો વીર્યં વા ઇન્દ્રો વીર્ય એવૈનમભિસંધત્તઃ પ્રસવાયૈવ સાવિત્રો નિર્વરુણત્વાય વારુણો મધ્યતો હ્યેષ વરુણગૃહીતઃ પશ્ચાદ્ વા એષા સૃષ્ટા પ્રતીચીનશીર્ષ્ણી યદુપરિષ્ટાત્ પુરોડાશા ભવન્ત્યપિહિત્યા એવાચ્છિદ્રત્વાય સહ સમવત્તં ભવતિ સહેડામુપહ્વયન્તે સઁહિત્યા એવાથો ઇડાયા અવિદોહાય ॥ યદ્વૈ સૌત્રામણ્યા વ્યૃદ્ધં તદસ્યાસ્સમૃદ્ધં યદન્યદેવત્યાઃ પશવો ભવન્ત્યન્યદેવત્યાઃ પુરોડાશા એતદ્ વા અસ્યા વ્યૃદ્ધઁ સદથ સમૃદ્ધં નાના વૈ તૈર્વીર્યાણ્યવરુન્દ્ધેઽર્ધં વૈ પ્રજાપતેર્ધૈર્યમાસીદર્ધં માલ્વ્યં યદ્ધૈર્યમાસીત્ તદ્ પુરસ્તાત્ પર્યહરત સોમો વાવ સ તતો બ્રાહ્મણમસૃજત તસ્માદ્ બ્રાહ્મણસ્સર્વો બ્રહ્માભિ ધીરો યન્માલ્વ્યમાસીત્ તત્પશ્ચાત્ પર્યૌહત સુરા વાવ સા તતો રાજન્યમસૃજત તસ્માજ્જ્યાયાઁશ્ચ કનીયાઁશ્ચ સ્નુષા ચ શ્વશુરશ્ચ સુરાં પીત્વા સહ લાલપત આસતે પાપ્મા વૈ માલ્વ્યં તસ્માદ્ બ્રાહ્મણસ્સુરાં ન પિબતિ પાપ્મના નેત્સઁસૃજ્યા ઇતિ તદેતત્ ક્ષત્રિયાય બ્રાહ્મણં બ્રૂયાન્નૈનઁ સુરા પીતા હિનસ્તિ ય એવં વિદ્વાન્ સુરાં પિબતિ પ્રજાપતેર્વા એષા તનૂર્વીર્યં પ્રજાપતિર્વીર્યમેવાસ્મિન્ દધાતિ

સ્વર્ભાનુર્વા આસુરસ્સૂર્યં તમસાવિધ્યત્ સ ન વ્યરોચત તસ્માદ્દેવાસ્તમોઽપાલુમ્પન્ યત્ પ્રથમમપાલુમ્પન્ સાવિષ્કૃષ્ણાભવદ્યદ્ દ્વિતીયઁ સા ફલ્ગુર્યત્ તૃતીયઁ સા બલક્ષી યદધ્યસ્થાદપાલુમ્પન્ સાવિર્વશાભવદથ વ ઇયં તર્હ્યૃક્ષાલોમકાસીત્ તાં દેવા અદિત્યૈ કામાયાલભન્ત તયાસ્યાં લોમાન્યરોહયઁસ્તતો વા ઇયં લોમાન્યગૃહ્ણાત્ તામેતામેવમાલભેતાદિત્યૈ કામાય યમેવ કામં કામયતે તઁ સ્પૃણોત્યમુતો વા આદિત્યસ્યાર્વાઙ્ રશ્મિરવાતિષ્ઠચ્ચાત્વાલમભિ તદિમે મિથુનઁ સમભવતાઁ સવિર્વશાભવદથ વા ઇમાસ્તર્હ્યફલા ઓષધય આસઁસ્તાં દેવા આદિત્યેભ્યઃ કામેભ્ય આલભન્ત તયા સુ ફલમગ્રાહયઁસ્તતો વા ઇમાઃ ફલમગૃહ્ણઁસ્તે એતે એવમાલભેતાદિત્યા અન્યાં કામાયાદિત્યેભ્યોઽન્યાં કામેભ્ય ઉભાભ્યામેવ સૃષ્ટિભ્યાં કામાયાલભતે સારસ્વતીં મેષીમાલભેત યસ્માદ્ વાગપક્રામેદ્ વાગ્વૈ સરસ્વતી સરસ્વત્યેતસ્માદપક્રામતિ યસ્માદ્ વાગપક્રામતિ યત્ સારસ્વતી વાચમેવ સમક્ષમાપ્ત્વાવરુન્દ્ધેઽપન્નદતી ભવતિ સર્વત્વાયાનાસ્કન્ના સમૃદ્ધ્યૈ યસ્ત્રેતાનામુત્તમો જાયેત તમૂર્જ આલભેતોર્ક્કામો નાના વા એતૌ સ્તના અભિજાયેતે અથૈષ ઊર્જમેવાભિજાયત ઊર્જમેવૈતેનાપ્ત્વાવરુન્દ્ધ ઔદુમ્બરો યૂપો ભવતિ દેવા વૈ યત્રોર્જં વ્યભજન્ત તત ઉદુમ્બરોઽજાયત યદૌદુમ્બર ઊર્જ એવાવરુદ્ધ્યા એતમેવ સૌમાપૌષ્ણમાલભેત પ્રજાકામો વા પશુકામો વા સોમો વૈ રેતોધાઃ પૂષા પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાતિ પૂષા પ્રજનયતિ વિન્દતે પ્રજાં વા પશૂન્ વા યતરસ્મૈ કમાયાલભતે વાયવે શ્વેતમજમાલભેત બુભૂષન્ વાયુર્વૈ દેવાનાં ક્ષેપિષ્ઠસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સ એનમાશિષ્ટઁ શ્રિયમભિપ્રણયતિ સ નિમાર્ષ્ટિ સ પ્રધન્વતિ સ એવૈનઁ શ્રિયમભિપ્રણયતિ ॥ સ એષ આચોપચ ઉત પુણ્યો ભવત્યુતો યથેવ તથેવ વાયવે નિયુત્વતે શ્વેતમજં પિપ્લુકર્ણમાલભેત સજાતકામો વાયું વા ઇમાઃ પ્રજા નસ્યોતા ઇત્થં ચેત્થં ચાનુચરન્તિ પ્રાણો વાયુર્વાયુર્દેવાનાં વિશો નેતા નિયુતો દેવાનાં વિશસ્તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ વિશં નિનયતિ યન્નિયુત્વત આરંમ્ભણમેવ કુરુતેઽનિર્માર્ગાય વાયવે શ્વેતમજમાલભેત કામેભ્યોઽણુ વા એષ કામયતે યઃ કામયતે વાયુર્દેવાનામણ્વનુવાતિ તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્ય કામાનનુવાતિ

આ નો મિત્રાવરુણા પ્ર બાહવા ॥
ઇન્દ્રાવરુણયોરહઁ સમ્રાજોરવ આવૃણે । તા નો મૃડાત ઈદૃશે ॥
નૂ ન ઇન્દ્રાવરુણા ગૃણાના પૃઙ્ક્તં રયિં સૌશ્રવસાય દેવા ॥
ઇત્થા ગૃણન્તો મહિનસ્ય શર્ધોઽપો ન નાવા દુરિતા તરેમ ॥
ત્વં નો અગ્ને સ ત્વં નો અગ્ને શં નો ભવન્તુ વાજે વાજે ॥
વિશ્વાહેન્દ્રો અધિવક્તા નો અસ્ત્વપરિહ્વૃતાસ્સનુયામ વાજમ્ ।
તન્નો મિત્રો વરુણો મામહન્તામદિતિસ્સિન્ધુઃ પૃથિવી ઉત દ્યૌઃ ॥
એનાઙ્ગૂષેણ વયમિન્દ્રવન્તોઽભિષ્યામ વૃજને સર્વવીરાઃ ।
તન્નો મિત્રો વરુણો મામહન્તામદિતિસ્સિન્ધુઃ પૃથિવી ઉત દ્યૌઃ ॥
અગ્નિર્મૂર્ધા ॥
પ્ર સો અગ્ને તવોતિભિસ્સુવીરાભિસ્તિરતે વાજભર્મભિઃ । યસ્ય ત્વઁ સખ્યમાવરઃ ॥ અગ્ને વાજસ્યાગ્ને ત્રી તે । ।
સં વાં કર્મણા સમિષા હિનોમીન્દ્રાવિષ્ણૂ અપસસ્પારે અસ્ય ।
જુષેથાં યજ્ઞં દ્રવિણં ચ ધત્તમરિષ્ટૈર્નઃ પથિભિઃ પારયન્તા ॥
ઉભા જિગ્યથુર્ન પરાજયેથે ને પરાજિગ્યે કતરશ્ચનૈનોઃ ।
ઇન્દ્રશ્ચ વિષ્ણો યદપસ્પૃધેથાં ત્રેધા સહસ્રં વિ તદૈરયેથામ્ ।
ઇષં દુહન્ સુદુઘાં વિશ્વધાયસં યજ્ઞપ્રિયે યજમાનાય સુન્વતે ।
અગ્ને ઘૃતસ્નુસ્ત્રિરૃતાનિ દીદ્યદ્ વર્તિર્યજ્ઞં પરિયન્ સુક્રતૂયસિ ॥
ત્રીણ્યાયૂઁષિ તવ જાતવેદઃ

દૂતં વો વિશ્વવેદસઁ હવ્યવાહમમર્ત્યમ્ । યજિષ્ઠમૃઞ્જસે ગિરા ॥
સ હિ વેદા વસુધિતિં મહાઁ આરોધનં દિવઃ । સ દેવાઁ એહ વક્ષતિ ॥
સ વેદ દેવ આનમં દેવાઁ ઋતાયતે દમે । દાતિ પ્રિયાણિ ચિદ્ વસુ ॥
સ હોતા સેદુ દૂત્યં ચિકિત્વાઁ અન્તરીયતે । વિદ્વાઁ આરોધનં દિવઃ ॥
તે સ્યામ યે અગ્નયે દદાશુર્હવ્યદાતિભિઃ । ય ઈં પુષ્યન્ત ઇન્ધતે ॥
તે રાયા તે સુવીર્વૈસ્સસવાઁસો વિશૃણ્વિરે । યે અગ્ના દધિરે દુવઃ ॥
અભિ ત્વા શૂર નોનુમસ્ત્વામિદ્ધિ હવામહે ॥
યદ્ દ્યાવ ઇન્દ્ર તે શતઁ શતં ભૂમીરુત સ્યુઃ ॥
ન ત્વા વજ્રિન્ સહસ્રઁ સૂર્યા અનુ ન જાતમષ્ટ રોદસી ॥
બોધા સુ મે મઘવન્ વાચમેમાં યાં તે વસિષ્ઠો અર્ચતિ પ્રશસ્તિમ્ ।
ઇમા બ્રહ્મ સધમાદે જુષસ્વ ॥
તા અસ્ય નમસા સહો રેવતીર્ન ઇમં મે વરુણ તત્ત્વાયામિ ॥
રદત્ પથો વરુણસ્સૂર્યાય પ્રાર્ણાઁસિ સમુદ્રિયા નદીનામ્ ।
સર્ગો ન સૃષ્ટો અર્વતીરૃતાયઞ્ચકાર મહીરવનીરહભ્યઃ ॥
પ્ર સમ્રાજે બૃહદર્ચા ગભીરં બ્રહ્મ પ્રિયં વરુણાય શ્રુતાય ।
વિ યો જઘાન શમિતેવ ચર્મોપસ્તિરે પૃથિવીં સૂર્યાય ॥
ઉપેમસૃક્ષિ વાજયુર્વચસ્યાં ચનો દધીત નાદ્યો ગિરો મે ।
અપાં નપાદાશુહેમા કુવિત્ સ સુપેશસસ્કરોતિ જોષિષદ્ધિ ॥
ઇમઁ સ્વસ્મૈ હૃદ આ સુતષ્ટં મન્ત્રં વોચેમ કુવિદસ્ય વેદત્ ।
અપાં નપાદસુર્યસ્ય મહ્ના વિશ્વાન્યર્યો ભુવના જજાન ॥
આપો રેવતીઃ ॥
આપઃ પૃણીત ભેષજં વરૂથં તન્વે મમ । જ્યોક્ ચ સૂંર્ય દૃશે

[૯૦૯ ]
॥ ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરક શાખાયામિઠિમિકાયાં પયસ્સ્થાનકં નામ દ્વાદશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્