કામસૂત્ર · અધ્યાય 6.2

સંયુક્તા નાયકેન તદ્-રણ્જનાર્થમ્ એકચારિણી-વૃત્તમ્ અનુતિષ્ઠેત્((166)).

રઞ્જયેન્ ન તુ સજ્જેત સક્તવચ્ ચ વિચેષ્ટેતેતિ સંક્ષેપોક્તિઃ.

માતરિ ચ ક્રૂર-શીલાયામ્ અર્થ-પરાયાં ચાયત્તા સ્યાત્.

તદ્-અ:ભાવે માતૃકાયામ્.

સા તુ ગમ્યેન નાતિપ્રીયેત.

પ્રસહ્ય ચ દુહિતરમ્ આનયેત્.

તત્ર તુ નાયિકાયાઃ સંતતમ્ અ:રતિર્ નિર્વેદો વ્રીડાં ભયં ચ.

ન ત્વ્ એવ શાસનાતિવૃત્તિઃ.

વ્યાધિં ચૈકમ્ અ:નિમિત્તમ્ અ:જુગુપ્સિતમ્ અ:ચક્ષુર્-ગ્રાહ્યમ્ અ:નિત્યં ચ ખ્યાપયેત્.

સતિ કારણે તદ્-અપદેશં ચ નાયકાન્:અભિગમનમ્.

નિર્:માલ્યસ્ય તુ નાયિકા ચેટિકાં પ્રેષયેત્ તામ્બૂલસ્ય ચ.

વ્યવાયે તદ્-ઉપચારેષુ વિસ્મયઃ.

ચતુઃષષ્ટ્યાં શિષ્યત્વમ્.

તદ્-ઉપદિષ્ટાનાં ચ યોગાનામ્ આભીક્ષ્ણ્યેનાનુયોગઃ.

તત્-સાત્મ્યાદ્ રહસિ વૃત્તિઃ.

મનોરથાનામ્ આખ્યાનમ્.

ગુહ્યાનાં વૈકૃત-પ્રચ્છાદનમ્.

શયને પરાવૃત્તસ્યાનુપેક્ષણમ્.

આનુલોમ્યં ગુહ્ય-સ્પર્શને.

સુપ્તસ્ય ચુમ્બનમ્ આલિઙ્ગનં ચ.

પ્રેક્ષણમ્ અન્ય-મનસ્કસ્ય. રાજ-માર્ગે ચ પ્રાસાદ-સ્થાયાસ્ તત્ર વિદિતાયા વ્રીડા શાઠ્ય-નાશઃ.

તદ્-દ્વેષ્યે દ્વેષ્યતા. તત્-પ્રિયે પ્રિયતા. તદ્-રમ્ય રતિઃ. તમ્ અનુ હર્ષ-શોકૌ. સ્ત્રીષુ જિજ્ઞાસા. કોપશ્ ચા:દીર્ગઃ.

સ્વ-કૃતેષ્વ્ અપિ નખ-દશન-ચિહ્નેષ્વ્ અન્યાશઙ્કા.

અનુરગસ્યા:વચનમ્.

આકારતસ્ તુ દર્શયેત્.

મદ-સ્વપ્ન-વ્યાધિષુ તુ નિર્વચનમ્.

શ્લાઘ્યાનાં નાયક-કર્મણાં ચ.

તસ્મિન્ બ્રુવાણે વાક્યાર્થ-ગ્રહણમ્. તદ્ અવધાર્ય પ્રશંસાવિષયે ભાષણમ્. તદ્-વાક્યસ્ય ચોત્તરેણ યોજનમ્. ભક્તિમાંશ્ ચેત્.

કથાસ્વ્ અનુવૃત્તિર્ અન્યત્ર સ:પત્ન્યાઃ.

નિઃશ્વાસે જૃમ્ભતે સ્ખલિતે પતિતે વા તસ્ય ચાર્તિમ્ આશંસીત.

ક્ષુત-વ્યાહૃત-વિસ્મિતેષુ જીવેત્ય્ ઉદાહરણમ્.

દૌર્મનસ્યે વ્યાધિ-દૌર્હૃદાપદેશઃ.

ગુણતઃ પરસ્યા:કીર્તનમ્.

ન નિન્દા સમાન-દોષસ્ય.

દત્તસ્ય ધારણમ્.

વૃથાપરાધે તદ્-વ્યસને વાલઙ્કારસ્યા:ગ્રહણમ્ અ:ભોજનં ચ.

તદ્-યુક્તાશ્ ચ વિલાપાઃ.

તેન સહ દેશ-મોક્ષં રોચયેત્ રાજનિ નિષ્ક્રયં ચ.

સામર્થ્યમ્ આયુષ્યસ્ તદ્-અવાપ્તૌ.

તસ્યાર્થાધિગમે ઽભિપ્રેત-સિદ્ધૌ શરીરોપચયે વા પૂર્વ-સંભાષિત ઇષ્ટ-દેવતોપહારઃ.

નિત્યમ્ અલઙ્કાર-યોગઃ. પરિમિતો ઽભ્યવહારઃ..6.2.42 ગીતે ચ નામ-ગોત્રયોર્ ગ્રહણમ્. ગ્લાન્યામ્ ઉરસિ લલાટે ચ કરં કુર્વીત. તત્-સુખમ્ ઉપલભ્ય નિદ્રા-લાભઃ.

ઔત્સઙ્ગે ચાસ્યોપવેશનં સ્વપનં ચ. ગમનં વિયોગે.

તસ્માત્ પુત્રાર્થિની સ્યાત્. આયુષો નાધિક્યમ્ ઇચ્છેત્.

એતસ્યા:વિજ્ઞાતમ્ અર્થં રહસિ ન બ્રૂયાત્.

વ્રતમ્ ઉપવાસં ચાસ્ય નિર્વર્તયેત્ મયિ દોષ ઇતિ. અ:શક્યે સ્વયમ્ અપિ તદ્-રૂપા સ્યાત્.

વિવાદે તેનાપ્ય્ અ:શક્યમ્ ઇત્ય્ અર્થ-નિર્દેશઃ.

તદીયમ્ આત્મીયં વા સ્વયમ્ અ:વિશેષેણ પશ્યેત્.

તેન વિના ગોષ્ઠ્ય્-આદીનામ્ અ:ગમનમ્ ઇતિ.

નિર્:માલ્ય-ધારણે શ્લાઘા ઉચ્છિષ્ટ-ભોજને ચ.

કુલ-શીલ-શિલ્પ-જાતિ-વિદ્યા-વર્ણ-વિત્ત-દેશ-મિત્ર-ગુણ-વયો-માધુર્ય-પૂજા.

ગીતાદિષુ ચોદનમ્ અભિજ્ઞસ્ય.

ભય-શીતોષ્ણ-વર્ષાણ્ય્ અન્:અપેક્ષ્ય તદ્-અભિગમનમ્.

સ એવ ચ મે સ્યાદ્ ઇત્ય્ ઔર્ધ્વદેહિકેષુ વચનમ્.

તદ્-ઇષ્ટ-રસ-ભાવ-શીલાનુવર્તનમ્.

મૂલ-કર્માભિશઙ્કા.

તદ્-અભિગમને ચ જનન્યા સહ નિત્યો વિવાદઃ.

બલાત્કારેણ ચ યદ્ય્ અન્યત્ર તયા નીયેત તદા વિષમ્ અન્:અશનં શસ્ત્રં રજ્જુમ્ ઇતિ કામયેત.

પ્રત્યાયનં ચ પ્રણિધિભિર્ નાયકસ્ય. સ્વયં વાત્મનો વૃત્તિ-ગ્રહણમ્.

ન ત્વ્ એવાર્થેષુ વિવાદઃ.

માત્રા વિના કિં ચિન્ ન ચેષ્ટેત.

પ્રવાસે શીઘ્રાગમનાય શાપ-દાનમ્.

પ્રોષિતે મૃજાનિયમશ્ ચાલઙ્કારસ્ય પ્રતિષેધઃ. મઙ્ગલં ત્વ્ અપેક્ષ્યમ્. એકં શઙ્ખ-વલયં વા ધારયેત્.

સ્મરણમ્ અતીતાનામ્. ગમનમ્ ઈક્ષણિકોપશ્રુતીનામ્. નક્ષત્ર-ચન્દ્ર-સૂર્ય-તારાભ્યઃ સ્પૃહણમ્.

ઇષ્ટસ્વપ્નપ્રદર્શને તત્-સઙ્ગમો મમાસ્ત્વ્ ઇતિ વચનમ્.

ઉદ્વેગો ઽન્:ઇષ્ટે સાન્તિ-કર્મ ચ.

પ્રત્યાગતે કામ-પૂજા.

દેવતોપહારાણાં કરણમ્.

સખીભિઃ પૂર્ણ-પાત્રસ્યાહરણમ્.

વાયસ-પૂજા ચ.

પ્રથમ-સમાગમાન્:અન્તરં ચૈતદ્ એવ વાયસ-પૂજા-વર્જમ્.

સક્તસ્ય ચાનુમરણં બ્રૂયાત્.

નિસૃષ્ટ-ભાવઃ સમાન-વૃત્તિઃ પ્રયોજન-કારી નિર્:આશઙ્કો નિર્:અપેક્ષો ઽર્થેષ્વ્ ઇતિ સક્ત-લક્ષણાનિ.

તદ્ એતન્ નિદર્શનાર્થં દત્તક-શાસનાદ્ ઉક્તમ્. અન્:ઉક્તં ચ લોકતઃ શીલયેત્ પુરુષ-પ્રકૃતિતશ્ ચ.

ભવતશ્ ચાત્ર શ્લોકૌ
સૂક્ષ્મત્વાદ્ અતિ:લોભાચ્ ચ પ્રકૃત્યાજ્ઞાનતસ્ તથા. કામ-લક્ષ્મ તુ દુર્:જાનં સ્ત્રીણાં તદ્-ભાવિતૈર્ અપિ..

કામયન્તે વિરજ્યન્તે રઞ્જયન્તિ ત્યજન્તિ ચ. કર્ષયન્ત્યો ઽપિ સર્વાર્થાઞ્ જ્ઞાયન્તે નૈવ યોષિતઃ((167))..