કાઠકસંહિતા · શ્લોક 11-2

અથૈકાદશં સ્થાનકમ્ ।
મારુતમ્ ।
મારુતં ચ નિર્વપેત્ તસ્યૈકવિંશતિનિર્બાધો હરિતો રુક્મોઽપિધાનસ્સ્યાત્ તસ્યાપગ્રાહમવદ્યેદ્યત્ ક્ષત્રિયં વિણ્ નિર્બાધે કુર્વીત વિડ્વૈ મરુતો ભાગધેયેનૈવૈનાઞ્છમયત્યેકવિંશતિનિર્બાધો ભવત્યેકવિંશતિર્વૈ મારુતા ગણા યદેકવિઁશતિનિર્બાધો નિર્બાધૈરેવૈષાં નિર્બાધાન્ વૃઙ્ક્ત ઐન્દ્રમેકાદશકપાલં નિર્વપેદ્ વૈશ્વદેવં દ્વાદશકપાલઁ સજાતકામઃ ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વૈશ્વદેવીરિમાઃ પ્રજાઃ ક્ષત્રાયૈવ વિશમનુનિયુનક્ત્યૈન્દ્રસ્યાવદાયાથ વૈશ્વદેવસ્યોભે અવદાને અવદ્યેદથૈન્દ્રસ્ય ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વૈશ્વદેવીરિમાઃ પ્રજાઃ ક્ષત્રેણૈવ વિશમુભયતઃ પરિગૃહ્ણાત્યૈન્દ્રી વૈશ્વદેવવર્ણે યાજ્યાનુવાક્યે ભવતસ્સમૃદ્ધ્યા ઉપચાય્યપૃડં હિરણ્યં દક્ષિણા સજાતાનેવાસ્મા ઉપદધાતિ તદેતદનુવર્ત્મ નામ હવિસ્સજાતાનેવાસ્મા અનુવર્ત્મનઃ કરોતિ સૌમ્યઁ શ્યામાકં ચરું નિર્વપેત્ સોમવામીન્દ્રો વૈ ત્વષ્ટુસ્સોમમનુપહૂતોઽપિબત્ સ વિશ્વક્ સોમપીથેન વ્યાર્ધ્યત તસ્માત્ સોમો નાનુપહૂતેન પાતવૈ સોમપીથેન વ્યર્ધુકો ભવતિ સ યત્ પરાવમીત્તે શ્યામાકા એષ વાવ સ સોમપીથો યચ્છ્યામાકસ્સમક્ષમેવ સોમપીથમવરુન્દ્ધે સૌમેન્દ્રઃ કાર્ય ઇન્દ્રિયેણ વા એષ સોમપીથેન વ્યૃધ્યતે યસ્સોમં વમિતિ સૌમ્યો બ્રાહ્મણો દેવતયેન્દ્રિયમસ્ય સોમપીથો યત્ સૌમેન્દ્ર ઇન્દ્રિયેણૈવૈનઁ સોમપીથેન સમર્ધયત્યધૃતો વા એતસ્મિન્ સોમપીથો યસ્સોમં વમિતિ તણ્ડુલાનુચ્છિઁષેત્ તાન્ ક્વથતિ પ્રત્યાવપેત્ સોમપીથમેવાસ્મિન્ દધારાગ્નયે જ્યોતિષ્મતેઽષ્ટાકપાલં નિવપેત્ સૌર્યં ચરુમગ્નયે જ્યોતિષ્મત ઉપરિષ્ટાદષ્ટાકપાલં ચક્ષુષ્કામોઽગ્નેર્વૈ મનુષ્યા નક્તં ચક્ષુષા પશ્યન્તિ સૂર્યસ્ય દિવા તૌ ચક્ષુષઃ પ્રદાતારૌ તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ ચક્ષુઃ પ્રયચ્છતો યત્ સમાની દેવતા દ્વેધા ક્રિયતે તસ્માત્ સમાનઁ સચ્ચક્ષુર્દ્વેધા તસ્માત્ સમાની યાજ્યાનુવાક્યે ભવતસ્સૌર્યસ્ય મધ્યતોઽવદ્યતીદમેવ તેન કરોતિ યદિદમન્તરા ચક્ષુષી ચક્ષુષોર્વ્યાવૃત્ત્યૈ ત્રીન્ પિણ્ડાન્ પ્રયચ્છત્યુદુ ત્યં જાતવેદસમયુક્ત સપ્ત શુન્ધ્યુવસ્સપ્ત ત્વા હરિતો રથ ઇતિ ચક્ષુરેવાસ્મૈ તત્ પ્રયચ્છતિ યદેવ તસ્ય તત્ સૈષા રાજની નામેષ્ટિરેતયા હ વૈ રજનં કોણેયં ક્રતુજિજ્જાનકિશ્ચક્ષુષ્કામં યાજયાંચકાર તયૈતયા ચક્ષુષ્કામ એવ યજેતાગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદૈન્દ્રમેકાદશકપાલં બાર્હસ્પત્યમષ્ટાકપાલં બુભૂષન્નિન્દ્રો વા અધૃતશ્શિથિલ ઇવામન્યત સોઽગ્નૌ ચૈવ બૃહસ્પતૌ ચાનાથત તમેતયેષ્ટ્યાયાજયતાં યદાગ્નેયસ્તેજ એવાસ્મિઁસ્તેન પુરસ્તાદધત્તાં યદૈન્દ્ર ઇન્દ્રિયમેવાસ્મિઁસ્તેન મધ્યતોઽધત્તાં યદ્બાર્હસ્પત્ય ઉપરિષ્ટાદેવાસ્મિઁસ્તેન બ્રહ્મવર્ચસમધત્તાં તતો વૈ સોઽભવદેતયા યજેત બુભૂષન્ યદાગ્નેયસ્તેજો વા અગ્નિસ્તેજ એવ તેન પુરસ્તાદ્ધત્તે યદૈન્દ્ર ઇન્દ્રિયં વા ઇન્દ્ર ઇન્દ્રિયમેવ તેન મધ્યતો ધત્તે યદ્બાર્હસ્પત્યો બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિરુપરિષ્ટાદેવ તેન બ્રહ્મવર્ચસં ધત્તે ભવત્યેવૈન્દ્ર ઇતરયોર્નાભી સમાદધાતીન્દ્રિયમેવાસ્મિન્ મધ્યતસ્સમાદધાત્યૈન્દ્રો મધ્યે ભવત્યભિત ઇતરૌ તેજો વા અગ્નિરિન્દ્રિયમિન્દ્રો બ્રહ્મ બૃહસ્પતિસ્તેજસા ચૈવ બ્રહ્મવર્ચસેન ચેન્દ્રિયમુભયત આત્મન્ પરિગૃહ્ણાતિ ત્રિવતીર્યાજ્યાનુવાક્યા ભવન્તિ સમૃદ્ધ્યૈ તદેતત્ ત્રિધાતુ નામ હવિસ્ત્રીણિ હિ સ તેન વીર્યાણ્યધત્ત

આગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેત્ સાવિત્રમષ્ટાકપાલં વાયવ્યાં યવાગું ભૌમમેકકપાલં યસ્ય હિરણ્યમપહૃતં વોપહૃતં વા સ્યાદ્યો વા કામયેત હિરણ્યં વિન્દેયેત્યગ્નિર્વા અન્ને હિરણ્યમવિન્દત્ તસ્મિન્ સવિતા ચામન્ત્રયતાન્નેઽતો વાયુનાનુપગતમસ્ત્યસ્યામેતદ્વિન્દન્ત્યસ્યાં પુનન્તિ યદાગ્નેયો વિત્ત્યા એવ સ જાતવેદા ઇતિ હિ પ્રસવાયૈવ સાવિત્રોઽભિનીત્યૈ વાયવ્યાસ્યામેતદ્વિન્દન્યસ્યાં પુનન્ત્યેતા વૈ દેવતા હિરણ્યસ્યેશતે તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ હિરણ્યં દદતિ યદા હિરણ્યં વિન્દેતાથૈતામેવ નિર્વપેદ્યા એવાસ્મૈ દેવતા હિરણ્યં દદતિ તા એવ ભાગિનીઃ કરોત્યાત્મનોઽહિઁસાયા આગ્નેયમષ્ટાકપાલં નિર્વપેદૈન્દ્રમેકાદશકપાલં દધિ મધુ ઘૃતં ધાનાસ્તણ્ડુલાસ્તત્ સઁસૃષ્ટઁ સ્યાત્ તેન પશુકામો યજેતર્યાધેક એવાગ્નેયો યદૈન્દ્ર ઇન્દ્રઃ પશૂનાં પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ પશૂન્ પ્રયચ્છતિ યત્ સઁસૃષ્ટં પશવો વૈ સઁસૃષ્ટં પશૂનેવાવરુન્દ્ધ ઐન્દ્રઃ કાર્યમિન્દ્રઃ પશૂનાં પ્રદાતા યદૈન્દ્રે દ્વે સહ કુર્યાજ્જામિ સ્યાત્ પ્રાજાપત્યં કાર્યં પ્રજાપતિઃ પશૂનાં યોનિસ્સ્વાદેવૈનાન્ યોનેઃ પ્રજનયતિ પ્રજાપતિઃ પ્રદાતા તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ પશૂન્ પ્રયચ્છતિ રેવતી સઁસૃષ્ટસ્ય યાજ્યાનુવાક્યે શક્કરી ઇતરસ્ય પશવો વૈ રેવતી પશવશ્શક્વરી પશૂનેવાવરુન્દ્ધે પઞ્ચૈતાનિ સઁસૃષ્ટાનિ દ્વે ઇતરે તાનિ સપ્ત સપ્તપદા શક્વરી શાક્વરાઃ પશવઃ પશૂનેવાવરુન્દ્ધે । પઙ્ક્તિરપિભવતિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષસ્સર્વ એવં ભૂત્વા પશૂનુપૈતિ ઘૃતં ભવત્યાગ્નેયં વૈ ઘૃતમગ્નિઃ પ્રવાપયિતા પ્રૈવ તેન વાપયતિ મધુ ભવતિ સૌમ્યં વૈ મધુ સોમો રેતોધા રેત એવ તેન દધાતિ ધાનાશ્ચ તણ્ડુલાશ્ચ ભવન્ત્યહ્નો વૈ રૂપં ધાના રાત્ર્યાસ્તણ્ડુલા અહોરાત્રે પશવોઽનુપ્રજાયન્તે નક્તં વા હિ દિવા વા પ્રજાયન્તેઽહોરાત્રે એવૈનાનનુપ્રજનયતિ દધિ ભવત્યેતદ્રૂપા વૈ પશવો યદ્દધિ સરૂપાનેવ પશૂનવરુન્દ્ધે ન મધુ હોતવ્યમાયુર્વૈ મધ્વાયુરગ્નૌ પ્રદધ્યાત્ પ્રમાયુકસ્સ્યાદેતયેષ્ટ્વાયુષ્યયા યજેત પશૂનેવાવરુધ્યાયુરુપૈતિ યદ્યેતયા ન યજેત વરં દદ્યાદ્વરેણૈવ વરઁ સ્પૃણોતિ ॥ દ્વૌ દદ્યાદ્ દ્વૌ હિ પ્રાણશ્ચાપાનશ્ચ ત્રીન્ દદ્યાત્ ત્રયો હિ પ્રાણાઃ પ્રાણો વ્યાનોઽપાનસ્તાનેવ યજમાને દધાત્યેકમેવ દદ્યાત્ ત્રિવૃતં તુ ત્રિવૃદ્ધિ પ્રાણો બહુ વા એતદન્યદન્યજ્જુહોતિ સ ઈશ્વરોઽન્યદ્રૂપં પોષ્ટોસ્સિધ્માં ગાં દદ્યાદ્રૂપાણાં નિષ્ક્રીત્યૈ સર્વાણિ વયાઁસિ દદ્યાત્ સર્વાનેવ પશૂનવરુન્દ્ધે યદિ નાભ્યાશઁસેત પષ્ઠૌહીમન્તર્વતીં દદ્યાત્ સા હિ સર્વાણિ વયાઁસિ યદ્વત્સં બિભર્તિ તેન વત્સા યદ્વત્સતરી તેન વયો યત્ પરં વય આપ્તા તેન સ્થવિરા તયૈવ સર્વાન્ પશૂનવરુન્દ્ધ આપો વા ઇદં નિરમૃજન્ સ મનુરેવોદશિષ્યત સ એતામિષ્ટિમપશ્યત્ તામાહરત્ તયાયજત તયાપ્રથત તયેમં ભૂમાનમગચ્છત્ પ્રથત એવ તં ભૂમાનં ગચ્છતિ યં મનુરગચ્છદ્ય એવં વિદ્વાનેતયા યજેત

દેવા વૈ ન સમજાનત તે ચતુર્ધા વ્યુદક્રામન્નગ્નિર્વસુભિસ્સોમો રુદ્રૈરિન્દ્રો મરુદ્ભિર્વરુણ આદિત્યૈસ્તાન્ બૃહસ્પતિરબ્રવીદ્યાજયાનિ વસ્સં વૈ જ્ઞાસ્યધ્વ ઇતિ તવ ગૃહે યાજયાનીતીન્દ્રમબ્રવીત્ તવ વૈ શ્રૈષ્ઠ્યાય સંજ્ઞાસ્યન્ત ઇતિ સોઽગ્નયે વસુમતેઽષ્ટકપાલં નિરવપત્ સોમાય રુદ્રવતે ચરુમિન્દ્રાય મરુત્વત એકાદશકપાલં વરુણાયાદિત્યવતે ચરું તાનિન્દ્રસ્ય ગૃહેઽયાજયત્ તતો વૈ તે સમજાનત ત ઇન્દ્રસ્યૈવ શ્રૈષ્ઠ્યાય સમજાનત સ ત્રિષ્ટુભૌ યાજ્યાનુવાક્યે અકરોત્ ત્રિષ્ટુબ્ વા ઇન્દ્રસ્ય સ્વં છન્દ ઓજો વીર્યં ત્રિષ્ટુપ્ સ્વેનૈવાસ્મિઞ્શ્છન્દસૌજો વીર્યમદધાત્ તસ્માદિન્દ્રો દેવાનામોજિષ્ઠો યે સ્વા ન સંજાનીરઁસ્તાનેતયા યાજયેદ્યં કામયેતાયઁ શ્રેષ્ઠસ્સ્યાદિતિ તસ્ય ગૃહે સમેવ જાનત એતા એવૈનં દેવતા ભાગધેયમભિ સંજાનાનાસ્સંજ્ઞાપયન્તિ ત્રિષ્ટુભૌ યાજ્યાનુવાક્યે કુર્યાદોજો વૈ વીર્યં ત્રિષ્ટુબોજ એવૈષુ વીર્યં દધાતિ સંવતી સંયાજ્યે સમૃદ્ધ્યૈ સૈષા સંજ્ઞાની નામેષ્ટિસ્સમેવ જાનતે પ્રજાપતિર્વૈ સોમાય રાજ્ઞે દુહિતૄરદદાન્નક્ષત્રાણિ સ રોહિણ્યામેવાવસત્ તાન્યનુપેયમાનાનિ પુનરગચ્છઁસ્તસ્માત્ સ્ત્ર્યનુપેયમાના પુનર્ગચ્છતિ તાન્યન્વાગચ્છત્ તાનિ પુનરયાચત તાન્યસ્મૈ ન પુનરદદાત્ સોઽબ્રવીત્ સર્વેષ્વેવ સમાવદ્વસાથ તે પુનર્દાસ્યામીતિ સ રોહિણ્યામેવાવસત્ તં તસ્મિન્નનૃતે યક્ષ્મોઽગૃહ્ણાચ્ચન્દ્રમા વૈ સોમો રાજા યદ્રાજાનં યક્ષ્મોઽગૃહ્ણાત્ તદ્રાજયક્ષ્મસ્ય જન્મ સ તૃણમિવાશુષ્યત્ સ પ્રજાપતા અનાથત સોઽબ્રવીત્ સર્વેષ્વેવ સમાવદ્વસાથ ત્વાતો મોક્ષ્યામીતિ તસ્માચ્ચન્દ્રમાસ્સર્વેષુ નક્ષત્રેષુ સમાવદ્વસતિ તં વૈશ્વદેવેન ચરુણામાવસ્યાં રાત્રીમયાજયત્ તેનૈનં યક્ષ્માદમુઞ્ચત્ સોઽમુમેવાપ્યાયમાનમન્વાપ્યાયત વૈશ્વદેવેન ચરુણામાવસ્યાં રાત્રીં યજેત યો રાજયક્ષ્માદ્બિભીયાદ્યક્ષ્માદેવૈનં મુઞ્ચતિ સોઽમુમેવાપ્યાયમાનમન્વાપ્યાયતે

બાર્હસ્પત્યં ચ નિર્વપેદાનુષૂકાનાં વ્રીહીણામાનુજાવરો બૃહસ્પતિર્વૈ દેવાનામાનુજાવરસ્સોઽગ્રં પર્યૈદ્બૃહસ્પતિરેતસ્ય દેવતા ય આનુજાવરસ્તમેવાન્વારભતે સ એનમગ્રં પરિણયતિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ બ્રાહ્મણસ્ય પિતા પિતા પુત્રસ્યેશે પ્રાચો વાપાચો વા નોત્તોર્બ્રહ્મૈવૈનં પિતાગ્રં પરિણયત્યાનુષૂકા વા એતે વ્રીહયો ય આનુજાવરસ્તાનેતદગ્રં પરિણયતિ યદ્ધવિષ્કરોતિ તાનેવાન્વારભતે ત એનમગ્રં પરિણયન્તિ પુનઃ પ્રવૃદ્ધં બર્હિર્ભવતિ પુનઃ પ્રરૂઢ ઇધ્મસ્સમૃદ્ધ્યૈ બાર્હસ્પત્યં ચરું નિવપેત્ સજાતકામસ્તસ્ય ગણવતી યાજ્યાનુવાક્યે સ્યાતાં બાર્હસ્પત્યો વૈ બ્રાહ્મણો દેવતયા સ્વામેવ દેવતાં ભૂયિષ્ઠેનાર્પયતે ગણવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવતસ્સજાતૈરેવૈનં ગણિનં કરોતિ બ્રાહ્મણસ્પત્યં ચરું નિર્વપેત્ તસ્ય મારુતી યાજ્યાનુવાક્યે સ્યાતાં યઃ કામયેત બ્રહ્મ બલં સ્યાદિતિ બ્રહ્મ વૈ બ્રહ્મણસ્પતિર્વિણ્મરુતો બ્રહ્મણ્યેવ વિશમનુવિનાશયતિ તાજગ્ બ્રહ્મ બલં ભવત્યર્યમ્ણે ચરું નિર્વપેદ્યઃ કામયેત દાનાકામા મે પ્રજાસ્સ્યુરિત્યેષ વા અર્યમા યો દદાતિ દાનમિમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ દાનકામા અસ્મૈ ભવન્ત્યૈન્દ્રાબાર્હસ્પત્યં ચરું નિર્વપેદ્રાજન્યાય બુભૂષતે દેવા વૈ રાજન્યાજ્જાયમાનાદબિભયુસ્તમનુહાય દામ્નાષૌમ્ભન્નપોબ્ધો વા એષ જાયતે યો રાજન્યો યદ્વા એષોઽનપોબ્ધો જાયેત ન કિંચન સ્યાત્ સર્વા ઇમાઃ પ્રજા અધિષાદમદ્યાદૈન્દ્રો રાજન્યો દેવત્યા બ્રહ્મ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈનમપોમ્ભનાન્મુઞ્ચતિ સોઽનપોબ્ધો વીર્યાય પ્રસ્રિયતે દ્વિવૃદ્ધિરણ્યં દક્ષિણા યદેવાદો દામ તસ્ય નિરવત્ત્યૈ પ્રાજાપત્યં ચરું નિર્વપેચ્છતકૃષ્ણલં ઘૃત આયુષ્કામો દેવા વૈ પ્રમયાદબિભયુસ્તે પ્રજાપતા અનાથન્ત તાનેતયેષ્ટ્યાયાજયદમૃતં વૈ હિરણ્યમમૃતેનૈવૈષ્વમૃતમદધાત્ તતો વૈ તેઽમૃતા અભવન્નેતયા યજેત યઃ પ્રમયાદ્બિભીયાદમૃતં વૈ હિરણ્યમમૃતેનૈવાસ્મિન્નમૃતં દધાતિ શતકૃષ્ણલો ભવતિ શતાયુર્વૈ પુરુષશ્શતવીર્યઆયુરેવ વીર્યમવરુન્દ્ધે વૈશ્વદેવઃ કાર્યો વિશ્વાન્ હિ સ તદ્દેવાનયાજયત્ પ્રાજાપત્યઃ કાર્યઃ પ્રજાપતિર્યોનિર્યોના એવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ ચત્વારિ ચત્વારિ કૃષ્ણલાન્યવદાનં ભવતિ સમૃદ્ધ્યૈ તં બ્રહ્મણે પરિહરન્તિ બ્રહ્મ વૈ બ્રહ્મા બ્રહ્મણૈવાસ્મિન્નેકધાયુર્દધાત્યેતયા યજેત યઃ કામયેત વસીયાન્ સ્યામિત્યેષ વૈ મનુષ્યસ્ય સ્વર્ગો લોકો યદસ્મિંલ્લોકે વસીયાન્ ભવત્યૃધ્નોતિ વસીયાન્ ભવતિ ય એવં વિદ્વાનેતયા યજેત સૌર્યં ચરું નિર્વપેદ્ગતશ્રીસ્તસ્ય હરિતો રુક્મોઽપિધાનસ્સ્યાદ્રજતોઽધસ્તાદસૌ વા આદિત્યોઽન્તોઽન્તં મનુષ્યાશ્શ્રિયો ગત્વા નિવર્તતેઽન્તાદેવાન્તમાલભતે ન તતઃ પાપીયાન્ ભવતિ યાદૃક્ સન્ યજતેઽસૌ વા આદિત્ય ઇદમાસીત્ સ ઇદં નિર્દહન્નચરત્ તં દેવા આભ્યાં પરિગૃહ્યામું લોકમગમયન્ સ ન વ્યરોચત તે પ્રયાજેષુ પઞ્ચ હિરણ્યકૃષ્ણલાન્યજુહવુસ્તેજો વૈ હિરણ્યં તેજસૈવાસ્મિંસ્તેજોઽદધુસ્તતો વૈ સ તેજો ઽગૃહ્ણાત્ સ ઇમાઃ પઞ્ચ દિશોઽનુ તેજસ્વ્યભવદિયં વૈ રજતાસૌ હરિણ્યાભ્યામેવૈનં પરિગૃહ્યામું લોકં ગમયતિ સ વૈ ન વિરોચત ઇત્યાહુર્ન હિ સ વ્યરોચતેતિ પ્રયાજેષુ પઞ્ચ હિરણ્યકૃષ્ણલાનિ જુહુયાત્ તેજો વૈ હિરણ્યં તેજસૈવૈનઁ સઁસૃજતિ સ ઇમાઃ પઞ્ચ દિશોઽનુ તેજસ્વી ભવતિ

સૌમારૌદ્રં ચરું નિર્વપેચ્છુક્લાનાં વ્રીહીણાઁ શ્વેતાશ્વેતવત્સાયા આજ્યં મથિતઁ સ્યાત્ તસ્મિન્ બ્રહ્મવર્ચસકામસ્સ્વર્ભાનુર્વા આસુરસ્સૂર્યં તમસાવિધ્યત્ સ ન વ્યરોચત તસ્મૈ દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમૈચ્છઁસ્તમેતયેષ્ટ્યાયાજયઁસ્તયાસ્માત્ તમોઽપાઘ્નઁસ્તમસૈષ પ્રાવૃતો યોઽલં બ્રહ્મવર્ચસાય સન્ન બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ તમ એવાસ્માદપહન્તિ બ્રહ્મવર્ચસૈનૈનઁ સઁસૃજતિ શ્વેતાયાશ્વેતવત્સાયા આજ્યં ભવતિ શુક્લા વ્રીહય એવમિવ વૈ બ્રહ્મવર્ચસં બ્રહ્મવર્ચસમેવ સંદધાતિ ॥ ઘૃતેન પ્રોક્ષન્તિ ઘૃતેન માર્જયન્તે શાન્ત્યૈ શાન્તિર્હ્યાપોઽપ્યસ્ય તાં રાત્રીમપો ગૃહાન્નાવહરેયુઃ પરિશ્રિતે યજેત બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ પ્રાદેશમાત્રશ્ચરુરૂર્ધ્વો ભવત્યેવં તિર્યઙ્ઙેતાવાન્ વૈ પુરુષો યાવદસ્ય પ્રાણા અભિ યાવાનેવાસ્યાત્મા તસ્માત્ તમોઽપહન્તિ સાકં રશ્મિભિઃ પ્રચરન્ત્યસા એવાસ્માદાદિત્ય ઉદ્યઁસ્તમોઽપહન્તિ તિષ્યાપૂર્ણમાસે યજેત તિષ્યો વૈ રુદ્રશ્ચન્દ્રમાસ્સોમસ્સૌમીરતઃ પ્રાચીનમોષધયો રૌદ્રીઃ પ્રતીચીનઁ શુષ્યન્તિ પ્રાચીનઁ શુષ્યન્તિ પ્રતીચીનં પ્રત્યક્ષમેવૈના ઋધ્નોતીશ્વરો દુશ્ચર્મા ભવિતોર્ય એતયા યજતેઽતીવ હ્યસ્માદપહન્તિ મનોરૃચસ્સામિધેનીષ્વપ્યનુબ્રૂયાન્મનુર્વૈ યત્ કિંચાવદત્ તદ્ભેષજમાસીદ્ભેષજમેવાસ્મૈ કરોત્યુપક્ષરન્તિ સિન્ધવો મયોભુવ ઇતિ નારાશઁસ્યા પરિદદાતિ શાન્ત્યૈ ષટ્પદા ભવતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતીશ્વરસ્તુ તદતિ દુશ્ચર્મૈવ ભવિતોસ્તેજાઁસિ હ્યેષ પ્રત્યારોહન્નેતિ સૌમાપૌષ્ણં ચરું પશુકામોઽનુનિર્વપેત્ સોમો વૈ બ્રાહ્મણસ્ય સ્વા દેવતા પશવઃ પૂષા સ્વામેવ દેવતાં પશુભિર્બઁહ્યતે ત્વચમેવ કુરુતે સૌમારૌદ્રં ચ નિર્વપેત્ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણામભિચરન્ સોમો વા આસાં પ્રજાનામધિપતી રુદ્રોઽગ્નિરધિપતિર્વધ્યસ્ય ચાવધ્યસ્ય ચેશેઽધિપતિમેવૈનં નિર્યાચ્ય રુદ્રાયાપિદધાતિ કૃષ્ણાનાં વ્રીહીણાં ભવતિ કૃષ્ણમિવ તમસ્તમો મૃત્યુર્મૃત્યુનૈવૈનં ગ્રાહયતિ શરમયં બર્હિશ્શીર્ત્યૈ વૈભીતક ઇધ્મો વિભિત્ત્યૈ સૌમારૌદ્રં ચરું નિર્વપેદ્ ભ્રાતૃવ્યતાયૈ વા દ્વિતીયતાયૈ વા તસ્યાર્ધમર્ધઁ સર્વઁ સ્યાદર્ધઁ શુક્લાનાં વ્રીહીણાઁ સ્યાદર્ધં કૃષ્ણાનામર્ધઁ શરમયં બર્હિષોઽર્ધં દર્ભમયમર્ધઁ વૈભીતકમિધ્મસ્યાર્ધમન્યસ્ય વૃક્ષસ્ય સોમો વૈ બ્રાહ્મણસ્ય સ્વા દેવતા સ્વાયામેવાસ્મૈ દેવતાયાં દ્વિતીયં જનયતિ યદર્ધમર્ધં દ્વિતીયત્વાયૈવ તત્ સૌમારૌદ્રં ચરું નિર્વપેત્ પયસ્યામયાવિનસ્સૌમ્યો વૈ જીવન્નાગ્નેયઃ પ્રમીતો નૈષ જીવો ન મૃતો ય આમયાવી તયોરેવૈનં ભાગધેયેન નિષ્ક્રીણાતિ ॥ પયસિ ભવતિ પયો વૈ પયઃ પયઃ પુરુષઃ પય એતસ્યામયતિ યસ્યામયતિ પયસૈવાસ્ય પયસ્સ્પૃણોતિ ગ્રસિતં વા એષ એતઁ સોમારુદ્રયોર્નિષ્ખિદતિ યો હોતા ભવતિ સ ઈશ્વરઃ પ્રમેતોરનડ્વાહં તસ્મૈ દદ્યાત્ તઁ હન્યાત્ તસ્યાશ્નીયાત્ સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિસ્સૌમારૌદ્રં ચરું નિર્વપેત્ પ્રજાકામો વા પશુકામો વા સોમો વૈ રેતોધા રુદ્રોઽગ્નિસ્સ પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાત્યગ્નિઃ પ્રજનયતિ વિન્દતે પ્રજાં વા પશૂન્ વા યતરસ્મૈ કામાય નિર્વપતિ

આદિત્યેભ્યો ધારયદ્વદ્ભ્યશ્ચરું નિર્વપેદપરુદ્ધો વાપરુરુત્સ્યમાનો વાદિત્યા વૈ ત્રાતાર આદિત્યા અપરોદ્ધારસ્તાનેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ ત એનં દાધ્રત્યાદિત્યેભ્યો ભુવદ્વદ્ભ્યશ્ચરું નિર્વપેદ્બુભૂષન્નદિતિર્વૈ પ્રજાકામૌદનમપચત્ તસ્યોચ્છિષ્ટમાશ્નાત્ સા ગર્ભમધત્ત તત આદિત્યા અજાયન્ત સામન્યતેતો મે શ્રેયાઁસોઽજનિષ્યન્ત યત્ પુરસ્તાદશિષ્યમિતિ સાપરમપચત્ તસ્યોભયત આશ્નાત્ પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચ સા ગર્ભમધત્ત સોઽન્તરેવ ગર્ભોઽવદત્ ત આદિત્યા અમન્યન્તાયં ચ વૈ જનિષ્યતે સ એવેદં ભવિષ્યતીતિ તં નિરઘ્નન્ સ નિરસ્તોઽશયત્ સા તૃતીયમપચદાદિત્યેભ્ય એવાસ્ત્વેવ સ યસ્તસ્માદ્યોનેરભૂદ્યસ્માદ્યૂયમસૃજ્યધ્વમિતિ તઁ સમસ્કુર્વઁસ્તસ્ય યન્મૃતમાસીત્ તદપાકૃન્તન્ સ હસ્ત્યભવદ્યજ્જીવઁ સ વિવસ્વાઁ આદિત્યસ્સ ન તથાસીદ્યથા તેન ભવિતવ્યં સ એતમાદિત્યેભ્યો ભુવદ્વદ્ભ્યશ્ચરું નિરવપત્ સ્વો વૈ સ્વાય નાથિતાય સુહૃદયતમસ્સ્વાનેવોપાધાવત્ તતો વૈ સોઽભવદાદિત્યા ઇમાઃ પ્રજાસ્સ્વસ્સ્વાય નાથિતાય સુહૃદયતમસ્સ્વાનેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ ભૃત્યૈ ભવત્યેવાદિત્યા ભાગં વઃ કરિષ્યામીતિ નિર્વપન્ બ્રૂયાદિમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રમમુષ્યાં વિશ્યવગમયતેતિ ભાગધેયમેવૈભ્યઃ કુર્વન્ પ્રાહ તમાદિત્યેભ્યશ્ચરું નિર્વપત્યાદિત્યા દેવવિશા દેવવિશા મનુષ્યવિશાયા ઈશે દેવવિશૈવૈનં મનુષ્યવિશામવગમયતિ સપ્તાશ્વત્થા મયૂખા ભવન્તિ તાનિધ્મેઽપિ પ્રોક્ષતિ ત આ સઁસ્થાતોર્વેદ્યાઁ શેરતે તાન્ સઁસ્થિતે મધ્યમેષાયામુપહન્તીદમહમાદિત્યાન્ બધ્નામ્યમુષ્યામુષ્યાયણસ્યાવગમાયેતિ યદ્યા સપ્તમાદહ્નો નાવગચ્છેદિધ્મં તાન્ કૃત્વાપરયા યજેતૈવં દ્વિતીયયૈવં તૃતીયયા ત્રિર્વા આદિત્યાસ્સપ્ત સપ્ત યાવન્ત એવાદિત્યસ્તાન્ બધ્નાતિ ત એનં બદ્ધા મોક્ષમાણા અવગમયન્તિ ॥ વિશો વીર્યમપાક્રામત્ તદશ્વત્થં પ્રાવિશત્ તસ્માદેષોઽધૃતસ્સર્વાહા પર્ણમેજયઁસ્તિષ્ઠતિ યદાશ્વત્થા ભવન્તિ વિશ એવાસ્મિન્ વીર્યં બધ્નાતિ સત્યાશીરિહ મન ઇતિ નિરુદ્ધસ્ય પદમાદધીતામનસ એવૈનાન્ કરોત્યુપ પ્રેત મરુતસ્સ્વતવસ એના વિશ્પતિનાભ્યમું રાજાનમિતિ વિશોઽભિવાતમભિધ્વઁસયન્ પરીયાદભિમનસ એવૈનાન્ કરોતિ યઃ પરસ્તાદ્ગ્રામ્યવાદી સ્યાત્ તસ્ય ગૃહાદ્વ્રીહીનાહરેયુસ્તાઞ્છુક્લાઁશ્ચ કૃષ્ણાઁશ્ચ વિચિનુયુર્યે શુક્લાસ્તમાદિત્યેભ્યશ્ચરું નિર્વપેદ્યે કૃષ્ણા નિ તાન્ દધ્યુરાદિત્યા દેવવિશા દેવવિશા મનુષ્યવિશાયા ઈશે દેવવિશૈવૈનં મનુષ્યવિશામવગમયત્યેતદ્વિશમવાગન્નિત્યાહુરથ ક્વ ક્ષત્રમિતિ યદા વૈ ક્ષત્રમવગચ્છત્યથાવગચ્છતિ યદાવગચ્છેદ્યે કૃષ્ણાસ્તં વારુણં ચરું નિર્વપેત્ ક્ષત્રં વૈ વરુણો વરુણ એવૈનં ક્ષત્રમવગમયત્યુભે વિશા અવગચ્છતિ દેવવિશાં ચ મનુષ્યવિશાં ચ યચ્છુક્લાનામાદિત્યેભ્યો નિર્વપતિ તસ્માચ્છુક્લ ઇવ વૈશ્યો જાયતે યત્ કૃષ્ણાનાં વારુણં તસ્માદ્ધૂમ્ર ઇવ રાજન્યઃ

અગ્નેરાયુરસિ તસ્ય તે મનુષ્યા આયુષ્કૃતસ્તેનાસ્મા અમુષ્મા આયુર્ધેહીન્દ્રસ્ય પ્રાણસ્સ તે પ્રાણં દદાતુ યસ્ય પ્રાણસ્તસ્મૈ તે સ્વાહા પિતૄણાં પ્રાણસ્તે તે પ્રાણં દદતુ યેષાં પ્રાણસ્તેભ્યો વસ્સ્વાહા મરુતાં પ્રાણસ્તે તે પ્રાણં દદતુ યેષાં પ્રાણસ્તેભ્યો વસ્સ્વાહા વિશ્વેષાં દેવાનાં પ્રાણસ્તે તે પ્રાણં દદતુ યેષાં પ્રાણસ્તેભ્યો વસ્સ્વાહા પ્રજાપતેઃ પરમેષ્ઠિનઃ પ્રાણસ્સ તે પ્રાણં દદાતુ યયોઃ પ્રાણસ્તાભ્યાં વાઁ સ્વાહા યદસર્પસ્તત્ સર્પિરભવો યન્નવમૈસ્તન્નવનીતમભવો યદઘ્રિયથાસ્તદ્ ઘૃતમભવઃ ॥
ઘૃતસ્ય ધારામમૃતસ્ય પન્થામિન્દ્રેણ દત્તં પ્રયતં મરુદ્ભિઃ ॥
તત્ત્વા વિષ્ણુરન્વપશ્યત્ તત્ત્વેડા ગવ્યૈરયત્ ॥
પાવમાનેન ત્વા સ્તોમેન ગાયત્ર્યા વર્તન્યોપાઁશોર્વીર્યેણોદ્ધરામ્યસૌ બૃહતા ત્વા રથન્તરેણ ત્રિષ્ટુભા વર્તન્યા શુક્રસ્ય વીર્યેણોત્સૃજામ્યસા અગ્નેસ્ત્વા માત્રયા જગત્યા વર્તન્યા દેવસ્ત્વા સવિતોન્નયતુ જીવાતવે જીવનસ્યાયા અસૌ દેવા આયુષ્મન્તસ્તેઽમૃતેનાયુષ્મન્તસ્તેષામયમાયુષાયુષ્માનસ્ત્વસૌ બ્રહ્માયુષ્મત્ તદ્બ્રાહ્મણૈરાયુષ્મત્ તસ્યાયમાયુષાયુષ્માનસ્ત્વસા અગ્નિરાયુષ્માન્ સ વનસ્પતિભિરાયુષ્માઁસ્તસ્યાયમાયુષાયુષ્માનસ્ત્વસૌ યજ્ઞ આયુષ્માન્ સ દક્ષિણાભિરાયુષ્માઁસ્તસ્યાયમાયુષાયુષ્માનસ્ત્વસૌ સોમ આયુષ્માન્ સ ઓષધીભિરાયુષ્માઁસ્તસ્યાયમાયુષાયુષ્માનસ્ત્વસા ઓષધય આયુષ્મતીસ્તા અદ્ભિરાયુષ્મતીસ્તાસામયમાયુષાયુષ્માનસ્ત્વસૌ।
ઇમમગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધિ તિગ્મમોજો વરુણ સઁશિશાધિ ।
માતેવાસ્મા અદિતે શર્મ યચ્છ વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિર્યથાસત્ ॥
અશ્વિનોઃ પ્રાણસ્તૌ તે પ્રાણં દત્તાં તેન જીવ મિત્રાવરુણયોઃ પ્રાણસ્તૌ તે પ્રાણં દત્તાં તેન જીવ બૃહસ્પતેઃ પ્રાણસ્સ તે પ્રાણં દદાતુ તેન જીવ

આગ્નાવૈષ્ણવમેકાદશકપાલં નિર્વપેત્ સારસ્વતં ચરું બાર્હસ્પત્યં ચ પૂર્વેદ્યુરેતયા યક્ષ્યમાણોઽગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો વાક્ સરસ્વતી બ્રહ્મ બૃહસ્પતિરેતા એવ દેવતાઃ પૂર્વેદ્યુર્ગૃહ્ણાતિ પ્રાણા વૈ દેવતાઃ પ્રાણાનેવં ગૃહીત્વોપવસત્યાગ્નેયમષ્ટકપાલઁ શ્વો નિર્વપેત્ સૌમ્યં ચરુમદિત્યૈ ચરું વારુણં યવમયં ચરુમગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલમામયાવ્યગ્નિં વૈ પુરુષસ્ય પ્રમીતસ્ય માઁસાનિ ગચ્છન્તિ સોમં રસઃ પૃથિવીઁ શરીરમિયમદિતિરસ્યાઁ હિ શય એતા વૈ દેવતાઃ પુરુષસ્યેશતે તાભ્ય એવૈનમધિ સમીરયતિ ॥ સૌમ્યો વૈ જીવન્નાગ્નેયઃ પ્રમીતો નૈષ જીવો ન મૃતો ય આમયાવી તયોરેવૈનં ભાગધેયેન નિષ્ક્રીણાતિ વરુણગૃહીત એષ ય આમયાવી યદ્વારુણો વરુણાદેવૈનં મુઞ્ચતિ યવમયો ભવતિ પ્રાદેશમાત્રો ભવતિ સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનર આયુસ્સંવત્સરસ્સંવત્સર એવૈનમાયુષિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ સર્વમાયુરેતિ પઞ્ચૈતાનિ હવીઁષિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષઃ પુરુષમેવાપ્નોત્યગ્નેરાયુરસીતિ હિરણ્યં ઘૃતેઽવદધાત્યગ્નિજા વૈ હિરણ્યં મનુષ્યા અગ્નેરાયુષ્કૃતસ્તૈરેવાસ્મા આયુર્દધાતીન્દ્રસ્ય પ્રાણ ઇત્યેતદ્દેવત્યા વૈ પ્રાણાસ્તાનેવાસ્મિન્ દધાત્યેતદ્દેવત્યા દિશો યથાદેવતમેવૈનં દિગ્ભ્યોઽધિ સમીરયતિ પઞ્ચૈતાનિ જુહોતિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષઃ પુરુષમેવ સ્પૃણોતિ॥ સર્વ ઋત્વિજઃ પર્યાહુસ્સર્વ એવાસ્મા ઋત્વિજશ્ચિકિત્સન્તિ બ્રહ્મણો હસ્તમનુ પર્યાહુર્બ્રહ્મ વૈ બ્રહ્મા બ્રહ્મણૈવાસ્મિન્નેકધાયુર્દધતિ યદસર્પ ઇતિ ઘૃતસ્યૈવૈતજ્જન્મ બન્ધુતાં વીર્યં વ્યાચષ્ટે પાવમાનેન ત્વા સ્તોમેનેત્યેતાવદ્વાવાસ્તિ યાવદ્ગ્રહાસ્સ્તોમાશ્છન્દાઁસિ યાવદેવાસ્તિ તાવતાસ્મૈ ચિકિત્સત્યુદ્ધરામ્યુત્સૃજામ્યુન્નયામીતિ યથા વધ્યમુદ્ધરત્યુત્સૃજત્યુન્નયત્યેવમેવૈનમેતદુદ્ધરત્યુત્સૃજત્યુન્નયતિ દેવા આયુષ્મન્ત ઇતિ પ્રયચ્છત્યેતે વૈ દેવા આયુષ્મન્તસ્તૈરેવાસ્મા આયુઃ પ્રયચ્છતિ તત્ પિબત્યાયુરેવ તત્ પિબતિ યદેવ તસ્ય તન્નિરિવ ધયેદ્ધિરણ્યાદ્ ઘૃતં તેજો વૈ હિરણ્યમાયુર્ઘૃતં તેજસ એવાધ્યાયુરાત્મન્ ધત્ત ઇમમગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધીતિ હિરણ્યમાબધ્નાત્યગ્નિર્વૈ સર્વા દેવતા આયુર્હિરણ્યઁ સર્વાભિરેવાસ્મૈ દેવતાભિરાબધ્નાતિ તિગ્મમોજો વરુણ સંશિશાધીતિ સમેવૈનઁ શ્યતિ માતેવાસ્મા અદિતે શર્મ યચ્છેતીયમદિતિરસ્યામેવૈનં પ્રતિષ્ઠાપયતિ વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિર્યથાસદિતિ જરામૃત્યુમેવૈનં કરોત્યશ્વિનોઃ પ્રાણો મિત્રવરુણયોર્બૃહસ્પતેરિત્યેતદ્દેવત્યા વૈ પ્રાણાસ્તાનેવાસ્મિન્ દધાતિ તાનસ્મિન્નધિ વિયાતયતિ તાનસ્માદનપગાન્ કરોતિ

પુરોવાતો જિન્વ રાવત્ સ્વાહા વાતાવાન્ વર્ષમુગ્ર રાવત્ સ્વાહા સ્તનયન્ વર્ષ ભીમ રાવત્ સ્વાહાવસ્ફૂર્જન્ વિદ્યુદ્વર્ષઁસ્ત્વેવ રાવત્ સ્વાહાતિરાત્રં વવૃષ્વાન્ પૂત રાવત્ સ્વાહા બહુ હાયમવૃષદિતિ શ્રુત રાવત્ સ્વાહા તપતિ વર્ષન્ વિરાડ્ રાવત્ સ્વાહા નશન્યવસ્ફૂર્જન્ વિદ્યુદ્વર્ષન્ ભૂત રાવત્ સ્વાહા માન્દા વશાશ્શુન્ધ્યુવોઽજિરા ઉન્દતીસ્સુફેના જ્યોતિષ્મતીસ્તમસ્વતીર્મિત્રભૃતઃ ક્ષત્રભૃતસ્સુરાષ્ટ્રા ઇહ માવત ॥ વૃષ્ણસ્સંદાનમસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપનહ્યામિ દેવા વસવ્યા અગ્ને સોમ સૂર્યોદ્નો દત્તોદધિં ભિન્ત દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્તતો મા વૃષ્ટ્યાવત દેવાશ્શર્મણ્યા મિત્ર વરુણાર્યમન્નુદ્નો દત્તોદધિં ભિન્ત દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્તતો મા વૃષ્ટ્યાવત દેવાસ્સપીતયોઽપાં નપાદાશુહેમન્નુદ્નો દત્તોદધિં ભિન્ત દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્ પૃથિવ્યાસ્તતો મા વૃષ્ટ્યાવત ॥
દિવા ચિત્તમઃ કૃણ્વન્તિ પર્જન્યેનોદવાહેન । યત્ પૃથિવીં વ્યુન્દન્તિ ।
ઉદીરયત મરુતસ્સમુદ્રતો યૂયં વૃષ્ટિં વર્ષયથા પુરીષિણઃ ।
ન વો દસ્રા ઉપદસ્યન્તિ ધેનવશ્શુભં યાતામનુ રથા અવૃત્સત ॥
આ યં નરસ્સુદાનવો દદાશુષે દિવઃ કોશમચુચ્યવુઃ ।
પ્ર પર્જન્યસ્સૃજતાં રોદસી અનુ ધન્વના યન્તુ વૃષ્ટયઃ ॥
સૃજા વૃષ્ટિં દિવ આદ્ભિસ્સમુદ્રં પૃણ યે દેવા દિવિભાગા યેઽન્તરિક્ષભાગા યે પૃથિવિભાગાસ્ત ઇમં યજ્ઞમવન્તુ ત ઇદં ક્ષેત્રમાવિશન્તુ ત ઇદં ક્ષેત્રમનુવિવિશન્ત્વબ્જા અસિ પ્રથમજા બલમસિ સમુદ્રિયં દિવો ધારાં ભિન્દ્ધિ મારુતમસિ મરુતામોજોઽપાં ધારાં ભિન્દ્ધિ ॥
ઉન્નમ્ભય પૃથિવીં ભિન્દ્ધીદં દિવ્યં નભઃ ॥
ઉદ્નો દિવ્યસ્ય નો દેહીશાનો વિષ્યા દૃતિમ્ ॥
કૃષ્ણં નિયાનઁ હરયસ્સુપર્ણા અપો વસાના દિવમુત્પતન્તિ ।
ત આવવૃત્રન્ સદનાનિ રાત્વી ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી વ્યુન્દન્

કૃષ્ણાજિનં ભવતિ મધુ કરીરાણિ શ્યાવસ્યાશ્વસ્ય દામ તાનિ પૂર્વસ્યાગ્નેરન્તે નિધાય કૃષ્ણં વાસો યજમાનં પરિધાપયિત્વાન્વારમ્ભયિત્વૈતાનિ જુહોતિ વાતનામાનિ વા એતાન્યેષ વૈ વર્ષસ્યેશે યદા હ્યેષ આપ્યાયયતિ યદા સમીરયતિ યદા પ્રદાપયત્યથ વર્ષતિ તમેવ ભાગધેયેનોપધાવતિ સોઽસ્મૈ પ્રીતો વૃષ્ટિં નિનયત્યષ્ટા એતાનિ જુહોતિ ચતસ્રો દિશશ્ચતસ્ર ઉપદિશા યથાદિશમેવ દિગ્ભ્યો વૃષ્ટિં સંપ્રચ્યાવયતિ કૃષ્ણાજિને સંયૌતિ હવિરેવં કરોતિ મધુના સંયૌત્યપાં વ એષ ઓષધીનાં રસો યન્મધ્વદ્ભ્ય એષ ઓષધિભ્યો વર્ષતિ યર્હિ વર્ષત્યદ્ભ્ય એવૌષધિભ્યો વૃષ્ટિં નિનયતિ ॥ માન્દા વશા ઇત્યેતાનિ વા અપાં નામધેયાનિ યથાદ આહાસા એહ્યસા એહીત્યેવમેવૈના એતન્નામગ્રાહં દિવશ્ચ્યાવયતિ ન વા અન્યયેત્યાહુસ્સૌમ્યા આહુત્યા દિવો વૃષ્ટિં ચ્યાવયિતુમર્હતીતિ યતીન્ સાલાવૃકેયા આદઁસ્તેષાઁ શીર્ષાણિ પરાપતઁસ્તે ખર્જૂરા અભવન્ યસ્સોમપીથસ્સ ઊર્ધ્વોઽપતત્ તાનિ કરીરાણિ યત્ કરીરાણિ ભવન્તિ સૌમ્યૈવાહુત્યા દિવો વૃષ્ટિં નિનયતિ તસ્માત્ કરીરાણિ ન સ્ત્રિયૈ દદ્યાન્ન શૂદ્રાયાસોમપીથ ઇવ હ્યેષ વૃષ્ણસ્સંદાનમસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપનહ્યામીતિ વૃષા હ્યશ્વો વૃષા પર્જન્યસ્સમૃદ્ધ્યૈ શ્યાવસ્યાશ્વસ્ય દામ ભવતિ શ્યાવ ઇવ હ્યેષ વર્ષિષ્યન્ ભવતિ। દેવા વસવ્યા દેવાશ્શર્મણ્યા દેવાસ્સપીતય ઇત્યેતા વૈ દેવતા વર્ષસ્યેશતે તાભિરેવાસ્મા અન્વહં વૃષ્ટિમિચ્છતિ કૃષ્ણાજિન ઉપનહ્યત્યૃક્સામયોર્વા એતદ્રૂપં યત્ કૃષ્ણાજિનમૃક્સામાભ્યામેવાસ્મૈ વૃષ્ટિમિચ્છતિ યદિ વર્ષેત્ તદૈવેષ્ટિં નિર્વપેદ્યદિ ન વર્ષેત્ તથૈવ વસેયુરહોરાત્રે વૈ મિત્રાવરુણા અહોરાત્રે પર્જન્યોઽનુવર્ષતિ નક્તં વા હિ દિવા વા વર્ષત્યેતૌ વર્ષસ્યેશાતે તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ પ્રીતૌ વૃષ્ટિં નિનયતોઽગ્નયે ધામચ્છદે શ્વોઽષ્ટાકપાલં નિર્વપેન્મારુતં ચરુઁ સૌર્યમેકકપાલમગ્નિર્વા ઇતો વૃષ્ટિમુદીરયતિ ધામચ્છદિવ ભૂત્વા વર્ષતિ મરુતસ્સૃષ્ટાં વૃષ્ટિં નયન્તિ ॥ યદાસા આદિત્યોઽર્વાઙ્ રશ્મિભિઃ પર્યાવર્તતેઽથ વર્ષત્યેતા વૈ દેવતા વર્ષસ્યેશતે તા એવ ભાગધેયેનોપધાવતિ તા અસ્મૈ પ્રીતા વૃષ્ટિં નિનયન્ત્યપ્યવર્ષિષ્યન્ વર્ષત્યેવ ષડેતાનિ હવીઁષિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુભ્ય એવ વૃષ્ટિઁ સંપ્રચ્યાવયતિ યત્ સપ્તમઁ સંવત્સરાદેવ તેન વૃષ્ટિં ચ્યાવયત્યથૈતા મારુતીશ્ચતસ્રઃ પિત્ર્યાસ્તાસાં તિસૃભિઃ પ્રચરન્તિ ન્યેકાં દધત્યૃચોઽનુવાક્યા યજૂઁષિ યાજ્યા મરુતો વૈ વર્ષસ્યેશતે તેભ્ય એવ ભૂયો ભાગધેયં કરોતિ યા ચતુર્થી તાઁ સઁસ્થિતેઽપ્સુ જુહોતિ સૃજા વૃષ્ટિં દિવ અદ્ભિસ્સમુદ્રં પૃણેત્યાભિરેવામૂરચ્છૈત્યથો ઇમાશ્ચૈવામૂશ્ચ સઁસૃજતિ યૈ દેવા દિવિભાગા ઇતિ કૃષ્ણાજિનમવધૂનોતિ દિશશ્ચૈવ દેવતાશ્ચ તર્પયત્યથો ઇમ એવાસ્ય લોકા અભીષ્ટાઃ પ્રીતા ભવન્તિ સૈષા કારીરી નામેષ્ટિસ્સંવત્સરે કરીરાણાં નાશ્નીયાદ્ય એતયા યજેતાથો યોઽનુબ્રુવીત તદસ્યા વ્રતમ્

યા વાં મિત્રાવરુણૌ સહસ્યૌજસ્યા રક્ષસ્યા યાતવ્યા તનૂસ્તયા વાં વિધેમ તયેમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રમઁહસો મુઞ્ચતં યસ્તે રાજન્ વરુણ દેવેષુ પાશસ્તં ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહા યસ્તે રાજન્ વરુણાન્ને દ્વિપાત્સુ ચતુષ્પાત્સુ પશુષુ વનસ્પતિષ્વોષધીષ્વપ્સુ પૃથિવ્યાં પાશસ્તં ત એતદવયજે તસ્મૈ સ્વાહા યા વાં મિત્રાવરુણૌ સહસ્યૌજસ્યા રક્ષસ્યા યાતવ્યા તનૂસ્તયા વામવિધામ તયેમમમુમામુષ્યાયણમમુષ્યાઃ પુત્રમૅઁહસોઽમૌક્તમ્

મક્ષૂ દેવવતો રથશ્શૂરો વા પૃત્સુ કાસુ ચિત્ ॥
દેવાનાં ય ઇન્મનો યજમાન ઇયક્ષત્યભીદયજ્વનો ભુવત્ ॥
નકિષ્ટં કર્મણા નશન્ન પ્રયોષન્ન યોષતિ ।
દેવાનાં ય ઈન્મનો યજમાન ઇયક્ષત્યભીદયજ્વનો ભુવત્ ॥
ન યજમાન રિષ્યસિ ન સુન્વાન ને દેવયો ।
દેવાનાં ય ઇન્મનો યજમાન ઇયક્ષત્યભીદયજ્વનો ભુવત્ ॥
અસદત્ર સુવીર્યમુત ત્યદાશ્વશ્વ્યમ્ ॥
દેવાનાં ય ઇન્મનો યજમાન ઇયક્ષત્યભીદયજ્વનો ભુવત્ ॥
અગ્નિં વઃ પૂર્વ્યં ગિરા દેવમીડે વસૂનામ્ ॥
સપર્યન્તઃ પુરુપ્રિયં મિત્રં ન ક્ષેત્રસાધસમ્ ॥
ઉપક્ષરન્તિ સિન્ધવો મયોભુવ ઈજાનં ચ યક્ષ્યમાણં ચ ધેનવઃ ।
પૃણન્તં ચ પપુરિં ચ શ્રવસ્યવો ઘૃતસ્ય ધારા ઉપયન્તિ વિશ્વતઃ ॥
સોમારુદ્રા વિવૃહતં વિષૂચીમમીવા યા નો ગયમાવિવેશ ।
આરે બાધેથાં નિરૃતિં પરાચૈરસ્મે ભદ્રા સૌશ્રવસાનિ સન્તુ ॥
સોમારુદ્રા યુવમેતાન્યસ્મે વિશ્વા તનૂષુ ભેષજાનિ ધત્તમ્ ।
અવસ્યતં મુઞ્ચતં યન્નો અસ્તિ તનૂષુ બદ્ધં કૃતમેનો અસ્મત્ ॥
સોમારુદ્રા ધારયેથામસુર્યં પ્ર વામિષ્ટયોઽરમશ્નુવન્તુ ।
દમે દમે સપ્ત રત્ના દધાના શં નો ભૂતં દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે ॥
સોમાપૂષણેમૌ દેવૌ મહિ વો મહતામવઃ ।
વરુણ મિત્રાર્યમન્નવાઁસ્યાવૃણીમહે ॥
યજ્ઞો દેવાનામ્ ॥
ધારયન્ત આદિત્યાસો જગત્સ્થા દેવા વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ગોપાઃ ।
દીર્ઘાધિયો રક્ષમાણા અસુર્યમૃતાવાનશ્ચયમાના ઋણાનિ ॥
તિસ્રો ભૂમીર્ધારયન્ ત્રીઁરુતં દ્યૂન્ ત્રીણિ વ્રતા વિદથે અન્તરેષામ્ ॥
ઋતેનાદિત્યા મહિ વો મહિત્વં તદર્યમન્ વરુણ મિત્ર ચારુ ॥
ઇમા ગિર આદિત્યેભ્યો ઘૃતસ્નૂસ્સનાદ્રાજભ્યો જુહ્વા જુહોમિ ।
શૃણોતુ મિત્રો અર્યમા ભગો મે તુવિજાતો વરુણો દક્ષો અઁશઃ ॥
આદિત્યાસો અદિતયસ્સ્યામ પૂર્દેવત્રા વસવો મર્ત્યત્રા ।
સનેમ મિત્રાવરુણા સનન્તો ભવેમ દ્યાવાપૃથિવી ભવન્તઃ ॥
ઇમં મે વરુણસ્તભ્નાદ્ દ્યામસુરઃ

અગ્નાવિષ્ણૂ અગ્નાવિષ્ણૂ પાવકા ન આ નો દિવો બૃહસ્પતે જુષસ્વ નઃ ॥
બૃહસ્પતિઃ પ્રથમં જાયમાનો મહો જ્યોતિષઃ પરમે વ્યોમન્ ।
સપ્તાસ્યસ્તુવિજાતો રવેણ વિ સપ્તરશ્મિરધમત્ તમાઁસિ ॥
અગ્ન આયૂઁષિ પવસે ॥
આયુર્દા દેવ જરસં વૃણાનો ઘૃતં વસાનો ઘૃતપૃષ્ઠો અગ્ને ।
ઘૃતં પિબન્નમૃતં ચારુ ગવ્યં પિતેવ પુત્રં જરસે નયેમમ્ ॥
ગયસ્ફાનઃ ॥
યા તે ધામાનિ હવિષા યજન્તિ તા તે વિશ્વા પરિભૂરસ્તુ યજ્ઞમ્ ।
ગયસ્ફાનઃ પ્રતરણસ્સુવીરોઽવીરહા પ્રચરા સોમ દુર્યાન્ ॥
સુત્રામાણં મહીમૂ ષ્વિમં મે વરુણ તત્ત્વાયામિ વૈશ્વાનરો ન ઊતયે પૃષ્ટો દિવિ ॥
રમયતા મરુતશ્શ્યેનમાયિનં મનોજવસં વૃષણઁ સુવૃક્તિમ્ ।
યેન શર્ધોઽવસૃષ્ટમુગ્રમેતિ તમશ્વિના પરિધત્તઁ સ્વસ્તિ ।
અભિક્રન્દ સ્તનય ગર્ભમાધા ઉદન્વતા પરિદીયા રથેન ।
દૃતિઁ સુ કર્ષ વિષિતં ન્યઞ્ચઁ સમા ભવન્તૂદ્ધતો નિપાદાઃ ॥
આ તે સુપર્ણા અમિનન્તઁ એવૈઃ કૃષ્ણો નોનાવ વૃષભો યદીદમ્ ।
શિવાભિર્ન સ્મયમાનાભિરાગાત્ પતન્તિ મિહસ્સ્તનયન્ત્યભ્રા ॥
કૃષ્ણં નિયાનઁ હરયસ્સુપર્ણા અપો વસાના દિવમુત્પતન્તિ ।
ત આવવૃત્રન્ સદનાદૃતસ્યાદિદ્ ઘૃતેન પૃથિવી વ્યુદ્યતે ॥
વાશ્રેવ વિદ્યુન્મિમાતિ વત્સં ન માતા સિષક્તિ । યદેષાં વૃષ્ટિરસર્જિ ॥
દિવો નો વૃષ્ટિં મરુતો રરીધ્વં પ્રપિન્વત વૃષ્ણો અશ્વસ્ય ધારાઃ ।
અર્વાઙેતેન સ્તનયિત્નુનેહ્યપો નિષિઞ્ચન્નસુરઃ પિતા નઃ ॥
પરિ યો રશ્મિના દિવોઽન્તાન્મમે પૃથિવ્યાઃ । ઉભે આપપ્રૌ રોદસી મહિત્વા ॥
વહિષ્ઠેભિર્વિહરન્ યાસિ તન્તુમવવ્યયન્નસિતં દેવ વસ્મ ।
દવિધ્વતો રશ્મયસ્સૂર્યસ્ય ચર્મેવાવાધુસ્તમો અપ્સ્વન્તઃ

[ ૮૪૪] ॥
ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશખાયામિઠિમિકાયાં મારુતં નામ એકાદશં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્