કામસૂત્ર · અધ્યાય 6.4

વર્તમાનં નિષ્પીડિતાર્થમ્ ઉત્સૃજન્તી પૂર્વ-સંસૃષ્ટેન સહ સન્દધ્યાત્.

સ ચેદ્ અવસિતાર્થો વિત્તવાન્ સાનુરાગશ્ ચ તતઃ સન્ધેયઃ.

અન્યત્ર ગતસ્ તર્કયિતવ્યઃ. સ કાર્ય-યુક્ત્યા ષડ્-વિધઃ.

ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તતો ઽપિ સ્વયમ્ એવાપસૃતઃ [1]..6.4.5 ઇતસ્ તતશ્ ચ નિષ્કાસિતાપસૃતઃ [2.]

ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તતો નિષ્કાસિતાપસૃતઃ [3].

ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તત્ર સ્થિતઃ [4].

ઇતો નિષ્કાસિતાપસૃતસ્ તતઃ સ્વયમ્ અપસૃતઃ [5].

ઇતો નિષ્કાસિતાપસૃતસ્ તત્ર સ્થિતઃ [6].

ઇતસ્ તતશ્ ચ સ્વયમ્ એવાપસૃત્યોપજપતિ ચેદ્ ઉભયોર્ ગુણાન્ અપેક્ષી ચલ-બુદ્ધિર્ અ:સન્ધેયઃ [1].

ઇતસ્ તતશ્ ચ નિષ્કાસિતાપસૃતઃ સ્થિર-બુદ્ધિઃ. સ ચેદ્ અન્યતો બહુ લભમાનયા નિષ્કાસિતઃ સ્યાત્ સ:સારો ઽપિ તયા રોષિતો મમા:મર્ષાદ્ બહુ દાસ્યતીતિ સંધેયઃ [2અ].

નિઃસારતયા કદર્યતયા વા ત્યક્તો ન શ્રેયાન્ [2બ્].

ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃતસ્ તતો નિષ્કાસિતાપસૃતો યદ્ય્ અતિરિક્તમ્ આદૌ ચ દદ્યાત્ તતઃ પ્રતિગ્રાહ્યઃ [3].

ઇતઃ સ્વયમ્ અપસૃત્ય તત્ર સ્થિત ઉપજપંસ્ તર્કયિતવ્યઃ.

વિશેષાર્થી ચાગતસ્ તતો વિશેષમ્ અ:પસ્યન્ન્ આગન્તુ-કામો મયિ માં જિજ્ઞાસિતુ-કામઃ સા આગત્ય સાનુરાગત્વાદ્ દાસ્યતિ. તસ્યાં વા દોષાન્ દૃષ્ટ્વા મયિ ભૂયિષ્ઠાન્ ગુણાન્ અધુના પશ્યતિ સ ગુણ-દર્શી ભૂયિષ્ઠં દસ્યાતિ [4અ].

બાલો વા નૈકત્ર-દૃષ્ટિર્ અતિસંધાન-પ્રધાનો વા હરિદ્રા-રાગો વા યત્-કિં-ચન-કારી વેત્ય્ અવેત્ય સંદધ્યાન્ ન વા [4બ્].

ઇતો નિષ્કાસિતાપસૃતસ્ તતઃ સ્વયમ્ ઉપસૃત ઉપજપંસ્ તર્કયિતવ્યઃ.

અનુરાગાદ્ આગન્તુ-કામઃ સ બહુ દાસ્યતિ. મમ ગુણૈર્ ભાવિતો યો ઽન્યસ્યાં ન રમતે [5અ].

પૂર્વમ્ અ:યોગેન વા મયા નિષ્કાસિતઃ સ માં શીલયિત્વા વૈરં નિર્યાતયિતુ-કામો ધનમ્ અભિયોગાદ્ વા મયાસ્યાપહૃતં તદ્-વિશ્વાસ્ય પ્રતીપમ્ આદાતુ-કામો નિર્વેષ્ટુ-કામો વા માં વર્તમાનાદ્ ભેદયિત્વા ત્યક્તુ-કામ ઇત્ય્ અ:કલ્યાણ-બુદ્ધિર્ અ:સન્ધેયઃ [5બ્].

અન્યથા-બુદ્ધિઃ કાલેન લમ્ભયિતવ્યઃ [5ચ્].

ઇતો નિષ્કાસિતસ્ તત્ર સ્થિત ઉપજપન્ન્ એતેન વ્યાખ્યાતઃ [6].

તેષૂપજપત્સ્વ્ અન્યત્ર સ્થિતઃ સ્વયમ્ ઉપજપેત્.

વ્યાલીકાર્થં નિષ્કાસિતો મયાસાવ્ અન્યત્ર ગતો યત્નાદ્ આનેતવ્યઃ.

ઇતઃ પ્રવૃત્ત-સંભાષો વા તતો ભેદમ્ અવાપ્સ્યતિ.

તદ્-અર્થાભિઘાતં કરિષ્યતિ.

અર્થાગમ-કાલે વાસ્ય. સ્થાન-વૃદ્ધિર્ અસ્ય જાતા. લબ્ધમ્ અનેનાધિકરણમ્. દારૈર્ વિયુક્તઃ પારતન્ત્ર્યાદ્ વ્યાવૃત્તઃ. પિત્રા ભ્રાત્રા વા વિભક્તઃ.

અનેન વા પ્રતિબદ્ધમ્ અનેન સન્ધિં કૃત્વા નાયકં ધનિનમ્ અવાપ્સ્યામિ.

વિમાનિતા વા ભાર્યયા તમ્ એવ તસ્યાં વિક્રમયિષ્યામિ.

અસ્ય વા મિત્રં મદ્-દ્વેષિણીંસ:પત્નીં કામયતે તદ્ અમુના ભેદયિષ્યામિ.

ચલ-ચિત્તતયા વા લાઘવમ્ એનમ્ આપાદયિષ્યામીતિ.

તસ્ય પીઠમર્દાદયો માતુર્ દૌઃશીલ્યેન નાયિકાયાઃ સત્ય્ અપ્ય્ અનુરાગે વિવશાયાઃ પૂર્વં નિષ્કાસનં વર્ણયેયુઃ.

વર્તમાનેન ચા:કામાયાઃ સંસર્ગં વિદ્વેષં ચ.

તસ્યાશ્ ચ સાભિજ્ઞાનૈઃ પૂર્વાનુરાગૈર્ એનં પ્રત્યાપયેયુઃ.

અભિજ્ઞાનં ચ ત-કૃતોપકાર-સંબદ્ધં સ્યાદ્
# 56 ઇતિ વિશીર્ણ-પ્રતિસંધાનમ્((172)).

અ:પૂર્વ-પૂર્વ-સંસૃષ્ટયોઃ પૂર્વ-સંસૃષ્ટઃ શ્રેયાન્. સ હિ વિદિત-શીલો દૃષ્ટ-રાગશ્ ચ સૂપચારો ભવતીત્ય્ આચાર્યાઃ.

પૂર્વ-સંસૃષ્ટઃ સર્વતો નિષ્પીડિતાર્થત્વાન્ નાત્ય્:અર્થમ્ અર્થ-દો દુઃખં ચ પુનર્ વિશ્વાસયિતુમ્. અ:પૂર્વસ્ તુ સુખેનાનુરજ્યત ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

તથાપિ પુરુષ-પ્રકૃતિતો વિશેષઃ.

ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ
અન્યાં ભેદયિતું ગમ્યાદ્ અન્યતો ગમ્યમ્ એવ વા. સ્થિતસ્ય ચોપઘાતાર્થં પુનઃ સંધાનમ્ ઇષ્યતે..

બિભેત્ય્ અન્યસ્ય સંયોગાદ્ વ્યાલીકાનિ ચ નેક્ષતે. અતિ:સક્તઃ પુમાન્ યત્ર બયાદ્ બહુ દદાતિ ચ..

અ:સક્તમ્ અભિનન્દેત સક્તં પરિભવેત્ તથા. અન્ય-દૂતાનુપાતે ચ યઃ સ્યાદ્ અતિ:વિશારદઃ..

તત્રોપયાયિનં પૂર્વં નારી કાલેન યોજયેત્. ભવેચ્ ચા:ચ્છિન્ન-સંધાના ન ચ સક્તં પરિત્યજેત્..

સક્તં તુ વશિનં નારી સંભાવ્યાપ્ય્ અન્યતો વ્રજેત્. તતશ્ ચાર્થમ્ ઉપાદાય સક્તમ્ એવાનુરઞ્જયેત્..

આયતિં પ્રસમીક્ષ્યાદૌ લાભં પ્રીતિં ચ પુષ્કલામ્. સૌહૃદં પ્રતિસંદધ્યાદ્ વિશીર્ણં સ્ત્રી વિચક્ષણા((173))..